Banzela ya kofuta na nzela ya numérike ezali kokoma mingi na mokili mobimba na lombangu, mpe atako ba Allemands
balingaka mbongo ya maboko, bango mpe bazali se kofuta mingi na nzela ya contactless mpe na telefone.
Na ntango moko, kosalela mbongo ya maboko ezali kokoma mpasi mingi koleka.
Bosaleli na yango etiami na bandelo, kati na makambo mosusu, mpo na kobundisa bosukoli mbongo mpe mabe.
Ba banki mpe bazali kokitisa motango ya ba ATM na bango, mpe bamagazini bazali kotia ndelo na kofuta na mbongo ya maboko,
nzokande na ntango moko, bazali kobimisa mingi koleka ba systèmes ya kofuta na nzela ya numérike na nkombo ya bokende liboso.
Mbongo ya mabɔkɔ ezali eteni ya ntina ya misala ya kofuta mpe ezali na ntina mingi mpo na ndenge société na biso esalaka.
Bolɛmbu ya ba systèmes ya kofuta na nzela ya numérike mpamba emonanaki kala te na nzela ya
mise à jour ya Windows oyo ezalaki na libunga.
Mise à jour moko ya ndenge wana ekokaki mpo na kokangisa ba ordinatɛrɛ milio na milio na mokili mobimba, mpe kokangisa
misala ya ba aéroport, ba biro ya leta, mpe ata mpe ba banki.
Na ngambo mosusu, mbongo ya papye esalaka ete bafutisi ekoba kosala na kimya mpe na bonsomi, ata
soki mikakatano ya tekiniki to ya numériki emonani.
Lisusu, mbongo ya papie epesaka nzela ya kofuta kozanga komitanga, ebatelaka na bokengi ya mombongo mpe moto nyonso
akoki kosalela yango na pɛtɛɛ kozanga mikakatano ya tekiniki.
Na ndenge wana, mbongo ya papye ezali mpe bonsomi oyo enyatami.
Na mokuse mpe polele, tokoki koloba boye: soki tozalaki nanu na mbongo te, sikoyo nde ntango ya kokela yango.
Kasi mpo na nini ezali na momeseno oyo ya makasi mpe ya ngambo moko ya kotika kosalela mbongo ya
maboko – atako likama oyo etangami likolo ezali?
Kolanda Norbert Häring, mopanzi sango ya mombongo ya Allemagne, likambo oyo ezali likama te.
Na makanisi na ye, na sima ya likambo oyo ezali réseau moko ya makasi ya mokili mobimba, mpe na katikati na yango, likambo ya
ntina, ezali na bibongiseli lokola Fondation Bill & Melinda Gates, Banque Mondiale, FMI
mpe na boye mafia ya mosolo ya mokili mobimba.
Ya solo, esalelaka nguya na yango te mpo na kokomisa kofuta pɛtɛɛ mpe malamu mpo na bato!
Ndenge emonisami, na ndakisa, na programɛ "Mbongo ya banki monene ya numérike – suka ya bonsomi!" , bituluku
oyo bazali na nzela ya kotonga ba systèmes ya sika ya kofuta na numérike na mokili mobimba.
Kasi, mbongo nde ezali naino kopekisa ete likambo oyo esalema.
Kasi, bandakisa ebele na nse emonisi ete mibeko ya kosalela ba systèmes ya kofuta ya numérike mpenza mbala mingi elongaka te.
Mpo bato ebele baboyaka na mayoki na bango moko ba systèmes ya kofuta na nzela ya numérike.
Na yango, bakangamaki makasi na mosolo ya maboko – ata soki ezalaki na ntalo boni mpo na bango – mpe na suka,
babukisaki système ya sika ya kofuta na nzela ya numérique.
Na ntango moko, bolɛmbu ya ba systèmes ya kofuta ya boye ezali mpe komonana polele, ndakisa mpo na mabunga ya informatiki.
Na yango, mpe mpo na ezaleli mabe ya biteni minene ya bato, baguvernema na mbala moko babongolaki politiki na
bango ya kofuta mbongo mpe, na ndakisa, bakomisaki na ba konstitisyo na bango lotomo ya kozwa lifuti na mbongo.
Talá mwa bandakisa oyo elendisaka mingi:
1. Bamagazini oyo ezanga bakɛsi ezali kokangama mpo na bozangi ya bakiliya.
Ba supermarché kozanga bakɛsi elakisi kosomba na nzela kozanga kozela na mpasi na caisse.
Mobandisi ya sisteme oyo ezali kompani monene ya ɛntɛrnɛ́tɛ, Amazon, oyo esalaki makelele bambula eleki na
bamagazini na yango ya Amazon Go oyo ezangaka bakɛsi.
Modèle oyo ya kofuta esalaka na nzela ya kamera ya video oyo etalaka bilongi.
Mouvement nyonso ya bakiliya elandelamaka na ba camera mpe ba capteur ebele.
Ba systèmes eyebaka yango moko biloko nini mosombi azwi.
Na kokɔtisa mpe kobimisa smartphone na yo na ekɔtelo ya magazini, sisteme ya kamera ya bokengi ekangisaka eloko oyo osombi na nkolo
ya kɔnti mpe elongolaka mbongo oyo batángá na kɔnti na ye moko.
Na kati ya mosala yango, ba données biométriques ebele mpenza mpe bansango etali client moko na moko ezwamaka, yango ekomisaka bango
polele mpenza, kasi lisusu ekomisaka bango bato ya kokanisa.
Longola makambo ebele ya kobatela ba données oyo etali technologie oyo, likama ya
manipulation ya ntalo ya moto na moto ezali mpe.
Na ndakisa, ntalo ya pizza ya kokangisa mpo na bato oyo bafandi bango moko ekoki komata na suka ya pɔsɔ.
Kasi, bato ebele bamonanaka lokola basosolaka système oyo mpe na mayele ya kati bakimaka ba supermarché ya boye.
Amazon eyebisi ete bamagazini motoba ya lolenge wana bakokanga yango mpo na kozanga ya bakiliya.
Oyo emonisi ndenge moto na moto akoki kosunga mpo na kokanga ba systèmes ya boyangeli ya koleka ndelo mpe ya numérisation.
2. Ba gouvernements bakómisi makasi ndenge ya kondima mbongo
Na bokeseni na mwango ya mokili mobimba ya kolongola mosolo ya maboko, guvɛnɛmá ya Norvège elingi kokitisa motema ya ba
oyo balingaka te kosalela lolenge ya kofuta ya numérike ete bakoki kokoba kofuta biloko mpe misala na mosolo ya maboko.
Lokola système ya kofuta na nzela ya numérike mpenza ekoki mpe komema na bokangami mobimba ya nkita na tango ya crise, Ministre
ya Justice mpe ya Sécurité Publique, Emilie Enger Mehl, alimboli: "Système ya kofuta na nzela ya
elektroniki mpenza ebakisaka bolembu ya société."
Na yango, esengeli mbongo ya cash etikala ntango nyonso mpo na likambo ya mbalakaka.
Na yango, mobeko moko ekotiyama mpo na kondimisa ete biloko mpe misala nyonso ekoki kofutama kaka na mbongo ya maboko.
Milende ya ndenge moko ezali kosalema na bikolo ebele ya Eropa:
Na Slovaki, lotomo ya kozwa lifuti na mbongo ya papie ekomamaki na mobeko-likonzi na mobu 2023.
Na Italie, bamekameko ndenge na ndenge ya kotɛmɛla kofuta na mbongo ya mabɔkɔ esukaki, atako Commission européenne etɛlɛmɛlaki
yango, mpe na mokolo ya 1 sanza ya yambo 2023, ndelo ya likolo mpo na kofuta na mbongo ya
mabɔkɔ emataki uta na €2,000 kino na €5,000.
Na Suède, gouvernement elingi kutu na mobeko kozongisa motango ya mbongo ya 2017 mpe
kokomisa yango ya makasi mpo na mikolo mizali koya.
Lokola ekolo oyo ezalaki kala makasi na kofuta kozanga mbongo na loboko, oyo ezali mbongwana
monene mpenza na politiki ya mbongo mpo na Suède.
Yango emonisi ete etumba mpo na koboya kolongolama ya mbongo ya papie ezali naino kobunga te mpe ete makambo ekoki
kobaluka noki soki bato bakobi kosimba makasi mbongo ya papie.
3. Kolongola mbongo ya papie na Nigeria ekweyi makasi mpenza.
Kolanda Norbert Häring, mopanzi sango ya mombongo ya Allemagne, Nigeria ezali ekolo ya komeka
oyo Fondation Bill & Melinda Gates elingaka mingi.
Kolanda Häring, na Nigeria, bazali kosalela mpe komeka bamesures ebele mpo na kotia bato
na nse ya bokengi ya automatique ya mobimba.
Na ndakisa, na sanza ya zomi ya mobu 2021, eNaira, mbongo ya liboso ya banki monene ya Afrika ya numérike,
ebimisamaki kuna mpo na kosilisa kosalela mbongo ya maboko.
Kasi, boyambi ya eNaira na kati ya bato ezalaki moke mingi, na boye ete, mbula moko sima ya kobima na yango, ata 0,5%
ya bafandi ya Nigeria te nde bayambaki mbongo wana ya sika.
Mpo na kotinda bato na makasi bándima yango, Godwin Emefiele, monguna monene ya mbongo ya papala mpe gouverneur
ya Banque Centrale ya Nigeria, alongolaki mbongo ya papala ya motuya monene na kati ya circulation.
Abimisaki mpe ndelo ya kobimisa mbongo mokolo na mokolo, likambo oyo ememeli bamilio ya bato ya Nigeria mpasi
ya bomoi mpe ekitisaki makasi boteki ya bakompanyi ebele.
Kasi, bato ya Nigeria batɛlɛmaki ngwi, yango esukisaki na kotinda ba tribinale bázwa bikateli.
Na mokolo ya 3 sanza ya misato 2023, Cour suprême ya Nigeria esukisaki na kondima likambo oyo etɛlɛmɛlaki
politiki ya mbongo ya banki centrale, mpe etindaki yango etika mibeko na yango ya kolongola mbongo ya mabɔkɔ.
Na maponami elandi, prezida ya sika aponamaki, mpe na sima alongolaki Godwin Emefiele na ebonga na ye.
Bakangaki Emefiele mwa moke na sima mpe sikoyo bafundi ye na likambo ya kosalela mabe ebonga na ye, oyo
ekokani na 4,5 milliards ya badollar, mpe na likambo ya bokosi oyo ekokani na 2,8 milliards ya badollar.
Kolanda na motali ya makambo ya politiki ya mokili mobimba Nick Giambruno, koboya eNaira ezalaki elembo ya kozanga kotiyela
ya mozindo ya bato ya Nigeria na bakonzi oyo bazali na bokonzi.
Elonga ya botɛmɛli na bango ya kosangana ezali mpe ndakisa ya liboso ya kokamwa mpenza ya nguya
monene oyo bato bakoki kobimisa ntango bazali na bomoko.
Bandakisa oyo nyonso emonisi polele ete eloko moko te ekoki kozala mpasi.
Makambo oyo nyonso ya mabe, bakisa mpe kolongolama ya mbongo ya papie, ekoki naino kopekisama!
Fungola na likambo oyo ezali ete bato bámona polele mibeko ya mabe ya bakonzi ya mokili mobimba
oyo bazali kotambwisa bato lokola ba marionette.
Yango wana ebotaka bomoko na kati ya botɛmɛli, oyo esengeli mpenza komema na kolonga ya mayele mabe mpe na
mbongwana ya malamu oyo moto nyonso azali na mposa na yango.
Yango wana, kelasi nde likambo ya ntina ya mokolo!
Kaka baoyo bamonaka makambo mabe oyo bakonzi ya kobombana bazali kosala nde bakokwea na lokuta na bango te.
Tósalela malamu ntango oyo tozali na yango, mpamba te naino eleki ngonga te!