WEBVTT 00:00.468 --> 00:06.331 Metòd peman dijital yo ap pran teren rapidman atravè lemond, e malgre yo renmen lajan kach, Alman 00:06.331 --> 00:10.432 yo ap peye san kontak ak sou mobil de pli zan pli. 00:10.432 --> 00:14.582 An menm tan, itilizasyon lajan kach ap vin pi difisil toujou. 00:14.582 --> 00:19.580 Itilizasyon li limite, pami lòt bagay, pou konbat blanchiman lajan ak krim. 00:19.580 --> 00:25.413 Bank yo ap diminye kantite lajanye otomatik yo tou, epi boutik yo ap mete restriksyon sou peman an lajan 00:25.413 --> 00:31.754 kach, pandan an menm tan yo ap entwodui de pli zan pli sistèm peman dijital nan non pwogrè. 00:31.754 --> 00:41.414 Lajan kach se yon pati enpòtan nan tranzaksyon peman yo e li esansyèl pou fonksyònman sosyete nou an. 00:41.414 --> 00:50.480 Vulnerabilite sistèm peman nèt dijital yo te demontre dènyèman pa yon mizajou Windows ki te gen defo. 00:50.480 --> 00:55.121 Youn nan mizajou sa yo te ase pou paralize dè milyon òdinatè atravè lemond, mete tout 00:55.121 --> 00:59.211 ayewopò, ajans gouvènman ak menm bank yo nan kanpe. 00:59.211 --> 01:04.548 Lajan kach, nan lòt bò a, asire ke tranzaksyon peman yo kontinye fonksyone an sekirite e 01:04.548 --> 01:09.818 endepandanman menm nan ka gen entèripsyon teknik oswa dijital. 01:09.818 --> 01:17.051 Anplis, lajan kach pèmèt peman anonim, pwoteje kont siveyans komèsyal epi nenpòt moun ka 01:17.051 --> 01:21.943 itilize li fasilman san okenn baryè teknik. 01:21.943 --> 01:26.908 Nan sans sa a, lajan kach se tou libète enprime. 01:26.908 --> 01:37.740 An rezime e pou di l klè, nou ta ka di konsa: si nou pa t deja gen lajan kach, kounye a se moman pou envante li. 01:37.740 --> 01:44.654 Men ki rezon ki dèyè tandans fò ak inifòm sa a pou kite lajan kach – malgre risk yo mansyone pi wo a? 01:44.654 --> 01:49.576 Dapre jounalis biznis Alman Norbert Häring, devlopman sa a pa yon koensidans. 01:49.576 --> 01:59.059 Dapre li, dèyè sa a gen yon rezo entènasyonal vas, e nan sant li, sa ki enpòtan, gen òganizasyon tankou Fondasyon Bill & Melinda 01:59.059 --> 02:03.869 Gates, Bank Mondyal la, FMI, e konsa mafya finansye mondyal la. 02:03.869 --> 02:10.281 Li sètènman pa sèvi ak pouvwa li pou fè peman yo fasil ak pratik pou moun! 02:10.281 --> 02:16.835 Kòm yo demontre, pa egzanp, nan pwogram "Lajan dijital bank santral – fen libète!" , gwoup sa yo ap 02:16.835 --> 02:21.101 mete sou pye nouvo sistèm peman dijital atravè lemond. 02:21.101 --> 02:24.660 Sepandan, lajan kach toujou kanpe nan chemen aplikasyon sa a. 02:24.660 --> 02:33.595 Sepandan, anpil egzanp ki anba a montre ke plan pou aplike sistèm peman nèt dijital souvan echwe. 02:33.595 --> 02:38.456 Paske anpil moun entuitivman rejte sistèm peman dijital yo. 02:38.456 --> 02:44.262 Se poutèt sa yo te kenbe lajan kach la ak tèt di – kèlkeswa pri sa te koute yo – e finalman 02:44.262 --> 02:48.076 yo te fè yon nouvo sistèm peman dijital echwe. 02:48.076 --> 02:55.411 An menm tan, feblès sistèm peman sa yo ap vin parèt tou, pa egzanp akoz pwoblèm teknik nan sistèm enfòmatik la. 02:55.411 --> 03:04.534 Kòm rezilta, e akoz atitid negatif tout seksyon nan popilasyon an, gouvènman yo toudenkou chanje politik lajan kach yo epi, pa 03:04.534 --> 03:10.732 egzanp, entegre dwa pou peman an lajan kach nan konstitisyon yo. 03:10.732 --> 03:14.372 Men kèk egzanp ki vrèman ankourajan: 03:14.372 --> 03:19.505 1. Boutik san kèsye ap fèmen akoz mank kliyan. 03:19.505 --> 03:26.114 Sipèmache san kesye pwomèt fè makèt sou wout san ret tann fatigan nan kas la. 03:26.114 --> 03:34.664 Pyonye sistèm sa a se jeyan sou entènèt Amazon, ki te fè aktyalite plizyè ane de sa ak magazen "Amazon Go" li yo san kasye. 03:34.664 --> 03:39.788 Modèl peman sa a fonksyone atravè siveyans videyo ak rekonesans figi. 03:39.788 --> 03:44.606 Chak mouvman kliyan yo ap siveye pa kamera ak detektè san konte. 03:44.606 --> 03:49.868 Sistèm yo rekonèt otomatikman ki machandiz achtè a pran. 03:49.868 --> 03:57.248 Lè w antre epi sòti nan boutik la ak telefòn entelijan w, sistèm siveyans videyo a konekte acha a ak moun ki gen kont 03:57.248 --> 04:02.547 lan epi li debite otomatikman kantite lajan ki kalkile a. 04:02.547 --> 04:09.757 Nan pwosesis la, yo kolekte yon kantite san limit done biyometrik ak enfòmasyon sou chak kliyan endividyèl, sa ki fè yo pa 04:09.757 --> 04:14.814 sèlman transparan nan sans ki pi fidèl mo a, men tou previzib. 04:14.814 --> 04:24.631 Anplis de anpil pwoblèm pwoteksyon done ki asosye ak teknoloji sa a, gen tou yon risk pou manipilasyon pri endividyèl. 04:24.631 --> 04:31.072 Pa egzanp, pri pitza frizé pou moun ki viv poukont yo ka ogmante nan wikenn. 04:31.072 --> 04:38.667 Sepandan, anpil moun sanble konprann sistèm sa a epi yo evite makèt sa yo entuitivman. 04:38.667 --> 04:44.674 Amazon anonse ke sis magazen konsa pral fèmen akoz mank kliyan. 04:44.674 --> 04:53.435 Sa montre kijan chak moun ka kontribye pou kanpe sistèm siveyans ak dijitalizasyon eksèsif sa yo. 04:53.435 --> 04:58.590 2. Gouvènman yo ranfòse akseptasyon lajan kach 04:58.590 --> 05:07.748 Kontrèman ak ajanda mondyal pou elimine lajan kach, gouvènman Nòvejyen an vle asire moun ki pa vle itilize metòd peman dijital 05:07.748 --> 05:13.185 yo ke yo ka kontinye peye pou machandiz ak sèvis ak lajan kach. 05:13.185 --> 05:23.070 Depi yon sistèm peman totalman dijital ta ka mennen tou nan yon fèmti konplè ekonomi an nan ka yon kriz, Minis Jistis ak 05:23.070 --> 05:32.721 Sekirite Piblik la, Emilie Enger Mehl, esplike: "Yon sistèm peman ki nèt elektwonik ogmante vilnerabilite sosyete a." 05:32.721 --> 05:36.523 Kidonk, lajan kach dwe toujou rete disponib an ka gen yon kriz. 05:36.523 --> 05:45.500 Se poutèt sa y ap prezante yon lwa pou asire ke tout machandiz ak sèvis ka kontinye peye an lajan kach. 05:45.500 --> 05:49.536 Efò menm jan ap fèt nan plizyè peyi Ewopeyen: 05:49.536 --> 05:56.280 Nan Slovaki, dwa pou peye an lajan kach te entegre nan konstitisyon an an 2023. 05:56.280 --> 06:03.809 An Itali, yo te mete fen nan divès mezi kont lajan kach malgre opozisyon Komisyon Ewopeyen an, epi yo te 06:03.809 --> 06:13.332 ogmante limit siperyè pou peman an lajan kach soti nan €2,000 pou rive €5,000 nan dat 1ye janvye 2023. 06:13.332 --> 06:24.732 Nan Syèd, gouvènman an menm vle retabli nivo lajan kach 2017 la pa lwa epi fè l vin obligatwa pou lavni. 06:24.732 --> 06:33.189 Kòm yon ansyen bastyon peman san lajan kach, sa reprezante yon gwo demi-tounen nan politik monetè pou Syèd. 06:33.189 --> 06:40.172 Sa montre ke batay kont abolisyon lajan kach la lwen pèdi e ke sitiyasyon an ka chanje 06:40.172 --> 06:45.081 rapidman si moun kontinye kenbe lajan kach. 06:45.081 --> 06:50.367 3. Abolisyon lajan kach nan Nijerya echwe espektakilèman 06:50.367 --> 06:58.226 Dapre jounalis biznis Alman Norbert Häring, Nijerya se yon ti kochon eksperimantal pi renmen pa Fondasyon Bill & Melinda Gates. 06:58.226 --> 07:06.694 Dapre Häring, anpil mezi ap aplike ak teste nan Nijerya pou mete popilasyon yo anba yon siveyans total otomatik. 07:06.694 --> 07:14.093 Pa egzanp, nan mwa Oktòb 2021, yo te entwodui eNaira a, premye lajan dijital bank santral an 07:14.093 --> 07:19.072 Afrik, la pou mete fen nan itilizasyon lajan kach. 07:19.072 --> 07:27.479 Sepandan, akseptasyon eNaira a pami popilasyon an te tèlman ba ke, yon ane apre entwodiksyon li, mwens pase 07:27.479 --> 07:32.321 0.5% nan abitan Nijerya yo te aksepte nouvo lajan sa a. 07:32.321 --> 07:38.690 Pou fòse popilasyon an aksepte li, Godwin Emefiele, yon gwo opozan lajan kach e gouvènè Bank Santral 07:38.690 --> 07:42.845 Nijerya a, retire gwo kantite lajan kach nan sikilasyon. 07:42.845 --> 07:49.188 Li te enpoze tou limit chak jou sou retrè lajan kach, sa ki te lakoz difikilte ekzistansyèl pou dè milyon Nijeryen 07:49.188 --> 07:52.931 epi ki te mennen nan gwo bès nan lavant pou anpil konpayi. 07:52.931 --> 07:58.677 Sepandan, popilasyon Nijeryen an te rete fèm, sa ki finalman pouse tribinal yo pran aksyon. 07:58.677 --> 08:06.066 Nan dat 3 Mas 2023, Lakou Siprèm Nijerya a finalman te konfime yon pwosè kont politik monetè bank santral la, sa ki te 08:06.066 --> 08:10.303 fòse l sispann plan li te genyen pou l elimine lajan kach. 08:10.303 --> 08:15.572 Nan pwochen eleksyon an, yo te eli yon nouvo prezidan, ki te revoke Godwin Emefiele nan fonksyon li. 08:15.572 --> 08:21.770 Yo te arete Emefiele yon ti tan apre sa e kounye a yo akize l de abi de fon ki monte a 4.5 08:21.770 --> 08:25.424 milya dola ak fwod ki monte a 2.8 milya dola. 08:25.424 --> 08:32.233 Dapre analis jeopolitik Nick Giambruno, rejè eNaira a te senbolik de gwo mefyans popilasyon 08:32.233 --> 08:36.864 Nijeryen an genyen anvè elit ki sou pouvwa a. 08:36.864 --> 08:43.706 Siksè rezistans konsantre yo a se tou yon egzanp prensipal ekstrèmman enpresyonan 08:43.706 --> 08:49.098 sou gwo pouvwa yon pèp ka libere lè li ini. 08:49.098 --> 08:53.551 Tout egzanp sa yo montre klèman ke anyen pa enposib. 08:53.551 --> 08:58.967 Tout devlopman terib sa yo, enkli abolisyon lajan kach, ka toujou anpeche! 08:58.967 --> 09:06.085 Kle a se pou popilasyon an wè plan mechan mèt marionèt mondyal yo. 09:06.085 --> 09:14.277 Sa a mennen nan inite nan rezistans, ki inevitabman dwe mennen nan echèk konplo mechan 09:14.277 --> 09:19.922 yo ak nan chanjman pozitif ke tout moun swaf. 09:19.922 --> 09:23.395 Kidonk, edikasyon se lòd jounen an! 09:23.395 --> 09:28.889 Se sèlman moun ki wè plan mechan mèt marionèt yo dèyè sèn yo pap tonbe nan manti yo. 09:28.889 --> 09:32.257 Ann pwofite tan nou genyen an, paske li poko twò ta!