2023 թվականին խոշոր շվեյցարական Credit Suisse բանկի և ամերիկյան Signature, Silvergate և Silicon Valley
Bank (SVB) բանկերի փլուզումը ցնցեց ֆինանսական շուկաները։
Սրա հիմնական շարժառիթը ԱՄՆ Ֆեդերալ պահուստային համակարգի (Fed) դրամավարկային քաղաքականությունն էր։
2021 թվականի վերջին ԵԿԲ-ն կտրուկ բարձրացրեց տոկոսադրույքները, ինչը հանգեցրեց պետական պարտատոմսերի գնի անկմանը,
բանկերի վարկավորման և լիզինգի ոլորտում ծանր կորուստների և, ի վերջո, վերոհիշյալ բանկերի փլուզմանը։
Այսպիսով, Ֆեդի դրամավարկային քաղաքականությունը ամբողջ ԱՄՆ բանկային համակարգի մասշտաբով ոչնչացրեց
անհավանական՝ մոտ 1,9 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարի գումար։
Ֆինանսական համակարգում ինքնուրույն առաջացրած ճգնաժամին և ԱՄՆ այլ բանկերի փլուզման սպառնալիքին ի պատասխան՝ Ֆեդը
գործարկեց Բանկային ժամկետային ֆինանսավորման ծրագիրը (BTFP):
Այս ծրագիրը թույլ տվեց ԱՄՆ բանկերին վարկերի միջոցով ուղղակիորեն օգտվել Ֆեդի միջոցներից,
այդպիսով լուռ լուծելով իրենց լիկվիդայնության խնդիրները։
Սա հանդարտեցրեց ճգնաժամը և թույլ տվեց Ֆեդին կրկին ներկայանալ որպես ֆինանսական համակարգի եռանդուն փրկիչ։
Այնուամենայնիվ, սա, իհարկե, չլուծեց ԱՄՆ բանկային ոլորտի խնդիրները։
Ներկայումս այն նույնիսկ պատմական ճգնաժամ է ապրում։
Տես ստորև՝ այս ճգնաժամի չափի և մասշտաբի, Ֆեդի խաղացած դերի, ինչպես նաև դրա շարժառիթների և նախապատմության ակնարկը։
I. ԱՄՆ բանկային ոլորտի պատմական ճգնաժամը
1. ԱՄՆ առևտրային անշարժ գույքի շուկայում ճգնաժամը
Այսօր Միացյալ Նահանգներում գործում են ավելի քան 4 000 բանկեր, սակայն միայն մի քանի հարյուրն են համարվում առողջ։
Մյուս կողմից, մեծամասնությունը բառացիորեն կանգնած է աղետի եզրին։
Սրա հիմնական պատճառը առևտրային անշարժ գույքի գների պատմական մասշտաբով փլուզումն է։
Հետևյալ օրինակները ցույց են տալիս, թե որքան նշանակալի է այս անկումը. Նյու Յորքի 23 հարկանի Prime Manhattan Office Tower
գրասենյակային աշտարակը, որը 2019 թվականին գնահատվել էր 1 234 321 միլիոն դոլար, այժմ արժե ընդամենը 104 միլիոն
դոլար՝ ընդամենը հինգ տարում արժեզրկվելով 51,6 տոկոսով։
Սենթ Լուիսում ամենաբարձր գրասենյակային շենքը՝ 44 հարկանի AT&T Tower-ը, վաճառվել է 3,5 միլիոն դոլարով։
2006 թվականին այս առաջնակարգ գույքը դեռ արժեր $1,234,321,205, ինչը ներկայացնում է ցնցող 98%-անոց արժեզրկում։
Բարրի Սթեռնլիխտը, միլիարդատեր անշարժ գույքի ներդրող, կանխատեսել է, որ միայն ԱՄՆ-ի գրասենյակային անշարժ գույքի ոլորտում այս
գների անկման արդյունքում կորուստները կհասնեն 1 տրիլիոն դոլարի։
Այս կորուստները հիմնականում արտացոլված են ԱՄՆ փոքր և միջին չափի բանկերի հաշվեկշռներում, որոնք այժմ նստած են վատ վարկերի
լեռների վրա, որոնց 30%-ից մինչև 50%-ը գտնվում է սուր դեֆոլտի վտանգի տակ, ըստ թանկարժեք մետաղների փորձագետ Դոմինիկ Քետտների։
Բացի այդ, առևտրային անշարժ գույքի վարկերի ընդհանուր գումարը, որը կազմում է 560 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, կավարտվի 2025
թվականի վերջին, իսկ 2028 թվականի վերջին այս ցուցանիշը կհասնի ավելի քան 2,8 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարի։
Սա նշանակում է, որ ԱՄՆ վարկային հաստատությունները նույնպես պատմական մասշտաբով բախվում են վերաֆինանսավորման ալիքին։
Սա նշանակում է, որ տուժած գույքը պետք է վերաֆինանսավորվի զգալիորեն վատ պայմաններով։ Եթե դա չհաջողվի, այն պետք է
վաճառվի մեծ զեղչով, ինչը բանկերի համար կհանգեցնի համապատասխան կորուստների և կարող է հանգեցնել բանկային համակարգի փլուզմանը։
Ֆինանսական շուկայում երբեք նման իրավիճակ չի եղել։
2. ԱՄՆ պարտատոմսերի շուկայում ճգնաժամը
ԱՄՆ առևտրային անշարժ գույքի շուկայում ճգնաժամին զուգահեռ պարտատոմսերի շուկայում ևս մեկ ժամացույց է տրոփում։
Բարձրացող տոկոսադրույքները ստեղծել են մի իրավիճակ, որը կարող է ցնցել ամբողջ բանկային համակարգը։
Նրանք բացեցին նոր, գրավիչ ներդրումային հնարավորություններ, ինչի արդյունքում ԱՄՆ պետական
պարտատոմսերի նկատմամբ գրեթե այլևս պահանջարկ չկար։
Արդյունքում դրանց արժեքը կտրուկ նվազեց, ինչի արդյունքում ամերիկյան բանկերը հայտնվեցին չիրականացված
կորուստների ավելի քան 516 միլիարդ դոլարի լեռան վրա։
Մինչև բանկերը պահում են այս պարտատոմսերը, կորուստները մնում են «թղթի վրա»։
Այնուամենայնիվ, եթե, օրինակ, հաճախորդները հետ կանչեն իրենց ավանդները կամ բանկերը ստիպված լինեն վաճառել այդ
պարտատոմսերը այլ պատճառներով, կորուստները կդառնան իրական և կարող են նաև առաջացնել բանկային ճգնաժամ։
3. Ֆեդը ավարտում է Բանկային ժամկետային ֆինանսավորման ծրագիրը
Պատմական բանկային և ֆինանսական ճգնաժամի մոտենալիս ԱՄՆ Ֆեդերալ պահուստային համակարգը մարտի 11-ին
ավարտեց Բանկային ժամկետային ֆինանսավորման ծրագիրը (BTFP):
Այս ծրագրի միջոցով Ֆեդը մեկ տարվա ընթացքում ավելի քան 160 միլիարդ ԱՄՆ դոլար է հատկացրել պահանջվող
բանկերին՝ լուռ տրամադրելով նրանց ֆինանսական միջոցներ։
Բանկերը կարողացան իրենց պարտատոմսերը օգտագործել որպես երաշխիք, որոնք գնահատվել էին անվանական
արժեքով , այլ ոչ թե ընթացիկ շուկայական արժեքով։
Այս կերպ բանկերի համար ամբողջությամբ չեզոքացվեցին տոկոսադրույքների բարձրացման բացասական
հետևանքները և, առաջին հերթին, ԱՄՆ պարտատոմսերի շուկայում արժեքի անկումը, ինչը նրանց փրկեց փլուզումից։
BTFP-ի ավարտից հետո բանկերը ոչ միայն զրկվել են միջոցների հեշտ հասանելիությունից, օրինակ՝ ԱՄՆ առևտրային անշարժ
գույքի փուչիկի պայթյունը կանխելու համար, այլև ԱՄՆ պարտատոմսերի շուկայում կորուստներ են կրել։
Բացի այդ, բարձր մնացող տոկոսադրույքները այժմ կրկին մեծ ազդեցություն են ունենում բանկերի վրա, ինչը կարող է դառնալ
հաջորդ և ավելի լայնածավալ բանկային ճգնաժամի վճռորոշ գործոնը։
ԱՄՆ բանկային համակարգում տիրող դրամատիկ իրավիճակի ֆոնին կանադա-իրլանդացի վերլուծաբան Քևին Օ'Լիրին
համոզված է, որ առաջիկա տարիներին հազարավոր բանկեր կփլուզվեն։
Քանի որ աշխարհի բանկերը չափազանց փոխկապակցված են, սա կարող է հանգեցնել հսկայական համաշխարհային
ֆինանսական ցունամիի և համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի, որը կգերազանցի բոլոր նախորդները։
II. Ֆեդը՝ ֆինանսական համակարգի հրդեհողը և նրա շարժառիթները
Արտաքինից ԱՄՆ Ֆեդերալ պահուստային համակարգը ներկայանում է որպես լուրջ և եռանդուն կողմնակից կայուն ֆինանսական համակարգի։
Բայց այն ֆինանսական համակարգում իսկական կրակոտ ուժ է դառնում, որը, ըստ ֆինանսական փորձագետ Էռնստ Վոլֆի, դիտավորյալ հրահրել է և՛
2023 թվականի բանկային ճգնաժամը, և՛ ներկայումս սպառնացող ճգնաժամը։
Էռնստ Վոլֆը տեսնում է հետևյալ կապերը, որոնք բացատրում են, թե ինչու է Ֆեդը այսպես գործում։
1. Քանի որ մենք գտնվում ենք համաշխարհային ֆինանսական համակարգի վերջին փուլում, աշխարհի կենտրոնական բանկերը
պատրաստում են նոր ֆինանսական համակարգ և կենտրոնական բանկի թվային արժույթների (CBDC-ների) ներդրում։
2. CBDC-ի ներդրմամբ վարկավորումը կհեռացվի առևտրային բանկերից և ապագայում կիրականացվի բացառապես կենտրոնական բանկի կողմից։
Սա նշանակում է, որ նոր դրամավարկային համակարգում այլևս տեղ չկա, հատկապես փոքր և միջին չափի բանկերի համար։
Դրա համար գոյություն ունեցող բանկային ճգնաժամը դիտավորյալ սրվում է՝ բանկային ոլորտում
կոնսոլիդացիայի գործընթացը արագ առաջ մղելու նպատակով։
3. Առաջիկա բանկային փլուզումների հիմնական շահառուները կլինեն Միացյալ Նահանգների խոշոր բանկերը,
ինչպիսիք են Goldman Sachs-ը և JP Morgan Chase-ը։
Վերջինս արդեն 2023 թվականին ձեռք էր բերել First Republic Bank-ը նրա արժեքի մի փոքր մասով։
Այս խոշոր բանկերը առաջիկա ճգնաժամը կօգտագործեն նույն կերպ՝ զեղչված գներով հսկայական ակտիվներ ձեռք բերելով։
Սա, իր հերթին, օգտակար է մեծ ակտիվների կառավարիչներին, ինչպիսիք են BlackRock-ը, Vanguard-ը և State Street-ը,
որոնք ԱՄՆ խոշոր բանկերի հիմնական բաժնետերերն են և կառավարում են գերհարուստների ակտիվները։
4. Քանի որ ոչ մի բանկային երաշխավորման ֆոնդ չունի անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցներ՝ փրկելու հաշվետերերին և ավանդատուներին, որոնք
կործանման են բախվում, հավանաբար, բոլոր ժամանակների ամենամեծ բանկային ճգնաժամի ընթացքում, սա կարող է լինել
իդեալական մեկնարկային հարթակ CBDC-ի ներդրման համար։
Այս նոր փողը անմիջապես օգնության վճարումների համար օգտագործելով՝ այն կարելի է ներկայացնել որպես համակարգի փրկիչի դրական կերպար։
Հավատարիմ Վինսթոն Չերչիլլի կարգախոսին՝ «Չեք թույլ տա, որ ճգնաժամը ապարդյուն անցնի»:
III. ԱՄՆ Ֆեդերալ պահուստային համակարգի նախապատմությունը
Ըստ Էռնստ Վոլֆի, Ֆեդը, ակնհայտ է, ոչ մի բանից չի հրաժարվի՝ նոր թվային ֆինանսական համակարգը կիրառելու համար։
Այն նախատեսված է հազարավոր բանկեր սնանկացնելու և տրիլիոնավոր դոլարների ակտիվներ ոչնչացնելու համար, որպեսզի
բնակչությանը գրավի կամ ստիպի այս նոր դրամային համակարգին։
Միայն իսկապես շահում են այսից գերհարուստները։
Ավելի խորը հասկանալու համար, թե ինչու Ֆեդը գործում է ոչ թե ընդհանուր բարիքի համար, այլ այս փոքր փոքրամասնության
օգտին, կարևոր է իմանալ, որ Ֆեդը պետական հաստատություն չէ։
Ստեֆեն Գուդսոնի համաձայն, Հարավային Աֆրիկայի Ռեզերվային բանկի նախկին տնօրենի և, հետևաբար, ֆինանսական համակարգի անմիջական ներսից
տեղյակ անձի, Ֆեդը, ինչպես նաև գրեթե բոլոր կենտրոնական բանկերը ամբողջ աշխարհում, ինչպես նաև Համաշխարհային դրամային հիմնադրամը
(IMF) և Համաշխարհային բանկը, մասնավոր վերահսկողության տակ գտնվող բանկեր և հաստատություններ են, որոնք իրենց
գործունեությունը իրականացնում են բացառապես իրենց բաժնետերերի և հիմնադիրների շահի համար։
Իր հրատարակված «Կենտրոնական բանկերի պատմություն» գրքում, օրինակ, նա նաև նշում է Ֆեդի հիմնական բաժնետերերին։
Հետևյալ բանկերն են ներգրավված, ինչպես նաև դրանց հետևում կանգնած բանկային դինաստիաները՝ - JP Morgan Chase Bank - Goldman Sachs
Bank of New York - Lazard Brothers Bank of Paris - Israel Moses Sieff Bank of Italy - Shearson American
Express Bank - Լոնդոնի և Փարիզի Ռոտշիլդյան բանկեր - Համբուրգի և Ամստերդամի Վարբուրգյան բանկեր
Այսպիսով, սա սուպեր-հարուստ անհատների փոքր շրջանակ է, որը սնուցում է ներկա բանկային ճգնաժամը։
Նրանք ուզում են լցնել իրենց գրպանները և մեզ գայթակղել իրենց նոր թվային դրամային համակարգ, որը
հնարավոր է քողարկված լինի փրկարար փաթեթի տեսքով։
Ինչպես Kla.TV-ն արդեն ցույց է տվել «Ernst Wolff: Digital central bank money – the end of freedom!» ծրագրում, սա
տեղի է ունենում բացառապես մեզ ամբողջությամբ վերահսկելու և մեր բոլոր ազատություններից զրկելու նպատակով։
Ֆինանսական համակարգը կրկին մոտենում է փլուզմանը, և Ֆեդի վերջին տոկոսադրույքի նվազեցումը ոչինչ չի փոխի։
Դժվար է կանխատեսել, թե երբ կկատարվի փլուզումը, սակայն մի բան հստակ է. բանկստերները, որոնք իրենց իշխանությունը չխոսքելի
հանցավոր եռանդով չարաշահում են՝ ավելի ու ավելի մեծ հարստություն ու իշխանություն կուտակելու համար, ամեն ինչ
կանեն, որպեսզի չբացահայտվեն որպես այն ֆինանսական փլուզման պատճառը, որը նրանք են առաջացրել։
Այսպիսով նրանք կարող են լուրջ նպաստել այլ ճգնաժամերի սրմանը՝ այդ թվում ներկայում
դրամատիկորեն սրվող առկա ռազմական հակամարտություններին։
Բայց որքան էլ նրանք փորձեն իրենց նոր թվային փողը մեզ համար ընդունելի դարձնել, այն անշուշտ
տրոյական ձի է և երբեք խնդիրների լուծում չէ։
Լուծումը կայանում է նրանում, որ այս բանկստերներին պատասխանատվության ենթարկել ճգնաժամերի
պատճառ լինելու համար և զրկել նրանց իշխանությունից։
Ըստ նախկին կենտրոնական բանկի ղեկավար Ստեփեն Գուդսոնի, նրանց ազդեցությունը հիմնված է այն փաստի վրա, որ նրանք զավթել են փող
ստեղծելու իրավունքը ոչնչից և այնուհետև տրամադրում են այն տոկոսով։
Նրանք կարողացան դա անել՝ վերահսկողության տակ առնելով աշխարհի կենտրոնական բանկերը։
Դրա համար անհրաժեշտ է «գլոբալ պարտքի կրճատում», այսինքն՝ բոլոր այն պարտքերի չեղարկումը, որոնք պատկանում են ճնշված, թալանված և
փաստացի կենտրոնական բանկերի, Միջազգային դրամային հիմնադրամի (IMF) և Համաշխարհային բանկի կողմից խլված ազգ-պետություններին,
ինչպես նաև բոլոր առգրավված ռեսուրսների վերադարձը։
Ինչպես վարկերը ստեղծվել են օդից, այնպես էլ պարտքերը պետք է անհետանան օդում։
Եթե փող ստեղծելու իրավունքը վերադարձվի ժողովրդին և առանձին ինքնիշխան պետություններին, ապա ողջ այս սարսափելի երազը կավարտվի։
Հատկապես այս համաշխարհային ճգնաժամի ժամանակ եկել է պահանջելու այս – եթե ոչ հիմա, ապա երբ?