1
00:00:00,000 --> 00:00:00,468


2
00:00:00,468 --> 00:00:05,141
Iindlela zokuhlawula zedijithali ziya zixhaphaka ngokukhawuleza
kwihlabathi jikelele, kwaye nangona abantu baseJamani

3
00:00:05,141 --> 00:00:10,432
bethanda imali engxoweni, nabo baye baba ngabantu
abakhulayo abahlawula ngaphandle kokudibana nangeselula.

4
00:00:10,432 --> 00:00:14,582
Kwangaxeshanye, ukusetyenziswa kwemali
ekhatshwayo nako kuya kusiba nzima ngakumbi nangakumbi.

5
00:00:14,582 --> 00:00:19,580
Ukusetyenziswa kwayo kunqunyelwe, phakathi kwezinye izinto,
ekulweni nokuhlanzwa kwemali engcolileyo nolwaphulo-mthetho.

6
00:00:19,580 --> 00:00:25,076
Iibhanki nazo ziyanciphisa inani leematshini zazo zemali,
iivenkile zithintela iintlawulo ngemali,

7
00:00:25,076 --> 00:00:31,754
ngelixa kwangaxeshanye kukhuthazwa ngakumbi
iindlela zokuhlawula zedijithali egameni lwenkqubela.

8
00:00:31,754 --> 00:00:41,414
Imali engukheshi yinxalenye ebalulekileyo yentengiselwano
yokuhlawula kwaye ibaluleke kakhulu ekusebenzeni kwentlalo yethu.

9
00:00:41,414 --> 00:00:50,480
Ubuthathaka beenkqubo zentlawulo ze-digital kuphela
bubonakaliswe kutshanje luhlaziyo lweWindows olunesiphene.

10
00:00:50,480 --> 00:00:54,080
Uhlaziyo olunye olunjalo lwalwanele ukukhubaza izigidi
zeekhompyutha kwihlabathi jikelele,

11
00:00:54,080 --> 00:00:59,211
luphazamisa imisebenzi yezikhululo zeenqwelomoya,
ii-arhente zikarhulumente kwanamagosa ebhanki.

12
00:00:59,211 --> 00:01:03,568
Kwelinye icala, imali engxoweni iqinisekisa ukuba iintengiselwano
zentlawulo ziyaqhubeka zisebenza

13
00:01:03,568 --> 00:01:09,818
ngokukhuselekileyo nangokuzimeleyo, kwanakwisiganeko
sokuphazamiseka kobuchwepheshe okanye kwe-elektroniki.

14
00:01:09,818 --> 00:01:16,951
Ukongeza, imali yamaphepha ivumela iintlawulo zomntu ongaziwayo,
ikhusela kulandelelo lwezorhwebo kwaye ingasetyenziswa

15
00:01:16,951 --> 00:01:21,943
lula nguye nabani na ngaphandle kwezithintelo zobuchwepheshe.

16
00:01:21,943 --> 00:01:26,908
Ngale ndlela, imali ikwayinkululeko eprintiweyo.

17
00:01:26,908 --> 00:01:37,740
Ukushwankathela kwaye ukuthetha ngqo, umntu angathi ke
ngoko: ukuba besingenayo sele imali, ngoku lixesha lokuyiqamba.

18
00:01:37,740 --> 00:01:41,760
Kodwa zeziphi izizathu ezibangela le meko
inamandla nengakhethi cala yokushiya imali engxoweni

19
00:01:41,760 --> 00:01:44,654
– nangona kukho iingozi ezikhankanywe ngasentla?

20
00:01:44,654 --> 00:01:49,576
Ngokutsho kweintatheli yezoshishino yaseJamani uNorbert
Häring, olu phuhliso alusiyonto yenzeke ngamabona-ndenzile.

21
00:01:49,576 --> 00:01:56,688
Ngokoluvo lwakhe, emva koku kukho uthungelwano olunamandla
lwamazwe ngamazwe, apho, okubalulekileyo, embindini walo

22
00:01:56,688 --> 00:02:03,869
kukho imibutho efana neBill & Melinda Gates Foundation,
iWorld Bank, i-IMF, kwaye ke, i-mafia yezemali yehlabathi.

23
00:02:03,869 --> 00:02:10,281
Ngokuqinisekileyo ayisebenzisi amandla ayo
ukwenza iintlawulo zibe lula kwaye zifaneleke kubantu!

24
00:02:10,281 --> 00:02:17,004
Njengoko kubonisiwe, umzekelo, kwinkqubo ethi "Digital central
bank money – the end of freedom!" , la maqela azama ukuseka

25
00:02:17,004 --> 00:02:21,101
iinkqubo ezintsha zentlawulo yedijithali kwihlabathi jikelele.

26
00:02:21,101 --> 00:02:24,660
Nangona kunjalo, imali isengumqobo ekuphunyezweni koku.

27
00:02:24,660 --> 00:02:29,835
Nangona kunjalo, imizekelo emininzi engezantsi
ibonisa ukuba izicwangciso zokuphumeza iinkqubo

28
00:02:29,835 --> 00:02:33,595
zentlawulo ezidijithali kuphela zihlala zisilela.

29
00:02:33,595 --> 00:02:38,456
Ngenxa yokuba abantu abaninzi ngokwendalo
bayazichitha iinkqubo zentlawulo zedijithali.

30
00:02:38,456 --> 00:02:43,715
Ngenxa yoko, babambelela ngengqondo eqinileyo
kwimali – nokuba kwakubiza malini na – baza

31
00:02:43,715 --> 00:02:48,076
ekugqibeleni bawisa inkqubo entsha yeentlawulo zedijithali.

32
00:02:48,076 --> 00:02:55,411
Kwangaxeshanye, ubuthathaka beenkqubo zentlawulo
ezinjalo nazo buya buvela, umzekelo, ngenxa yeengxaki ze-IT.

33
00:02:55,411 --> 00:03:01,760
Ngenxa yoko, kwaye ngenxa yokuziphatha okubi kwamacandelo
apheleleyo oluntu, oorhulumente batshintsha

34
00:03:01,760 --> 00:03:10,732
ngequbuliso umgaqo-nkqubo wabo wemali kwaye, umzekelo, bamisa
ilungelo leentlawulo ngemali kwimimiselo yabo esisiseko.

35
00:03:10,732 --> 00:03:14,372
Nazi ezinye iimizekelo ezikhuthaza kakhulu:

36
00:03:14,372 --> 00:03:19,505
1. Iivenkile ezingenabakhokheli-mali
ziyavalwa ngenxa yokunqaba kwabathengi.

37
00:03:19,505 --> 00:03:26,114
Iivenkile ezinkulu ezingenabathengisi zithembisa ukuthenga
uhamba, ngaphandle kokulinda okudinayo kwindawo yokuhlawula.

38
00:03:26,114 --> 00:03:30,839
Ovulindlela wale nkqubo yinkampani enkulu
ye-intanethi iAmazon, eyenza iindaba kwiminyaka eyadlulayo

39
00:03:30,839 --> 00:03:34,664
ngeevenkile zayo ezingenabathengisi i-"Amazon Go".

40
00:03:34,664 --> 00:03:39,788
Le modeli yokuhlawula isebenza ngokubeka
iliso ngevidiyo kunye nokuqaphela ubuso.

41
00:03:39,788 --> 00:03:44,606
Yonke intshukumo yabathengi ijongeka
ngeekhamera neesensa ezingenakubalwa.

42
00:03:44,606 --> 00:03:49,868
Iinkqubo ziqonda ngokuzenzekelayo ukuba
ngawaphi amaxabiso athathwe ngumthengi.

43
00:03:49,868 --> 00:03:57,052
Ngokungena nokuphuma usebenzisa i-smartphone emnyango wevenkile,
inkqubo yokucupha ngevidiyo ke idibanisa ukuthengwa kwento

44
00:03:57,052 --> 00:04:02,547
nomnini-akhawunti kwaye ngokuzenzekelayo itshaye imali ebaliweyo.

45
00:04:02,547 --> 00:04:08,495
Kule nkqubo, kuqokelelwa idatha ye-biometric engabaleki kunye
nolwazi malunga nomthengi ngamnye, nto leyo

46
00:04:08,495 --> 00:04:14,814
eyenza ukuba bangabonakali nje kuphela
ngokwenyani yegama, kodwa baphinde baqikeleleke.

47
00:04:14,814 --> 00:04:20,030
Ukongeza kwimiba emininzi yokhuseleko
lwedatha enxulumene nale teknoloji, kukwakho

48
00:04:20,030 --> 00:04:24,631
nomngcipheko wokuguqulwa kwamaxabiso omntu ngamnye.

49
00:04:24,631 --> 00:04:31,072
Umzekelo, ixabiso lepizza eqandisiweyo
yabantu abangatshatanga linokunyuswa ngeempelaveki.

50
00:04:31,072 --> 00:04:38,667
Noko ke, abantu abaninzi babonakala beyayiqonda le nkqubo
kwaye ngokwendalo bayaziphepha iivenkile ezinkulu ezinjalo.

51
00:04:38,667 --> 00:04:44,674
I-Amazon ibhengeze ukuba iivenkile ezintandathu
ezinjalo ziza kuvalwa ngenxa yokunqongophala kwabathengi.

52
00:04:44,674 --> 00:04:50,239
Oku kubonisa indlela umntu ngamnye anokuthi abelane ngayo
ekunqandeni iinkqubo ezinjalo zokubeka iliso ngokugqithisileyo

53
00:04:50,239 --> 00:04:53,435
kunye nokuguqulwa kweenkcukacha zibe zidijithali.

54
00:04:53,435 --> 00:04:58,590
2. Oorhulumente bamandisa ukwamkelwa kwemali

55
00:04:58,590 --> 00:05:05,672
Ngokuchasene nesicwangciso sehlabathi sokuphelisa ukusetyenziswa
kwemali, urhulumente waseNorway ufuna ukuqinisekisa abo

56
00:05:05,672 --> 00:05:13,185
bangafuni kusebenzisa iindlela zokuhlawula zedijithali
ukuba bangaqhubeka behlawulela iimpahla neenkonzo ngemali.

57
00:05:13,185 --> 00:05:21,676
Ngenxa yokuba inkqubo yentlawulo yedijithali ngokupheleleyo
inokukhokelela ekubeni kuvalwe ngokupheleleyo uqoqosho xa kukho

58
00:05:21,676 --> 00:05:29,062
ingxaki, uMphathiswa wezoBulungisa noKhuseleko
loLuntu, u-Emilie Enger Mehl, uyacacisa: "Inkqubo yentlawulo

59
00:05:29,062 --> 00:05:32,721
ye-elektroniki kuphela yonyusa ubuthathaka boluntu."

60
00:05:32,721 --> 00:05:36,523
Ngoko ke imali ekhaphayo kufuneka ihlale ikhona xa kukho ingxaki.

61
00:05:36,523 --> 00:05:45,500
Kungoko kuza kwaziswa umthetho wokuqinisekisa ukuba zonke
iimpahla neenkonzo ziyaqhubeka zihlawulwa ngemali engxoweni.

62
00:05:45,500 --> 00:05:49,536
Iinzame ezifanayo ziyenziwa kumazwe aliqela aseYurophu:

63
00:05:49,536 --> 00:05:56,280
E-Slovakia, ilungelo leentlawulo
ngemali lagcinwa kumgaqo-siseko ngo-2023.

64
00:05:56,280 --> 00:06:03,289
E-Itali, amanyathelo ahlukeneyo okuchasa intlawulo ngemali
ephathekayo ayekisiwe nangona bekukho inkcaso evela kwiKomishoni

65
00:06:03,289 --> 00:06:08,417
yaseYurophu, kwaye umda ophezulu wentlawulo
yemali ephathekayo wenyuswa ukusuka kwi-€2,000

66
00:06:08,417 --> 00:06:13,332
ukuya kwi-€5,000 ngomhla woku-1 kuJanuwari 2023.

67
00:06:13,332 --> 00:06:24,732
E-Sweden, urhulumente ufuna nokubuyisela umgangatho wemali ka-2017
ngokomthetho aze ayenze ibe yinyanzeliso kwixesha elizayo.

68
00:06:24,732 --> 00:06:33,189
Njengoko ibikade iyindawo eqinileyo yeentlawulo ezingenamali,
oku kumele utshintsho olukhulu kumgaqo-nkqubo wezemali eSweden.

69
00:06:33,189 --> 00:06:40,226
Oku kubonisa ukuba idabi lokulwa nokupheliswa kwemali
engxoweni alilahlekanga kwaye izinto zinokujika ngokukhawuleza

70
00:06:40,226 --> 00:06:45,081
ukuba abantu bayaqhubeka nokubambelela kwimali engxoweni.

71
00:06:45,081 --> 00:06:50,367
3. Ukupheliswa kwemali engxoweni
eNigeria kuyasilela ngokumangalisayo

72
00:06:50,367 --> 00:06:54,960
Ngokutsho kweentatheli yezoshishino yaseJamani
uNorbert Häring, iNigeria yintwana yokulinga

73
00:06:54,960 --> 00:06:58,226
ethandwayo yiBill & Melinda Gates Foundation.

74
00:06:58,226 --> 00:07:03,225
NgokukaHäring, amanyathelo amaninzi ayasetyenziswa
kwaye avavanywa eNigeria ukubeka uluntu phantsi

75
00:07:03,225 --> 00:07:06,694
kweliso elibukhali elizisebenzelayo ngokupheleleyo.

76
00:07:06,694 --> 00:07:14,319
Umzekelo, ngo-Okthobha ka-2021, i-eNaira, eyayiyeyokuqala
yase-Afrika njengemali yedijithali yebhanki engundoqo, yaziswa

77
00:07:14,319 --> 00:07:19,072
apho ngenjongo yokuphelisa ukusetyenziswa kwemali engxoweni.

78
00:07:19,072 --> 00:07:27,665
Noko ke, ukwamkelwa kwe-eNaira eluntwini bekuphantsi kakhulu
kangangokuba, kunyaka omnye emva kokuqaliswa kwayo, ngaphantsi

79
00:07:27,665 --> 00:07:32,321
kwe-0.5% yabahlali baseNigeria ababeyamkele le mali intsha.

80
00:07:32,321 --> 00:07:37,495
Ukuze anyanzelele uluntu ukuba luyamkele, uGodwin Emefiele,
umchasi oqatha wemali engxoweni kunye negosa

81
00:07:37,495 --> 00:07:42,845
elilawulayo leBhanki Ephakathi yaseNigeria, ususe
isixa esikhulu semali engxoweni ekujikelezeni.

82
00:07:42,845 --> 00:07:47,726
Ukwazise nemida yokurhoxiswa kwemali yemihla ngemihla, nto leyo
eyabangela iingxaki ezinzulu kubomi babantu

83
00:07:47,726 --> 00:07:52,931
abazizigidi ezizigidi baseNigeria yaza yakhokelela
ekuweni okukhulu kweentengiso kwiinkampani ezininzi.

84
00:07:52,931 --> 00:07:58,677
Noko ke, abemi baseNigeria bahlala bemile ngokuqinileyo, nto leyo
eyagqibela ngokunyanzela iinkundla ukuba zithathe amanyathelo.

85
00:07:58,677 --> 00:08:03,904
Ngomhla wesi-3 kuMatshi 2023, iNkundla Ephakamileyo yaseNigeria
ekugqibeleni iwuxhasile ummangalelo ochasene

86
00:08:03,904 --> 00:08:10,303
nomgaqo-nkqubo wemali webhanki engundoqo, nto leyo eyinyanzelile
ukuba imise izicwangciso zayo zokususa imali engxoweni.

87
00:08:10,303 --> 00:08:15,572
Kunyulo olulandelayo, kwanyulwa umongameli omtsha,
othe emva koko wasusa uGodwin Emefiele esikhundleni.

88
00:08:15,572 --> 00:08:21,939
UEmefiele wabanjwa kamsinya emva koko kwaye ngoku utyholwa
ngokusebenzisa kakubi isikhundla sakhe ngokwama-4.5 ebhiliyoni

89
00:08:21,939 --> 00:08:25,424
kunye nobuqhophololo obungange-2.8 yeebhiliyoni zeedola.

90
00:08:25,424 --> 00:08:32,214
Ngokomhlalutyi wezopolitiko zomhlaba uNick
Giambruno, ukwaliwa kwe-eNaira kwakungumqondiso wokungathembi

91
00:08:32,214 --> 00:08:36,864
okunzulu kwabemi baseNigeria kubaphathi abalawulayo.

92
00:08:36,864 --> 00:08:43,441
Impumelelo yomanyano lwabo oluqinileyo
ikwayingumzekelo obalaseleyo wamandla

93
00:08:43,441 --> 00:08:49,098
amakhulu anokukhululwa ngabantu xa bemanyene.

94
00:08:49,098 --> 00:08:53,551
Zonke ezi mizekelo zibonisa
ngokucacileyo ukuba akukho nto ingenakwenzeka.

95
00:08:53,551 --> 00:08:58,967
Zonke ezi ziganeko zibi, kuquka
nokupheliswa kwemali, zisenokunqandwa!

96
00:08:58,967 --> 00:09:06,085
Undoqo koku kukuba abantu babone ngaphaya kwezicwangciso
ezikhohlakeleyo zabalawuli abangamakhwapha behlabathi jikelele.

97
00:09:06,085 --> 00:09:14,267
Oku ke kubangela umanyano ekuchaseni,
ekungapheleli ekukhokeleleni ekusileleni kweziyilo zobubi

98
00:09:14,267 --> 00:09:19,922
nakwiinguqu ezintle ezilangazelelwa ngumntu wonke.

99
00:09:19,922 --> 00:09:23,395
Ngoko ke, imfundo yeyona nto ibalulekileyo ngoku!

100
00:09:23,395 --> 00:09:28,889
Nguabo kuphela ababona iinzame zobubi zabalawuli
abasebenza ngasese abangayi kuwiswa bubuxoki babo.

101
00:09:28,889 --> 00:09:32,257
Masixhamle ngokupheleleyo ixesha esinalo, kuba akukabikho kade!

