Александр Сергеевич сержант-майор наамына ээ.
Ал 2022-жылы 26 жылдык кызматтан кийин Польша армиясын таштап кеткен, анткени анын ою боюнча жоокерлердин
укуктары жана эркиндиктери ачык түрдө бузулуп жаткан.
Ал Польша армиясындагы кыянатчылыктар тууралуу отчет берүү үчүн парламенттик иликтөө комиссиясынын алдында пайда болду.
Шимон Фиял Польша армиясында лейтенант болуп, акыркы учурда жеңил жөө аскерлер ротасынын командири болгон.
Ал 2021-жылы он жылдык кызматтан кийин аскерден бошотулду.
Ал дээрлик он жылдык кызмат учурунда он төрт сыйлыкка ээ болду.
Польша парламентинде мыйзам бузуулар жана аскерлерге карата куугунтук тууралуу күбө катары көрсөтмө бергенден кийин,
ага жалаа жабылып, кесиптик армиядан кызматтан бошотулду.
Ал ар кандай жерлерде тинтүүгө алынып, укуктарын коргоо үчүн сегиз жолу сотко келди.
Kla-TV сурайт:
Польша армиясында кесипкөй жоокер болууга сизди эмне түрткү берди?
Элге кызмат кылууга, баалуулуктарды коргоого, жашоонун шыжаасын сезүүгө болгон каалоо. Менин шыжаам дээрлик 26 жыл созулду.
Мен чоң жакшылык үчүн биргеликте иштешүүгө боло турган күчтүү, чечкиндүү жана асыл адамдар менен таанышкым келди.
Мен өзү да ошондой адам болгум келип, Польша армиясында офицер болууну чечтим жана лейтенант чинине көтөрүлдүм.
Kla-TV сурайт:
Сен эми аскерде жоксуң. Эмне үчүн?
Бул аскердеги милдеттүү эмдөө менен башталды.
Мен адамдарымды эмделген-эмделбегенине жараша баалоону баштоого туура келди.
Мен астымдагы адамдарга эмдөн өткүм келбейт деген себеп менен аларды жаман мамиле кылуу идеясын жактырган эмесмин.
Бул мен үчүн өтө эле көп болду. Мен айнекке карап, өзүмдү ар-намысым менен көрө алгым келген.
Мен андай катуу басым болбогон бөлүмгө которулдум.
Бирок бир жылдан кийин мен баары бир кетүүнү чечтим.
Мен адамдар үчүн көбүрөөк нерсе кылгым келди, активдүү болгум келди, ошондуктан кетип калууну чечтим. Жөн эле, бир түндө.
Азыр мен журналистикалык редакцияны жетектеп, кызмат учурундагы аскерлердин көйгөйлөрүн чечем.
Мен берген аскердик антты сөзмө-сөз аткарам. Мен өзүмдүн кылган иштерим жана берген
буйруктарым үчүн толук жоопкерчиликти өз мойнума алам.
Польшада жарыяланган эпидемиялык абал учурунда мен жеңил жөө аскерлер ротасынын командири
болуп, буйругумдо дээрлик 150 аскер болгон.
Мен өзүнүн буйругумду аткарган кызматкерлеримди мыйзамсыз милдеттүү эмдөөгө каршы коргоо үчүн
Польша парламентинин алдында ачык түрдө чыктым.
Натыйжада, менин жогорку жетекчилерим жылдык кызматтык баалоомдо мага жалган айтып, абдан төмөн баа коюшту,
ошондуктан Коргоо министри мени кызматтан бошото алды, ал бул кадамды 2022-жылдын 31-мартында жасады.
Мен 2023-жылы сотто министрге каршы мыйзамсыз иштен бошотуу боюнча доо арызымды утуп алдым, бирок өкүм али акыркы эмес.
Мындан тышкары, 2022-жылы мага жашыруун документтерди сактаган деген айып тагылган, жана мен бул ишти да уткам.
Аскердик прокурор менин кызматтык даражамды төмөндөтүүнү жана эркиндигимди чектөөнү талап кылды, бирок
аскердик сот мени кылмыштын далилдери жок болгондуктан актады.
2024-жылдын 26-сентябрында Варшавадагы Аскердик райондук сотунда бул маселе боюнча дагы бир сот угуу өтөт.
2012-жылдын октябрь айында аскерлерден, полиция кызматкерлеринен жана чек арачылардан турган топ Польшада «Келечек
муундар үчүн форманы коргойбуз» ассоциациясын негиздеди.
Шымон Фиял жана Александр Сяргей да бул ассоциациянын мүчөлөрү.
2021-жылдын башынан бери аскердик күчтөрдө «Ковид» деп аталган вакцинация жүргүзүлүп келет.
Вакцинациялоо боюнча расмий буйрук да, мыйзам да болгон эмес, анткени бул конституцияга каршы болмок.
Ошол эле учурда мен жана башка командирлер Ковид-19га каршы эмдөө көрсөткүчүн жогорулатууга мажбур болдук.
Бул чаралардын баары мыйзамсыз эле, бирок өкүнүчтүүсү, натыйжалуу болду.
Ресми маалыматтарга ылайык, Польшада калктын 60%дан азы гана жок дегенде бир доза вакцина алган.
Биз бул көрсөткүч Польша армиясында 90%дан жогору болгон деп баалайбыз.
Вакцинациядан мурун ар бир жоокер медициналык процедурага ыктыярдуу макулдук формасына кол
койгон, бирок көп учурда алардын каалоосуна каршы.
Бул дегеним, бул эмдөөлөрдүн терс таасирлери үчүн эч ким жооптуу эмес.
Трагедиялар болду, аскерлер ооруп, өтө оор учурларда майып болуп же каза болушту.
Алар жана алардын үй-бүлөлөрү аскерден кошумча жардам ала алышкан жок – анткени аскер эмдөө менен аскердик кызматтын эч кандай
байланышы жок деп эсептеген, ал эми аскерлерге эмделбегендердин баары 2022-жылы кызматтан бошотулат деп айтышкан.
Ошондуктан жогорку жетекчилеринен жана саясатчылардан эч кандай жардам ала албаган айрым форма кийген кызматкерлер мыйзамсыз
аракеттерге байланыштуу маселени өз колуна алууга жана Польшадагы башка коомдор — юристтер, чыныгы дарыгерлер,
мугалимдер жана башкалар — менен мыйзамдуу иштеген уюм түзүп, кызматташууга бел байлашты.
Биз Польшада милдеттүү эмдөөнү токтоттук. Коомдук нааразылыктар жана коомдук угуудан кийин депутаттар COVIDке
милдеттүү эмдөө киргизүү боюнча мыйзам долбоорун четке какты!
Kla-TV сурайт:
Ассоциация азыркыга чейин канчалык чоң болуп калды жана анын максаттары эмнелер?
Биздин ассоциацияда көп болбошу мүмкүн.
Форма кийгендердин саны болжол менен 300гө жакын, алардын катарында аскерлер, чек арачылар, милиция кызматкерлери,
өрт өчүрүүчүлөр жана башка көптөгөн кызматкерлер бар.
Бирок биз башка форма кийген кызматкерлер бизге урмат-сый көрсөтүп, бизге таянарын
билебиз, бирок алар бизге кайрылуудан коркушат.
Биздин максат – бардык өлкөлөрдүн форма кийген аскерлери менен офицерлери өз мамлекеттерин жана
келечектеги мекендештеринин муундарын коргоосу.
Аскерлер улуттардын суверенитетин гана кепилдеп, бийлик тарабынан мыйзамсыз жайгаштырылбайт, улутка
берилген берилгендик антка жана өз жарандарына каршы чыкпайт.
Биз муну талап кылабыз жана мындан ары да талап кыла беребиз – мыйзамга ылайык аракет кылууга жана адам укуктарын коргоого.
Биз медиа жана саясатчылар жаратууга аракет кылып жаткан массалык истерияга берилбейбиз.
Биз коомдук тартипти сактоого берилгенбиз.
Kla-TV сурайт:
Жакында кабыл алынган жаңы мыйзам поляк аскерлерге ок атуучу куралды колдонууга уруксат берет.
Ошол эле учурда бул мыйзам тынчтык мезгилинде да ички операцияларда аскер күчтөрүн колдонууга болорун белгилейт.
Сен эмне деп ойлойсуң?
Биринчи кезекте, куралды колдонуу укугу ар дайым жакшы укук болуп келген жана аны жакшыртуунун кереги жок.
Куралды алып жүрүүгө уруксат алган ар бир адам аны зарыл коргонуу үчүн колдоно алат, ал эми форма кийген кызматкерлер чек
аралардын бузулбастыгын коргоо үчүн куралды колдонууга укуктуу.
Ок атуучу куралды колдонуу деген – башка адамга тешип өтүүчү ок менен ок атууну билдирет.
Тилекке каршы, бул укук аскерлердин жогорку командирлери тарабынан бузулуп, аларга эскертүү үчүн ок
атууга куралдарын колдонууга да уруксат берилген жок.
Бул Европалык адам укуктары боюнча Конвенция тарабынан кепилденген өмүргө болгон негизги укукту бузуу болуп саналат.
Өмүрүнө коркунуч туулган ар бир адам өзүн коргоого укуктуу.
Польшада мыйзам ушундай түзүлгөн, ал зарыл болгондо жалпы кызыкчылыкты коргоо максатында өзүн коргоо милдетин да камтыйт.
Чек арада кызмат өтөп жаткан аскерлердин бири өзүн-өзү качкын деп атагандар тарабынан кол жасалган найза менен өлтүрүлдү.
Мен бул трагедия атайылап уюштурулган деп эсептейм, анын максаты мыйзамды өзгөртүүгө шылтоо табуу жана тынчтык мезгилинде
Польшанын аймагында аскерлерди аскердик операцияларга жайгаштырууга мүмкүнчүлүк мыйзамга жашыруун киргизүү болгон.
Польша армиясын жайгаштыруу мүмкүнчүлүктөрү бийлик тарабынан кеңейтилди, жана эми Польша Республикасынын
Президенти бул жаңы ыйгарым укуктарды Польшада жайгашкан НАТО аскерлерине өткөрүп бере алат.
Жаңы мыйзам бар, ал Польша мамлекетинин коопсуздугу коркунучка учураса, мисалы, Польшанын аймагындагы баш
аламандыкты басуу үчүн тынчтык мезгилинде НАТО аскерлеринин операцияларга катышуусуна мүмкүндүк берет.
2023-жылы Польша президенти АКШнын, Канаданын, Түндүк Ирландиянын жана Бириккен Королдуктун
аскерлерине ок куралды колдонууга укук берди.
Мен чек арада азыр болуп жаткан нерселерге дагы эки мисал келтире алам.
Көптөгөн аскерлерге куралдарын колдонбостон мурун ойлонушу керек экени айтылган.
200 метрлик буфердик аймакты кайра киргизүү жарыяланды.
Аскерлер бул аймакта мыйзамсыз адамдар пайда болгондо гана жооп кайтарышат.
Чоң кырдаал болгондо чабуулдан коргонуу үчүн каражаттарды колдонууга мүмкүн болот.
«Пропорционалдуулук» принциби ойлоп табылды.
Бул деген, эгерде жоокер чек араны мыйзамсыз кесип өтүп бараткан адамды көрүп, мисалы, анын бычак көтөрүп
жүргөнүн байкаса, куралын колдонууга уруксат берилбейт.
Андан кийин ал штыгын колдоно алат, анткени ал штык ушул үчүн бар. Бул таптакыр маанисиз!
Бактыга жараша, көптөгөн аскерлер өз карамагындагыларга бул акылсыздыкты аткарууну буйрук беришпейт.
Дагы бир учур: Бялистоктогу сот тосмону ашып бара жатып кулап, бутун сындырган афган жаранынын доосун канааттандырды.
Польшадагы ооруканада анын буту гипске оролгон, андан кийин ал Беларуська кайтарылган.
Ал Минскке кеткенде, поляк активисттери ага административдик сотто кайра чек арага
кайтарылышына каршы доо арыз бере аларын белгилешти.
Мындай биринчи учур 2023-жылга таандык, ошол кезде үч афгандык PLN 240 000 талап кылышкан.
Ишти иликтөө узакка созулуп жатат, анткени «мыйзамсыз» эки адам Польшадан чыгып кетишип, алар буга чейин жайгашып калган
башка өлкөнүн бийлик органдары тарабынан суракка алынышы керек.
Биз өлкөнү коргоп, көп жолу кыйынчылыктарга кабылабыз.
Анын ордуна, алар компенсация алуу үчүн күрөшүп жатышат.
Kla-TV сурайт:
Аскерлер өлкөнүн чек арасын коргоп, өмүрүн курмандыкка чалганы үчүн жазаланат, ал эми чек араны
мыйзамсыз кесип өткөндөр муну үчүн сыйланышат.
Мындай окуялар жана мыйзам бурмалоолор согушту да тутандыра алабы?
Биз адамдарга коркунучтун бир гана дайыма коркушубуз керек болгон согуш эмес, бийлик тынчтык мезгилинде форма
кийген кызматтарды колдонуп жасап жаткан ачык адам укуктарын бузуулар да экенине ишенебиз.
Айтылып жүргөн Батыш дүйнөсүндө биз COVID-19га каршы массалык вакцинация кампаниясы
жаратканга окшош абал менен бетме-бет турабыз.
Жеке мамлекеттердин суверендүүлүгү тартып алынып жатат, ал эми адамдар коркунучка каршы зарыл коргонуу укугу
менен кепилденген жашоо укугунан да ажыратылып жатышат.
Биз улутту коргоого ант бердик, супранационалдык күн тартипке ээрчүүгө эмес.
Kla-TV сурайт:
Бул жогорку деңгээлдеги эл аралык күн тартиптин айынан алар үчүн эл аралык деңгээлде байланыштарды түзүү ушунчалык маанилүүбү?
Биз, форма кийген адамдар, кайсы форманы кийгенибизге же кайсы өлкөдө кызмат кылганыбызга карабастан,
дээрлик бардык жерде ушундай окуяларга дуушар болдук.
Мен, мисалы, Германияда төмөнкү аскерлер вакцинациядан баш тарткандыгы үчүн түрмө жазасына кесилгенин билем:
Алар Ян Райнерс жана Александр Биттнер эле, ал алты айга абакка кесилген жана азыр ачкачылык жарыялады.
20 жылдан кийин аскерден куулган жоокер Воиталла жана кызматтан убактылуу четтетилген Даниел Фучик.
Форма кийген биз үчүн кайсы өлкөдө экенибиз маанилүү эмес экенин билүү абдан маанилүү... анткени ал негизинен баар жерде бирдей!
Өкмөттөргө элди коркутуу үчүн биздин форма кийип туруубуз керек.
Бизсиз алар эч нерсе кыла алышпайт. Коркутууну таратуу үчүн аларга биз керек.
Биз, айтор, алардын куралдуу канатыбыз.
Бизсиз алар эч нерсе кылбайт! Кызматтарсыз алар эч нерсе эмес.
Эгерде биз мыйзамды сактасак, коом коопсуз болот.
Ошондуктан бир өлкөдө пайда болгон жалын экинчи өлкөдөгү адамдарды коркууну токтотууга шыктандыруусу маанилүү.
Коркпоңуз! Жана бир гана нерсени талап кылыңыз: бизге мыйзамга ылайык иштөөгө жол бериңиз.
Эки поляк аскер кийим кийгендердин баарына төмөнкүдөй кайрылуу менен жыйынтыкташат:
Шимон Фиял: Аскерлер жана башка форма кийген кызматкерлер конституцияны коргоп, өз өлкөсүнө кызмат
кылышат, бийликтегилердин кызыкчылыктарына эмес.
Биз өлкөбүздүн суверенитетин жана мекендештерибиздин жашоого укугун бузууга жол бербейбиз.
Бул биздин өткөн жана келечек муундарга болгон милдетибиз.
Александр Сергеевич: Биздин бардык форма кийген кызматкерлерге кайрылуу:
Эл сизден мыйзамды коргоону сурайт. Саясатчылар сизден мыйзамды бузууну каалашат.
Кимге кызмат кылууга ант бергениңди эсиңде болсун! Биз сизден буйруктарды аткарбоону сурабайбыз.
Сен аларга баш ийишиң керек, бирок мыйзамга ылайык келгендерине гана.
------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------
Шимон Фиял ар бир көрүүчүнү өзүнүн соттук териштирүүсүнө активдүү катышууга чакырат.
социалдык фактор (партия), көрүүчү же медиа катары: