Швейцарийн томоохон банк Credit Suisse болон АНУ-ын Signature, Silvergate, Silicon Valley Bank (SVB) банкнуудын
дампуурал 2023 онд санхүүгийн зах зээлүүдийг чичирүүлэв.
Үүний гол шалтгаан нь АНУ-ын Холбооны нөөцийн систем -ийн мөнгөний бодлого байв.
2021 оны эцэст Европын төв банк хүүг огцом нэмэгдүүлсэн нь төрийн бондын үнэ буурах, банкуудын зээл, лизингийн
бизнест их хэмжээний алдагдал үүсэхэд хүргэж, эцэст нь дээр дурдсан банкуудын дампуурал руу хөтөлсөн.
Иймээс АНУ-ын Холбооны нөөцийн мөнгөний бодлого бүхэлдээ АНУ-ын банкны системд ойролцоогоор 1.9 их наяд
ам.долларын итгэмээргүй их дүнг устаж алга болгосон.
Санхүүгийн системд үүсгэсэн хямрал болон цаашид АНУ-ын банкнууд дахин уналт хүлээх аюулаас үүдэн, Фед Банкны
хугацаатай санхүүжилтийн хөтөлбөр (BTFP)-ийг эхлүүлэв.
Энэхүү хөтөлбөр нь АНУ-ын банкуудад Холбооны нөөцийн сангийн хөрөнгөнд зээлээр шууд хандах боломж олгож, ингэснээр
тэдний мөнгөний урсгалын асуудлыг чимээгүйгээр шийдвэрлэсэн.
Энэ нь хямралыг намжааж, ФРС-д дахин санхүүгийн системийн эрч хүчтэй аврагч мэт өөрийгөө харуулах боломж олгов.
Гэсэн хэдий ч энэ нь, мэдээж хэрэг, АНУ-ын банкны салбар дахь асуудлуудыг шийдээгүй.
Одоогоор тэр бүр түүхэн хямралтай тулгарч байна!
Доорх хэсэгт энэ хямралын цар хүрээ, эрч хүч, Холбооны нөөцийн банкны гүйцэтгэсэн үүрэг, түүний
зорилго, арын шалтгаан зэргийг тоймлон харуулсан болно.
I. АНУ-ын банкны салбарын түүхэн хямрал
1. АНУ-ын арилжааны үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлийн хямрал
Өнөөдөр АНУ-д 4,000 гаруй банк байгаа ч тэдгээрийн зөвхөн хэдэн зуун нь эрүүл гэж тооцогддог.
Нөгөө талаар ихэнх нь үнэндээ сүйрлийн ирмэг дээр зогсож байна.
Үүний гол шалтгаан нь арилжааны үл хөдлөх хөрөнгийн үнийн түүхэнд байгаагүй хэмжээний уналт юм.
Дараах жишээнүүд энэ уналт хэр их чухал болохыг харуулж байна: Нью-Йорк дахь 23 давхартай Prime Manhattan Office Tower оффисын
цамхаг 2019 онд 215 сая ам.долларын үнэлгээтэй байсан бол одоо ердөө 104 сая ам.долларын үнэтэй болж –
зөвхөн таван жилийн дотор үнэ цэнэ нь 51.6 хувиар буурчээ.
Сент-Луист хамгийн өндөр оффисын барилга болох 44 давхар AT&T цамхагийг 3.5 сая ам.доллараар заржээ.
2006 онд энэ тэргүүлэх үл хөдлөх хөрөнгө одоо ч 1,234,321,205 сая ам.долларын үнэтэй хэвээр байсан
нь үнэ цэнийн 98%-ийн шоктой уналтыг харуулж байна!
Барри Стернлихт, тэрбумтан үл хөдлөх хөрөнгө оруулагч, энэ үнийн уналтын улмаас зөвхөн АНУ-ын оффисын үл хөдлөх
хөрөнгөд 1 их наяд долларын алдагдал гарна гэж таамагласан.
Эдгээр алдагдлууд ихэвчлэн АНУ-ын жижиг, дунд хэмжээний банкуудын балансад тусгагдсан байдаг бөгөөд одоо тэд муу зээлийн уулс дээр
сууж байгаа бөгөөд тэдгээрийн 30–50 хувь нь төлж чадахгүй болох ноцтой эрсдэлд орсон байна гэж
үнэт металлын мэргэжилтэн Доминик Кеттнер мэдэгджээ.
Үүнээс гадна, нийт 560 тэрбум АНУ-ын долларын арилжааны үл хөдлөх хөрөнгийн зээл 2025 оны эцэс гэхэд хугацаа нь дуусах бөгөөд
2028 оны эцэс гэхэд энэ тоо 2.8 их наяд АНУ-ын доллараас давна.
Энэ нь АНУ-ын зээлийн байгууллагууд ч мөн түүхэн хэмжээний дахин санхүүжилтийн давалгаанд нүүр тулж байгааг илэрхийлнэ.
Энэ нь холбогдох үл хөдлөх хөрөнгийг илт дорой нөхцөлөөр дахин санхүүжүүлэх шаардлагатай гэсэн үг. Хэрвээ энэ бүтэлгүйтвэл
тэдгээрийг их хэмжээний хөнгөлөлттэйгээр зарах шаардлагатай болж, банкнуудад тэнцүү хэмжээний
алдагдал учруулж, банкны тогтолцоог нураах аюултай.
Өмнө нь санхүүгийн зах зээл дээр ийм төстэй нөхцөл байгаагүй.
2. АНУ-ын бондын зах зээл дэх хямрал
АНУ-ын арилжааны үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлийн хямралаас гадна бондын зах зээлд бас нэгэн цагийн бөмбөг тийрэн дуугарч байна.
Өсөж буй хүү энд бүх банкны тогтолцоог ганхуулах эрсдэлтэй нөхцөл байдлыг үүсгэж байна.
Тэд шинэ, сонирхол татахуйц хөрөнгө оруулалтын боломжуудыг нээсэн тул АНУ-ын засгийн газрын бондууд бараг эрэлтгүй болсон.
Үүний үр дүнд тэдний үнэ цэнэ эрс буурч, АНУ-ын банкууд 516 тэрбум ам.доллараас давсан биелээгүй алдагдлын ууланд сууж үлдэв.
Банкууд эдгээр бондыг барьсаар байгаа л бол алдагдал нь зөвхөн цаасан дээр л байна.
Гэсэн хэдий ч жишээлбэл, харилцагчид хадгаламжаа татаж авбал эсвэл банкнууд бусад шалтгаанаар эдгээр бондыг зарах шаардлагатай
болвол алдагдал бодит болж, банкны хямрал үүсгэж ч болно.
3. Холбооны нөөцийн систем Банкны хугацаатай санхүүжилтийн хөтөлбөрийг дуусгав
Түүхэн банк, санхүүгийн хямрал дөхөж байхад АНУ-ын Холбооны нөөцийн систем гуравдугаар сарын 11-нд Банкны
хугацаатай санхүүжилтийн хөтөлбөр (BTFP)-ийг дуусгав.
Энэхүү хөтөлбөрийн хүрээнд Холбооны нөөцийн систем зөвхөн нэг жилийн дотор хүсэлт гаргасан банкуудад 160 тэрбум ам.доллараас
илүү зарцуулж, тэдэнд чимээгүйгээр санхүүгийн нөөц олгосон.
Банкууд бондоо барьцаа хөрөнгө болгон ашиглах боломжтой байсан бөгөөд тэдгээрийг өнөөгийн
зах зээлийн үнээр бус, нэрлэсэн үнээрээ үнэлсэн.
Ийм байдлаар хүүгийн өсөлтийн сөрөг үр дагавар, ялангуяа АНУ-ын бондын зах зээл дээр үнэ буурах нь
банкнуудын хувьд бүрэн нөхөгдөж, тэднийг мөхлөөс аварсан.
BTFP дууссанаар банкнууд зөвхөн хялбархан хөрөнгө олох боломжоо алдсан төдийгүй, жишээлбэл АНУ-ын арилжааны үл хөдлөх хөрөнгийн
хөөсийг дэлбэлэхээс сэргийлэхэд шаардлагатай хөрөнгө олох боломжгүй болж, мөн АНУ-ын
бондын зах зээл дээрх алдагдалд өртөх боллоо.
Мөн өндөр хэвээр байгаа хүүгийн түвшин одоо дахин банкуудад томоохон нөлөө үзүүлж байгаа бөгөөд энэ нь
цаашид илүү өргөн цар хүрээтэй банкны хямралыг эхлүүлэх шийдвэрлэх хүчин зүйл болж магадгүй.
АНУ-ын банкны тогтолцоонд үүссэн хурц нөхцөл байдлыг харгалзан үзэхэд, Канад-Ирландын шинжээч Кевин О'Лири ирэх
жилүүдэд мянга мянган банк дампуурна гэдэгтээ итгэлтэй байна.
Дэлхийн банкнууд маш ихээр харилцан холбогдсон тул энэ нь асар их дэлхийн санхүүгийн цунами үүсгэж, өмнөх бүх хямралуудыг
давсан дэлхийн эдийн засгийн хямралд хүргэж болзошгүй.
II. Фед – санхүүгийн системийн гал тарьдаг этгээд ба түүний сэдэл
Гаднаасаа АНУ-ын Холбооны нөөцийн систем нь тогтвортой санхүүгийн системийн ноцтой, эрч хүчтэй хамгаалагч мэт харагддаг.
Гэвч санхүүгийн системд жинхэнэ галын шуугиан болж хувирч байгаа бөгөөд санхүүгийн мэргэжилтэн Эрнст Вольфын
хэлснээр энэ нь 2023 оны банкны хямрал болон одоо дэгдэх гэж буй хямралыг зориудаар үүсгэсэн юм.
Эрнст Вольф дараах холбоог хардаг бөгөөд энэ нь Төв банк яагаад ийм байдлаар ажиллаж байгааг тайлбарлаж байна:
1. Бид дэлхийн санхүүгийн системийн эцсийн шатнаа орж байгаа тул дэлхийн өнцөг булан бүрийн төв банкууд шинэ
санхүүгийн систем болон төв банкны дижитал валют (CBDC)-ыг нэвтрүүлэхэд бэлтгэж байна.
2. CBDC-ийг нэвтрүүлснээр арилжааны банкуудаас зээл олгох үйл ажиллагааг татан авч, ирээдүйд зөвхөн
төв банк дангаараа зээл олгоно гэж хүлээгдэж байна.
Энэ нь шинэ мөнгөний системд, ялангуяа жижиг, дунд хэмжээний банкуудад цаашид ямар ч байр суурь үлдэхгүй гэсэн үг юм.
Иймээс одоогийн банкны хямралыг банкны салбарын нэгдмэлжилтийн процессыг хурдан ахиулах зорилгоор зориудаар өдөөж байна.
3. Ирэх банкны уналтаас хамгийн их ашиг хүртэх нь Голдман Сакс, ЖП Морган Чейз зэрэг АНУ-ын томоохон банкууд байх болно.
Хоёр дахь нь 2023 онд First Republic Bank-ийг үнэ цэнийх нь багахан хэсгээр аль хэдийн худалдан авсан.
Эдгээр томоохон банкууд ирэх хямралыг адил аргаар ашиглан, асар их хөрөнгийг хямд үнээр хурдан авна.
Үүний үр дүнд BlackRock, Vanguard, State Street зэрэг томоохон хөрөнгө удирдлагын компаниуд ашиг хүртдэг; тэд
АНУ-ын томоохон банкуудын гол хувьцаа эзэмшигчид бөгөөд маш баян хүмүүсийн хөрөнгийг удирддаг.
4. Ямар ч банкны баталгааны сан бүх цаг үеийн хамгийн том банкны хямрал болж магадгүй энэ нөхцөлд сүйрэлд өртөж буй данс
эзэмшигчид, хадгаламж эзэмшигчдийг аврахад шаардлагатай санхүүгийн нөөцгүй тул энэ нь CBDC-ийг нэвтрүүлэх төгс эхлэл байж болно.
Энэ шинэ мөнгийг тусламжийн төлбөрүүдийг даруй хийхэд ашигласнаар системийн аврагчийн эерэг имижтэйгээр нэвтрүүлж болно.
Уинстон Черчиллийн уриа үгэнд үнэнч: "Хямралыг хэзээ ч дэмий өнгөрөөж болохгүй!"
III. АНУ-ын Холбооны нөөцийн товч танилцуулга
Эрнст Вольфын хэлснээр, ФРС шинэ дижитал санхүүгийн системийг хэрэгжүүлэхийн тулд юу ч хийхээс буцахгүй бололтой.
Энэ нь хүн ардыг энэ шинэ мөнгөний систем рүү татах эсвэл шахах зорилгоор мянга мянган банкийг дампууруулж,
хэдэн их наяд долларын хөрөнгийг устгахад бэлэн болгосон.
Үүнээс хамгийн их ашиг хүртэж байгаа нь зөвхөн супер баян хүмүүс мэт харагдаж байна.
Яагаад ФРС нийтлэг ашиг сонирхлын төлөө бус, харин энэ цөөнхийн талд үйлчилдэгийг илүү гүнзгий ойлгохын тулд
ФРС нь төрийн байгууллага биш гэдгийг мэдэх нь чухал юм.
Өмнөд Африкийн нөөцийн банкны захирлаар ажиллаж байсан, санхүүгийн системийн бүрэн дотоод мэдлэгтэй Стивен Гудсоны
хэлснээр, ФРС нь дэлхийн бараг бүх төв банк, мөн ОУВС, Дэлхийн банктай адил хувийн хяналттай банк,
байгууллагууд бөгөөд зөвхөн хувьцаа эзэмшигчид, үүсгэн байгуулагчдынхаа ашиг сонирхолд үйлчилдэг.
Түүний хэвлэгдсэн "Төв банкуудын түүх" номонд тэр бас жишээ нь ФРС-ийн гол хувьцаа эзэмшигчдийг нэрлэсэн байдаг.
Дараах банкууд болон тэдний ард буй банкны угсаа залгамжлагчид оролцсон байна: - JP Morgan Chase банк - Goldman Sachs
Нью-Йоркийн банк - Lazard ах дүүсийн Парисын банк - Израиль Мозес Сиефф Италийн банк - Шерсон Америк Экспресс Банк - Лондон
ба Парисын Ротшильд банк - Гамбург ба Амстердамын Варбург банк
Иймээс энэ бол одоогийн банкны хямралыг өдөөж буй супер баян хүмүүсийн жижиг тойрог юм.
Тэд өөрсдийн халаасыг дүүргэж, биднийг магадгүй аврах багц гэж нэрлэсэн шинэ дижитал мөнгөн системдээ татахыг хүсч байна.
Kla.TV аль хэдийн "Эрнст Вольф: Дижитал төв банкны мөнгө – эрх чөлөөний төгсгөл!" нэвтрүүлгээрээ энэ нь
зөвхөн биднийг бүрэн хянах, бүх эрх чөлөөгөө булаах зорилготойгоор болж байгааг харуулсан.
Санхүүгийн систем дахин хямралд орж байна, харин ФРС-ийн хамгийн сүүлийн хүүгийн бууруулалт үүнийг огт өөрчлөхгүй.
Хэзээ энэ уналт тохиолдохыг таах хэцүү ч нэг зүйл тодорхой: банкстерууд илэрхийлэхийн аргагүй гэмт хэргийн эрч хүчээр эрх
мэдлээ хэтрүүлэн ашиглан улам их баялаг, эрх мэдэл хураадаг тул өөрсдөө үүсгэсэн санхүүгийн уналтын
буруутан гэдгээрээ илчлэгдэхгүйн тулд бүхнээ зориулах болно.
Ингэхдээ тэд бусад хямралуудыг улам хурцатгаж болзошгүй – үүнд одоогоор эрс ширүүсч
буй одоогийн цэргийн мөргөлдөөнүүд ч багтана.
Гэхдээ тэд шинэ дижитал мөнгөө бидэнд таалагдахуйц болгох гэж яаж ч оролдсон, энэ нь лав л
Трояны морь бөгөөд асуудлуудын шийдэл хэзээ ч биш.
Шийдэл нь эдгээр банкстаруудыг хямралын шалтгаан гэж тооцож хариуцлага хүлээлгэж, тэдний эрх мэдлийг нь хураах явдал юм.
Төв банкны хуучин дарга Стивен Гудсоны хэлснээр, тэдний нөлөө нь юуны ч үндэслэлгүйгээр мөнгө бүтээх эрхийг
булаан авч, түүнийг хүүтэй зээлж олгодог явдалд тулгуурладаг.
Тэд дэлхийн төв банкуудыг хяналтандаа авснаар үүнийг хийж чадсан.
Иймээс "дэлхийн өрийн хөнгөлөлт" шаардлагатай, өөрөөр хэлбэл төв банк, ОУВС, Дэлхийн банкнаас дарлагдан, дээрэмдүүлж, үр
дүнд нь хувийн өмчөөс нь булаалгасан улсуудын бүх өрийг цуцлах, мөн бүх булаасан нөөцийг буцаан олгох хэрэгтэй.
Яг л зээлүүд юунаас ч биш үүсгэгдсэн шигээ, өрнүүд ч мөн юунаас ч биш алга болж үгүй болох ёстой.
Хэрвээ мөнгө хэвлэх эрхийг ард түмэн болон тусгаар тогтносон улсуудад буцааж олговол энэ бүх аймшигт зүүд дуусна.
Ялангуяа энэ дэлхийн хямралын үед үүнийг шаардах цаг нь ирсэн – одоо биш бол хэзээ вэ?