WEBVTT

00:00.468 --> 00:05.141
Iindlela zokuhlawula zedijithali ziya zixhaphaka ngokukhawuleza
kwihlabathi jikelele, kwaye nangona abantu baseJamani

00:05.141 --> 00:10.432
bethanda imali engxoweni, nabo baye baba ngabantu
abakhulayo abahlawula ngaphandle kokudibana nangeselula.

00:10.432 --> 00:14.582
Kwangaxeshanye, ukusetyenziswa kwemali
ekhatshwayo nako kuya kusiba nzima ngakumbi nangakumbi.

00:14.582 --> 00:19.580
Ukusetyenziswa kwayo kunqunyelwe, phakathi kwezinye izinto,
ekulweni nokuhlanzwa kwemali engcolileyo nolwaphulo-mthetho.

00:19.580 --> 00:25.076
Iibhanki nazo ziyanciphisa inani leematshini zazo zemali,
iivenkile zithintela iintlawulo ngemali,

00:25.076 --> 00:31.754
ngelixa kwangaxeshanye kukhuthazwa ngakumbi
iindlela zokuhlawula zedijithali egameni lwenkqubela.

00:31.754 --> 00:41.414
Imali engukheshi yinxalenye ebalulekileyo yentengiselwano
yokuhlawula kwaye ibaluleke kakhulu ekusebenzeni kwentlalo yethu.

00:41.414 --> 00:50.480
Ubuthathaka beenkqubo zentlawulo ze-digital kuphela
bubonakaliswe kutshanje luhlaziyo lweWindows olunesiphene.

00:50.480 --> 00:54.080
Uhlaziyo olunye olunjalo lwalwanele ukukhubaza izigidi
zeekhompyutha kwihlabathi jikelele,

00:54.080 --> 00:59.211
luphazamisa imisebenzi yezikhululo zeenqwelomoya,
ii-arhente zikarhulumente kwanamagosa ebhanki.

00:59.211 --> 01:03.568
Kwelinye icala, imali engxoweni iqinisekisa ukuba iintengiselwano
zentlawulo ziyaqhubeka zisebenza

01:03.568 --> 01:09.818
ngokukhuselekileyo nangokuzimeleyo, kwanakwisiganeko
sokuphazamiseka kobuchwepheshe okanye kwe-elektroniki.

01:09.818 --> 01:16.951
Ukongeza, imali yamaphepha ivumela iintlawulo zomntu ongaziwayo,
ikhusela kulandelelo lwezorhwebo kwaye ingasetyenziswa

01:16.951 --> 01:21.943
lula nguye nabani na ngaphandle kwezithintelo zobuchwepheshe.

01:21.943 --> 01:26.908
Ngale ndlela, imali ikwayinkululeko eprintiweyo.

01:26.908 --> 01:37.740
Ukushwankathela kwaye ukuthetha ngqo, umntu angathi ke
ngoko: ukuba besingenayo sele imali, ngoku lixesha lokuyiqamba.

01:37.740 --> 01:41.760
Kodwa zeziphi izizathu ezibangela le meko
inamandla nengakhethi cala yokushiya imali engxoweni

01:41.760 --> 01:44.654
– nangona kukho iingozi ezikhankanywe ngasentla?

01:44.654 --> 01:49.576
Ngokutsho kweintatheli yezoshishino yaseJamani uNorbert
Häring, olu phuhliso alusiyonto yenzeke ngamabona-ndenzile.

01:49.576 --> 01:56.688
Ngokoluvo lwakhe, emva koku kukho uthungelwano olunamandla
lwamazwe ngamazwe, apho, okubalulekileyo, embindini walo

01:56.688 --> 02:03.869
kukho imibutho efana neBill & Melinda Gates Foundation,
iWorld Bank, i-IMF, kwaye ke, i-mafia yezemali yehlabathi.

02:03.869 --> 02:10.281
Ngokuqinisekileyo ayisebenzisi amandla ayo
ukwenza iintlawulo zibe lula kwaye zifaneleke kubantu!

02:10.281 --> 02:17.004
Njengoko kubonisiwe, umzekelo, kwinkqubo ethi "Digital central
bank money – the end of freedom!" , la maqela azama ukuseka

02:17.004 --> 02:21.101
iinkqubo ezintsha zentlawulo yedijithali kwihlabathi jikelele.

02:21.101 --> 02:24.660
Nangona kunjalo, imali isengumqobo ekuphunyezweni koku.

02:24.660 --> 02:29.835
Nangona kunjalo, imizekelo emininzi engezantsi
ibonisa ukuba izicwangciso zokuphumeza iinkqubo

02:29.835 --> 02:33.595
zentlawulo ezidijithali kuphela zihlala zisilela.

02:33.595 --> 02:38.456
Ngenxa yokuba abantu abaninzi ngokwendalo
bayazichitha iinkqubo zentlawulo zedijithali.

02:38.456 --> 02:43.715
Ngenxa yoko, babambelela ngengqondo eqinileyo
kwimali – nokuba kwakubiza malini na – baza

02:43.715 --> 02:48.076
ekugqibeleni bawisa inkqubo entsha yeentlawulo zedijithali.

02:48.076 --> 02:55.411
Kwangaxeshanye, ubuthathaka beenkqubo zentlawulo
ezinjalo nazo buya buvela, umzekelo, ngenxa yeengxaki ze-IT.

02:55.411 --> 03:01.760
Ngenxa yoko, kwaye ngenxa yokuziphatha okubi kwamacandelo
apheleleyo oluntu, oorhulumente batshintsha

03:01.760 --> 03:10.732
ngequbuliso umgaqo-nkqubo wabo wemali kwaye, umzekelo, bamisa
ilungelo leentlawulo ngemali kwimimiselo yabo esisiseko.

03:10.732 --> 03:14.372
Nazi ezinye iimizekelo ezikhuthaza kakhulu:

03:14.372 --> 03:19.505
1. Iivenkile ezingenabakhokheli-mali
ziyavalwa ngenxa yokunqaba kwabathengi.

03:19.505 --> 03:26.114
Iivenkile ezinkulu ezingenabathengisi zithembisa ukuthenga
uhamba, ngaphandle kokulinda okudinayo kwindawo yokuhlawula.

03:26.114 --> 03:30.839
Ovulindlela wale nkqubo yinkampani enkulu
ye-intanethi iAmazon, eyenza iindaba kwiminyaka eyadlulayo

03:30.839 --> 03:34.664
ngeevenkile zayo ezingenabathengisi i-"Amazon Go".

03:34.664 --> 03:39.788
Le modeli yokuhlawula isebenza ngokubeka
iliso ngevidiyo kunye nokuqaphela ubuso.

03:39.788 --> 03:44.606
Yonke intshukumo yabathengi ijongeka
ngeekhamera neesensa ezingenakubalwa.

03:44.606 --> 03:49.868
Iinkqubo ziqonda ngokuzenzekelayo ukuba
ngawaphi amaxabiso athathwe ngumthengi.

03:49.868 --> 03:57.052
Ngokungena nokuphuma usebenzisa i-smartphone emnyango wevenkile,
inkqubo yokucupha ngevidiyo ke idibanisa ukuthengwa kwento

03:57.052 --> 04:02.547
nomnini-akhawunti kwaye ngokuzenzekelayo itshaye imali ebaliweyo.

04:02.547 --> 04:08.495
Kule nkqubo, kuqokelelwa idatha ye-biometric engabaleki kunye
nolwazi malunga nomthengi ngamnye, nto leyo

04:08.495 --> 04:14.814
eyenza ukuba bangabonakali nje kuphela
ngokwenyani yegama, kodwa baphinde baqikeleleke.

04:14.814 --> 04:20.030
Ukongeza kwimiba emininzi yokhuseleko
lwedatha enxulumene nale teknoloji, kukwakho

04:20.030 --> 04:24.631
nomngcipheko wokuguqulwa kwamaxabiso omntu ngamnye.

04:24.631 --> 04:31.072
Umzekelo, ixabiso lepizza eqandisiweyo
yabantu abangatshatanga linokunyuswa ngeempelaveki.

04:31.072 --> 04:38.667
Noko ke, abantu abaninzi babonakala beyayiqonda le nkqubo
kwaye ngokwendalo bayaziphepha iivenkile ezinkulu ezinjalo.

04:38.667 --> 04:44.674
I-Amazon ibhengeze ukuba iivenkile ezintandathu
ezinjalo ziza kuvalwa ngenxa yokunqongophala kwabathengi.

04:44.674 --> 04:50.239
Oku kubonisa indlela umntu ngamnye anokuthi abelane ngayo
ekunqandeni iinkqubo ezinjalo zokubeka iliso ngokugqithisileyo

04:50.239 --> 04:53.435
kunye nokuguqulwa kweenkcukacha zibe zidijithali.

04:53.435 --> 04:58.590
2. Oorhulumente bamandisa ukwamkelwa kwemali

04:58.590 --> 05:05.672
Ngokuchasene nesicwangciso sehlabathi sokuphelisa ukusetyenziswa
kwemali, urhulumente waseNorway ufuna ukuqinisekisa abo

05:05.672 --> 05:13.185
bangafuni kusebenzisa iindlela zokuhlawula zedijithali
ukuba bangaqhubeka behlawulela iimpahla neenkonzo ngemali.

05:13.185 --> 05:21.676
Ngenxa yokuba inkqubo yentlawulo yedijithali ngokupheleleyo
inokukhokelela ekubeni kuvalwe ngokupheleleyo uqoqosho xa kukho

05:21.676 --> 05:29.062
ingxaki, uMphathiswa wezoBulungisa noKhuseleko
loLuntu, u-Emilie Enger Mehl, uyacacisa: "Inkqubo yentlawulo

05:29.062 --> 05:32.721
ye-elektroniki kuphela yonyusa ubuthathaka boluntu."

05:32.721 --> 05:36.523
Ngoko ke imali ekhaphayo kufuneka ihlale ikhona xa kukho ingxaki.

05:36.523 --> 05:45.500
Kungoko kuza kwaziswa umthetho wokuqinisekisa ukuba zonke
iimpahla neenkonzo ziyaqhubeka zihlawulwa ngemali engxoweni.

05:45.500 --> 05:49.536
Iinzame ezifanayo ziyenziwa kumazwe aliqela aseYurophu:

05:49.536 --> 05:56.280
E-Slovakia, ilungelo leentlawulo
ngemali lagcinwa kumgaqo-siseko ngo-2023.

05:56.280 --> 06:03.289
E-Itali, amanyathelo ahlukeneyo okuchasa intlawulo ngemali
ephathekayo ayekisiwe nangona bekukho inkcaso evela kwiKomishoni

06:03.289 --> 06:08.417
yaseYurophu, kwaye umda ophezulu wentlawulo
yemali ephathekayo wenyuswa ukusuka kwi-€2,000

06:08.417 --> 06:13.332
ukuya kwi-€5,000 ngomhla woku-1 kuJanuwari 2023.

06:13.332 --> 06:24.732
E-Sweden, urhulumente ufuna nokubuyisela umgangatho wemali ka-2017
ngokomthetho aze ayenze ibe yinyanzeliso kwixesha elizayo.

06:24.732 --> 06:33.189
Njengoko ibikade iyindawo eqinileyo yeentlawulo ezingenamali,
oku kumele utshintsho olukhulu kumgaqo-nkqubo wezemali eSweden.

06:33.189 --> 06:40.226
Oku kubonisa ukuba idabi lokulwa nokupheliswa kwemali
engxoweni alilahlekanga kwaye izinto zinokujika ngokukhawuleza

06:40.226 --> 06:45.081
ukuba abantu bayaqhubeka nokubambelela kwimali engxoweni.

06:45.081 --> 06:50.367
3. Ukupheliswa kwemali engxoweni
eNigeria kuyasilela ngokumangalisayo

06:50.367 --> 06:54.960
Ngokutsho kweentatheli yezoshishino yaseJamani
uNorbert Häring, iNigeria yintwana yokulinga

06:54.960 --> 06:58.226
ethandwayo yiBill & Melinda Gates Foundation.

06:58.226 --> 07:03.225
NgokukaHäring, amanyathelo amaninzi ayasetyenziswa
kwaye avavanywa eNigeria ukubeka uluntu phantsi

07:03.225 --> 07:06.694
kweliso elibukhali elizisebenzelayo ngokupheleleyo.

07:06.694 --> 07:14.319
Umzekelo, ngo-Okthobha ka-2021, i-eNaira, eyayiyeyokuqala
yase-Afrika njengemali yedijithali yebhanki engundoqo, yaziswa

07:14.319 --> 07:19.072
apho ngenjongo yokuphelisa ukusetyenziswa kwemali engxoweni.

07:19.072 --> 07:27.665
Noko ke, ukwamkelwa kwe-eNaira eluntwini bekuphantsi kakhulu
kangangokuba, kunyaka omnye emva kokuqaliswa kwayo, ngaphantsi

07:27.665 --> 07:32.321
kwe-0.5% yabahlali baseNigeria ababeyamkele le mali intsha.

07:32.321 --> 07:37.495
Ukuze anyanzelele uluntu ukuba luyamkele, uGodwin Emefiele,
umchasi oqatha wemali engxoweni kunye negosa

07:37.495 --> 07:42.845
elilawulayo leBhanki Ephakathi yaseNigeria, ususe
isixa esikhulu semali engxoweni ekujikelezeni.

07:42.845 --> 07:47.726
Ukwazise nemida yokurhoxiswa kwemali yemihla ngemihla, nto leyo
eyabangela iingxaki ezinzulu kubomi babantu

07:47.726 --> 07:52.931
abazizigidi ezizigidi baseNigeria yaza yakhokelela
ekuweni okukhulu kweentengiso kwiinkampani ezininzi.

07:52.931 --> 07:58.677
Noko ke, abemi baseNigeria bahlala bemile ngokuqinileyo, nto leyo
eyagqibela ngokunyanzela iinkundla ukuba zithathe amanyathelo.

07:58.677 --> 08:03.904
Ngomhla wesi-3 kuMatshi 2023, iNkundla Ephakamileyo yaseNigeria
ekugqibeleni iwuxhasile ummangalelo ochasene

08:03.904 --> 08:10.303
nomgaqo-nkqubo wemali webhanki engundoqo, nto leyo eyinyanzelile
ukuba imise izicwangciso zayo zokususa imali engxoweni.

08:10.303 --> 08:15.572
Kunyulo olulandelayo, kwanyulwa umongameli omtsha,
othe emva koko wasusa uGodwin Emefiele esikhundleni.

08:15.572 --> 08:21.939
UEmefiele wabanjwa kamsinya emva koko kwaye ngoku utyholwa
ngokusebenzisa kakubi isikhundla sakhe ngokwama-4.5 ebhiliyoni

08:21.939 --> 08:25.424
kunye nobuqhophololo obungange-2.8 yeebhiliyoni zeedola.

08:25.424 --> 08:32.214
Ngokomhlalutyi wezopolitiko zomhlaba uNick
Giambruno, ukwaliwa kwe-eNaira kwakungumqondiso wokungathembi

08:32.214 --> 08:36.864
okunzulu kwabemi baseNigeria kubaphathi abalawulayo.

08:36.864 --> 08:43.441
Impumelelo yomanyano lwabo oluqinileyo
ikwayingumzekelo obalaseleyo wamandla

08:43.441 --> 08:49.098
amakhulu anokukhululwa ngabantu xa bemanyene.

08:49.098 --> 08:53.551
Zonke ezi mizekelo zibonisa
ngokucacileyo ukuba akukho nto ingenakwenzeka.

08:53.551 --> 08:58.967
Zonke ezi ziganeko zibi, kuquka
nokupheliswa kwemali, zisenokunqandwa!

08:58.967 --> 09:06.085
Undoqo koku kukuba abantu babone ngaphaya kwezicwangciso
ezikhohlakeleyo zabalawuli abangamakhwapha behlabathi jikelele.

09:06.085 --> 09:14.267
Oku ke kubangela umanyano ekuchaseni,
ekungapheleli ekukhokeleleni ekusileleni kweziyilo zobubi

09:14.267 --> 09:19.922
nakwiinguqu ezintle ezilangazelelwa ngumntu wonke.

09:19.922 --> 09:23.395
Ngoko ke, imfundo yeyona nto ibalulekileyo ngoku!

09:23.395 --> 09:28.889
Nguabo kuphela ababona iinzame zobubi zabalawuli
abasebenza ngasese abangayi kuwiswa bubuxoki babo.

09:28.889 --> 09:32.257
Masixhamle ngokupheleleyo ixesha esinalo, kuba akukabikho kade!
