WEBVTT 00:00.000 --> 00:00.646 Венна университетының лектор (профессор) д-р Герд Рётер: Пандемия янавы 00:00.646 --> 00:04.806 Пандемия куркынычы бармы, әллә пандемия үзе куркынычмы? 00:04.806 --> 00:10.783 Халыкара сәламәтлек кагыйдәләре һәм Пандемия турындагы закон безнең өстебездә Дамокл кылычы кебек эленеп тора. 00:10.783 --> 00:15.105 Әгәр Дөнья сәламәтлек саклау оешмасының генераль секретаре теләсә, иртәгә үк ябылулар һәм мәҗбүри 00:15.105 --> 00:17.380 вакцинацияләр яңадан көн тәртибенә кайтарылырга мөмкин. 00:17.380 --> 00:21.608 Пандемиягә дучар булырга мөмкин патогеннар исемлеге көннән-көн озыная бара. Диагнозлар һәм фараз 00:21.608 --> 00:24.903 ителгән патогеннар көннән-көн аңлашылмаучанрак була бара. 00:24.903 --> 00:30.797 Бу — Дөнья сәламәтлек саклау оешмасында тоталитаризмның хәзерге үсеше шартларында озак еллар радиология 00:30.797 --> 00:34.836 белгече һәм медицина тарихчысы доктор Герд Рётернең карашы. 00:34.836 --> 00:40.074 Тарихчы доктор Ренате Рейтер белән бергә ул соңгы вакытта берничә китап бастырды, шул исәптән «Hauptsache Panik – 00:40.074 --> 00:45.556 Ein neuer Blick auf Pandemien in Europa» («Иң мөһиме – паника: Европадагы пандемияләргә яңа караш»). 00:45.556 --> 00:53.040 Бу тапшыруда Kla.TV доктор Герд Рейтерның «Пандемия куркынычы» темасына багышланган кыскартылган мәкаләсен бастыра. 00:53.040 --> 00:58.472 Программа астында тулы мәкаләне интернет сылтамасы рәвешендә таба аласыз. 00:58.472 --> 01:05.043 "Хәзерге вакытта дөньяны теләсә кайсы вакытта күренгән хаоска кире кайтарырга сәләтле 30 мөмкин явыз кеше исемләнгән." 01:05.043 --> 01:09.501 Хәтта «Covid-19» та яңадан исемлектә бар, ул арада азрак йогышлы дип классификацияләнгәннән 01:09.501 --> 01:12.089 соң, һәм бу алдау хәзер рәсми рәвештә теркәлде. 01:12.089 --> 01:17.255 Ниһаять, бу шикле вирусның һавадан гына уңайлы итеп тартып алынган мутантлары да бар иде. 01:17.255 --> 01:20.286 Алар, күрәсең, барысын да шулай дәвам итәргә генә телиләр, әйтерсең лә пандемияне уйлап 01:20.286 --> 01:22.890 чыгаручылар инде анда киемнәрен салып басып тормыйлар. 01:22.890 --> 01:27.050 Паника исемлеге яңа клиник сурәтне өйрәтү кирәк түгеллеген күрсәтә. 01:27.050 --> 01:31.130 Яхшы билгеле авыруларны яңа эпидемияләр дип игълан итү күпкә җиңелрәк. 01:31.130 --> 01:36.303 Гриппны «коронавирус» дип, малярияне «Эбола» дип яңадан атарга гына җитә ; 01:36.303 --> 01:42.143 Орвиктан токсик реакцияләргә кадәр теләсә нинди тире авыруын «M-Pox» дип атау. 01:42.143 --> 01:46.783 ПЦР-тестларны бердәнбер диагностик чара буларак куллану диярлек барлык мөмкинлекләрне дә ача. 01:46.783 --> 01:50.908 Яисә сездә тикшерелә торган авыру бар, яисә юк. 01:50.908 --> 01:53.703 Сынаулар ешлыгы арткан саен «инцидентлар» саны арта. 01:53.703 --> 02:00.864 Дөнья сәламәтлек саклау оешмасы игълан иткән ике пандемия әле дә актив: холера һәм ике тапкыр исеме үзгәртелгән M-Pox. 02:00.864 --> 02:05.403 1961 елда игълан ителгәннән бирле соңгысы иң озак дәвам иткән пандемия булды, аны, мөгаен, 02:05.403 --> 02:07.996 Дөнья сәламәтлек оешмасы үзе инде оныткандыр. 02:07.996 --> 02:12.815 Ләкин холера бөтенләй дә пандемия өчен яраклы түгел. Ул бары тик инфекция очагларын гына тудыра 02:12.815 --> 02:15.609 торган кирәкле су пычрануы аркасында гына түгел. 02:15.609 --> 02:19.300 Пандемистларның хәзер өметсезлектә булулары аңлашыла. 02:19.300 --> 02:24.960 Ниһаять, сәяси лидерлар 2020 елны «эпидемияләр чоры» дип игълан иттеләр. 02:24.960 --> 02:29.492 Дөнья сәламәтлек саклау оешмасы генераль директоры бурычларын үтәргә тиеш, хәтта берничә илне һәм киңрәк территорияне 02:29.492 --> 02:32.160 колачлаган эпидемияләр биологик яктан мөмкин булмаса да. 02:32.160 --> 02:39.016 Инфекцион авыруларның барлыкка килүе өчен патоген генә түгел, ә иң мөһиме, киң территориядә кешеләрдә 02:39.016 --> 02:43.016 бер үк тирә-як шартлары һәм бер үк сизгерлек тә кирәк. 02:43.016 --> 02:47.679 Мәсәлән, денге кызуы бары тик җылы климатларда гына очрый. Кешеләрнең аңа сизгерлеге яше, алдан булган 02:47.679 --> 02:50.183 сәламәтлек торышы һәм байлыгына карап төрлечә була. 02:50.183 --> 02:55.237 Моннан тыш, инфекция чылбырлары өчен җаваплы дип саналган хайваннар, комарлар, грызуннар һәм 02:55.237 --> 02:59.183 кажаннар һәр җирдә яшәү өчен яраклы шартлар табарга тиеш. 02:59.183 --> 03:03.210 Шуңа күрә эпидемияләр һәрвакыт төбәккә генә хас һәм беркайчан да бөтендөнья күләмендә булмый! 03:03.210 --> 03:09.496 Бер үк климат зонасында – мәсәлән, Урта Европа кебек – берничә илне колачлаган эпидемия дулкыны беркайчан да булмаган. 03:09.496 --> 03:16.516 Пандемияләр турында сөйләү тизләтелгән «глобаль климат үзгәреше» һәм «Бер сәламәтлек» турында сөйләүне таләп итә. 03:16.516 --> 03:21.211 Кешеләр белән табигать арасындагы төбәк аермаларын кире кагып кына Дөнья сәламәтлек оешмасы киң 03:21.211 --> 03:23.943 таралган сәламәтлек хәвефе бар дип белдерә ала. 03:23.943 --> 03:28.636 Бу бары тик күпчелек моңа ышанырга әзер булганда гына була ала. 03:28.636 --> 03:35.289 Бу инде «климат үзгәреше» очрагында күренә: радио алып баручылар дөнья тарихындагы иң эссе көнне игълан итәләр дә, 03:35.289 --> 03:39.029 монда, безнең илдә, моны бөтенләй сизмисең, дип өстиләр… 03:39.029 --> 03:45.335 «Covid-19» очрагында инде исәпкә алынмаган табигый пандемияләр булмавының дүрт аргументы: 03:45.335 --> 03:50.280 1. Йогышлы авырулар генетик төзелеше, туклануы һәм сәламәтлек торышына карамастан, 03:50.280 --> 03:53.696 һәрвакыт барлык кешеләргә дә тигез йогынты ясамый. 03:53.696 --> 03:58.696 Плеague, холера, тиф яки сулыш юллары вируслары булса да – иң беренче чиратта өлкән яшьтәгеләр, 03:58.696 --> 04:01.976 ярлылар һәм инде зәгыйфьләнгән кешеләр авырый һәм үлә. 04:01.976 --> 04:07.076 Уртача яше түбән булган илләр азрак йогынтыга дучар булырга тиеш яки бөтенләй йогынтыга дучар булмаска тиеш. 04:07.076 --> 04:13.341 2. Йогышлы авырулар диярлек һәрвакыт сезонлы була, шуңа күрә алар төрле климат зоналарында һәм елның 04:13.341 --> 04:16.876 төрле вакытларында бер үк вакытта барлыкка килә алмый. 04:16.876 --> 04:21.756 Тропик илләрдә сулыш юллары вирус инфекцияләре гадәттә бик аз әһәмияткә ия. 04:21.756 --> 04:27.450 Йогышлы кусу һәм эч китү гадәттә җәй айларында кыш айларына караганда ешрак очрый. 04:27.450 --> 04:32.689 3. Эпидемияләр яхшы җиһазланган сәламәтлек саклау системалары булган бай илләрдәгедән 04:32.689 --> 04:35.830 күпкә алдарак, ярлы илләрдә юкка чыга алмый. 04:35.830 --> 04:39.530 4. Эпидемияләр сәяси чикләрдә туктамый. 04:39.530 --> 04:45.121 Төньяк Германиягә географик киртә яки аеру сызыгы булмаса, ничек Covid-19 Даниядә Германиягә 04:45.121 --> 04:49.090 караганда бер елдан артык иртәрәк тәмамлана алды? 04:49.090 --> 04:55.202 Хәзерге «пандемия» төшенчәсенә Кафкага хас билгеләмә кертү белән Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы чынлыкта инде «пандемияләр» 04:55.202 --> 04:58.643 табигый вакыйгалар түгеллеген турыдан-туры булмаса да таныды. 04:58.643 --> 05:03.143 Югыйсә, чын йогышлы авырулар кластерларын нигез итеп алырга мөмкин. 05:03.143 --> 05:09.756 Ләкин берничә илдә йогышлы авыру куркынычы хәзер гадәттән тыш хәл игълан итү өчен җитәрлек. 05:09.756 --> 05:16.683 Дөньяны карантин төрмәсенә әйләндерү өчен беркемнең дә авыруы кирәкми. Шулай итеп, тагын бер кат зур алдау кирәк булачак. 05:16.683 --> 05:23.553 Эпидемия рәвешендәге йогышлы авырулар өчен иммун системаның какшавы кебек шартлар кирәк: сугыш, авырлыклар, әйләнә-тирә 05:23.553 --> 05:27.116 мохит һәлакәтләре һәм сәламәт булмаган тормыш рәвеше. 05:27.116 --> 05:30.681 Ген инъекцияләре бу максатны тормышка ашыру өчен хезмәт итә алыр иде, чөнки алар бөтен дөньядагы 05:30.681 --> 05:33.190 кешеләрнең иммун системаларын зарарлый ала иде. 05:33.190 --> 05:40.263 Төрле илләрдә охшаш инфекцияләрнең бер үк вакытта барлыкка килүе, чынлыкта, алдауның ышанычлы билгесе булып санала. 05:40.263 --> 05:49.276 Хәзерге вакытта Җирдәге һәркемгә ачык булырга тиеш: «пандемия» медицина өлкәсендәге техник термин түгел, ә корал. 05:49.276 --> 05:58.110 Язучы Людвиг Бёрне (1786–1837) моны 1830 елда Парижда беренче тапкыр холера игълан ителгәндә таныды: 05:58.110 --> 06:05.921 "Куркуга бирелгән кешеләр аңнарына килгәндә, иске кафкалар яңадан каптырылган була, дәвалану бүлмәсе дә 06:05.921 --> 06:11.040 савыгудан соң төрмә булып кала, һәм егерме еллык ирек югала". 06:11.040 --> 06:16.583 Шул вакытта да җәмәгатьчелек чума буенча гадәттән тыш хәл игълан итеп авторитар режимга күчте.