WEBVTT 00:00.468 --> 00:05.960 Дөнья күләмендә санлы түләү ысуллары тиз арада популярлаша, һәм акчага мәхәббәтләренә карамастан, 00:05.960 --> 00:10.432 немецлар да контактсыз һәм мобиль түләүләрне күбрәк куллана. 00:10.432 --> 00:14.582 Шул ук вакытта акчаны куллану да көннән-көн авырлаша. 00:14.582 --> 00:19.580 Аның кулланылышы, башка әйберләр белән беррәттән, акча юуга һәм җинаятьчелеккә каршы көрәшү өчен чикләнгән. 00:19.580 --> 00:26.605 Банклар шулай ук банкоматлар санын киметә, кибетләр исә наличные түләүләрне чикли, ә шул ук вакытта прогресс 00:26.605 --> 00:31.754 исеменнән көннән-көн күбрәк санлы түләү системалары кертелә. 00:31.754 --> 00:41.414 Накча түләү операцияләренең мөһим өлеше булып тора һәм безнең җәмгыятьнең эшчәнлеге өчен кирәк. 00:41.414 --> 00:50.480 Чиста цифрлы түләү системаларының зәгыйфьлеге соңгы вакытта хаталы Windows яңартмасы белән күрсәтелде. 00:50.480 --> 00:55.312 Мондый бер генә яңарту бөтен дөнья буйлап миллионлаган ПКны паралич хәленә китерде, бөтен аэропортларны, 00:55.312 --> 00:59.211 дәүләт органнарын һәм хәтта банкларны да эшсез калдырды. 00:59.211 --> 01:05.268 Накыш акча исә техник яки санлы бозылулар булганда да түләү операцияләренең ышанычлы 01:05.268 --> 01:09.818 һәм мөстәкыйль рәвештә эшләвен тәэмин итә. 01:09.818 --> 01:16.687 Моннан тыш, акча аноним түләүләр ясарга мөмкинлек бирә, коммерция күзәтүеннән саклый һәм 01:16.687 --> 01:21.943 техник киртәләрсез һәркемгә җиңел кулланырга була. 01:21.943 --> 01:26.908 Бу мәгънәдә акча да бастырылган ирек. 01:26.908 --> 01:33.443 Йомгаклап әйткәндә һәм турыдан-туры әйтсәк, болай дияргә була: әгәр бездә инде акча 01:33.443 --> 01:37.740 булмаса, аны хәзер уйлап табарга вакыт булыр иде. 01:37.740 --> 01:41.720 Ләкин әлеге телгә алынган куркынычларга карамастан, акчадан читләшүнең бу бер яклы 01:41.720 --> 01:44.654 һәм көчле тенденциясенең сәбәпләре нәрсәдә? 01:44.654 --> 01:49.576 Германия бизнес-журналисты Норберт Хэринг әйтүенчә, бу үсеш очраклы түгел. 01:49.576 --> 01:57.017 Аның фикеренчә, моның артында көчле халыкара челтәр ята, аның үзәгендә, әһәмиятле рәвештә, Билл һәм Мелинда Гейтс 01:57.017 --> 02:03.869 фонды, Дөнья банкы, Халыкара валюта фонды кебек оешмалар, һәм шулай итеп, глобаль финанс мафиясе тора. 02:03.869 --> 02:10.281 Ул, әлбәттә, үз көчен кешеләргә түләүләрне җиңеләйтү һәм уңайлы итү өчен кулланмый! 02:10.281 --> 02:16.874 Мисал өчен, «Цифрлы үзәк банк акчасы – ирекнең ахыры!» программасында күрсәтелгәнчә, бу даирәләр бөтен дөнья 02:16.874 --> 02:21.101 буйлап яңа цифрлы түләү системаларын булдыру өстендә эшли. 02:21.101 --> 02:24.660 Ләкин акча әле дә бу гамәлгә ашыруга комачаулый. 02:24.660 --> 02:33.595 Ләкин түбәндәге күпсанлы мисаллар күрсәтә ки, чиста цифрлы түләү системаларын гамәлгә ашыру планнары еш кына уңышсыз була. 02:33.595 --> 02:38.456 Чөнки күп кешеләр санлы түләү системаларын интуитив рәвештә кире кага. 02:38.456 --> 02:44.259 Шуңа күрә алар акчага нык ябышып калдылар – аңа нинди бәя төшүенә карамастан – һәм ахыр 02:44.259 --> 02:48.076 чиктә яңа санлы түләү системасын җимерделәр. 02:48.076 --> 02:55.411 Шул ук вакытта мондый түләү системаларының зәгыйфь яклары да ачыклана, мәсәлән, ИТ хаталары нәтиҗәсендә. 02:55.411 --> 03:04.777 Нәтиҗәдә, халыкның бөтен кайбер катламнарының тискәре мөнәсәбәте аркасында, хөкүмәтләр кинәт кенә акча сәясәтен үзгәрттеләр һәм, 03:04.777 --> 03:10.732 мәсәлән, конституцияләренә акчалата түләү хокукын керттеләр. 03:10.732 --> 03:14.372 Менә кайбер бик рухландыручы мисаллар: 03:14.372 --> 03:19.505 1. Клиентлар җитмәү сәбәпле кассирсыз кибетләр ябыла. 03:19.505 --> 03:26.114 Кассирсыз супермаркетлар чиратта торып көтүдән арынып, юлда йөргәндә дә кибеттән сатып алу мөмкинлеген вәгъдә итә. 03:26.114 --> 03:34.664 Бу системаның пионеры – онлайн-гигант Amazon, ул күп еллар элек кассирсыз Amazon Go кибетләре белән яңалыкка әйләнгән иде. 03:34.664 --> 03:39.788 Бу түләү моделе йөз тану функцияле видеокүзәтү аша эшли. 03:39.788 --> 03:44.606 Клиентларның һәр хәрәкәте санап бетергесез камералар һәм сенсорлар ярдәмендә күзәтелә. 03:44.606 --> 03:49.868 Системалар сатып алучының нинди товарларны алганын автоматик рәвештә таныйлар. 03:49.868 --> 03:56.983 Кибет ишегендә смартфон аша керү һәм чыгуны теркәп, видео күзәтү системасы сатып алуны исәп язмасы хуҗасына 03:56.983 --> 04:02.547 бәйли һәм исәпләнгән сумманы автомат рәвештә исәптән тота. 04:02.547 --> 04:09.751 Бу процесс барышында һәрбер клиент турында санап бетергесез биометрик мәгълүмат һәм мәгълүматлар җыела, аларны чын 04:09.751 --> 04:14.814 мәгънәсендә ачык кына түгел, ә шулай ук фаразланырлык итә. 04:14.814 --> 04:24.631 Бу технология белән бәйле күпсанлы мәгълүматны яклау мәсьәләләренә өстәп, шәхси бәяләрне манипуляцияләү куркынычы да бар. 04:24.631 --> 04:31.072 Мәсәлән, ял көннәрендә ялгыз кешеләр өчен туңдырылган пицца бәясен күтәрергә мөмкин. 04:31.072 --> 04:38.667 Ләкин күп кеше бу система ничек эшләвен аңлый кебек һәм интуитив рәвештә мондый супермаркетлардан читләшә. 04:38.667 --> 04:44.674 Amazon хәбәр иткәнчә, клиентлар җитмәү сәбәпле шундый алты кибет ябылачак. 04:44.674 --> 04:53.435 Бу һәр кешенең артык күзәтү һәм санлылаштыру системаларын туктатуга ничек өлеш кертә алуын күрсәтә. 04:53.435 --> 04:58.590 2. Хөкүмәтләр акча кабул итүне ныгыта 04:58.590 --> 05:05.206 Акчаны бетерүгә юнәлгән глобаль көн тәртибенә каршы, Норвегия хөкүмәте санлы түләү ысулларын кулланырга 05:05.206 --> 05:13.185 теләмәүчеләргә товарлар һәм хезмәтләр өчен акча белән түләүне дәвам итәргә мөмкинлек барлыгын ышандырырга тели. 05:13.185 --> 05:22.832 Тулысынча санлы түләү системасы кризис очрагында икътисадны тулысынча туктатып калдырырга мөмкин булганга күрә, гаделлек һәм 05:22.832 --> 05:32.721 җәмәгать иминлеге министры Эмили Энгер Меел болай дип аңлата: «Чиста электрон түләү системасы җәмгыятьнең сизгерлеген арттыра». 05:32.721 --> 05:36.523 Шуңа күрә кризис очрагында акча һәрвакыт кулланырга мөмкин булырга тиеш. 05:36.523 --> 05:45.500 Шуңа күрә барлык товарлар һәм хезмәтләр өчен акчалата түләүне дәвам итүне тәэмин итүче закон кабул ителәчәк. 05:45.500 --> 05:49.536 Берничә Европа илләрендә охшаш тырышлыклар бара: 05:49.536 --> 05:56.280 Словакиядә 2023 елда конституциягә акчалата түләүләр хокукы кертелде. 05:56.280 --> 06:04.024 Италиядә Европа Комиссиясенең каршылыгына карамастан төрле наличные акчага каршы чаралар бетерелде, һәм 2023 06:04.024 --> 06:13.332 елның 1 гыйнварыннан башлап наличные түләүләрнең иң югары чиге 2 000 евродан 5 000 еврога күтәрелде. 06:13.332 --> 06:24.732 Швециядә хөкүмәт хәтта 2017 елгы акча күләмен закон белән торгызырга һәм киләчәк өчен мәҗбүри итәргә тели. 06:24.732 --> 06:33.189 Наличсыз түләүләрнең элеккеге төп үзәге буларак, бу Швециянең акча-кредит сәясәтендә зур кире борылышны күрсәтә. 06:33.189 --> 06:39.969 Бу акчаны бетерүгә каршы көрәш әле җиңелүдән ерак булуын һәм кешеләр акчада тотынуда нык 06:39.969 --> 06:45.081 торсалар, хәлләр тиз арада үзгәрә алуын күрсәтә. 06:45.081 --> 06:50.367 3. Нигериядә наличные акчаны бетерү зур уңышсызлыкка очрый 06:50.367 --> 06:54.709 Германия бизнес-журналисты Норберт Хэринг сүзләренә караганда, Нигерия — Билл һәм 06:54.709 --> 06:58.226 Мелинда Гейтс фондының яраткан тәҗрибә корбаны. 06:58.226 --> 07:03.149 Харинг сүзләренә караганда, Нигериядә халыкны тулысынча автоматлаштырылган күзәтү астына алу 07:03.149 --> 07:06.694 өчен күп чаралар гамәлгә ашырыла һәм сынап карала. 07:06.694 --> 07:14.390 Мәсәлән, 2021 елның октябрендә Африканың беренче санлы үзәк банк валютасы – eNaira – акча 07:14.390 --> 07:19.072 куллануны бетерү максатыннан анда кертелде. 07:19.072 --> 07:27.435 Ләкин eNaira-ны халык арасында кабул итү шулкадәр түбән булды ки, аны кертүдән бер ел узгач, Нигерия халкының 07:27.435 --> 07:32.321 0,5%-тан да кимрәге генә бу яңа валютаны кабул иткән иде. 07:32.321 --> 07:38.812 Халыкны моны кабул итәргә мәҗбүр итү өчен, акчага каршы каты чыгыш ясаучы һәм Нигерия Үзәк банкының губернаторы 07:38.812 --> 07:42.845 Годвин Эмефиеле әйләнештән зур күләмдә акчаны чыгарып алды. 07:42.845 --> 07:49.243 Ул шулай ук көндәлек акча алу лимитларын кертте, бу миллионлаган нигериялеләр өчен яшәү кыенлыклары тудырды һәм 07:49.243 --> 07:52.931 күп кенә компанияләрнең сатулары кискен кимүгә китерде. 07:52.931 --> 07:58.677 Ләкин Нигерия халкы нык торды, һәм бу ахыр чиктә судларны чара күрүгә мәҗбүр итте. 07:58.677 --> 08:05.919 2023 елның 3 мартында Нигерия Югары мәхкәмәсе үзәк банкның акча-кредит сәясәтенә каршы дәгъваны ниһаять хуплады һәм 08:05.919 --> 08:10.303 аны наличные акчаны бетерү планнарын туктатырга мәҗбүр итте. 08:10.303 --> 08:15.572 Киләсе сайлауда яңа президент сайланды, ул соңыннан Годвин Эмефиелен вазифасыннан алды. 08:15.572 --> 08:20.647 Emefieleне бераздан соң тоткарладылар, һәм хәзер аңа 4,5 миллиард доллар күләмендә вәкаләтләрне кысалардан тыш 08:20.647 --> 08:25.424 файдалану һәм 2,8 миллиард доллар күләмендә алдау маддәләре нигезендә гаепләүләр белдерелде. 08:25.424 --> 08:31.716 Геополитик аналитик Ник Джамбруно әйтүенчә, eNaira-ны кире кагу Нигерия халкының хакимият 08:31.716 --> 08:36.864 элиталарына булган тирән ышанычсызлыгын символлаштырды. 08:36.864 --> 08:49.098 Аларның ныклы каршылыгының уңышы — бердәм булганда халыкның чыгара алган зур көченең искиткеч тәэсирле төп мисалы. 08:49.098 --> 08:53.551 Бу мисаллар барысы да ачык күрсәтә: берни дә мөмкинсез түгел. 08:53.551 --> 08:58.967 Бу барлык куркыныч үсешләр, шул исәптән акчаны бетерү дә, әле дә туктатылырга мөмкин! 08:58.967 --> 09:06.085 Бу эшнең ачкычы — халыкның глобаль марионетка осталарының явыз планнарын ачык күреп белүе. 09:06.085 --> 09:19.922 Бу исә каршылыкны берләштерә, һәм ул һичшиксез явыз ниятләрнең җимерелешенә һәм һәркем теләгән уңай үзгәрешләргә китерәчәк. 09:19.922 --> 09:23.395 Шуңа күрә белем алу бүгенге көндә иң мөһим эш! 09:23.395 --> 09:28.889 Пәрдә артындагы марионетка осталарының явыз планнарын күрә торганнар гына аларның ялганнарына алданмаячак. 09:28.889 --> 09:32.257 Әле вакыт бар, шуңа күрә аны мөмкин кадәр нәтиҗәле файдаланайык!