1 00:00:00,000 --> 00:00:00,468 2 00:00:00,468 --> 00:00:06,331 Metòd peman dijital yo ap pran teren rapidman atravè lemond, e malgre yo renmen lajan kach, Alman 3 00:00:06,331 --> 00:00:10,432 yo ap peye san kontak ak sou mobil de pli zan pli. 4 00:00:10,432 --> 00:00:14,582 An menm tan, itilizasyon lajan kach ap vin pi difisil toujou. 5 00:00:14,582 --> 00:00:19,580 Itilizasyon li limite, pami lòt bagay, pou konbat blanchiman lajan ak krim. 6 00:00:19,580 --> 00:00:25,413 Bank yo ap diminye kantite lajanye otomatik yo tou, epi boutik yo ap mete restriksyon sou peman an lajan 7 00:00:25,413 --> 00:00:31,754 kach, pandan an menm tan yo ap entwodui de pli zan pli sistèm peman dijital nan non pwogrè. 8 00:00:31,754 --> 00:00:41,414 Lajan kach se yon pati enpòtan nan tranzaksyon peman yo e li esansyèl pou fonksyònman sosyete nou an. 9 00:00:41,414 --> 00:00:50,480 Vulnerabilite sistèm peman nèt dijital yo te demontre dènyèman pa yon mizajou Windows ki te gen defo. 10 00:00:50,480 --> 00:00:55,121 Youn nan mizajou sa yo te ase pou paralize dè milyon òdinatè atravè lemond, mete tout 11 00:00:55,121 --> 00:00:59,211 ayewopò, ajans gouvènman ak menm bank yo nan kanpe. 12 00:00:59,211 --> 00:01:04,548 Lajan kach, nan lòt bò a, asire ke tranzaksyon peman yo kontinye fonksyone an sekirite e 13 00:01:04,548 --> 00:01:09,818 endepandanman menm nan ka gen entèripsyon teknik oswa dijital. 14 00:01:09,818 --> 00:01:17,051 Anplis, lajan kach pèmèt peman anonim, pwoteje kont siveyans komèsyal epi nenpòt moun ka 15 00:01:17,051 --> 00:01:21,943 itilize li fasilman san okenn baryè teknik. 16 00:01:21,943 --> 00:01:26,908 Nan sans sa a, lajan kach se tou libète enprime. 17 00:01:26,908 --> 00:01:37,740 An rezime e pou di l klè, nou ta ka di konsa: si nou pa t deja gen lajan kach, kounye a se moman pou envante li. 18 00:01:37,740 --> 00:01:44,654 Men ki rezon ki dèyè tandans fò ak inifòm sa a pou kite lajan kach – malgre risk yo mansyone pi wo a? 19 00:01:44,654 --> 00:01:49,576 Dapre jounalis biznis Alman Norbert Häring, devlopman sa a pa yon koensidans. 20 00:01:49,576 --> 00:01:59,059 Dapre li, dèyè sa a gen yon rezo entènasyonal vas, e nan sant li, sa ki enpòtan, gen òganizasyon tankou Fondasyon Bill & Melinda 21 00:01:59,059 --> 00:02:03,869 Gates, Bank Mondyal la, FMI, e konsa mafya finansye mondyal la. 22 00:02:03,869 --> 00:02:10,281 Li sètènman pa sèvi ak pouvwa li pou fè peman yo fasil ak pratik pou moun! 23 00:02:10,281 --> 00:02:16,835 Kòm yo demontre, pa egzanp, nan pwogram "Lajan dijital bank santral – fen libète!" , gwoup sa yo ap 24 00:02:16,835 --> 00:02:21,101 mete sou pye nouvo sistèm peman dijital atravè lemond. 25 00:02:21,101 --> 00:02:24,660 Sepandan, lajan kach toujou kanpe nan chemen aplikasyon sa a. 26 00:02:24,660 --> 00:02:33,595 Sepandan, anpil egzanp ki anba a montre ke plan pou aplike sistèm peman nèt dijital souvan echwe. 27 00:02:33,595 --> 00:02:38,456 Paske anpil moun entuitivman rejte sistèm peman dijital yo. 28 00:02:38,456 --> 00:02:44,262 Se poutèt sa yo te kenbe lajan kach la ak tèt di – kèlkeswa pri sa te koute yo – e finalman 29 00:02:44,262 --> 00:02:48,076 yo te fè yon nouvo sistèm peman dijital echwe. 30 00:02:48,076 --> 00:02:55,411 An menm tan, feblès sistèm peman sa yo ap vin parèt tou, pa egzanp akoz pwoblèm teknik nan sistèm enfòmatik la. 31 00:02:55,411 --> 00:03:04,534 Kòm rezilta, e akoz atitid negatif tout seksyon nan popilasyon an, gouvènman yo toudenkou chanje politik lajan kach yo epi, pa 32 00:03:04,534 --> 00:03:10,732 egzanp, entegre dwa pou peman an lajan kach nan konstitisyon yo. 33 00:03:10,732 --> 00:03:14,372 Men kèk egzanp ki vrèman ankourajan: 34 00:03:14,372 --> 00:03:19,505 1. Boutik san kèsye ap fèmen akoz mank kliyan. 35 00:03:19,505 --> 00:03:26,114 Sipèmache san kesye pwomèt fè makèt sou wout san ret tann fatigan nan kas la. 36 00:03:26,114 --> 00:03:34,664 Pyonye sistèm sa a se jeyan sou entènèt Amazon, ki te fè aktyalite plizyè ane de sa ak magazen "Amazon Go" li yo san kasye. 37 00:03:34,664 --> 00:03:39,788 Modèl peman sa a fonksyone atravè siveyans videyo ak rekonesans figi. 38 00:03:39,788 --> 00:03:44,606 Chak mouvman kliyan yo ap siveye pa kamera ak detektè san konte. 39 00:03:44,606 --> 00:03:49,868 Sistèm yo rekonèt otomatikman ki machandiz achtè a pran. 40 00:03:49,868 --> 00:03:57,248 Lè w antre epi sòti nan boutik la ak telefòn entelijan w, sistèm siveyans videyo a konekte acha a ak moun ki gen kont 41 00:03:57,248 --> 00:04:02,547 lan epi li debite otomatikman kantite lajan ki kalkile a. 42 00:04:02,547 --> 00:04:09,757 Nan pwosesis la, yo kolekte yon kantite san limit done biyometrik ak enfòmasyon sou chak kliyan endividyèl, sa ki fè yo pa 43 00:04:09,757 --> 00:04:14,814 sèlman transparan nan sans ki pi fidèl mo a, men tou previzib. 44 00:04:14,814 --> 00:04:24,631 Anplis de anpil pwoblèm pwoteksyon done ki asosye ak teknoloji sa a, gen tou yon risk pou manipilasyon pri endividyèl. 45 00:04:24,631 --> 00:04:31,072 Pa egzanp, pri pitza frizé pou moun ki viv poukont yo ka ogmante nan wikenn. 46 00:04:31,072 --> 00:04:38,667 Sepandan, anpil moun sanble konprann sistèm sa a epi yo evite makèt sa yo entuitivman. 47 00:04:38,667 --> 00:04:44,674 Amazon anonse ke sis magazen konsa pral fèmen akoz mank kliyan. 48 00:04:44,674 --> 00:04:53,435 Sa montre kijan chak moun ka kontribye pou kanpe sistèm siveyans ak dijitalizasyon eksèsif sa yo. 49 00:04:53,435 --> 00:04:58,590 2. Gouvènman yo ranfòse akseptasyon lajan kach 50 00:04:58,590 --> 00:05:07,748 Kontrèman ak ajanda mondyal pou elimine lajan kach, gouvènman Nòvejyen an vle asire moun ki pa vle itilize metòd peman dijital 51 00:05:07,748 --> 00:05:13,185 yo ke yo ka kontinye peye pou machandiz ak sèvis ak lajan kach. 52 00:05:13,185 --> 00:05:23,070 Depi yon sistèm peman totalman dijital ta ka mennen tou nan yon fèmti konplè ekonomi an nan ka yon kriz, Minis Jistis ak 53 00:05:23,070 --> 00:05:32,721 Sekirite Piblik la, Emilie Enger Mehl, esplike: "Yon sistèm peman ki nèt elektwonik ogmante vilnerabilite sosyete a." 54 00:05:32,721 --> 00:05:36,523 Kidonk, lajan kach dwe toujou rete disponib an ka gen yon kriz. 55 00:05:36,523 --> 00:05:45,500 Se poutèt sa y ap prezante yon lwa pou asire ke tout machandiz ak sèvis ka kontinye peye an lajan kach. 56 00:05:45,500 --> 00:05:49,536 Efò menm jan ap fèt nan plizyè peyi Ewopeyen: 57 00:05:49,536 --> 00:05:56,280 Nan Slovaki, dwa pou peye an lajan kach te entegre nan konstitisyon an an 2023. 58 00:05:56,280 --> 00:06:03,809 An Itali, yo te mete fen nan divès mezi kont lajan kach malgre opozisyon Komisyon Ewopeyen an, epi yo te 59 00:06:03,809 --> 00:06:13,332 ogmante limit siperyè pou peman an lajan kach soti nan €2,000 pou rive €5,000 nan dat 1ye janvye 2023. 60 00:06:13,332 --> 00:06:24,732 Nan Syèd, gouvènman an menm vle retabli nivo lajan kach 2017 la pa lwa epi fè l vin obligatwa pou lavni. 61 00:06:24,732 --> 00:06:33,189 Kòm yon ansyen bastyon peman san lajan kach, sa reprezante yon gwo demi-tounen nan politik monetè pou Syèd. 62 00:06:33,189 --> 00:06:40,172 Sa montre ke batay kont abolisyon lajan kach la lwen pèdi e ke sitiyasyon an ka chanje 63 00:06:40,172 --> 00:06:45,081 rapidman si moun kontinye kenbe lajan kach. 64 00:06:45,081 --> 00:06:50,367 3. Abolisyon lajan kach nan Nijerya echwe espektakilèman 65 00:06:50,367 --> 00:06:58,226 Dapre jounalis biznis Alman Norbert Häring, Nijerya se yon ti kochon eksperimantal pi renmen pa Fondasyon Bill & Melinda Gates. 66 00:06:58,226 --> 00:07:06,694 Dapre Häring, anpil mezi ap aplike ak teste nan Nijerya pou mete popilasyon yo anba yon siveyans total otomatik. 67 00:07:06,694 --> 00:07:14,093 Pa egzanp, nan mwa Oktòb 2021, yo te entwodui eNaira a, premye lajan dijital bank santral an 68 00:07:14,093 --> 00:07:19,072 Afrik, la pou mete fen nan itilizasyon lajan kach. 69 00:07:19,072 --> 00:07:27,479 Sepandan, akseptasyon eNaira a pami popilasyon an te tèlman ba ke, yon ane apre entwodiksyon li, mwens pase 70 00:07:27,479 --> 00:07:32,321 0.5% nan abitan Nijerya yo te aksepte nouvo lajan sa a. 71 00:07:32,321 --> 00:07:38,690 Pou fòse popilasyon an aksepte li, Godwin Emefiele, yon gwo opozan lajan kach e gouvènè Bank Santral 72 00:07:38,690 --> 00:07:42,845 Nijerya a, retire gwo kantite lajan kach nan sikilasyon. 73 00:07:42,845 --> 00:07:49,188 Li te enpoze tou limit chak jou sou retrè lajan kach, sa ki te lakoz difikilte ekzistansyèl pou dè milyon Nijeryen 74 00:07:49,188 --> 00:07:52,931 epi ki te mennen nan gwo bès nan lavant pou anpil konpayi. 75 00:07:52,931 --> 00:07:58,677 Sepandan, popilasyon Nijeryen an te rete fèm, sa ki finalman pouse tribinal yo pran aksyon. 76 00:07:58,677 --> 00:08:06,066 Nan dat 3 Mas 2023, Lakou Siprèm Nijerya a finalman te konfime yon pwosè kont politik monetè bank santral la, sa ki te 77 00:08:06,066 --> 00:08:10,303 fòse l sispann plan li te genyen pou l elimine lajan kach. 78 00:08:10,303 --> 00:08:15,572 Nan pwochen eleksyon an, yo te eli yon nouvo prezidan, ki te revoke Godwin Emefiele nan fonksyon li. 79 00:08:15,572 --> 00:08:21,770 Yo te arete Emefiele yon ti tan apre sa e kounye a yo akize l de abi de fon ki monte a 4.5 80 00:08:21,770 --> 00:08:25,424 milya dola ak fwod ki monte a 2.8 milya dola. 81 00:08:25,424 --> 00:08:32,233 Dapre analis jeopolitik Nick Giambruno, rejè eNaira a te senbolik de gwo mefyans popilasyon 82 00:08:32,233 --> 00:08:36,864 Nijeryen an genyen anvè elit ki sou pouvwa a. 83 00:08:36,864 --> 00:08:43,706 Siksè rezistans konsantre yo a se tou yon egzanp prensipal ekstrèmman enpresyonan 84 00:08:43,706 --> 00:08:49,098 sou gwo pouvwa yon pèp ka libere lè li ini. 85 00:08:49,098 --> 00:08:53,551 Tout egzanp sa yo montre klèman ke anyen pa enposib. 86 00:08:53,551 --> 00:08:58,967 Tout devlopman terib sa yo, enkli abolisyon lajan kach, ka toujou anpeche! 87 00:08:58,967 --> 00:09:06,085 Kle a se pou popilasyon an wè plan mechan mèt marionèt mondyal yo. 88 00:09:06,085 --> 00:09:14,277 Sa a mennen nan inite nan rezistans, ki inevitabman dwe mennen nan echèk konplo mechan 89 00:09:14,277 --> 00:09:19,922 yo ak nan chanjman pozitif ke tout moun swaf. 90 00:09:19,922 --> 00:09:23,395 Kidonk, edikasyon se lòd jounen an! 91 00:09:23,395 --> 00:09:28,889 Se sèlman moun ki wè plan mechan mèt marionèt yo dèyè sèn yo pap tonbe nan manti yo. 92 00:09:28,889 --> 00:09:32,257 Ann pwofite tan nou genyen an, paske li poko twò ta!