WEBVTT

00:00.000 --> 00:00.646
Umhlohli waseyunivesithi (eVienna)
Gqr. Gerd Reuther: Isisongelo sobhubhane

00:00.646 --> 00:04.806
Ingaba kukho isoyikiso sobhubhane,
okanye ingaba ubhubhane luyisoyikiso?

00:04.806 --> 00:10.783
IMimiselo yezeMpilo yeHlabathi kunye noMthetho
weNtsholongwane zisinge ngathi sisabha kaDamocles.

00:10.783 --> 00:15.342
Ukuba uNobhala-Jikelele we-World Health Organisation
enjalo, izitshixo kunye nokugonywa okunyanzelekileyo

00:15.342 --> 00:17.380
kunokuba kuphinde kubuyiselwe kwi-ajenda kwangomso.

00:17.380 --> 00:22.011
Uluhlu lweentsholongwane "ezibangela ubhubhane" luya lulala luya
lulala. Ukuxilongwa kwezifo kunye neentsholongwane ekucingelwa

00:22.011 --> 00:24.903
ukuba ziyimbangela ziya zisiba lufifi ngakumbi nangakumbi.

00:24.903 --> 00:30.778
Le yimbono kaGqr Gerd Reuther, ingcali yerediyoloji
ekudala ikho kunye nombhali-mbali wezonyango,

00:30.778 --> 00:34.836
ngenxa yokunyuka kwangoku kolawulo olupheleleyo kwi-WHO.

00:34.836 --> 00:39.816
Ekunye nembali uGqr. Renate Reuther, usandula ukupapasha iincwadi
ezininzi, kuquka i-Hauptsache Panik – Ein neuer Blick auf

00:39.816 --> 00:45.556
Pandemien in Europa (Eyona nto ibalulekileyo yiphanikhi –
Imboniselo entsha kwiintlupheko zezifo eziwubhubhane eYurophu).

00:45.556 --> 00:53.040
Kule nkqubo, i-Kla.TV ipapasha inqaku elifinyeziweyo likaGqr.
Gerd Reuther elimalunga nendaba ethi "Isoyikiso sobhubhane".

00:53.040 --> 00:58.472
Ungalufumana unqaku olupheleleyo
njengekhonkco le-intanethi elingezantsi kwenkqubo.

00:58.472 --> 01:02.505
"Okwangoku, kubizwe amagama abantu abangama-30
abanokuba ziinkohlakali abanokuthi bathobe ilizwe kwakhona

01:02.505 --> 01:05.043
kwimeko ebonakala ingumngcipheko nangaliphi na ixesha.

01:05.043 --> 01:09.312
Nkqu ne "Covid-19" idweliswe kwakhona, emva kokuba
yayichazwe njengegula engasosuleli kangako

01:09.312 --> 01:12.089
okwangoku, kwaye obu buqhophololo ngoku busemthethweni.

01:12.089 --> 01:17.255
Kaloku, le ntsholongwane ithandabuzekayo ibikwanazo
neentshintsho-mfuza ezaziveliswa nje ngokungathi zivela emoyeni.

01:17.255 --> 01:22.890
Kucacile ukuba bafuna nje ukuqhubeka ngokungathi
abasunguli bale ntlekele bebengakagqibi ukuzityhila.

01:22.890 --> 01:27.050
Uluhlu lwe-panic lubonisa ukuba akukho
mfuneko yokufundisa imbonakalo yezonyango entsha.

01:27.050 --> 01:31.130
Kulula kakhulu ukubhengeza izifo
ezaziwayo njengezifo ezitsha ezosulelayo.

01:31.130 --> 01:36.303
Kwanele ukuba iflu ibizwe njenge
"coronavirus" okanye imalari ibizwe njenge "Ebola" ;

01:36.303 --> 01:42.143
Ukubhekisa kulo naluphi na uhlobo lwesifo solusu, ukusukela
kwisigwebu ukuya kwiimpendulo eziyityhefu, njenge "M-Pox".

01:42.143 --> 01:46.783
Iimvavanyo ze-PCR njengesixhobo sokuxilonga
esikuphela kwaso zenza phantse nantoni na yenzeke.

01:46.783 --> 01:50.908
Nokuba unesifo esivavanywayo, okanye awunasiso.

01:50.908 --> 01:53.703
I-'incidence' iyanda njengoko kuvavanywa rhoqo.

01:53.703 --> 02:00.864
Iintlanga ezimbini ezibhengezwe yi-WHO zisasebenza:
ikholera ne-M-Pox, leyo itshintshwe igama kabini.

02:00.864 --> 02:05.191
Ukusukela ekubhengezweni kwayo ngo-1961, le
yokugqibela ibe yeyona ntlekele yezifo iye yahamba

02:05.191 --> 02:07.996
ixesha elide, mhlawumbi i-WHO ngokwayo sele iyilibele.

02:07.996 --> 02:12.609
Kodwa ikholera ayifaneleki kwaphela njengobhubhane.
Kungekuko nje ngenxa yokungcoliseka kwamanzi

02:12.609 --> 02:15.609
okufunekayo, okukhokelela kuphela kwiindibano zosulelo.

02:15.609 --> 02:19.300
Kuyaqondakala ukuba abaxhasi be-pandemic
ngoku bakwimeko yokuphelelwa lithemba okukhulu.

02:19.300 --> 02:24.960
Ekugqibeleni, iinkokeli zezopolitiko zabhengeza
unyaka ka-2020 njenge "xesha leentlupheko zosulelo".

02:24.960 --> 02:29.341
UMlawuli-Jikelele we-WHO kufuneka afezekise,
nangona oonophalo abasasazeka kumazwe amaninzi

02:29.341 --> 02:32.160
nakummandla omkhulu bengenakwenzeka ngokwendalo.

02:32.160 --> 02:37.387
Ukuqubuka kwezifo ezosulelayo akufuni nje kuphela iintsholongwane
ezibangela izifo, kodwa okona kubaluleke kakhulu,

02:37.387 --> 02:43.016
kufuneka kubekho iimeko zokusingqongileyo ezifanayo kunye
nokuba sesichengeni okufanayo kubantu abakummandla omkhulu.

02:43.016 --> 02:46.776
Umkhuhlane we-dengue, umzekelo, ufunyanwa kuphela kwiimeko
zemozulu ezifudumeleyo. Ukusasazeka komkhuhlane

02:46.776 --> 02:50.183
kuxhomekeke kwiminyaka yobudala yabantu,
iimeko zempilo abasele benazo, kunye nobutyebi babo.

02:50.183 --> 02:55.706
Ukongeza, izilwanyana, iingcongconi, amagundane kunye neelulwane
ekukholelwa ukuba zinoxanduva lweentlanga zosulelo kufuneka

02:55.706 --> 02:59.183
zifumane iimeko zokuphila ezifanelekileyo kuyo yonke indawo.

02:59.183 --> 03:03.210
Ngoko ke, izifo ezosulelayo zihlala
zingengingqi, azikaze zibe zezomhlaba wonke!

03:03.210 --> 03:07.437
Nkqu nangaphakathi kwesithili esinye semozulu –
njengaseYurophu ePhakathi – akukaze kubekho

03:07.437 --> 03:09.496
unyotha lweentlanga oluchaphazela amazwe aliqela.

03:09.496 --> 03:16.516
Ibali leentlobo-ntlobo zezifo zifuna ibali lokukhawuleziswa
"kotshintsho lwemozulu yehlabathi" kunye "neMpilo enye".

03:16.516 --> 03:23.943
Ngokuphika kuphela umahluko wengingqi phakathi kwabantu kunye
nendalo apho i-WHO ingathi kukho ingxaki yezempilo esasazekileyo.

03:23.943 --> 03:28.636
Inokwenzeka kuphela xa uninzi lukulungele ukukholelwa kuyo.

03:28.636 --> 03:33.533
Oku sele kubonakaliswa kwimeko "yotshintsho lwemozulu", xa
abasasazi kanomathotholo bebhengeza olona suku

03:33.533 --> 03:39.029
luyatshayo kwimbali yehlabathi, bephawula ukuba apha
kweli lizwe, umntu akayi kufumana loo mbono kwaphela...

03:39.029 --> 03:45.335
Izizathu ezine zokuba kutheni kungekho zifo zosulelo
zendalo, esele zingahoywanga kwimeko ye-"Covid-19":

03:45.335 --> 03:50.506
1. Izifo ezosulelayo azikhe zibachaphazele bonke
abantu ngokulinganayo, kungakhathaliseki isakhiwo

03:50.506 --> 03:53.696
sabo sezakhi-mlando, isondlo, kunye nemeko yezempilo.

03:53.696 --> 03:58.887
Nokuba yintlekele, ikholera, itayifoyidi okanye iintsholongwane
zokuphefumla – ngokuyintloko ngabantu abadala, amahlwempu

03:58.887 --> 04:01.976
kunye nabo banemeko yezempilo esele bekhona abagula baze bafe.

04:01.976 --> 04:07.076
Iilizwe ezinobudala obuphantsi obumyinge kufanele zichaphazeleke
ngokuthe ngcembe, okanye zingachaphazeleki kwaphela.

04:07.076 --> 04:13.223
2. Izifo ezosulelayo phantse zisoloko zibangelwa lixesha
lonyaka kwaye ngenxa yoko azinakwenzeka ngaxeshanye

04:13.223 --> 04:16.876
kwiindawo ezahlukeneyo zemozulu nakumaxesha ahlukeneyo onyaka.

04:16.876 --> 04:21.756
Kumazwe atropiki, usulelo lweentsholongwane
zokuphefumla ludlala indima encinci kakhulu.

04:21.756 --> 04:27.450
Ukugabha nokuqaqamba okosulelayo kudla ngokuxhaphaka
ngakumbi ngeenyanga zasehlotyeni kunangeenyanga zasebusika.

04:27.450 --> 04:32.609
3. Ubhubhane awunakunyamalala iinyanga ezininzi
ngaphambi kumazwe ahlwempuzekileyo kunakumazwe

04:32.609 --> 04:35.830
atyebileyo aneenkonzo zempilo ezixhotyiswe kakuhle.

04:35.830 --> 04:39.530
4. Izinzwakazi azikhe zime kwimida yezopolitiko.

04:39.530 --> 04:44.968
Ngaphandle komqobo wendawo okanye umda wokwahlula
oya kumntla weJamani, i-Covid-19 ingaphela

04:44.968 --> 04:49.090
njani eDenmark ngaphezu konyaka ngaphambi kuneJamani?

04:49.090 --> 04:55.130
Ngokwengcaciso yayo engathi yeyaseKafka
'yobhubhane', i-WHO sele ivumile ngokungathanga

04:55.130 --> 04:58.643
ngqo ukuba 'iibhubhane' azizenzakalo zendalo.

04:58.643 --> 05:03.143
Kungenjalo, umntu angasebenzisa iingqokelela
zokwenene zezifo ezosulelayo njengesiseko.

05:03.143 --> 05:09.756
Nangona kunjalo, 'umngcipheko' wesifo esosulelayo
kumazwe aliqela ngoku wanele ukuba kubhengezwe imeko kaxakeka.

05:09.756 --> 05:14.116
Akukho mfuneko ukuba kubekho umntu ogulayo ukuze
ihlabathi lijikwe libe yintolongo yokuvalelwa.

05:14.116 --> 05:16.683
Ngoko ke kwakhona, kuza kufuneka inkohliso enkulu.

05:16.683 --> 05:22.084
Izifo ezosulelayo ezibhubhanayo zifuna iimeko ezifanelekileyo
apho inkqubo yokhuselo lomzimba ibuthathaka:

05:22.084 --> 05:27.116
imfazwe, ubunzima, iintlekele
zokusingqongileyo kunye neendlela zokuphila ezingaphilanga.

05:27.116 --> 05:30.364
Ezi jovo zegene bezinokuthi zifezekise le
njongo, njengoko zinokonakalisa iinkqubo

05:30.364 --> 05:33.190
zokuzikhusela zomzimba zabantu kwihlabathi jikelele.

05:33.190 --> 05:37.400
Iqela lezifo ezifanayo ekucingelwa ukuba zenzeke
ngaxeshanye kumazwe ahlukeneyo, ngenye indlela

05:37.400 --> 05:40.263
linokuthathwa njengophawu oluqinisekileyo lobuqhophololo.

05:40.263 --> 05:45.946
Ngoku, kufanele kucace kumntu wonke emhlabeni
ukuba "iphandejeni" ayilolizwi lobuchwepheshe

05:45.946 --> 05:49.276
elivela kwicandelo lezonyango, kodwa yintshaba.

05:49.276 --> 05:58.110
Umbhali uLudwig Börne (1786 ukuya ku-1837) wayiqaphela
le nto xa ikholera yatshoqwa okokuqala eParis ngo-1830:

05:58.110 --> 06:04.552
"Ngelixa abantu aboyikileyo bephaphama, izibopho ezindala
zibanjwe ngamandla kwakhona, indawo yokunyanga

06:04.552 --> 06:11.040
isala iyintolongo nasemva kokuchacha, kwaye
iminyaka engamashumi amabini yenkululeko ilahlekile".

06:11.040 --> 06:16.583
Nangoko ke, uluntu lwatshintshela kulawulo
olungqongqo ngokubhengeza isisongelo sobhubhane.
