1
00:00:00,000 --> 00:00:00,218


2
00:00:00,218 --> 00:00:03,413
Александр Сергей старший сержант дәрәҗәсенә ия.

3
00:00:03,413 --> 00:00:09,275
Ул 2022 елда 26 ел хезмәттән соң Польша
армиясеннән китте, чөнки аның фикеренчә, солдатларның

4
00:00:09,275 --> 00:00:12,083
хокуклары һәм ирекләре ачыктан-ачык бозыла иде.

5
00:00:12,083 --> 00:00:18,710
Ул Польша армиясендәге бозулар турында хисап бирү
өчен парламент тикшерү комиссиясе каршына чыкты.

6
00:00:18,710 --> 00:00:24,843
Шимон Фиял Польша армиясенең лейтенанты һәм
соңгы вакытта җиңел пехота ротасының командиры иде.

7
00:00:24,843 --> 00:00:28,563
Ул 2021 елда, ун ел хезмәттән соң, армиядән демобилизацияләнде.

8
00:00:28,563 --> 00:00:32,936
Якынча ун ел хезмәт иткән вакытта ул ун дүрт бүләк алды.

9
00:00:32,936 --> 00:00:38,438
Польша парламентында закон бозулар һәм солдатларга
карата эзәрлекләүләр турында шаһитлык биргәннән

10
00:00:38,438 --> 00:00:41,497
соң, аны каралап, һөнәри армиядән чыгарып җибәрделәр.

11
00:00:41,497 --> 00:00:46,419
Аны төрле урыннарда тикшерделәр һәм ул үз
хокукларын яклау өчен сигез тапкыр судка килде.

12
00:00:46,419 --> 00:00:49,176
Kla-TV сорый:

13
00:00:49,176 --> 00:00:53,780
Сезне Польша армиясендә һөнәри солдат булырга нәрсә этәрде?

14
00:00:53,780 --> 00:01:04,540
Милләткә хезмәт итү, кыйммәтләрне яклау, тормыш
маҗарасын кичерү теләге. Минем маҗарам якынча 26 ел дәвам итте.

15
00:01:04,540 --> 00:01:08,533
Мин зуррак файда өчен бергә эшләргә мөмкин булган
көчле, максатчан һәм асыл кешеләр белән очрашырга теләдем.

16
00:01:08,533 --> 00:01:17,926
Мин үзем дә шундый кеше булырга теләдем,
шуңа күрә Польша армиясендә офицер булырга карар

17
00:01:17,926 --> 00:01:24,117
кылдым һәм лейтенант дәрәҗәсенә күтәрелдем.

18
00:01:24,117 --> 00:01:26,798
Kla-TV сорый:

19
00:01:26,798 --> 00:01:31,080
Син инде армиядә түгелсең. Ни өчен?

20
00:01:31,080 --> 00:01:34,180
Бу армиядә мәҗбүри вакцинациядән башланды.

21
00:01:34,180 --> 00:01:39,500
Миңа үз кешеләремне
вакцинацияләнгәннәрме-юкмы дигән нигездә бәяләргә туры килде.

22
00:01:39,500 --> 00:01:48,980
Мин астымдагыларга, алар вакцинацияләнергә теләмәгәннәре
өчен генә начар мөнәсәбәттә булырга идеяне ошатмадым.

23
00:01:48,980 --> 00:01:53,560
Бу минем өчен артык булды. Мин
үз-үземне көзгедә абруй белән карый алсам иде.

24
00:01:53,560 --> 00:01:58,600
Мин басым шулкадәр көчле булмаган бүлеккә күчтем.

25
00:01:58,600 --> 00:02:01,840
Ләкин бер ел узгач, мин барыбер китәргә карар кылдым.

26
00:02:01,840 --> 00:02:08,704
Мин кешеләр өчен күбрәк эшләргә, активрак булырга теләдем,
шуңа күрә китәргә карар кылдым. Менә шулай гына, бер төн эчендә.

27
00:02:08,704 --> 00:02:16,320
Хәзер мин журналистик редакция офисын җитәклим һәм
хезмәттәге солдатларның мәсьәләләре белән шөгыльләнәм.

28
00:02:16,320 --> 00:02:30,336
Мин биргән хәрби антны сүзбе-сүз үтим. Мин үз гамәлләрем
һәм биргән боерыкларым өчен тулы җаваплылыкны үз өстемә алам.

29
00:02:30,336 --> 00:02:38,280
Польшада игълан ителгән эпидемия вакытында
мин җиңел пехота ротасының командиры идем

30
00:02:38,280 --> 00:02:42,750
һәм минем карамакта якынча 150 солдат бар иде.

31
00:02:42,750 --> 00:02:53,060
Мин Польша парламенты каршында җәмәгать алдында чыгыш ясап,
үз буйсынганнарымны законсыз мәҗбүри вакцинациядән якладым.

32
00:02:53,060 --> 00:03:04,249
Нәтиҗәдә, минем югарыдагыларым еллык эш нәтиҗәләремне бәяләгәндә
ялган әйтеп, мине шулкадәр түбән бәяләделәр

33
00:03:04,249 --> 00:03:13,150
ки, Саклану министры мине эштән азат итә
алды, һәм ул моны 2022 елның 31 мартында эшләде.

34
00:03:13,150 --> 00:03:26,121
Мин 2023 елда судта министрны законсыз эштән чыгаруда
гаепләп дәгъвамны оттым, ләкин карар әле соңгы түгел.

35
00:03:26,121 --> 00:03:43,968
Моннан тыш, мине 2022 елда серле документлар
саклауда гаепләделәр, һәм мин бу эшне дә оттым.

36
00:03:43,968 --> 00:03:54,856
Хәрби прокурор минем дәрәҗәмне төшерүне һәм
ирегемне чикләүне таләп итте, ләкин хәрби суд

37
00:03:54,856 --> 00:04:00,736
мине аклады, чөнки җинаятькә дәлилләр юк иде.

38
00:04:00,736 --> 00:04:10,354
2024 елның 26 сентябрендә Варшавадагы хәрби
район судында бу эш буенча тагын бер утырыш узачак.

39
00:04:10,354 --> 00:04:17,341
2012 елның октябрендә¹ солдатлар, полиция
хезмәткәрләре һәм чик сакчылары Польшада «Киләчәк буыннар

40
00:04:17,341 --> 00:04:20,940
өчен форманы яклыйбыз» ассоциациясен нигезләделәр.

41
00:04:20,940 --> 00:04:25,840
Шымон Фиял һәм Александр Сяргей дә бу оешмага әгъзалар.

42
00:04:25,840 --> 00:04:37,293
2021 елның башыннан бирле кораллы көчләрдә
шулай аталган Covid вакцинацияләре үткәрелә.

43
00:04:37,293 --> 00:04:45,185
Вакцинацияләү өчен рәсми боерык та, закон да
булмады, чөнки бу конституциягә каршы булыр иде.

44
00:04:45,185 --> 00:04:52,830
Шул ук вакытта мин һәм башка командирлар
Covid-19 вакцинациясен арттырырга мәҗбүр булдык.

45
00:04:52,830 --> 00:04:59,741
Бу барлык чаралар да законсыз иде,
ләкин кызганычка каршы нәтиҗәле булды.

46
00:04:59,741 --> 00:05:05,936
Рәсми мәгълүматларга караганда, Польша халкының
60%тан да кимрәге генә ким дигәндә бер доза вакцина алган.

47
00:05:05,936 --> 00:05:13,160
Без исәплибез, Польша армиясендә
бу күрсәткеч 90%тан артык булган.

48
00:05:13,160 --> 00:05:20,954
Вакцинация алдыннан һәр солдат медицина
процедурасына ихтыяри ризалык формасына кул куйды,

49
00:05:20,954 --> 00:05:24,963
ләкин еш кына аларның ризалыгына каршы булды.

50
00:05:24,963 --> 00:05:33,700
Бу шул вакцинацияләрнең тискәре нәтиҗәләре
өчен беркем дә җаваплы түгел дигәнне аңлата.

51
00:05:33,700 --> 00:05:49,019
Трагедияләр булды, солдатлар авырып киттеләр һәм иң
авыр очракларда инвалид калдылар яки вафат булдылар.

52
00:05:49,019 --> 00:06:00,261
Һәм алар һәм аларның гаиләләре армиядән өстәмә ярдәм алмадылар –
чөнки армия вакцинацияләүнең хәрби хезмәт белән бернинди бәйләнеше

53
00:06:00,261 --> 00:06:10,680
юк дип санады, хәтта солдатларга вакцинацияләнмәгән барлык
кешеләрне 2022 елда хезмәттән азат итәчәкләр дип әйткәннәр иде.

54
00:06:10,680 --> 00:06:20,300
Шуңа күрә югары җитәкчеләреннән һәм сәясәтчеләрдән ярдәм алмаган
кайбер форма кигән офицерлар хәлне үз кулларына алырга карар

55
00:06:20,300 --> 00:06:27,919
кылдылар һәм законсыз гамәлләрне исәпкә алып, законлы рәвештә
эшләүче оешма төзеп, Польшадагы башка

56
00:06:27,919 --> 00:06:37,070
җәмгыятьләр – юристлар, чын табиблар, укытучылар һәм
башкалар белән хезмәттәшлек итәргә тотындылар.

57
00:06:37,070 --> 00:06:49,080
Без бергәләп Польшада мәҗбүри вакцинацияне туктаттык. Халык
протестлары һәм җәмәгать тыңлавыннан соң парламентарийлар мәҗбүри

58
00:06:49,080 --> 00:06:55,355
COVID-вакцинацияне кертү турындагы закон проектын кире кактылар!

59
00:06:55,355 --> 00:06:57,726
Kla-TV сорый:

60
00:06:57,726 --> 00:07:01,964
Ассоциация инде нинди зурлыкта, һәм аның максатлары нинди?

61
00:07:01,964 --> 00:07:06,607
Безнең ассоциациядә алар күп булмаска мөмкин.

62
00:07:06,607 --> 00:07:11,732
Безнең форма кигәннәребез якынча 300 кеше, шул
исәптән солдатлар, чик сакчылары, полиция

63
00:07:11,732 --> 00:07:15,552
хезмәткәрләре, янгын сүндерүчеләр һәм башка күпләр.

64
00:07:15,552 --> 00:07:22,319
Ләкин без беләбез, башка форма кигән
офицерлар безгә ихтирам белән карыйлар һәм безгә

65
00:07:22,319 --> 00:07:26,920
таяналар, ләкин безгә мөрәҗәгать итәргә куркалар.

66
00:07:26,920 --> 00:07:35,848
Безнең максат – барлык илләрдән килгән
мундирдагы солдатлар һәм офицерлар үз илен һәм

67
00:07:35,848 --> 00:07:40,820
ватандашларының киләчәк буыннарын сакласыннар.

68
00:07:40,820 --> 00:07:48,565
Солдатлар бары тик илләрнең суверенитетын гарантияләүчеләр
генә, һәм хакимиятләр аларны илгә бирелгән аннарына

69
00:07:48,565 --> 00:07:52,815
каршы, үз гражданнарына каршы һәм законсыз рәвештә җибәрми.

70
00:07:52,815 --> 00:08:05,694
Без моны таләп итәбез һәм киләчәктә дә таләп итүне дәвам итәчәкбез
– кануннарга туры килеп эш итүне һәм кеше хокукларын яклауны.

71
00:08:07,735 --> 00:08:14,305
Без массакүләм истериягә, медиа һәм
сәясәтчеләр тудырырга тырышкан истериягә бирешмибез.

72
00:08:14,305 --> 00:08:18,456
Без җәмәгать тәртибен саклауга бирелгәнбез.

73
00:08:18,456 --> 00:08:20,532
Kla-TV сорый:

74
00:08:20,532 --> 00:08:25,660
Яңа канун соңгы вакытта поляк
солдатларга утлы корал кулланырга рөхсәт итә.

75
00:08:25,660 --> 00:08:33,163
Шул ук вакытта бу канун тыныч вакытта да эчке
операцияләрдә гаскәрләрне җибәрүне карарга мөмкинлек бирә.

76
00:08:33,163 --> 00:08:36,116
Син ничек уйлыйсың?

77
00:08:38,296 --> 00:08:49,252
Беренчедән, корал куллану хокукы һәрвакыт гамәлдә
булган хокук булып тора һәм аны яхшырту кирәкми.

78
00:08:49,252 --> 00:08:59,024
Корал йөртү хокукына ия булган һәркем аны кирәкле
үз-үзеңне яклау өчен куллана ала, ә форма кигән хезмәтләр

79
00:08:59,024 --> 00:09:04,745
чикләрнең бөтенлеген яклау өчен корал куллану хокукына ия.

80
00:09:04,745 --> 00:09:11,172
Атмалы корал куллану – үтеп керә торган
патроннар белән икенче кешегә ату дигән сүз.

81
00:09:11,172 --> 00:09:16,301
Кызганычка каршы, бу хокук солдатларның югарырак
дәрәҗәлеләре тарафыннан бозылды, алар хәтта

82
00:09:16,301 --> 00:09:19,336
кораллары белән кисәтү атуларына да рөхсәт итмәделәр.

83
00:09:19,336 --> 00:09:25,821
Бу Кеше хокуклары буенча Европа конвенциясе
белән гарантияләнгән тормыш хокукының төп бозылуы.

84
00:09:25,821 --> 00:09:30,123
Гомере куркыныч астында булган һәркем үз-үзен яклау хокукына ия.

85
00:09:30,123 --> 00:09:47,710
Польшада канун шундый итеп төзелгән ки, ул хәтта уртак
яхшылыкны кайгыртып үз-үзеңне яклау бурычын да күздә тота.

86
00:09:47,710 --> 00:09:57,545
Чиктә хезмәт итүче солдатларның берсе шул аталган
качаклар тарафыннан ясалма копьё белән үтерелде.

87
00:09:57,545 --> 00:10:06,035
Мин ышанам, бу фаҗига махсус рәвештә оештырылган, законны
үзгәртергә һәм тыныч вакытта Польша җирлегендә

88
00:10:06,035 --> 00:10:15,943
хәрби операцияләр өчен солдатларны җибәрү
мөмкинлеген шунда яшереп кертү өчен сылтау табу максатыннан.

89
00:10:17,905 --> 00:10:27,387
Хөкүмәт органнары тарафыннан Польша армиясен урнаштыру
мөмкинлекләре киңәйтелде, һәм хәзер Польша

90
00:10:27,387 --> 00:10:36,503
Республикасы Президенты бу яңа вәкаләтләрне
Польшада урнашкан НАТО гаскәрләренә тапшыра ала.

91
00:10:36,503 --> 00:10:46,934
Яңа канун бар, ул Польша дәүләтенең иминлегенә куркыныч янаса,
мәсәлән, Польша территориясендәге

92
00:10:46,934 --> 00:10:58,696
тәртипсезлекләрне басу өчен тыныч вакытта НАТО
гаскәрләренә операцияләрдә катнашырга рөхсәт итә.

93
00:10:58,696 --> 00:11:12,314
2023 елда Польша президенты АКШ, Канада, Төньяк Ирландия
һәм Бөекбритания солдатларына корал куллану хокукы бирде.

94
00:11:12,314 --> 00:11:17,660
Мин хәзерге вакытта чиктә нәрсә булуы
турында тагын ике мисал китерә алам.

95
00:11:17,660 --> 00:11:23,580
Күп кенә солдатларга кораллары белән эш итәр
алдыннан уйланырга кирәклеге турында әйтелде.

96
00:11:23,580 --> 00:11:29,160
200 метрлык саклау зонасын яңадан кертү игълан ителде.

97
00:11:29,160 --> 00:11:37,040
Солдатлар бу зонада законсыз кешеләр
пәйда булса гына җавап бирәчәкләр.

98
00:11:37,040 --> 00:11:43,840
Коткару хәлендә һөҗүмнән саклану
өчен чаралар кулланырга мөмкин булачак.

99
00:11:43,840 --> 00:11:48,832
«Пропорциональлек» принцибы уйлап табылган.

100
00:11:48,832 --> 00:11:56,660
Бу димәк, әгәр солдат кемнедер чигне законсыз
узып барганын күрсә һәм, мәсәлән, алар пычак

101
00:11:56,660 --> 00:12:01,052
тотканын сизсә, ул коралын кулланырга хокуклы түгел.

102
00:12:01,052 --> 00:12:08,428
Аннары ул штыкын куллана ала, чөнки ул аны
нәкъ менә шуның өчен тота. Бу бөтенләй мәгънәсез!

103
00:12:08,428 --> 00:12:14,480
Бәхеткә күрә, күп кенә солдатлар
буйсынганнарына бу мәгънәсезлекне үтәргә боермыйлар.

104
00:12:14,480 --> 00:12:22,373
Тагын бер очрак: Бялисток мәхкәмәсе койма
аша үрмәләп менгәндә егылып, аягын сындырган

105
00:12:22,373 --> 00:12:26,640
афган ир-атның дәгъвасын канәгатьләндерде.

106
00:12:26,640 --> 00:12:35,416
Польша хастаханәсендә аның аягы гипска
салынды, һәм соңрак аны Беларуська кайтардылар.

107
00:12:35,416 --> 00:12:48,260
Минска киткәндә, поляк активистлар аңа административ судта аның
чиккә кире кайтарылуына каршы дәгъва белдерә алуын хәбәр иттеләр.

108
00:12:48,260 --> 00:12:57,300
Мондый беренче очрак 2023 елга барып тоташа, шул
вакытта өч әфганлы PLN 240 000 сумлага дәгъва иткән.

109
00:12:57,300 --> 00:13:07,706
Эшне тикшерү озакка сузыла, чөнки ике «канунсыз»
кеше Польшадан чыгып киткән һәм инде урнашкан икенче

110
00:13:07,706 --> 00:13:13,460
илнең хакимият органнары аларны сорау өчен чакыра.

111
00:13:13,460 --> 00:13:18,000
Без иле саклыйбыз һәм еш кына кыен хәлгә эләгәбез.

112
00:13:18,000 --> 00:13:21,813
Аның урынына алар компенсация алу өчен көрәшәләр.

113
00:13:21,813 --> 00:13:24,534
Kla-TV сорый:

114
00:13:24,534 --> 00:13:30,417
Солдатлар иленең чикләрен һәм хәтта үз
тормышларын яклаган өчен җәзага тартылалар, ә чикне

115
00:13:30,417 --> 00:13:34,219
законсыз узып керүчеләр моның өчен бүләкләнәләр.

116
00:13:34,219 --> 00:13:41,000
Мондый вакыйгалар һәм канун бозулар сугыш чыгаруы да мөмкинме?

117
00:13:44,627 --> 00:13:53,663
Без кешеләргә куркыныч тудыручы нәрсә – безне даими куркытырга
тиеш дип саналган сугыш кына түгел, ә

118
00:13:53,663 --> 00:14:05,017
хакимиятләр тыныч вакытта форма кигән хезмәтләрне
җәлеп итеп кылган ачык кеше хокукларын бозулар да.

119
00:14:05,017 --> 00:14:12,938
Шулай аталган Көнбатыш дөньясында без
COVID-19 массакүләм вакцинация кампаниясе

120
00:14:12,938 --> 00:14:17,323
тудырган хәлгә охшаш бер вазгыятькә очрашабыз.

121
00:14:17,323 --> 00:14:26,509
Аерым штатларның суверенитеты тартып алына, һәм
кешеләр хәтта куркынычка каршы кирәкле яклау хокукы

122
00:14:26,509 --> 00:14:32,030
белән гарантияләнгән яшәү хокукыннан да мәхрүм ителә.

123
00:14:32,030 --> 00:14:39,776
Без милләтне якларга ант иттек,
супранациональ көн тәртибенә буйсынырга түгел.

124
00:14:39,776 --> 00:14:41,975
Kla-TV сорый:

125
00:14:41,975 --> 00:14:48,553
Бу өстенмилли көн тәртибе аркасында алар өчен
халыкара дәрәҗәдә элемтәләр урнаштыру шулкадәр мөһимме?

126
00:14:48,553 --> 00:14:55,548
Нәрсә булган — без, форма кигән кешеләр,
күпмедер дәрәҗәдә һәр җирдә очрадык, нинди форма

127
00:14:55,548 --> 00:15:00,416
кигәнбезгә яки кайсы илдә хезмәт итүебезгә карамастан.

128
00:15:00,416 --> 00:15:10,880
Мәсәлән, Германиядә түбәндәге солдатлар вакцинацияләнмәгәннәре
өчен төрмә җәзасына хөкем ителгәннәрен беләм:

129
00:15:10,880 --> 00:15:21,296
Алар — Ян Райнерс һәм Александр Биттнер; Александр Биттнер
алты айга төрмәгә хөкем ителде һәм хәзер ачлык игълан итте.

130
00:15:21,296 --> 00:15:30,500
20 ел хезмәттән соң армиядән чыгарылган солдат
Воиталла һәм эшеннән вакытлыча азат ителгән Даниел Фучик.

131
00:15:30,500 --> 00:15:39,905
Форма кигәндә безнең өчен кайсы ил булуы мөһим
түгел икәнен белү мөһим... чөнки ул һәр җирдә бер үк!

132
00:15:39,905 --> 00:15:48,038
Хөкүмәтләргә халыкны куркыту өчен
безнең форма кигән булуыбыз кирәк.

133
00:15:48,038 --> 00:15:53,700
Безсез алар берни дә эшли алмыйлар.
Аларга курку тарату өчен без кирәк.

134
00:15:53,700 --> 00:15:57,536
Без, әйтергә кирәк, аларның кораллы канаты.

135
00:15:57,536 --> 00:16:02,680
Без булмаса, алар берни дә эшләмәячәкләр!
Хезмәтләр булмаса, алар берни дә түгел.

136
00:16:02,680 --> 00:16:08,021
Әгәр без канунны үтәсәк, җәмгыять имин булачак.

137
00:16:08,021 --> 00:16:17,344
Шуңа күрә бер илдәге искәрмә икенче илдәге
кешеләрне куркудан туктарга илһамландыруы мөһим.

138
00:16:17,344 --> 00:16:24,348
Куркуны ташлагыз! Һәм бары тик бер генә нәрсәне
таләп итегез: безгә канун буенча эшләргә рөхсәт итегез.

139
00:16:24,348 --> 00:16:31,671
Ике поляк солдаты барлык
мундирдагыларга түбәндәге мөрәҗәгатьне юллыйлар:

140
00:16:33,971 --> 00:16:41,449
Шимон Фиял: Солдатлар һәм башка форма кигән
хезмәткәрләр конституцияне яклыйлар һәм үз иленә хезмәт

141
00:16:41,449 --> 00:16:45,251
итәләр, хакимияттәгеләрнең мәнфәгатьләренә түгел.

142
00:16:45,251 --> 00:16:53,834
Без илебезнең суверенитетын һәм
ватандашларыбызның яшәү хокукын бозуга юл куймаячакбыз.

143
00:16:53,834 --> 00:17:00,352
Бу безнең үткән һәм киләчәк буыннар алдындагы бурычыбыз.

144
00:17:00,352 --> 00:17:03,366
Александр Сергей: Безнең барлык форма
кигән хезмәткәрләргә мөрәҗәгатебез:

145
00:17:03,366 --> 00:17:09,910
Милләткә канунны саклау өчен син кирәк.
Сәясәтчеләргә аны бозу өчен син кирәк.

146
00:17:09,910 --> 00:17:18,096
Кемгә хезмәт итәргә ант биргәнегезне
онытмагыз! Без сездән боерыкларны үтәмәүне сорамыйбыз.

147
00:17:18,096 --> 00:17:24,851
Сез аларга буйсынырга тиеш, ләкин бары
тик кануннарга туры килгәннәренә генә.

148
00:18:06,780 --> 00:18:09,344
------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------ Шимон Фиял

149
00:18:09,344 --> 00:18:10,700
һәр караучыны үз мәхкәмә утырышында актив катнашырга чакыра.

150
00:18:10,700 --> 00:18:11,170
социаль фактор (партия), тамашачы яки медиа буларак: