2023an, Suitzako banku nagusia zen Credit Suisse-en porrota eta AEBetako Signature, Silvergate eta Silicon Valley Bank
(SVB) bankuen porrota finantza-merkatuak astindu zituzten.
Honetarako eragile nagusia AEBetako Federal Reserve-aren diru-politika izan zen.
2021aren amaieran, EBZk interes-tasaak nabarmen igo zituen, eta horrek gobernu-bonuen prezioaren jaitsiera, bankuen
mailegu eta leasing negozioan galera handiak eta, azkenik, goian aipatutako bankuen porrota eragin zuen.
Horrela, Fed-en politika monetarioak AEBetako banku-sistema osoan zehar gutxi gorabehera 1,9
bilioi AEB dolarreko kopuru harrigarria ezabatu zuen.
Bere buruak eragindako finantza-sistemako krisiari eta AEBetako beste banku batzuk eroriko zirela mehatxuei erantzunez, Fed-ek
Bankuen Epe Luzerako Finantzaketa Programa (BTFP) abiarazi zuen.
Programa honek AEBetako bankuei Fed-eko funtsetara zuzenean maileguen bidez sartzea ahalbidetu zien, eta
horrela isilean konpondu zituzten beren likidezia-arazoak.
Honek krisia lasaitu zuen eta Fed-i berriro ere finantza-sistemaren bizigile
energetiko gisa aurkezteko aukera eman zion.
Hala ere, jakina, honek ez zituen AEBetako banku sektoreko arazoak konpondu.
Une honetan, krisi historiko bat ere bizi ari da!
Behean ikus dezakezu krisi honen hedapenaren eta tamainaren ikuspegi orokorra, Fed-ek jokatu
duen papera eta haren motiboak eta testuingurua.
I. AEBetako banku sektoreko krisi historikoa
1. AEBetako merkataritza-higiezinen merkatuaren krisia
Gaur egun, Estatu Batuetan 4.000 banku baino gehiago daude, baina horietatik ehunka bakarrik osasuntsutzat har daitezke.
Bestalde, gehiengo zabala hitzez hitz hondamendi baten ertzean dago.
Horren arrazoi nagusia da merkataritza-higiezinen prezioen historiako eskala batean izandako erorketa.
Hurrengo adibideek erakusten dute zenbaterainokoa den jaitsiera hau: New Yorkeko 23 solairuko Prime Manhattan Office Tower
bulego-dorreak, 2019an 215 milioi dolar balio zuena, orain 104 milioi AEBetako dolar besterik
ez du balio – bost urtean %51,6ko balio-galera.
St. Louisen, bulego-eraikinik altuena – 44 solairuko AT&T Dorre – 3,5 milioi dolarren truke saldu zuten.
2006an, jabetza nagusi honek oraindik 1.234.321.205 dolar balio zuen, eta hori balio-galera harrigarria da, %98koa!
Barry Sternlicht, milioidun higiezinen inbertitzaileak, AEBetako bulego-higiezinen prezioen jaitsiera honen
ondorioz bakarrik 1 bilioi dolar galera aurreikusi zituen.
Galera hauek batez ere AEBetako banku txiki eta ertainen kontu-liburuetan aurkitzen dira, eta orain mailegu txarren
mendietan eserita daude; horietako %30etik %50era bitartean zor ez-ordaintzeko arrisku larrian daude,
metalez preziatuen aditu Dominik Kettnerren arabera.
Gainera, merkataritza-higiezinen maileguak, guztira 560 mila milioi AEBetako dolar, 2025eko amaierarako
iraungiko dira, eta 2028ko amaierarako kopuru hori 2,8 bilioi AEBetako dolar baino gehiagora igoko da.
Honek esan nahi du AEBetako kreditu-erakundeek ere maileguak berreramateko olatu historiko bati aurre egin behar diotela.
Honek esan nahi du kaltetutako higiezinak askoz okerrago diren baldintzetan berrfinantzatu behar direla. Hori ez bada lortzen,
deskontu handiz saldu beharko dituzte, bankuentzat galera dagokionak eraginez, eta
horrek banku-sistemaren kolapsoa ekar dezake.
Finantza-merkatuan inoiz ez da antzeko egoerarik egon.
2. AEBetako bonu-merkatuko krisia
AEBetako higiezinen merkatuan dagoen krisiari gehitu, bonuen merkatuan beste bonba bat tiktaka ari da.
Interes-tasa igoek hemen egoera bat sortu dute, eta egoera horrek banku-sistema osoa astindu dezakeen potentziala du.
Inbertsio-aukera erakargarri berriak ireki zituzten, eta horrek esan nahi zuen AEBetako gobernu-bonuak ia ez zeudela eskaerarik.
Horren ondorioz, balioa nabarmen galdu zuten, eta AEBetako bankuek 516 mila milioi dolar baino gehiagoko
gauzatu gabeko galeren mendi baten gainean geratu ziren.
Bankuek bono hauek eskuan dituzten bitartean, galerak paper gainean geratzen dira.
Hala ere, adibidez, bezeroek beren gordailuak ateratzen badituzte edo bankuek beste arrazoiengatik bono hauek
saldu behar badituzte, galerak errealak bihurtzen dira eta banku-krisi bat ere eragin dezakete.
3. Fedek Banku Epealdiko Finantzaketa Programa amaitzen du
Banku eta finantza krisi historikoa gerturatzen ari zen unean, AEBetako Federal Reservek martxoaren 11n
amaitu zuen Banku Epealdiko Finantzaketa Programa (BTFP).
Programa honen bidez, Fedek urtebetean soilik 160.000 milioi AEBetako dolar baino gehiago gastatu zituen eskaera
egin zuten bankuetan, isilean finantza-baliabideak eskainiz.
Bankuek beren bonuak berme gisa erabili ahal izan zituzten, nominal balioan baloratuta , egungo merkatu-balioaren ordez.
Horrela, interes-tasa igoerek eragindako ondorio negatiboak eta, batez ere, AEBetako bonu-merkatuan balioaren jaitsiera
bankuentzat erabat konpentsatu ziren, haiek kolapsoa saihestuz.
BTFParen amaierarekin, bankuek ez dute soilik funtsetarako sarbide erraza galdu, adibidez AEBetako
merkataritza-higiezinen burbuila lehertzea saihesteko, baizik eta AEBetako bonu-merkatuan izandako galerak ere.
Gainera, oraindik ere altuak diren interes-tasek berriro ere bankuetan eragin handia dute, eta hori izan daiteke hurrengo eta
are zabalagoa den banku-krisi baterako eragile erabakigarria.
AEBetako banku-sistemaren egoera dramatikoa ikusita, kanadar-irlandar analista Kevin O'Leary
konbentzituta dago datozen urteetan milaka banku eroriko direla.
Munduko bankuak oso elkar lotuta daudenez, honek tsunami finantzario global masibo bat eta aurreko guztiak
gaindituko lituzkeen krisi ekonomiko global bat eragin dezake.
II. Fed – finantza-sistemako sute-jartzailea eta haren motiboak
Kanpotik, AEBetako Erreserba Federala sistema finantzario egonkor baten defendatzaile serio eta energetiko gisa aurkezten da.
Baina finantza-sistemaren benetako sua pizten duen elementu bihurtu da, eta finantza-aditua den Ernst
Wolff-en arabera, 2023ko banku-krisia nahiz gaur egun mehatxu gisa ageri den krisia nahita eragin ditu.
Ernst Wolff-ek honako lotura hauek ikusten ditu, eta horiek azaltzen dute zergatik ari den Fed honela jokatzen:
1. Munduko finantza-sistemaren azken fasean gaudenez, mundu osoko banku zentralek finantza-sistema berri bat
eta banku zentraleko moneta digitalak (CBDCak) ezartzeko prestaketa lanak egiten ari dira.
2. CBDCaren sarrerarekin, maileguak merkataritza-bankuetatik kenduko dira eta etorkizunean
banku zentralak bakarrik egingo dituela espero da.
Honek esan nahi du moneta-sistema berrian ez dagoela lekurik gehiago, batez ere banku txiki eta ertainentzat.
Hori dela eta, egungo banku-krisia asmoz elikatzen ari da banku-sektoreko kontsolidazio-prozesua azkar aurrera eramateko.
3. Etorkizuneko banku-porroten onuradun nagusiak AEBetako banku handiak izango dira, hala nola Goldman Sachs eta JP Morgan Chase.
Azken honek jada 2023an eskuratu zuen First Republic Bank bere balioaren zati txiki baten truke.
Banku handiok etorkizuneko krisia modu berean aprobetxatuko dute, aktibo handiak prezio merkeetan eskuratuz.
Honek, berriz, BlackRock, Vanguard eta State Street bezalako aktibo-kudeatzaile handiei mesede egiten die;
AEBetako banku nagusien akziodun nagusiak baitira eta superaberatsen aktiboak kudeatzen dituzte.
4. Inoizko banku-krisi handienaren aurrean hondamendian dauden kontu-jabeak eta gordailu-emaileak salbatzeko beharrezko
baliabide finantzarioak ez dituelako banku-berme-funtsik, honek CBDCaren sarrera egiteko oinarri ezin hobea izan daiteke.
Diru berri hau berehala laguntza-ordainketak egiteko erabiliz gero, sistema-salbatzaile
baten irudi positiboarekin aurkeztu daiteke.
Winston Churchillen leloari eutsiz: "Ez utzi krisi bat alferrik galtzen!"
III. AEBetako Erreserba Federalaren atzealdea
Ernst Wolff-en arabera, Fed-ek, dirudienez, ez du ezer egingo berri den sistema finantzario digital bat ezartzeko.
Milaka banku porrot eginarazteko eta trilioika dolarren aktiboak suntsitzeko prest dago, herritarrak
sistema monetario berri honetara erakartzeko edo behartzeko.
Dirudienez, honetatik gehien onurak jasotzen dituztenak superaberatsak dira.
Zergatik Fedek ez duen on komunaren alde jarduten, baizik eta gutxiengo txiki honen alde, eta hori sakonago ulertzeko,
garrantzitsua da jakitea Fed ez dela gobernu-erakunde bat.
Stephen Goodsonen arabera, Hegoafrikako Erreserba Bankuko zuzendari ohi eta, beraz, finantza-sistemako barne-informatzaile
absolutu baten hitzetan, Fed-a, mundu osoko ia banku zentral guztiak bezala, baita IMF eta Munduko Bankua ere, pribatuki
kontrolatutako banku eta erakundeak dira, eta beren jarduera akziodunen eta sortzaileen onurarako bakarrik egiten dute.
Bere argitaratutako liburuan, "Banku Zentralen Historia", adibidez, Fed-eko akziodun nagusiak ere izendatzen ditu.
Hurrengo banku hauek daude inplikatuta, haien atzean dauden banku-dinastiekin batera: - JP Morgan Chase Bank - Goldman Sachs
Bank of New York - Lazard Brothers Bank of Paris - Israel Moses Sieff Bank of Italy - Shearson American
Express Bank - Londres eta Parisko Rothschild bankuak - Hamburgo eta Amsterdamen Warburg bankuak
Beraz, superaberatsen pertsona-talde txiki bat da egungo banku-krisia elikatzen ari dena.
Haiek beren poltsikoak bete nahi dituzte eta guk beren moneta digital berriaren sistemara erakartzea
nahi dute, agian salbamendu-pakete baten itxurapean.
Kla.TVk jada "Ernst Wolff: Diru zentral digitala – askatasunaren amaiera!" programan adierazi duen bezala, hau guztia
soilik gure gaineko kontrol osoa izateko eta gure askatasun guztiak lapurtzeko helburuarekin egiten ari da.
Finantza-sistema berriro ere krisi batera doa, eta Fed-en azken interes-tasa murrizketak ez du ezer aldatuko.
Zaila da noiz gertatuko den erorketa aurreikustea, baina gauza bat ziurra da: bankstarrak, beren boterea izugarrizko
kriminal-energiarekin gehiegikeriaz erabiliz gero eta aberastasun eta botere gehiago pilatzeko, ahal duten guztia
egingo dute beren ekintzek eragindako finantza-krisiaren eragile gisa agerian geratzea saihesteko.
Horrela eginez, beste krisi batzuk areagotzea eragin dezakete – besteak beste, dagoeneko dauden gatazka militarrak,
gaur egun intentsifikazio dramatikoa jasaten ari direnak.
Baina, beren diru digital berria guretzako atsegina izan dadin ahalegintzen diren arren, zalantzarik gabe
Troiako zaldi bat da eta inoiz ez da arazoen irtenbidea.
Konponbidea da banksta hauek krisien eragile gisa erantzule izatea eta haien boterea kentzea.
Banku zentraleko lehendakari ohi Stephen Goodsonen arabera, haien eragina oinarritzen da huts-hutsik dirua sortzeko eta
gero interesarekin maileguan emateko eskubidea usurpatu dutela.
Hau lortu ahal izan zuten munduko banku zentralak kontrolatuz.
Hori dela eta, "zor globalaren barkamena" behar da, hau da, banku zentralek, Nazioarteko Diru Funtsak eta Munduko Bankuak zapaldu,
lapurtu eta eraginkortasunez eskuratu dituzten nazio-estatu guztiek dituzten zor guztiak bertan behera uztea,
eta baita konfiskatutako baliabide guztiak itzultzea ere.
Maileguak hutsetik sortu zirenez, zoriek ere hutsaldera desagertu behar dute.
Dirua sortzeko eskubidea herriari eta estatu sobera­noei itzultzen bazaie, amesgaizto osoa amaituta egongo da.
Bereziki krisi global honetan, ordua iritsi da hau eskatzeko – orain ez bada, noiz?