1
00:00:00,000 --> 00:00:00,646
Венна университетының лектор
(профессор) д-р Герд Рётер: Пандемия янавы

2
00:00:00,646 --> 00:00:04,806
Пандемия куркынычы бармы, әллә пандемия үзе куркынычмы?

3
00:00:04,806 --> 00:00:10,783
Халыкара сәламәтлек кагыйдәләре һәм Пандемия турындагы
закон безнең өстебездә Дамокл кылычы кебек эленеп тора.

4
00:00:10,783 --> 00:00:15,105
Әгәр Дөнья сәламәтлек саклау оешмасының генераль
секретаре теләсә, иртәгә үк ябылулар һәм мәҗбүри

5
00:00:15,105 --> 00:00:17,380
вакцинацияләр яңадан көн тәртибенә кайтарылырга мөмкин.

6
00:00:17,380 --> 00:00:21,608
Пандемиягә дучар булырга мөмкин патогеннар исемлеге
көннән-көн озыная бара. Диагнозлар һәм фараз

7
00:00:21,608 --> 00:00:24,903
ителгән патогеннар көннән-көн аңлашылмаучанрак була бара.

8
00:00:24,903 --> 00:00:30,797
Бу — Дөнья сәламәтлек саклау оешмасында
тоталитаризмның хәзерге үсеше шартларында озак еллар радиология

9
00:00:30,797 --> 00:00:34,836
белгече һәм медицина тарихчысы доктор Герд Рётернең карашы.

10
00:00:34,836 --> 00:00:40,074
Тарихчы доктор Ренате Рейтер белән бергә ул соңгы вакытта берничә
китап бастырды, шул исәптән «Hauptsache Panik –

11
00:00:40,074 --> 00:00:45,556
Ein neuer Blick auf Pandemien in Europa» («Иң
мөһиме – паника: Европадагы пандемияләргә яңа караш»).

12
00:00:45,556 --> 00:00:53,040
Бу тапшыруда Kla.TV доктор Герд Рейтерның «Пандемия
куркынычы» темасына багышланган кыскартылган мәкаләсен бастыра.

13
00:00:53,040 --> 00:00:58,472
Программа астында тулы мәкаләне
интернет сылтамасы рәвешендә таба аласыз.

14
00:00:58,472 --> 00:01:05,043
"Хәзерге вакытта дөньяны теләсә кайсы вакытта күренгән
хаоска кире кайтарырга сәләтле 30 мөмкин явыз кеше исемләнгән."

15
00:01:05,043 --> 00:01:09,501
Хәтта «Covid-19» та яңадан исемлектә бар, ул
арада азрак йогышлы дип классификацияләнгәннән

16
00:01:09,501 --> 00:01:12,089
соң, һәм бу алдау хәзер рәсми рәвештә теркәлде.

17
00:01:12,089 --> 00:01:17,255
Ниһаять, бу шикле вирусның һавадан гына
уңайлы итеп тартып алынган мутантлары да бар иде.

18
00:01:17,255 --> 00:01:20,286
Алар, күрәсең, барысын да шулай дәвам итәргә
генә телиләр, әйтерсең лә пандемияне уйлап

19
00:01:20,286 --> 00:01:22,890
чыгаручылар инде анда киемнәрен салып басып тормыйлар.

20
00:01:22,890 --> 00:01:27,050
Паника исемлеге яңа клиник сурәтне
өйрәтү кирәк түгеллеген күрсәтә.

21
00:01:27,050 --> 00:01:31,130
Яхшы билгеле авыруларны яңа
эпидемияләр дип игълан итү күпкә җиңелрәк.

22
00:01:31,130 --> 00:01:36,303
Гриппны «коронавирус» дип, малярияне
«Эбола» дип яңадан атарга гына җитә ;

23
00:01:36,303 --> 00:01:42,143
Орвиктан токсик реакцияләргә кадәр
теләсә нинди тире авыруын «M-Pox» дип атау.

24
00:01:42,143 --> 00:01:46,783
ПЦР-тестларны бердәнбер диагностик чара буларак
куллану диярлек барлык мөмкинлекләрне дә ача.

25
00:01:46,783 --> 00:01:50,908
Яисә сездә тикшерелә торган авыру бар, яисә юк.

26
00:01:50,908 --> 00:01:53,703
Сынаулар ешлыгы арткан саен «инцидентлар» саны арта.

27
00:01:53,703 --> 00:02:00,864
Дөнья сәламәтлек саклау оешмасы игълан иткән ике пандемия
әле дә актив: холера һәм ике тапкыр исеме үзгәртелгән M-Pox.

28
00:02:00,864 --> 00:02:05,403
1961 елда игълан ителгәннән бирле соңгысы иң
озак дәвам иткән пандемия булды, аны, мөгаен,

29
00:02:05,403 --> 00:02:07,996
Дөнья сәламәтлек оешмасы үзе инде оныткандыр.

30
00:02:07,996 --> 00:02:12,815
Ләкин холера бөтенләй дә пандемия өчен яраклы
түгел. Ул бары тик инфекция очагларын гына тудыра

31
00:02:12,815 --> 00:02:15,609
торган кирәкле су пычрануы аркасында гына түгел.

32
00:02:15,609 --> 00:02:19,300
Пандемистларның хәзер өметсезлектә булулары аңлашыла.

33
00:02:19,300 --> 00:02:24,960
Ниһаять, сәяси лидерлар 2020 елны
«эпидемияләр чоры» дип игълан иттеләр.

34
00:02:24,960 --> 00:02:29,492
Дөнья сәламәтлек саклау оешмасы генераль директоры бурычларын
үтәргә тиеш, хәтта берничә илне һәм киңрәк территорияне

35
00:02:29,492 --> 00:02:32,160
колачлаган эпидемияләр биологик яктан мөмкин булмаса да.

36
00:02:32,160 --> 00:02:39,016
Инфекцион авыруларның барлыкка килүе өчен патоген
генә түгел, ә иң мөһиме, киң территориядә кешеләрдә

37
00:02:39,016 --> 00:02:43,016
бер үк тирә-як шартлары һәм бер үк сизгерлек тә кирәк.

38
00:02:43,016 --> 00:02:47,679
Мәсәлән, денге кызуы бары тик җылы климатларда гына
очрый. Кешеләрнең аңа сизгерлеге яше, алдан булган

39
00:02:47,679 --> 00:02:50,183
сәламәтлек торышы һәм байлыгына карап төрлечә була.

40
00:02:50,183 --> 00:02:55,237
Моннан тыш, инфекция чылбырлары өчен җаваплы дип
саналган хайваннар, комарлар, грызуннар һәм

41
00:02:55,237 --> 00:02:59,183
кажаннар һәр җирдә яшәү өчен яраклы шартлар табарга тиеш.

42
00:02:59,183 --> 00:03:03,210
Шуңа күрә эпидемияләр һәрвакыт төбәккә генә хас
һәм беркайчан да бөтендөнья күләмендә булмый!

43
00:03:03,210 --> 00:03:09,496
Бер үк климат зонасында – мәсәлән, Урта Европа кебек –
берничә илне колачлаган эпидемия дулкыны беркайчан да булмаган.

44
00:03:09,496 --> 00:03:16,516
Пандемияләр турында сөйләү тизләтелгән «глобаль климат
үзгәреше» һәм «Бер сәламәтлек» турында сөйләүне таләп итә.

45
00:03:16,516 --> 00:03:21,211
Кешеләр белән табигать арасындагы төбәк
аермаларын кире кагып кына Дөнья сәламәтлек оешмасы киң

46
00:03:21,211 --> 00:03:23,943
таралган сәламәтлек хәвефе бар дип белдерә ала.

47
00:03:23,943 --> 00:03:28,636
Бу бары тик күпчелек моңа ышанырга әзер булганда гына була ала.

48
00:03:28,636 --> 00:03:35,289
Бу инде «климат үзгәреше» очрагында күренә: радио алып
баручылар дөнья тарихындагы иң эссе көнне игълан итәләр дә,

49
00:03:35,289 --> 00:03:39,029
монда, безнең илдә, моны бөтенләй сизмисең, дип өстиләр…

50
00:03:39,029 --> 00:03:45,335
«Covid-19» очрагында инде исәпкә алынмаган
табигый пандемияләр булмавының дүрт аргументы:

51
00:03:45,335 --> 00:03:50,280
1. Йогышлы авырулар генетик төзелеше,
туклануы һәм сәламәтлек торышына карамастан,

52
00:03:50,280 --> 00:03:53,696
һәрвакыт барлык кешеләргә дә тигез йогынты ясамый.

53
00:03:53,696 --> 00:03:58,696
Плеague, холера, тиф яки сулыш юллары вируслары
булса да – иң беренче чиратта өлкән яшьтәгеләр,

54
00:03:58,696 --> 00:04:01,976
ярлылар һәм инде зәгыйфьләнгән кешеләр авырый һәм үлә.

55
00:04:01,976 --> 00:04:07,076
Уртача яше түбән булган илләр азрак йогынтыга дучар
булырга тиеш яки бөтенләй йогынтыга дучар булмаска тиеш.

56
00:04:07,076 --> 00:04:13,341
2. Йогышлы авырулар диярлек һәрвакыт сезонлы була,
шуңа күрә алар төрле климат зоналарында һәм елның

57
00:04:13,341 --> 00:04:16,876
төрле вакытларында бер үк вакытта барлыкка килә алмый.

58
00:04:16,876 --> 00:04:21,756
Тропик илләрдә сулыш юллары вирус
инфекцияләре гадәттә бик аз әһәмияткә ия.

59
00:04:21,756 --> 00:04:27,450
Йогышлы кусу һәм эч китү гадәттә җәй
айларында кыш айларына караганда ешрак очрый.

60
00:04:27,450 --> 00:04:32,689
3. Эпидемияләр яхшы җиһазланган сәламәтлек
саклау системалары булган бай илләрдәгедән

61
00:04:32,689 --> 00:04:35,830
күпкә алдарак, ярлы илләрдә юкка чыга алмый.

62
00:04:35,830 --> 00:04:39,530
4. Эпидемияләр сәяси чикләрдә туктамый.

63
00:04:39,530 --> 00:04:45,121
Төньяк Германиягә географик киртә яки аеру
сызыгы булмаса, ничек Covid-19 Даниядә Германиягә

64
00:04:45,121 --> 00:04:49,090
караганда бер елдан артык иртәрәк тәмамлана алды?

65
00:04:49,090 --> 00:04:55,202
Хәзерге «пандемия» төшенчәсенә Кафкага хас билгеләмә кертү
белән Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы чынлыкта инде «пандемияләр»

66
00:04:55,202 --> 00:04:58,643
табигый вакыйгалар түгеллеген турыдан-туры булмаса да таныды.

67
00:04:58,643 --> 00:05:03,143
Югыйсә, чын йогышлы авырулар
кластерларын нигез итеп алырга мөмкин.

68
00:05:03,143 --> 00:05:09,756
Ләкин берничә илдә йогышлы авыру куркынычы
хәзер гадәттән тыш хәл игълан итү өчен җитәрлек.

69
00:05:09,756 --> 00:05:16,683
Дөньяны карантин төрмәсенә әйләндерү өчен беркемнең дә авыруы
кирәкми. Шулай итеп, тагын бер кат зур алдау кирәк булачак.

70
00:05:16,683 --> 00:05:23,553
Эпидемия рәвешендәге йогышлы авырулар өчен иммун системаның
какшавы кебек шартлар кирәк: сугыш, авырлыклар, әйләнә-тирә

71
00:05:23,553 --> 00:05:27,116
мохит һәлакәтләре һәм сәламәт булмаган тормыш рәвеше.

72
00:05:27,116 --> 00:05:30,681
Ген инъекцияләре бу максатны тормышка ашыру өчен
хезмәт итә алыр иде, чөнки алар бөтен дөньядагы

73
00:05:30,681 --> 00:05:33,190
кешеләрнең иммун системаларын зарарлый ала иде.

74
00:05:33,190 --> 00:05:40,263
Төрле илләрдә охшаш инфекцияләрнең бер үк вакытта барлыкка
килүе, чынлыкта, алдауның ышанычлы билгесе булып санала.

75
00:05:40,263 --> 00:05:49,276
Хәзерге вакытта Җирдәге һәркемгә ачык булырга тиеш:
«пандемия» медицина өлкәсендәге техник термин түгел, ә корал.

76
00:05:49,276 --> 00:05:58,110
Язучы Людвиг Бёрне (1786–1837) моны 1830 елда
Парижда беренче тапкыр холера игълан ителгәндә таныды:

77
00:05:58,110 --> 00:06:05,921
"Куркуга бирелгән кешеләр аңнарына килгәндә, иске
кафкалар яңадан каптырылган була, дәвалану бүлмәсе дә

78
00:06:05,921 --> 00:06:11,040
савыгудан соң төрмә булып кала, һәм егерме еллык ирек югала".

79
00:06:11,040 --> 00:06:16,583
Шул вакытта да җәмәгатьчелек чума буенча
гадәттән тыш хәл игълан итеп авторитар режимга күчте.