Kei te tere haere te whakamahinga o ngā tikanga utu matihiko puta noa i te ao, ā, ahakoa tō rātou aroha ki te moni ā-ringa, kei te
piki haere hoki te utu a ngā Tiamana me te kore pa me te pūkoro.
I taua wā anō, kei te uaua haere hoki te whakamahi moni ā-ringa.
Kei te herea tōna whakamahinga, i waenga i ētahi atu mea, hei whawhai ki te horoi moni me te hara.
Kei te whakaiti hoki ngā pēke i te maha o ā rātou mīhini moni, ā, kei te herea e ngā toa ngā utu moni, i te wā
kotahi e whakaurua ana ngā pūnaha utu matihiko maha ake i runga i te ingoa o te ahunga whakamua.
He wāhanga nui te moni ā-ringa o ngā whakawhitinga utu, ā, he mea hira mō te mahi a tō tātou hapori.
I whakaaturia tata nei te ngoikore o ngā pūnaha utu matihiko anake e te whakahōutanga hē o Windows.
Ko tētahi o ēnei whakahōutanga i ranea kia whakamate i ngā miriona rorohiko puta noa i te ao, ā, i whakamutu i ngā mahi o ngā taunga
rererangi katoa, ngā tari kāwanatanga, tae noa ki ngā pēke.
Ko te moni ā-ringa, i tētahi atu taha, e whakarite ana kia haumaru, kia motuhake tonu ngā whakawhitinga utu
ahakoa ngā raruraru hangarau, ngā raruraru matihiko rānei.
Hei tāpiri, ka āhei te moni ki te utu huna, ka tiaki i a tātou i te aroturuki hokohoko, ā, ka taea e ia
tangata te whakamahi ngawari, kāore he ārai hangarau.
I tēnei horopaki, he herekore tāia hoki te moni.
Hei whakarāpopoto, ā, kia kī tika, ka taea te kī: mēnā kāore anō tātou kia whai moni, ko tēnei te wā hei waihanga i a ia.
Engari he aha ngā take kei muri i tēnei ahunga kaha, kotahi-taha hoki, e wehe ana i te moni ā-ringa –
ahakoa ngā tūraru kua whakahuatia i runga ake nei?
E ai ki te kaituhi pakihi Tiamana, a Norbert Häring, ehara tēnei whanaketanga i te mea noa.
Ki tana whakaaro, kei muri i tēnei he whatunga ā-ao kaha, ā, kei te pokapū o taua whatunga, he mea nui, ngā
whakahaere pērā i te Pūtea Bill & Melinda Gates, te Pēke o te Ao, te IMF, ā, nō reira, ko te mafia pūtea ā-ao.
Kāore rawa ia e whakamahi ana i tōna mana kia māmā, kia ngāwari hoki ngā utu mō te hunga!
E ai ki tā i whakaaturia, hei tauira, i te hōtaka "Digital central bank money – the end of freedom!" , kei te whakatū
ēnei rōpū i ngā pūnaha utu matihiko hou puta noa i te ao.
Heoi, kei te tū tonu te moni i te ara o tēnei whakatinanatanga.
Heoi, e whakaatu ana ngā tauira maha i raro nei, he maha ngā wā ka rahua ngā mahere ki te
whakatinana i ngā pūnaha utu matihiko anake.
Nō te mea ka whakahē a te tokomaha i ngā pūnaha utu matihiko i runga i te māramatanga ā-roto.
Nā reira, i piri pakari rātou ki te moni ā-ringa – ahakoa te utu i utua e rātou – ā, i te mutunga, i
whakaweto rātou i tētahi pūnaha utu matihiko hou.
I taua wā anō, kei te kitea hoki ngā ngoikoretanga o ēnei pūnaha utu, hei tauira, nā ngā hapa hangarau rorohiko.
Nō reira, ā, nā te āhua kino o ētahi wāhanga nui o te taupori, i huri ohorere ngā kāwanatanga i ā rātou kaupapa
here mō te moni, ā, hei tauira, i whakauru rātou i te tika ki ngā utu moni ki roto i ā rātou ture matua.
Anei ētahi tauira tino whakahihiri:
1. Kei te kati ngā toa kāore he kaiutu moni nā te kore o ngā kiritaki.
Ngā hokomaha kāore he kaiutu moni e tohu ana i te hokohoko haere tonu, me te kore e tatari roa ki te pae utu.
Ko te kaiārahi o tēnei pūnaha ko te rangatira ipurangi a Amazon, i riro ai i a ia ngā taitara i ngā tau kua
pahure, nā ōna toa "Amazon Go" kāore he kaimahi utu.
Ka mahi tēnei tauira utu mā te aroturuki ataata me te tautuhi kanohi.
E aroturukihia ana ngā nekehanga katoa a ngā kiritaki e ngā kāmera me ngā pūoko kāore e taea te tatau.
Ka tautuhi aunoa ngā pūnaha i ngā taonga e tangohia ana e te kaihoko.
Mā te takiuru me te takiuru atu mā te waea atamai i te tomokanga o te toa, ka honoa e te pūnaha tirohanga ataata te hoko ki
te kaipupuri pūkete, ā, ka tango aunoa i te moni kua tātaitia.
I roto i te tukanga, ka kohia ngā raraunga ā-tinana me ngā pārongo mō ia kiritaki takitahi, kāore e taea te
tatau, ā, nā reira, ehara i te mea mārama noa iho i te tino tikanga o te kupu, engari ka taea hoki te matapae.
Hei tāpiri atu ki ngā take maha o te tiaki raraunga e pā ana ki tēnei hangarau, kei reira
hoki te tūraru o te whakarerekē utu mō ia tangata.
Hei tauira, ka taea te pikinga o te utu o te pīza whakamātao mō te hunga kotahi i te mutunga wiki.
Heoi, e maha ana ngā tāngata e mārama ana ki tēnei pūnaha, ā, mā tō rātou māramatanga ā-roto ka karo i ēnei hokomaha.
Kua pānuitia e Amazon ka katia e ono o ēnei toa nā te kore o ngā kiritaki.
E whakaatu ana tēnei me pēhea e āhei ai ia tangata ki te āwhina ki te aukati i ēnei pūnaha
tirotiro nui rawa atu me te whakawhanaketanga matihiko.
2. Ka whakakaha ngā kāwanatanga i te whakaae moni
Hei whakahē i te kaupapa ā-ao kia whakakore i te moni ā-ringa, e hiahia ana te kāwanatanga o Nōwēhi ki te whakamana i te hunga
kāore e hiahia ki te whakamahi tikanga utu matihiko, kia taea tonu e rātou te utu i ngā taonga me ngā ratonga mā te moni ā-ringa.
Nā te mea ka taea hoki e tētahi pūnaha utu ā-ipurangi katoa te ārahi ki te katinga katoa o te ōhanga i te wā o tētahi aituā, ka
whakamārama te Minita Tika me te Haumarutanga Tūmatanui, a Emilie Enger Mehl: "Ka whakapiki ake te
ngoikore o te hapori i tētahi pūnaha utu hiko anake."
Nō reira, me wātea tonu te moni ā-ringa i te wā o te aituā.
Nō reira, ka whakaurua he ture kia taea tonu te utu i ngā taonga me ngā ratonga katoa mā te moni ā-ringa.
Kei te whakahaerehia ngā mahi ōrite i roto i ētahi whenua o Europi:
I Slovākia, i whakamanahia te tika ki ngā utu moni ki te ture matua i te tau 2023.
I Itari, i whakamutua ngā tikanga maha e aukati ana i te whakamahi moni ā-ringa ahakoa ngā whakahē a te Komihana o
Europi, ā, i piki ake te taumata runga mō ngā utu moni ā-ringa mai i te €2,000 ki te €5,000 i te 1 o Hānuere 2023.
I Suēdiana, e hiahia ana te kāwanatanga kia whakahokia mā te ture te taumata moni ā-ringa o te tau 2017, ā, kia herea mō āpōpō.
I mua he pou pakari mō ngā utu kāore he moni, ā, ko tēnei he huringa nui rawa atu i roto i te kaupapa here moni a Huitene.
E whakaatu ana tēnei kāore anō kia ngaro te pakanga ki te whakakore i te moni ā-ringa, ā, ka tere huri te
āhua mēnā ka ū tonu te iwi ki te pupuri i te moni ā-ringa.
3. Kua hinga tino te whakakore moni ā-ringa i Nīgeria
E ai ki te kaituhi pakihi Tiamana, a Norbert Häring, ko Nīgeria te kiore whakamātautau tino pai a te Pūtea Bill & Melinda Gates.
E ai ki a Häring, kei te whakatinanahia, kei te whakamātauria hoki i Nīgeria ngā tikanga maha kia whakanohoia
ngā tāngata katoa ki raro i te aroturuki aunoa katoa.
Hei tauira, i te marama o Oketopa 2021, i whakaurua ki reira te eNaira, te moni matua matihiko tuatahi o
Awherika, kia mutu ai te whakamahinga o te moni pepa.
Heoi, i tino iti rawa te whakaae a te iwi ki te eNaira, ā, kotahi tau i muri i tōna whakaurunga, kāore i eke ki te
0.5% o ngā kainoho o Nīgeria i whakaae ki tēnei moni hou.
Hei whakahau i te iwi kia whakaae, i tango a Godwin Emefiele, he kaiwhawhai kaha ki te moni ā-ringa me te kāwana o Te
Pēke Matua o Nīgeria, i ngā moni ā-ringa nui i te hurihanga.
I whakaurua hoki e ia he here mō te tangohanga moni ia rā, nā reira i puta ai he taumahatanga nui mō ngā
miriona o ngā Nīgeriana, ā, i hua ai he hekenga nui o ngā hokonga mō ngā kamupene maha.
Heoi, i ū tonu te iwi o Nīgeria, ā, nā konei i akiaki ai ngā kōti kia whakahaere i ngā mahi.
I te 3 o Poutū-te-rangi 2023, i tautoko mutunga iho e Te Kōti Mana Nui o Nīgeria tētahi kerēme ki te kaupapa
here moni a te pēke matua, ā, nā reira i aukati i āna mahere ki te whakakore i te moni ā-ringa.
I te pōtitanga i muri mai, i pōtiia tētahi perehitini hou, ā, nāna i tango a Godwin Emefiele i tōna tūranga.
I mauheretia a Emefiele i muri tata iho, ā, ināianei kua whakapae ia mō te whakamahi hē i tana tūranga mahi e eke ana ki te 4.5
piriona tāra, me te tinihanga e eke ana ki te 2.8 piriona tāra.
E ai ki te tātari ā-tōrangapū ā-ao a Nick Giambruno, ko te whakahē i te eNaira he tohu i te kore whakawhirinaki
hōhonu o te iwi o Nīgeria ki ngā rangatira whakahaere.
Ko te angitū o tō rātou ātete kaha, he tauira matua tino whakamīharo hoki o te mana nui rawa ka
taea e tētahi iwi te tuku iho ina kotahi rātou.
E whakaatu mārama ana ēnei tauira katoa kāore he mea e kore e taea.
Ka taea tonu te aukati i ēnei whanaketanga kino katoa, tae atu ki te whakakore i te moni ā-ringa!
Ko te mea matua mō tēnei kia kitea e te iwi ngā mahere kino a ngā rangatira pūpeti o te ao.
Nā konei ka puta te kotahitanga i roto i te ātete, ā, kāore e kore ka ara ake te hinga o ngā mahere
kino me ngā panonitanga pai e hiahiatia ana e te katoa.
Nō reira, ko te mātauranga te kaupapa o te rā!
Ko te hunga anake e kite ana i ngā mahere kino a ngā rangatira pūpeti kei muri i ngā āhua, kāore e taka ki ā rātou teka.
Me whakamahi pai tātou i te wā kei a tātou, nā te mea kāore anō kia tōmuri!