14, 16 rānei ōrau te nui ake o ngā mate, ki te whakatairite ki ngā tau e toru kua pahure.
He pai kei te mahi rātou i tērā mō tētahi wā, nā te mea i tērā tau, i te tau i mua atu, me te tau
i mua atu anō, kua nui kē te reiti mate taapiri.
Ā, ināianei anō, i runga ake i tērā. Ko tēnei mate pukupuku turbo tonu te take matua o te mate i tō mātou whare
tangihanga. Ā, i tuhia noa i te tiwhikete mate, "mate me C".
Kāore mātou i whai take o "An (C kua mate)". I whai mātou kotahi take o "An" i muri i te whakaurunga, ā, pēnei i taku kī, he neke
atu i te 80 tau te pakeke o te tangata, ā, i muri iho i te 14 rā i muri i te werohanga whakakaha.
Engari, ko tērā kotahi anake te take i whai mātou.
I te tīmatanga o te tau 2022, i tīmata ki ngā tāngata nohinohi i whakawhanake i te mate
pukupuku tere rawa. Ā, i puta ētahi take tino tere.
Ko te tere rawa i tae mai ai ki a mātou, he rima wiki mai i te tautuhi mate.
I mate i muri i ngā wiki e rima, kia pēnei ai?
Āe, ā, i kī mai tētahi hoa kaiwhakahaere tangihanga ki ahau, i rua rā i muri i te whakamōhiotanga ki te
tangata kua mate he mate pukupuku tōna, ka mate ia.
Āe, ka hinga noa rātou. Kua mate rātou i taua wā. Ehara i te mea he take mēnā kei te noho rātou i runga i te wharepaku, kei te
takoto rānei i te moenga. He tino rerekē. Kei te piki haere hoki.
Ehara i te mea kāore i tupu i mua, kāore au e kī ana i tupu he whakaeke manawa i tētahi
tangata i a ia e oma ana, i a ia e kauhoe ana rānei.
Engari ehara i te mea pērā i ēnei rā. Kāore e taea. Kāore ngā tāngata e mate ana i te tikanga noa i ēnei rā.
He tino, tino iti noa ngā tāngata e kī mai ana ki ahau, "Kāore au e kite ana i tētahi mea, kāore hoki āku." Engari ko te nuinga o
ngā tāngata e kōrero ana au ki a rātou, ko rātou kua whai rongoā ira, kua pā kino ki a
rātou katoa, ā, kāore rātou e ora ana ināianei.
Ahakoa he āhuatanga neorōlōpata, kāore rānei, ka wiri ētahi tāngata. Ko te mea tino miharo ki
ahau, he maha kei a rātou ngā raruraru pūnaha kai.
Ā, kua kite hoki au, i ngā wā maha ka pērā tēnei, kei ngā kararehe ā-whare hoki.
Nau mai ki te uiui o tēnei rā. Ko Sören Schumann tōku ingoa, ā, i tēnei rā ka uiui ahau ki a Marlies Spuler.
Āianei ka kōrero tātou mō ngā mea kua kite koe, hei kaiwhakahaere urupā, i roto i āu mahi ā-ia rā i ngā marama
kua pahure, ā, i ngā tau kua pahure hoki. Kua tuhia e tātou e rua he riipene ataata i mua.
I tukuake e au kia rua, nā te mea me tango i tētahi, ā, ka tuku anō i tētahi putanga kua tātarihia ake.
Ā, kua tata ki te kotahi miriona ngā tirohanga o ngā ataata e rua, e whakapono ana au. Tērā pea
kua neke ake i te kotahi miriona ngā tirohanga.
Nō reira, e kitea ana he tino nui te hiahia ki ō pārongo, ki tōu ake tirohanga rānei.
Ā, e hiahia ana ahau ki te mōhio he aha ngā mea kua tupu mai i tā tātou kōrero whakamutunga. Kua pahure kē ētahi marama.
Āe, he kaiwhakahaere urupā koe. Kua whai koe i ēnei kaupapa, kua haere tonu mai i te tau 2019,
2020, ā, mai i te tīmatanga, kua tino arotake koe.
Āe, he aha anō ngā kōrero e tika ana kia mōhio te tangata mōu i mua i tā tātou kuhu ki te kaupapa?
Mōku? Kua kī katoa āu kōrero, ā, ki taku whakaaro, kua mōhiotia kē au e te nuinga o te tangata ināianei.
Ka whiwhi au i te maha o ngā karere tautoko mā te īmēra. Ka whiwhi au i ngā waea, he pōrangi,
he rawe. Inā hoki, kāore rawa he reo whakawā.
Nō reira, e pai ana te katoa, ā, kei te āta puta haere ngā atu i ō rātou anga, ā, e kōrero tuwhera ana mō te
katoa o tēnei take. He maha o rātou kua pā kino ki a rātou.
Ko wai rānei ka huri atu ki a koe, kia pērā ai te kī.
Āe, tino tika. I kitea e rātou i tētahi huarahi kua whai hononga mātou, tae atu ki ngā tākuta me ērā atu.
Ā muri ake, ka kōrero mai rātou ki ahau mō tēnei, i runga i te āhua o ā rātou mamae, he aha ngā mahi e taea ana, mēnā
e mōhio ana au ki tētahi tangata. Ā, ka tūtohu tonu ahau i a rātou ki ngā kaiwhakaora rerekē me ērā atu, āe.
Āe, pai rawa. I te wā e tuhi ana, kua tae ki te mutunga o Akuhata 2024.
Me pēhea koe e whakarāpopoto ai i ngā tau kua pahure ake nei, tērā pea mā ia tau, mā ngā kaupapa motuhake
rānei i puta i aua tau? Me pēhea koe e whakarāpopoto ai i tērā i te poto, i te mārama hoki?
He aha ngā wāhanga me ngā panonitanga tino hira i roto i tō mahi, i runga i te taumaha o tō kawenga
mahi me te nui o te mahi i hiahiatia kia mahia e koe?
Ka hari ahau ki te kōrero mō tērā. Ka hoatu e au he whakarāpopoto poto kia mārama ai tātou katoa.
Nō reira, i te tau 2020, kāore mātou i whai rerekētanga kē, kāore rawa he mea. He iti ake ā mātou mahi, āe.
Ā mātou, i tino rere ngā mea i te whakaurunga mai o te 'rongoā'. Koia noa iho tērā. I te tīmatanga, ko
ngā kaumātua anake i mate i ngā tatauranga nui ake.
Ā, i tino kitea tērā i te wā i tae ki te huringa o te hunga i whai āhuatanga hauora i mua, i a rātou e
haere ana ki tō rātou rā whakarite mō te werohanga COVID.
Nō reira i puta ake ēnei mate ohorere, kāore i tūmanakohia. Ka piki haere tonu!
Āe
Tika tonu
Ā, kātahi ka haere tonu tōna ara i roto.
I whai noa mātou i te kupu kī "mate me C" tae noa ki te whakauru o te rongoā. I muri i tērā, ka mutu ohorere.
Nā muri iho, kāore i puta anō ki ngā tiwhikete mate. Tērā pea kotahi, tērā pea rua. Kāore mātou i whai i tēnei tau.
Nō reira, kāore he tangata e mate ana nā reira ināianei.
Āe, ka taea e koe te mahi anō wawe?
He tino pai tēnei.
Ka taea e koe te kōrero poto mō te "mate i te C, me te C"? I puta ētahi wero mō tēnei i te tīmatanga, āhua nei:
Ka pā he aitua motokā ki a koe, ka mate koe nā reira, engari ka puta he hua whakamātautau C pai, ahakoa kāore taua whakamātautau
i tino pono, ā, ka whakaarohia kua mate koe "nā te C" rānei "me te C". Tērā pea ka taea e koe te whakahoki anō i tērā i te poto.
Āe, heoi, i ngā hōhipera anake i tino noho ai, ehara i te kāinga. Nō reira, i reira anake i tino noho ai.
Āe.
I te tuatahi, kāore au i te mōhio he aha, i whakauru rātou i ngā pūrongo. Ā, i roto i aua pūrongo, i whai wāhi te
hītori hauora o te tūroro, tōna pakeke, tōna ira, me ērā atu.
Ā, kātahi ka kī noa iho he aha i whakaurua ai ia ki te hōhipera, he aha ngā mahi i mahia e
rātou i reira, me te mea i mate ai ia i te mutunga.
Ā, i ngā wā katoa, ka puta he rerenga kōrero noa e kī ana kua whakamātauria te tangata kua mate, ā, kua kitea he C.
Ā muri iho, i kī noa te tiwhikete mate, "mate me C". Kāore rawa i whai mātou i te "mate nā C". I whai
mātou i te "nā" kotahi anake i muri i tōna whakaurunga.
Ā, pēnei i taku kī, he neke atu i te waru tekau tau te pakeke o te tangata, ā, tekau mā
whā ngā rā i muri i tana werohanga whakakaha.
Āe.
I mate ia. Engari kotahi noa iho i puta ai.
Engari, pēnei i taku i kī ai, i muri i te whakauru o te "rongoā", ka mutu. Ahakoa pēhea, kāore anō
taua tomokanga i ngā tiwhikete mate. I ngaro noa iho.
Nō rātou anake kāore i rongoāhia. Āe, "mate me te C". Tika tonu, i kite hoki mātou i tērā.
Nā te mea me tirotiro mātou i tērā āhuatanga iti i te tīmatanga, nā te mea i reira tonu ngā ture 2G i ngā whare tangihanga.
Tika tonu. Ā, ka taea tonu e au te pātai iti noa mō tērā.
i roto i te kōrero, pērā i te tūnga o ia tangata
Āe.
Tika tonu. Ā, ka taea tonu e au te pātai iti mō tērā i roto i te kōrero, kia mōhio ai au ki te āhua o ia tangata.
Tika tonu. Ā, ka kōrero mai rātou ki a mātou, ā, ka mōhio hoki mātou.
Tika tonu. Ā, pēnei i taku i kī ai, ka ara ake te take mō te hunga e mau ana i ngā āhuatanga hauora i mua. Āe, i waenganui o
te tau 2021 tērā, tata ki Mei, ki Hune rānei, ki taku whakapono.
Ā, ka piki haere tonu rātou – ko te hunga i hinga i te hīkoi, i taka i runga i ā rātou paihikara i te eke, i kitea
mate rānei i roto i ā rātou moenga i te ata, nā te mea i mate rātou i te rangimārie i roto i tō rātou moe.
He torutoru marama noa iho i muri i te tino pikinga ake o ngā werohanga.
I muri iho i ngā rā tekau.
Tekau rā?
Tekau rā. Āe, ka taea e au te kī i tērā i te tika tonu. I ngā wā katoa, i muri iho i te tekau rā tonu.
Āe.
He tino whakamīharo tērā.
Tika tonu. Me aro noa mātou ki te wā ka tukuna e rātou te whakakaha e whai ake nei. Ā, i mōhio
mātou ka whai mahi mātou i roto i ngā wiki e rua.
Ehara tērā i te mea i roto i tēnei, me pēhea te kī, i roto i tēnei pūrongo mate? He aha te ingoa o tēnei tuhinga?
Āe, i reira he torohanga tūroro. Kāore au e mōhio.
Āe, engari kāore pea he mea i reira mō tērā, nē rā? He hononga pea?
Kāo, kāo, kāo, kāo. Kāore i kī pēnei.
Āe.
Kāo.
E ai ki tāku i kī ai, i reira ngā tākuta, ā, kei reira tonu rātou, e tohu ana i te take mate kāore i te mōhiotia i
runga i te tiwhikete mate, ā, ka tuhi rātou i te take mate…
... He pūwai tēnei?
… tino tika, ko te whakarite i reira.
Ā, kātahi ka pā he hopu o te tinana. Āe, ā, i te tīmatanga rawa, i mahia he tirotiro tinana.
Engari, he pouri, i ngā tirotiro tinana katoa i kitea anake te tūpono o te manawa, te thrombosis, te mate pūwha
rānei, ahakoa he aha. Engari kāore i rangahauhia taua hononga.
Āianei, mēnā kei a mātou tonu tētahi take pēnei – he tino iti ngā tākuta e māia ana ki te tuhi i taua take
– ka whakamanahia tonu e te tari kaihaina tūmatanui.
Kāore rawa he tango rawa. Ka kōrero poto te pirihimana ki te tari kaiwhakawā tūmatanui, ki
tētahi atu tikanga rānei, ā, ka whakaaetia noa iho.
Nō reira, e kī ana koe, kua roa nei, mō ētahi marama, kāore anō he haruru i puta ina
kīia ana tērā i roto i reira. Kāo, tino tika.
Engari, i pēnei rānei i te tīmatanga, mēnā?
Āe, i te tīmatanga tonu, engari mēnā i reira anake. He tino iti ngā tāngata i hiahia kia mahia he tirotiro tinana.
Mēnā koirā tā ngā whanaunga i hiahia ai, me kimi tuatahi mātou i tētahi wāhi. Ā, he rā
whakamutunga hoki mō te tangihanga me ū ai mātou.
Āe, me tanumia, me hūnaina rānei i roto i te tekau rā.
Tika tonu.
Āe, ā, he uaua ki te whakarite i tētahi arotakenga tinana i tēnei wā.
Mēnā kāore i whakahaua e ngā mana whakahaere, me mahi koe hei whanaunga – rānei mātou hei kaiwhakarite mō ngā
whanaunga – ki te whakaroa i ngā rā whakamutunga, me ērā atu.
Ā, he utu hoki ēnā. He utu ngā mea katoa, āe. Ā, me whai wāhi koe hei whakahaere i te tirotiro tinana.
Ā, anō hoki, e hiahia ana koe kia whai tangata e taea ana te aromātai āta.
Āe, he uaua ki te kimi wāhi. Ā, me Arne Burkhardt, kua ngaro he nui, āe mārika.
Ā, ko Dr Ute Krüger, i āwhina ia ki ngā tirotiro tinana, kei Huitene ia, ā, kāore e taea e ia te
rere mai ia wā ka hiahiatia he tirotiro tinana.
Tika tonu. Ā, ka utu moni hoki, nē rā? Kāore e taea tonu te whakawhiu i te tangata kia mahi, kia kore ai e utua.
Ko tērā noa iho. Āe, he utu rererangi, he utu haerenga, he utu noho ā rātou. Arā, me kapi ēnei ki tētahi taumata.
Nō reira, i konei i Tiamana, he iti noa ngā tāngata e pai ana ki tēnei, kia pērā ai te kī, i tēnei take motuhake?
Tika rawa, he uaua. E mōhio ana au. Aroha mai, kāore hoki aku hononga pērā i te tokomaha. Ko te
MWDFG tonu taku wāhi whakapā, nā Arne Burkhardt.
Engari kāore rātou he tākuta e taea ana te whakahaere i ngā tirotiro tinana i tēnei wā. Ā, koia te take e āwangawanga ana.
Āe, ko Arne Burkhardt te tangata i mahi nui i reira. I te tirotiro tinana, arā, engari i mate ia i muri tata iho, nē rā?
Tika tonu, āe. I mate ia i tētahi aitua kauhoe, āe. Ki taku whakaaro, i tupu tēnei i a
ia e ngana ana ki te whakaora i tōna tama.
Āe.
Koinei te pūrākau kei muri i tēnei. Me waiho ki reira.
… Āe.
Āe.
Āe, he mea ngaro tēnei. Kāore au i tirotiro i te mate, nō reira kāore au e taea te kōrero mōna, engari…
Ko tērā anake te mea i pānui au mōna. I kī katoa te ipurangi ki tērā, engari he mahi anō āku hei mahi.
: Āe.
Āe. Ki taku whakaaro, kei waenganui tātou ināianei i te tau rua mano tekau mā tahi, te tau rua mano tekau mā tahi rānei...
Tika tonu.
… i muri tata iho i te tīmatanga o ngā werohanga. Ā, he aha i tū ai i muri mai? He aha ētahi atu whanaketanga whakamīharo i puta?
Nā, i tīmata – ka mea au i tērā i te tau 2021, i te mutunga o te tau 2021, i te tīmatanga o te tau 2022 –
nā, i tīmata ki a mātou, ki ngā tāngata rangatahi i whakawhanake i te mate pukupuku tere.
Ā, i reira ētahi take tino tere. Ko te tere rawa i pā mai ki a mātou, he rima wiki mai i te tautuhi.
I mate i muri i ngā wiki e rima, kia pērā ai te kī?
Āe, tino tika.
Ā, i kī mai tētahi hoa kaiwhakahaere tangihanga ki ahau, i rua rā i muri i te whakamōhiotanga ki te tangata kua
mate he mate pukupuku tōna, ka mate ia. Nō reira, e rua rā.
Kāore koe e mōhio ana kua roa ia e mau ana i tēnei. I ēnei rā, me tatari koe mō ake tonu atu kia whiwhi i tētahi wā ki te tākuta.
Āe. Kei te kite tonu mātou i tērā. Aroha mai, ko tērā tonu te mea e anga tonu ana mātou ki a ia.
Ā, ko ngā mea kua puta i a mātou i ngā wā maha i tēnei tau, ko ngā whānau mai i mua i te wā i te marama tuawhā.
Āe, engari i pērā anō i ngā tau o mua? Kāore rānei?
Ehara i te mea auau. Ā, i te nuinga o te wā, ko ngā tamariki ēnei i tino pakeke kē, e tata ana ki te whānau mai, i mate
rānei i te wā whānau mai, i muri tata rānei i te whānau mai.
I tupu tērā kotahi i te tau, kotahi rānei i ngā rua tau, ka mea au.
Āe.
Tika tonu, kōrero koe ki ērā atu kaiwhakarite tangihanga.
Me kī atu e au, kei reira tonu ētahi e kite ana i ngā mea pēnei tonu i tō rātou āhua. Ā, ko au te
kaiwhakahaere tangihanga kāore i te tikanga, nō reira ka kōrero pōrearea rātou i muri i taku tuara.
Ka rongo au mō tērā. Ehara i te mea kāore au e mōhio.
He pono kāore te nuinga o te tangata e mōhio kei tēhea taha ētahi. Ā, ka kōrero noa rātou
mō tēnei āhuatanga ina mōhio rātou ki tētahi.
Engari kāore koe e mōhio ana he pēhea rawa tā rātou mōhio ki ahau. Āe, koia tonu tērā. He pai taku whakawhanaungatanga
ki ngā kaiwhakahaere tangihanga katoa i tō mātou rohe.
Āe, he tika tērā. He pai tā mātou noho tahi, ā, he tino māmā ki ahau te kōrero ki a rātou.
Āe, ā, kāore he raru mēnā ka kite tētahi atu i tēnei i tētahi atu huarahi. Kāore au e hiahia ki te whakahau i tā mātou
whakaaro ki tētahi. Koinei noa iho tā mātou e wheako nei i konei.
Ka taea e au anake te kōrero mō mātou, ā, i runga i ngā urupare i whiwhi mai i ētahi
atu hoa mahi. Hei whakamārama noa iho mō tērā.
I tō mātou whare tahuna, kei te piki haere ngā ataata o ngā kōpaki tamariki nohinohi.
Āe, ā, kua mōhio kē koe ki tā e tupu ana. He rerekē ō rātou rahi, ā, he kōfiri tūpāpaku pēpi ēnei, ka waiho noa iho i reira.
Ā, i tō tātou whenua, he mea noa iho kāore e hiahiatia kia tanumia ngā tamariki nohinohi, ngā pēpi,
ngā kōpū e taumaha ana i raro iho i te 500 karamu.
Ā, ko ngā mea katoa e puta ana i mua i tērā, kāore au i te tino mōhio he aha ka tupu ki a rātou.
I runga i te mana, ka haere rātou ki te "whare rūma whetū".
He whakaaro pai hoki tēnei mō ngā mātua. Engari, pēnei i taku i kī ai, koia te take kāore koe e rongo ana mō tēnei
āhuatanga i ngā wā maha ina ngaro ngā tamariki nohinohi.
Tika rawa. I te nuinga o te wā, he tokorua tino rangatahi ēnei kua roa e tatari ana kia whai tamaiti. I te nuinga o te wā, kua
pōuri hoki ā rātou whetū i ngā wā maha. Ā, kātahi ka hiahia rātou ki te tanu i ngā toenga; e hiahia ana
rātou kia whai urupā mō tō rātou tamaiti. Tika rawa.
Āe, ā, kāore i puta i ngā wā e rua, e toru rānei i ia tau. Kāore i puta. I puta ia ia rua, ia toru rānei tau. Ā,
he nui ake ngā tamariki i te nuinga, ehara i te iti rawa.
Āianei, mai i te wāhea kua piki ake ai te auau o tēnei?
Koinei te wa tuatahi kua pā mai tēnei ki a mātou. I mōhio kē au mō tēnei nā ētahi hoa kaiwhakahaere i whai i tēnei
i tērā tau. Engari i pā mai anake ki a mātou i tēnei tau.
Āe. He aha ngā mea i tupu i ngā tau i muri mai? 2022, 2023, ā, tae noa ki te mutunga o Akuhata 2024? Ka taea e koe te
whakarāpopoto poto, me te whakamārama i te horopaki mō mātou?
Āe, ka mea au ko tēnei mate pukupuku turbo te tino take o te mate.
Ā, he maha ngā momo āhuatanga: pūkahukahu i ngā wāhine kua neke atu i te 80 tau te pakeke. Āe, kua
kōrero mātou ki ngā tākuta e kī ana kāore e taea tēnei.
Kāore rātou i whai wāhi ki tētahi wahine kaumātua me te mate pukupuku ōpū i roto i tō rātou mahi ngaio katoa.
Ka mate hoki rātou i roto i ngā wiki. Ka kite hoki mātou i te wā e whakarite ana mātou i te tinana o te
tangata kua mate, i te wā e whakarite ana mātou i a rātou, ka kite mātou i ngā mea kua tupu.
Āe, ka kitea e mātou ngā ū o te wahine. Kāore au i kite i tētahi mea pēnei i mua. He tino pōrangi tērā.
Āe, he tokomaha ngā tāngata e pāngia ana e te mate pukupuku o te puku me ērā atu, ā, ko ēnei
momo mate pukupuku e tere rawa ana te horapa.
Āe, e te iwi – he maha ngā wā ka tīmata ki te karasinoma, ā, ka ohorere ka puta ake he pūtau mate
hou puta noa i ō rātou tinana. Āe, he tino pōrangi.
Nō reira, ko te mate pukupuku turbo e tohu ana ka tere ake tōna whanaketanga i te mate pukupuku noa.
Tika tonu.
I whakatūpato ētahi tākuta me ētahi kaiwhakaora rerekē mō tēnei, arā, i matapae rātou ka
tupu, ā, e kitea ana koinei tonu te mea kua tupu.
Āe, tino tika. Ka taea e mātou te whakapūmau i tērā, ā, kāore hoki e mutu i te pakeke. Ehara i te mea he take ki a ia.
Āe. Nō reira, ināianei he nui ake ngā take pērā i te mate pukupuku pūtarā me te mate pukupuku pūtarā tāne. Āe, ā, ki ngā
wāhine, pēnei i taku i kī ai, he nui ngā mate pukupuku ū me ngā mate pukupuku ururua.
He nui rawa atu ā mātou mate pukupuku ururua.
Āe.
He tino pōrangi tērā. Tika rawa. Ā, i ētahi wā ka mate tētahi tangata i konei, i tēnei wā tonu, i te wāhi tonu.
Nō reira, kei te kī koe he mate noa?
Āe, ka hinga noa rātou. Kua mate noa rātou i taua wā. Ehara i te mea he aha mēnā kei te noho rātou i runga i te wharepaku, kei
te takoto rānei i te moenga, ahakoa he aha, kāore au e mōhio.
He tino rerekē tērā. Kei te piki haere hoki te auau. Āe, kāore au e kī kāore i tupu i ngā rā o mua, pērā i
tētahi tangata i pāngia e te mate ngakau i a ia e oma ana, e kauhoe ana rānei, me ētahi atu.
Engari kāore i te auau pēnei i nāianei. Āe, kāore e taea tērā. Kāore ngā tāngata e mate ana i te tikanga noa i ēnei rā.
Tūturu, ko ngā whānau kāore i whai i te "rongoā ira" ko rātou anake e taea ana te haere tahi me ō rātou kaumātua, ō
rātou mātua, me ētahi atu rānei i runga i te āhua noa katoa.
Ka mate rātou i te kāinga. Kāore he mea pērā i te 'tiaki whakangāwari mamae' me ētahi atu mea. Āe, ka haere
tahi noa rātou ki a rātou. Ka moe rātou, ā, ka hoki anō ngā mea katoa ki tō rātou āhua o mua, pēnei i mua.
Ka taea e koe te tiki i ngā tūpāpaku, ka taea e koe te whakarite, ka taea e koe te whakatakoto mō te tekau rā
katoa. Kāore he take kia āwangawanga koe mō tētahi hapa i roto i te tukanga o te whakangaro.
Aroha mai, he rerekē tēnei mō te hunga e whai rongoā ana. Kua whakakīkī mātou me aro ki ngā āhuatanga pēnei – koia te
kīia nei ko te 'skin slip'. Ka wehe te kiri, ā, pērā anō.
Me āta whakahaere koe i ēnei. Kāore au e hiahia ki te kōrero taipitopito mō te tukanga o te pakaru.
Engari kei reira tonu te huringa tae. Ka huri parauri, ka huri kākāriki, ka huri pango ngā tūpāpaku. Ehara i te mea pai.
Kāore e taea e koe te tuku i ngā whanaunga kia kite i tērā.
He pono, he maha ngā wā ka tū te tirotiro i te rā o te tangihanga mō te hunga e haere mai ana i tawhiti.
Engari, mēnā e whitu ngā rā kei waenganui, ka tere haere.
Mēnā ka mate tētahi tangata i te Paraire, ā, kāore au e taea te whakarite tangihanga mō te Rāhina, te Rātū rānei,
ka tū i te Rāapa, i te Rāpare, i te wiki e whai ake rānei.
Ākuanei kāore anō he poroporoaki. He maha ngā wā ka puta he āhuatanga e mea ana ahau ki ngā tāngata, "Kāo, aroha mai."
I ētahi wā ka kawe au i tētahi o te whānau e āhei ana ki te whakahaere i tēnei – ā, ka mea rātou,
"kāo, kei te pai, ka waiho e mātou te kōfiri kia kati."
Kāore au i whai i tērā i ngā wā maha i mua. He tino, tino iti noa iho. Me he tangata tino kaha
rānei, kua mate rānei i muri i te kemotherapi.
Rānei, mēnā i hoatu ki a rātou he nui te kōtirīni, ahakoa te ingoa, i ētahi wā ka tere tīmata te pakaru o te tinana.
Engari he tino pōrangi tēnei. Ā, kei a mātou ētahi tāngata e toto nui ana.
Kāore au e tino mōhio he aha tērā. Kāore hoki i whai mātou i tērā i ngā rā o mua.
I mua, i puta toto i te korokoro o ētahi tāngata, hei tauira mēnā i whakauruhia he ngongo manawa ki a rātou i mua.
I muri iho, i puta ētahi whara i te wāhi o te korokoro nā te rerenga hau, nā tētahi mea pēnei rānei. I ētahi wā ka puta tērā.
Engari i tēnei āhua ināianei, e rere ana ngā wai ki ngā wāhi katoa, ehara i te mea pai rawa.
Nō reira, e tino kite tonu ana koe i tētahi hononga kaha i waenga i te werohanga rongoā ira
me ēnei panonitanga e kitea ana e koe i tō mahi.
Āe, tino tika. E tino whakaae ana au. Aroha mai mō tērā, nā te mea ... he mahi rerekē hoki tēnei mā mātou, āe rānei.
Me aro tonu mātou ki ngā kakara me ētahi atu mea anō hoki.
Ā, ko ngā āhuatanga… pērā i tēnei: ina ka hiki koe i tētahi tangata, he tino noa ia, ā, ka āhua rite ki
te moe i roto i te kōfiri. He rerekē hoki mā mātou, ki taku kī, i te tukanga i muri mai.
Ehara i te mea pērā i ngā mate katoa nei... He tangata tonu tātou, ehara tātou i ngā mīhini. Ā,
ehara hoki i te mea pērā i te kohi para rānei.
He tukanga kare ā-roto kē tēnei. Ā, e tino whakapehapeha ana mātou ki ā mātou mahi, hei tauira, i te wā ka
whakarite mātou i tētahi tangata kua mate, ā, ka takoto ia i roto i te kōfiri, e moe marie ana.
Ā, ka tango tonu mātou i ngā whakaahua mō te whānau mēnā ka hiahia rātou. Ka taea e mātou te tuku atu,
te whakaatu rānei i ēnei whakaahua me te ngākau mā.
Ka tino whakapehapeha mātou ki a mātou anō i te wā kua oti ā mātou mahi.
Tika tonu.
Ā, he tino uaua ake ēnei rā?
Āe, tino tika. Nō reira me nui ake ā mātou mahi kia aukati i te rerenga toto me ērā atu.
Āe, he pono tērā... Ā, ko te tere o te pakaru, pēnei i taku i kī ai, he tere ake te panoni o te
hunga mate i mua atu, āe. Ehara i te mea tino pai.
Mēnā e hiahia ana koutou te whānau kia hoki – ka kite rātou
Ngā panonitanga hoki. Āe, ehara mātou i te hunga anake e kite ana i ēnei.
Āe. Kāore aku tatauranga i tēnei wā mō te wā, te auau rānei, me te wā i hoatu ai te nuinga o ngā werohanga. Engari
ka mea au ko te tau 21, 22 te tihi, nē rā? Ā, kātahi ka taurite. Ā, ināianei he tino iti tonu, nē rā?
Āe, ka mea au ko te nuinga o ngā tāngata ka tūtaki au ki a rātou e mea ana he toru, he whā rānei ā rātou, ka mea au.
Āe, ā muri iho ka mutu rātou. Koia noa iho tērā. Kāore au e tino mōhio ana ki te tokomaha o ngā
tāngata, he tino iti rawa rānei, e kī mai ana ki ahau:
"Kāore au e kite ana i tētahi mea, kāore hoki āku." E ai ki a rātou, i puta he urupare ārai mate ki a rātou i
muri tata iho, engari ko tērā noa iho, ā, kei te pai rātou. Kei te tino harikoa ahau mō tērā.
Engari ko te nuinga o ngā tāngata kua whai rongoā ira kua pā kino ki a rātou. Kāore rātou e ora ana ināianei.
Ahakoa he āhuatanga neorōlōjika, kāore rānei, ka wiri ētahi tāngata. Ko te mea tino miharo ki ahau, he maha kei a rātou ngā
raruraru pūnaha kai. Ngā āhuatanga pērā i te gastritis, te toto i roto i ngā ngongo puku
rānei, kāore au e mōhio, he tino rerekē ēnei mea.
Ā, kua kite hoki au, i ngā wā maha ka pērā tēnei, kei ngā kararehe ā-whare hoki.
Whakamīharo. Tērā pea ka whakawhiti mā te werohanga?
Tērā pea. Āe, koinei anake te huarahi e taea ai e au te whakamārama.
I whakarongo au ki tētahi whaikōrero whakamīharo nā Dr. Sabine Stebel, ā, i kōrero ia mō te
heke. Kua whakau kē ētahi tāngata maha i tēnei.
Ā, he aha e kore ai e whiwhi hoki ngā kararehe i tērā?
Āe.
He tino kino rawa, nā te mea i ētahi wā kāore anō te homeopatia, te rongoā otaota rānei e āwhina.
He pono, e uaua ana ngā tāngata, e whawhai ana rātou ki ngā mea, ā, kei te hohipera tonu
rātou nā te ngoikore wai i roto i tō rātou tinana.
Mēnā ka mate puku ia ia rā, ā, ka whakapoke ia i āna kai – arā, me mōhio koe – kāore ia e ngongo ana i ngā pūmua.
Ko ēnei ngā mea e oma huri noa i konei, he mā pērā i te kapua, he pango-mā. He tino uaua ki te whakamārama.
Tika tonu.
Engari i kī koe, i te tīmatanga tonu, i kite koe i mate rātou i muri tonu iho, otirā ko ngā pakeke kua whiwhi i ngā werohanga
maha, ā, ināianei tērā pea kua roa kē te wā i puta ai te werohanga whakamutunga, engari kei te mate tonu rātou i tēnei.
Āe.
Me te whakaroa o ētahi marama, tērā pea o ētahi tau rānei, kia pērā ai te kī.
: Ki te tango noa koe i ngā raraunga a Destatis (Te Tari Tatauranga ā-Motu) – i Pipiri o tēnei tau, kāore au i tino mōhio,
i te wiki 25 – me tirotiro koe, kei te tuwhera tonu ā rātou raraunga – ka kitea e koe i te pūrongo ā-marama: he 14, he
16 ōrau te nui ake o ngā mate i ngā tau e toru kua pahure.
He pai kei te mahi rātou i tērā mō tētahi wā, nā te mea i tērā tau, i te tau i mua atu i tērā…
ā, i te tau i mua atu i tērā, he mea nui
He nui rawa atu ā rātou mate. Ā, ināianei, hei tāpiri atu ki tērā!
Āe, he tino uaua hoki te marama o Hune ki a mātou, ka taea e au te kī atu ki a koe, ā, he pērā anō ki ngā
kaiwhakahaere tangihanga katoa i kōrero au ki a rātou.
Inā Hūrae, kua heke anō. Ki taku whakaaro, ka piki anō ina huri anō te rangi, ina makariri ake.
Ka hoki anō tātou ki te huringa o te puna me te ngahuru.
Āe.
Kua taurite anō tērā, nō reira kei reira kē. Heoi anō, pēnei i taku i kī ai, ko tēnei mate pukupuku kino
tonu te take matua o te mate i tō mātou whare tangihanga.
Whai muri i te werohanga.
Āe.
Nō reira, kāore pea koe e kite i ngā take maha o te mate pukupuku turbo mehemea kāore he werohanga.
Tika tonu, kāore rātou i te whai i tērā.
Ā, kua kōrero noa koe mō Hune.
Me kī noa atu au i tētahi mea mō tērā. Kua rongo noa mātou mō ētahi take o ētahi tāngata kāore i whiwhi rongoā.
I pā hoki ki a rātou te mate pukupuku, ā, i haere rātou ki ngā tākuta tika, ki ngā kaiwhakaora rānei, ki
taku whakaaro. I roto i ngā waru wiki, i ora rātou.
Āe, e āhua taea ana.
Ae, kei te mahi.
Ahakoa kāore he kemorāpia.
Kāore e taea e koe te whakamahi i ngā tikanga tuku iho... Kāore au e hiahia ki te whakaeke i a ia, engari ko te mea pono,
mēnā e hiahia ana koe kia ora, me huri koe ki ngā rongoā taiao.
E pērā ana te āhua, āe. I kōrero koe mō Hune, ā, ki taku whakaaro i tērā tau tonu i whakatūpato tonu ai tā mātou
Minita Hauora, a Karl Lauterbach, mō te ngaru wera nui me ngā mate e pā ana ki te wera, me ērā atu.
Engari, ki taku whakaaro, kua kite koe i ngā take iti ake i mate ai rātou nā te pāmahana anake.
Kāo, kāore au i te mōhio, kāore anō tētahi kia kī mai ki ahau tērā. Kāore anō tētahi kia kī mai ki ahau tērā.
Kāore anō tētahi kia kī mai ki ahau kua mate makariri tētahi. Nō reira, ko ēnei ngā momo mea… ahakoa, ki taku whakaaro,
he tūponotanga ake tēnei i ngā mate e pā ana ki te wera.
Kua pā mai te pāwera rā ki ahau i mua. Ehara i te mea pai, me ngā mamae upoko, te pōuri o te puku me ngā mea katoa e
haere mai ana. Ehara i te mea pai te wera e rongo ana koe.
Ka taea tūturu e ia te patu i a koe. Nō reira, mēnā kāore tētahi tangata i te hauora ā-tinana, engari
kāore au i whiwhi i a ia mō te 17 tau. Kāore rawa.
Nō reira, ko te pātai nui ināianei, kei waenganui tātou i te raumati, kei te mutunga rānei o te raumati, ā, e āhua māhaki ana
te wairua i tēnei wā. Hei tāku ake kitenga mō tēnei take hauora.
Engari ka taea e au te whakaaro, heoi rā, kua pānuitia kē, ka taea anō tētahi mea te tupu.
Nō reira, kei reira ētahi tāngata kua tino uru ki te kaupapa nei, ā, kua nui ā rātou rangahau, pērā i a Heiko
Schöning, i tata nei i matapae ai me pēhea ngā āhuatanga ka puta i ngā marama i mua mō te pūrākau C.
Āianei kua whakaoho anō ia i te whakatūpato, e whakarite ana he whakaeke ki te microbiome.
Kei te kōrero ētahi mō te mate manu, i rongo au i tērā kotahi, ā, kātahi ka whakaaro au kei reira pea te mate
pōpoki, kāore au i tino mōhio, engari ahakoa pēhea, kua whakatauria e te WHO he āhua ohotata.
Ko te tikanga, tērā pea ka puta anō ētahi atu āhuatanga. Ki taku whakaaro, ka tae mai te hotoke, ā, ka māmā ake te pānga ki ngā
tāngata nā te mea kāore pea rātou e tino pai ana, tērā pea nā te hekenga iti o ā rātou taumata huaora D, ā,
tērā pea kei te tata mai te āhuatanga e whai ake nei.
He aha tāu e whakaaro ana, ā, he aha ngā tohutohu ka hoatu e koe ki te hunga kia pēhea ai rātou e whakahaere ai i
tēnei, ā, pēhea hoki koe e aromatawai ana i te āhuatanga?
Nō reira, mēnā ka tirohia e koe te pātengi raraunga o te EMA, i te 27 o Akuhata 2022, arā, tata tonu ki te rua tau
ki muri, kua ripoatatia kē ngā mate 26,218 nā te 'rongoā'.
Ki te whakataurite koe ki te mate pāwera poaka i taua wā, i whakamutu katoa te mea i muri i te 35 mate!
Āe rā, e tino tūmanako ana ahau kua whiwhi ngā tāngata i tētahi mōhiohio rerekē mō te katoa o tēnei
take, ā, kua tūpato ake, kua āta arotake hoki rātou.
Kāore au e tino whakaaro ka whai anō rātou e pāngia ana e te kino i tētahi rongoā pēnei i tēnei.
Ka tūtohu koe i te whakataukī, whakaarohia he Plandemic, engari kāore he tangata e haere.
Arā, mā tēnei e whiwhi ana au i taku moni. E ai ki tāku i kī ai, kua tino pai aku hoko mai i taua wā, me kī atu au.
Kua rua ngā wā te nui ake o āku mate, ahakoa ngā kai whakaaro taha. Ko au te kaiwhakarite
tangihanga kai whakaaro taha i konei i te tāone.
He aha ngā rapunga i ngā whare?
Ko te rapunga tuatahi i te whare nā tēnei pānui hīkoi Rāhina, nā te mea kāore he tohu tā
ki runga. He tino whakakatakata katoa ki ahau.
I mea hoki tā mātou rōia, mēnā ka whai whakaaro māhaki koe ki tēnei, kei te pai ngā mea
katoa, nā te mea ka hoki mai rātou anō, anō.
Ka mea hoki ia he whakamataku noa iho. Kāore au e rere anō i te rererangi, kia kore ai e taka taku
rererangi. Nō reira, ka mahi au i āku mahi me te mōhio.
Hei tauira, e pai ana hoki ki taku tāne kia whai tonu au i tētahi tangata ki taku taha ina puta au.
Āe, koia tonu te āhua kua rerekē ngā mea ināianei.
I kite au me tino tūpato tātou i te āhua i whakapuaki ai i a tātou anō.
Nō te kaupapa nei, arā, nō ngā kupu e hiahiatia ana hei whakamārama i tēnei kaupapa.
Koia rā te take i whakatau ai ahau kia wātea te ataata katoa i tētahi atu wāhi, he roa katoa, ā, kāore he aukati, he kore utu.
Mēnā e hiahia ana koe ki te mātakitaki i te ataata katoa, pāwhiritia noa te hononga
tuatahi kei te whakamārama o te ataata i raro nei.
Kei raro iho i te tekau mā rima meneti e toe ana, ā, kāore koe e hiahia kia mahue. Āe, ka mea au ka kite anō
tātou i a koe i roto i te ataata katoa. Ā tae noa ki taua wā, ko au tēnei, ko Sören. Tīkiti.