Kokwea ya banki monene ya Suisse, Credit Suisse, mpe ya ba banki ya Amerika Signature, Silvergate mpe Silicon
Valley Bank (SVB) eningisaki bazando ya mbongo na mobu 2023.
Ntina monene ya likambo oyo ezalaki politiki ya mbongo ya Federal Reserve ya Amerika .
Na suka ya mobu 2021, BCE ematisi matabisi makasi mpenza, yango ememaki bokiti ya motuya ya ba obligations ya leta, bampasi ya
minene na misala ya babanke ya kodefisa mbongo mpe ya kofutisa biloko, mpe na suka, ekweyisaki babanke oyo tolobelaki likolo.
Politiki ya mbongo ya Fed na boye elongolaki motango monene mpenza ya pene na 1,9 trillion ya ba dollars
américains na kati ya système ya babanki nyonso ya Amerika.
Lokola eyano na krizi ya nkita oyo yango moko ememelaki mpe na likama ya kokwea ya ba banki mosusu ya
Amerika, Fed ebandisaki na nsima Programme ya Kopesa Mosolo na Ba Banki mpo na Eleko Moko (BTFP).
Programme oyo epesaki nzela na ba banques ya Amerika ete bazuaka mbongo ya Fed mbala moko na nzela ya mindele, mpe na ndenge
wana, esilisaki na kimya mikakatano na bango ya kozanga mbongo.
Yango ekitisaki mobulu mpe epesaki nzela na Fed emimonisa lisusu lokola mobikisi ya makasi ya système financier.
Kasi, yango, solo, esilisaki te mikakatano na secteur ya babanki ya Amerika.
Sikawa, ezali kutu koleka na krize ya istware!
Tala na nse mpo na komona na mokuse bonene mpe makasi ya krizi oyo, mosala oyo Fed esalaki, mpe makanisi mpe istware na yango.
I. Krizi ya kala na secteur ya ba banques ya Amerika
1. Krize na zando ya bandako ya mombongo na Etats-Unis
Lelo, ezali na koleka banki 4 000 na Etats-Unis, kasi kaka bankama moke kati na yango nde
ekoki kotalelama ete ezali na nzoto kolongono.
Kasi, ebele mpenza ya bato bazali mpenza na libóngo ya likama.
Ntina monene ya likambo oyo ezali kokwea ya minene ya mituya ya bandako ya mombongo na lolenge oyo emonanaki naino te na lisapo.
Bandakisa oyo elandi emonisi polele ndenge kokita oyo ezali monene: Ndako ya biro ya Prime Manhattan Office Tower ya ba etaje
23 na New York, oyo motuya na yango ezalaki dolare milio 215 na mobu 2019, sikoyo motuya na yango ezali kaka dolare
milio 104 ya Amerika – elingi koloba bobungisi ya motuya ya 51,6 likolo ya nkama na kati ya mibu mitano mpamba.
Na St. Louis, ndako ya biro oyo eleki molai – AT&T Tower ya ba etaje 44 – etekamaki na dolare milio 3,5.
Na mobu 2006, lopango oyo ya motuya ezalaki naino na ntalo ya $1,234,321,205, yango elakisi bokiti ya motuya ya kokamwa ya 98%!
Barry Sternlicht, moto ya mosolo mingi oyo abimisaka mbongo na kosomba bandako, alobaki liboso ete bakobungisa
dolare ya Amerika bilió moko (1 trillion) kaka na bandako ya biro na Amerika, mpo na kokita wana ya ntalo.
Bokɔzi oyo emonanaka mingi na ba buku ya ba banki ya mike mpe ya katikati ya Amerika, oyo sikoyo etondi na ebele ya mindɔngi ya
mabe, oyo 30% kino 50% na yango ezali na likama ya makasi ya kozanga kofuta, kolanda na maloba ya Dominik
Kettner, moto ya mayele na makambo ya biloko ya ntalo.
Lisusu, banyongo ya bandako ya mombongo oyo ekokoma na mobimba ya miliáre 560 ya badolare ya Amerika ekosila na suka ya
mobu 2025, mpe na suka ya mobu 2028, motango oyo ekomata kino koleka triliáre 2,8 ya badolare ya Amerika.
Yango elingi koloba ete ba institutions ya crédit na Etats-Unis mpe bazali kokutana na
mbonge ya refinancement ya monene mpenza na lisolo.
Yango elingi koloba ete biloko oyo ezali na likama esengeli kozongisama nyongo na yango na mibeko oyo ezali mabe mingi
koleka. Soki yango elongi te, esengeli kotekama na talo ya nse mpenza, mpe yango ekomema banki na kozanga mbongo,
likambo oyo ekoki komema na kokwea ya système ya banki.
Esalemá naino te likambo ya boye na zando ya mbongo.
2. Krizi na zando ya ba obligations ya Amerika
Longola krize na zando ya bandako ya mombongo na Etats-Unis, likama mosusu ya monene ezali komata na zando ya ba obligations.
Bomatisi ya matabisi ememi likambo moko awa oyo ekoki mpe koningisa système ya babanki mobimba.
Efongolaki banzela ya sika mpe ya kitoko mpo na kotia mosolo, yango esalaki ete bamibe ya
leta ya Amerika elingamaki lisusu mingi te.
Na yango, motuya na yango ekitaki makasi mpenza, mpe etiki ba banki ya Amerika na bopɔsɔ ya bampasi
oyo emonani naino te, oyo eleki dolare miliare 516.
Soki ba banki bazali na ba obligations oyo, bozangi ezali kaka 'na papier'.
Kasi, soki, na ndakisa, bakiliya balongoli mbongo na bango oyo batyaki na banki to soki banki batindami na makasi ya
koteka ba obligations wana mpo na bantina mosusu, bozangi yango ekomi ya solo mpe ekoki mpe kobimisa kokwea ya banki.
3. Fed esilisi Programme ya kopesa mbongo na banki na eleko moko boye.
Kaka ntango krize monene ya banki mpe ya mosolo ezalaki kopusana, Federal Reserve ya Amerika esilisaki Programme ya Lisungi
ya Mosolo mpo na Banki (BTFP) na mokolo ya 11 sanza ya misato.
Na nzela ya programme oyo, Fed esalelaki koleka 160 milliards ya ba dollars américains na ba banques oyo esɛngaki na kati
ya mobu moko mpamba, na ndenge ya kimya kopesaka bango misolo.
Ba banki bakokaki kosalela ba obligations na bango lokola ndanga, oyo motuya na yango etalelamaki na motuya ya ekomami na likolo
na yango , na esika ya motuya na yango ya zando ya sikoyo.
Na lolenge wana, bampasi ya mabe ya komata ya matabisi mpe, koleka nyonso, kokita ya motuya na zando ya ba
obligations ya Amerika, ezongiselamaki banki mobimba, mpe yango ebikisaki bango na kokwea.
Na suka ya BTFP, ba banques bakangamaki nzela ya kozwa mbongo na pɛtɛɛ te, na ndakisa mpo na kopekisa ete bulle ya zando ya ba
immeubles ya mombongo na Amerika epasuka, kasi mpe bazangaki nzela ya kobungisa mbongo na zando ya ba obligations ya Amerika.
Lisusu, matabisi, oyo etikali likolo, sikoyo ezali lisusu kozala na bopusi mobimba likolo ya babanki, yango ekoki
kozala ntina ya solo mpo na krizi ya babanki ya monene koleka.
Na kotalela likambo ya makasi na système ya ba banques ya Amerika, analyste Canadien-Irlandais Kevin O'Leary
andimi mpenza ete bankóto ya ba banques ekokwea na mibu ekoya.
Lokola ba banki na mokili mobimba ekangami makasi, yango ekoki komema tsunami monene ya mbongo na mokili
mobimba mpe crise économique ya mokili oyo ekoleka ba crise nyonso ya kala na makasi.
II. Fed – mobimisi-mɔ́tɔ na système ya mbongo mpe makanisi na yango
Na libanda, Banque Centrale ya Amerika emimonisaka lokola mobundi ya makasi mpe ya molende mpo na système financier ya stable.
Kasi ezali komonana ete ezali moto ya makasi mpenza na système financier, oyo, kolanda na expert ya makambo ya
mbongo Ernst Wolff, na nko ebimisaki crise ya ba banques na 2023 mpe crise oyo ezali koya sikoyo.
Ernst Wolff amoni boyokani oyo elandi oyo ezali kolimbola mpo na nini Fed ezali kosala boye:
1. Lokola tozali na eteni ya suka ya système financier mondial, ba banques centrales na mokili mobimba bazali
kobongisa système financier ya sika mpe kobimisa ba devises numériques ya banque centrale (CBDCs).
2. Na kobima ya CBDC, mosala ya kodefisa mbongo ekolongolama na ba banques commerciales mpe elingami ete na mikolo
ezali koya, mosala yango esalema kaka na banque centrale.
Yango elingi koloba ete esika ezali lisusu te na kati ya système monétaire ya sika, mingi
mingi mpo na ba banques ya mike mpe ya katikati.
Yango wana, crise ya ba banques oyo ezali, bazali kobakisa yango makasi na nko mpo na kokende
liboso noki na mosala ya kosangisa ba banques.
3. Baoyo bakozwa matomba ya minene na bokweyi ya ba banki oyo ezali koya bakozala ba banki ya minene
ya Amerika lokola Goldman Sachs mpe JP Morgan Chase.
Oyo ya suka asombaki First Republic Bank na 2023 na talo ya moke mpenza na ntalo na yango.
Ba banki minene oyo bakosálela crise oyo ezali koya na lolenge moko, bakozwa biloko minene ya motuya na ntalo ya nse.
Yango, na ngala na yango, esalisaka bakambi ya minene ya biloko ya motuya lokola BlackRock, Vanguard mpe State Street, oyo bazali
bakonzi ya minene ya ba actions na babanki ya minene ya Amerika mpe bakambaka biloko ya
motuya ya bato oyo bazali na bozwi koleka.
Lokola ebongiseli moko te ya garanti ya banki ezali na mbongo ekoki mpo na kobikisa bakiliya ya banki oyo bazali na likama ya
kobebisama na oyo ekoki kozala krizi ya banki ya monene koleka na mokili mobimba, likambo oyo
ekoki kozala ebandeli ya malamu mpo na kobimisa CBDC.
Soki basaleli mbongo oyo ya sika mpo na kokabela lisungi mbala moko, bakoki kolakisa yango
na elili ya malamu lokola mobikisi ya système.
Kokokana na liloba-ntomo ya Winston Churchill: "Kozanga kosalela likama te!"
III. Istware ya Banque Centrale ya Amerika (US Federal Reserve)
Engebene na Ernst Wolff, emonani ete Fed ekosala nyonso mpo na kotia na makasi ebongiseli ya sika ya mosolo ya numérike.
Ebombami mpo na kotia banki nkoto na nkoto na faillite mpe kobebisa biloko ya motuya ya ba trillions ya
ba dollars, na ntina ya kobenda to kotinda bato na makasi na système monétaire oyo ya sika.
Bato kaka oyo bakozwa matomba ya monene na likambo oyo, polele, ezali bato ya bozwi koleka.
Mpo na koyeba na mozindo mpo na nini Fed esalaka te mpo na bolamu ya bato nyonso kasi mpo na litomba ya etuluku wana ya
moke, ezali na ntina koyeba ete Fed ezali te ebongiseli ya leta.
Engebene na Stephen Goodson, mokambi ya kala ya Banki Monene ya Afrika ya Sudi mpe na yango moto ya kati mpenza na makambo ya
mosolo, Fed, lokola pene na ba banki minene nyonso na mokili mobimba, mpe lokola FMI na Banki ya Mokili, ezali ba banki mpe
bibongiseli oyo etambwisami na bato moko mpe esalaka misala na yango kaka mpo na litomba ya bakonzi mpe babandisi na yango.
Na buku na ye oyo ebimisami, "Lisapo ya ba Banques Centrales," apesi mpe bankombo ya bakonzi-monene ya Fed, na ndakisa.
Ba banki oyo elandi ezali na kati, elongo na mabota ya banki oyo ezali na sima na yango: - JP Morgan Chase Bank - Goldman Sachs
Bank of New York - Lazard Brothers Bank of Paris - Israel Moses Sieff Bank of Italy - Banki ya Shearson
American Express - Banki ya Rothschild ya Londres na Paris - Banki ya Warburg ya Hamburg na Amsterdam
Yango wana, ezali lisanga moke ya bato ya bozwi koleka oyo bazali kopesa makasi na krize ya banki ya sikoyo.
Balingi komitondisa libenga mpe kobenda biso na kati ya système na bango ya sika ya mbongo ya numérike,
mbala mosusu na lokuta lokola lisungi ya kobikisa.
Ndenge Kla.TV elobaki yango déjà na programme "Ernst Wolff: Mbongo ya banki centrale ya numérike – suka ya bonsomi!" ,
likambo oyo ezali kosalema kaka na mokano moko: ete bákanga biso na nse ya bokonzi na bango
mobimba mpe bábɔtɔla biso bonsomi na biso nyonso.
Système ya mbongo ezali lisusu kokende na kokwea, mpe bokitisi ya sika ya matabisi ya Fed ekobongola eloko moko te.
Ezali mpasi koyeba tango nini bokwei yango ekosalema, kasi likambo moko ezali ya solo: ba banksters, oyo basalelaka bokonzi
na bango mabe na nguya ya mabe oyo eleki ndelo mpo na koyanganisa bomengo mpe bokonzi mingi koleka, bakosala nyonso
oyo bakoki mpo na koboya ete emonana ete bango nde ntina ya bokwei ya nkita oyo bango moko bamemi.
Na kosala bongo, bakoki mpenza kobimisa ete mikakatano misusu ya minene ekoma makasi koleka – bakisa mpe bitumba ya basoda
oyo ezali sikoyo, oyo ezali komata makasi na ndenge ya somo.
Ata ndenge nini bakomeka kosala ete mbongo na bango ya sika ya numérike endimama na biso, ezali solo likambo ya
likama mpe ekoki ata mokolo moko te kozala eyano na mikakatano.
Nzela ezali ya kosɛnga na ba banksters yango bázwa mokumba mpo na ba krize mpe kolongola bango na bokonzi na bango.
Kolanda Stephen Goodson, mokonzi ya kala ya banki monene, bopusi na bango ewuti na likambo ete bazwi na makasi lotomo ya kobimisa
mbongo uta na mpamba mpe na nsima kodefa yango na matabisi.
Bakokaki kosala yango na ndenge bakamataki bokonzi ya ba banques centrales ya mokili mobimba.
Yango wana "bopikisami ya banyongo ya mokili mobimba" esengeli, elingi koloba, kolimbisa banyongo nyonso ya bikolo oyo
banyokolamaki, bayibamaki biloko na bango mpe bakangisamaki na maboko na babanki santral, FMI mpe Banque Mondiale,
mpe lisusu kozongisa biloko nyonso ya motuya oyo bakangaki.
Lokola banyongo esalemaki na mpamba, esengeli mpe elimwa na mpamba.
Soki lotomo ya kosala mbongo ezongisami na bato mpe na bikolo mokomoko oyo ezali na
bonsomi, likambo oyo ya mabe nyonso ekosila.
Mingi mpenza na kati ya crise oyo ya mokili mobimba, ntango ekoki mpo na kosenga likambo oyo – soki sikoyo te, bongo ntango nini?