1
00:00:00,000 --> 00:00:00,468


2
00:00:00,468 --> 00:00:06,654
Izindlela zokukhokha zedijithali zithola ukuthandwa ngokushesha
emhlabeni wonke, futhi naphezu kokuthanda kwabo imali, amaJalimane

3
00:00:06,654 --> 00:00:10,432
nawo ayakhokha ngokuya ngokuya ngokungathinti nangocingo.

4
00:00:10,432 --> 00:00:14,582
Ngasikhathi sinye, ukusetshenziswa kwemali
esandleni nakho kuya kusiba nzima kakhulu.

5
00:00:14,582 --> 00:00:19,580
Ukusetshenziswa kwayo kunqunyelwe, phakathi
kwezinye izinto, ukulwa nokuwasha imali nobugebengu.

6
00:00:19,580 --> 00:00:25,209
Amabhange nawo ayanciphisa inani lemishini yokukhipha imali,
izitolo zinciphisa izinkokhelo ngemali, kanti

7
00:00:25,209 --> 00:00:31,754
ngasikhathi sinye kungeniswa izinhlelo zokukhokha
zedijithali eziningi egameni lenqubekela phambili.

8
00:00:31,754 --> 00:00:41,414
Imali yesandla iyisici esibalulekile ekuthengiselaneni
kokukhokha futhi ibalulekile ekusebenzeni komphakathi wethu.

9
00:00:41,414 --> 00:00:50,480
Ubuthakathaka bezinhlelo zokukhokha ezidijithali ngokuphelele
bubonisiwe muva nje ngesibuyekezo seWindows esiphutha.

10
00:00:50,480 --> 00:00:54,508
Isibuyekezo esisodwa esinjalo sasanele ukuvimba amakhompyutha
ayizigidi emhlabeni wonke, sabangela ukuthi

11
00:00:54,508 --> 00:00:59,211
izikhumulo zezindiza zonke, izikhungo
zikahulumeni ngisho nezamabhange zime ngokuphelele.

12
00:00:59,211 --> 00:01:03,926
Imali esandleni, ngakolunye uhlangothi, iqinisekisa ukuthi
ukuthengiselana kwezimali kuqhubeka kusebenza

13
00:01:03,926 --> 00:01:09,818
ngokuphepha nangokuzimela ngisho nasezikhathini
zokuphazamiseka kobuchwepheshe noma kwedijithali.

14
00:01:09,818 --> 00:01:17,191
Ngaphezu kwalokho, imali ebhukhikhathi ivumela izinkokhelo
ezingaziwa, ivikela ekuqapheni kwezohwebo futhi ingasetshenziswa

15
00:01:17,191 --> 00:01:21,943
kalula yinoma ubani ngaphandle kwezithiyo zobuchwepheshe.

16
00:01:21,943 --> 00:01:26,908
Ngalesi simo, imali ephathekayo nayo iyinkululeko eprintiwe.

17
00:01:26,908 --> 00:01:37,740
Ngokufingqa futhi ngokusobala, umuntu angathi-ke: uma
besingakabi nemali, manje bekuyoba yisikhathi sokuyiqamba.

18
00:01:37,740 --> 00:01:41,602
Kodwa yiziphi izizathu ezingemuva kwale
ndlela eqinile nenye-siyedwa yokushiya imali

19
00:01:41,602 --> 00:01:44,654
esandleni – naphezu kwezingozi ezishiwo ngenhla?

20
00:01:44,654 --> 00:01:49,576
NgokukaNorbert Häring, intatheli yezamabhizinisi
yaseJalimane, le nqubekela phambili ayihleleki.

21
00:01:49,576 --> 00:01:56,925
Ngokombono wakhe, ngemuva kwalokhu kunenethiwekhi yamazwe
ngamazwe enamandla, phakathi kwayo, okubalulekile, kunezinhlangano

22
00:01:56,925 --> 00:02:03,869
ezifana neBill & Melinda Gates Foundation, iBhange
Lomhlaba, i-IMF, ngaleyo ndlela i-mafia yezimali yomhlaba wonke.

23
00:02:03,869 --> 00:02:10,281
Impela ayisebenzisi amandla ayo ukwenza
ukukhokha kube lula futhi kube nokunethezeka kubantu!

24
00:02:10,281 --> 00:02:15,151
Njengoba kubonisiwe, isibonelo, ohlelweni olubizwa ngokuthi
"Imali yebhange elikhulu yedijithali – ukuphela

25
00:02:15,151 --> 00:02:21,101
kwenkululeko!" , lezi zinhlangano zisebenzela ukusungula
izinhlelo ezintsha zokukhokha ngedijithali emhlabeni wonke.

26
00:02:21,101 --> 00:02:24,660
Nokho, imali isasala iyisithiyo ekusebenzisweni kwalokhu.

27
00:02:24,660 --> 00:02:29,450
Nokho, izibonelo eziningi ezilandelayo
zikhombisa ukuthi izinhlelo zokwethula izinhlelo

28
00:02:29,450 --> 00:02:33,595
zokukhokha ezidijithali ngokuphelele zivame ukwehluleka.

29
00:02:33,595 --> 00:02:38,456
Ngoba abantu abaningi ngokuzizwa ngaphakathi
bayaphika izinhlelo zokukhokha ngedijithali.

30
00:02:38,456 --> 00:02:43,958
Ngakho-ke babambelela ngokuqinile emalini –
kungakhathalekile ukuthi kubiza malini kubo – futhi

31
00:02:43,958 --> 00:02:48,076
ekugcineni baqeda uhlelo olusha lokukhokha ngedijithali.

32
00:02:48,076 --> 00:02:52,300
Ngasikhathi sinye, ubuthakathaka bezinjongo
zokukhokha ezinjalo buya sobala, isibonelo

33
00:02:52,300 --> 00:02:55,411
ngenxa yamaphutha kwezobuchwepheshe bolwazi.

34
00:02:55,411 --> 00:03:02,585
Ngenxa yalokho, futhi ngenxa yokuziphatha okubi kwezingxenye
ezinkulu zabantu, ohulumeni bashintsha ngokuzumayo

35
00:03:02,585 --> 00:03:10,732
inqubomgomo yabo yemali futhi, isibonelo, bafaka
emthethosisekelo wabo ilungelo lokukhokhelwa ngemali.

36
00:03:10,732 --> 00:03:14,372
Nazi ezinye izibonelo ezikhuthazayo kakhulu:

37
00:03:14,372 --> 00:03:19,505
1. Izitolo ezingenalo ikhasha
ziyavalwa ngenxa yokuntuleka kwamakhasimende.

38
00:03:19,505 --> 00:03:26,114
Izitolo ezinkulu ezingenalo umgcini wemali zithembisa ukuthenga
ngenkathi uhamba ngaphandle kokulinda okudikayo ekukhokheni.

39
00:03:26,114 --> 00:03:30,482
Umqambi walolu hlelo yinkampani enkulu
eku-inthanethi i-Amazon, eyaba sematheni eminyakeni

40
00:03:30,482 --> 00:03:34,664
eyedlule ngezitolo zayo ze-Amazon Go ezingenabakhokhisi.

41
00:03:34,664 --> 00:03:39,788
Lolu hlelo lokukhokha lusebenza
ngokugada ngevidiyo nokuhlonza ubuso.

42
00:03:39,788 --> 00:03:44,606
Yonke inyakazo yamakhasimende
ilandelwa amakhamera nezinzwa ezingenakubalwa.

43
00:03:44,606 --> 00:03:49,868
Amasistimu azibona ngokuzenzakalelayo
ukuthi yiziphi izimpahla umthengi azithathayo.

44
00:03:49,868 --> 00:03:57,149
Ngokungena nokuphuma usebenzisa i-smartphone emnyango wesitolo,
uhlelo lokugada lwamavidiyo luhlanganisa ukuthenga nomnikazi

45
00:03:57,149 --> 00:04:02,547
we-akhawunti futhi luthatha ngokuzenzakalelayo inani elibaliwe.

46
00:04:02,547 --> 00:04:10,048
Kule nqubo, kuqoqwa idatha ye-biometric engenakubalwa
kanye nolwazi mayelana nomthengi ngamunye, okwenza bangabonakali

47
00:04:10,048 --> 00:04:14,814
nje kuphela ngokweqiniso, kodwa futhi bangabikezelwa.

48
00:04:14,814 --> 00:04:20,142
Ngaphezu kwezinkinga eziningi zokuvikelwa kwedatha
ezihambisana nalobu buchwepheshe, kukhona futhi ingozi

49
00:04:20,142 --> 00:04:24,631
yokuphathwa ngokungafanele kwamanani entengo yomuntu ngamunye.

50
00:04:24,631 --> 00:04:31,072
Isibonelo, intengo ye-pizza eqandisiwe
yabantu abangashadile ingakhuphuka ngempelasonto.

51
00:04:31,072 --> 00:04:38,667
Nokho, abantu abaningi babonakala beqonda lolu hlelo
futhi ngokwemvelo bagwema izimakethe ezinkulu ezinjalo.

52
00:04:38,667 --> 00:04:44,674
I-Amazon imemezele ukuthi izitolo eziyisithupha
ezinjalo zizovalwa ngenxa yokuntuleka kwamakhasimende.

53
00:04:44,674 --> 00:04:53,435
Lokhu kukhombisa ukuthi umuntu ngamunye angasiza kanjani
ekuvimbeni izinhlelo zokubhekwa ngokweqile nokudijithalishwa.

54
00:04:53,435 --> 00:04:58,590
2. Uhulumeni baqinisa ukwamukela imali

55
00:04:58,590 --> 00:05:05,495
Ngokuphikisana nohlelo lomhlaba wonke lokususa imali, uhulumeni
waseNorway ufuna ukuqinisekisa labo abangafuni

56
00:05:05,495 --> 00:05:13,185
ukusebenzisa izindlela zokukhokha zedijithali ukuthi
bangaqhubeka nokukhokha izimpahla nezinsizakalo ngemali.

57
00:05:13,185 --> 00:05:21,162
Njengoba uhlelo lokukhokha ngokuphelele lwedijithali lungaholela
ekumisweni ngokuphelele komnotho uma kwenzeka ingozi,

58
00:05:21,162 --> 00:05:29,342
uNgqongqoshe Wezobulungiswa Nezokuphepha Komphakathi, u-Emilie
Enger Mehl, uchaza: "Uhlelo lokukhokha oluse-elekthronikhi

59
00:05:29,342 --> 00:05:32,721
ngokuphelele lwandisa ubuthakathaka bomphakathi."

60
00:05:32,721 --> 00:05:36,523
Ngakho-ke imali kumele ihlale itholakala uma kwenzeka ingozi.

61
00:05:36,523 --> 00:05:45,500
Ngakho-ke kuzokwethulwa umthetho ukuqinisekisa ukuthi zonke
izimpahla nezinsizakalo zingaqhubeka zikhokhelwa ngemali.

62
00:05:45,500 --> 00:05:49,536
Imizamo efanayo isiqhubeka emazweni ambalwa aseYurophu:

63
00:05:49,536 --> 00:05:56,280
E-Slovakia, ilungelo lokukhokhelwa
ngemali kwabekwa emthethosisekelo ngo-2023.

64
00:05:56,280 --> 00:06:04,096
E-Italy, izinyathelo ezahlukene zokumelana nokukhokha ngemali
zekhokhisiwe naphezu kokuphikiswa yiKhomishini YaseYurophu,

65
00:06:04,096 --> 00:06:13,332
futhi umkhawulo ophezulu wokukhokha ngemali wenyuswa
usuka ku-€2,000 waya ku-€5,000 ngomhlaka 1 Januwari 2023.

66
00:06:13,332 --> 00:06:19,888
E-Sweden, uhulumeni ngisho ufuna ukubuyisela
izinga lemali lango-2017 ngokomthetho futhi

67
00:06:19,888 --> 00:06:24,732
ukwenze kube semthethweni esikhathini esizayo.

68
00:06:24,732 --> 00:06:29,750
Njengoba yayingelinye lamazwe aqinile
ekukhokheni ngaphandle kwemali, lokhu kumela ukuguquka

69
00:06:29,750 --> 00:06:33,189
okukhulu kakhulu kwenqubomgomo yemali eSweden.

70
00:06:33,189 --> 00:06:40,146
Lokhu kukhombisa ukuthi impi yokulwa nokususwa kwemali
yesikashini isekude nokulahlekelwa, futhi izimo zingashintsha

71
00:06:40,146 --> 00:06:45,081
ngokushesha uma abantu beqhubeka begcina imali yesikashini.

72
00:06:45,081 --> 00:06:50,367
3. Ukumiswa kwemali eNigeria kwehluleka ngokumangalisayo

73
00:06:50,367 --> 00:06:54,911
NgokukaNorbert Häring, intatheli
yezamabhizinisi yaseJalimane, iNigeria iyigundane lokuhlola

74
00:06:54,911 --> 00:06:58,226
elithandwayo leBill & Melinda Gates Foundation.

75
00:06:58,226 --> 00:07:03,046
Ngokusho kukaHäring, izinyathelo eziningi
sezisetshenziswa futhi zivivinywa eNigeria ukuze abantu

76
00:07:03,046 --> 00:07:06,694
babekwe ngaphansi kokuqapha okuzenzakalelayo okuphelele.

77
00:07:06,694 --> 00:07:14,293
Isibonelo, ngo-Okthoba 2021, i-eNaira, imali yokuqala
yebhange eliphakathi yedijithali e-Afrika, yethulwa lapho

78
00:07:14,293 --> 00:07:19,072
ngenhloso yokuphelisa ukusetshenziswa kwemali esandleni.

79
00:07:19,072 --> 00:07:27,622
Nokho, ukwamukelwa kwe-eNaira phakathi kwabantu kwakuncane
kakhulu kangangokuba, ngemva konyaka owodwa kusethulwe, abantu

80
00:07:27,622 --> 00:07:32,321
abangaphansi kuka-0.5% baseNigeria bamukele le mali entsha.

81
00:07:32,321 --> 00:07:39,006
Ukuze aphoqe umphakathi ukuba uyamukele, uGodwin Emefiele,
umphikisi oqinile wemali esandleni kanye nomqondisi weBhange

82
00:07:39,006 --> 00:07:42,845
Elikhulu laseNigeria, wakhupha imali eningi ekujikelezeni.

83
00:07:42,845 --> 00:07:47,563
Waphinde wethula imikhawulo yokuhoxiswa kwemali nsuku zonke,
okubangele ubunzima obukhulu bokuphila

84
00:07:47,563 --> 00:07:52,931
kwizigidi zabantu baseNigeria futhi kwaholela ekwehleni
okukhulu kokuthengiswa kwezinkampani eziningi.

85
00:07:52,931 --> 00:07:58,677
Nokho, inani labantu baseNigeria laqhubeka liqinile, okwathi
ekugcineni kwaphoqa izinkantolo ukuthi zithathe izinyathelo.

86
00:07:58,677 --> 00:08:06,162
Ngo-3 Mashi 2023, iNkantolo ePhakeme yaseNigeria ekugcineni yavuma
icala elalibhekiswe kwenqubomgomo yemali yebhange eliphakathi,

87
00:08:06,162 --> 00:08:10,303
yamphoqa ukuba imise izinhlelo zayo zokususa imali esandleni.

88
00:08:10,303 --> 00:08:15,572
Ekuvotweni okulandelayo, kukhethwe umengameli
omusha, owabe esesusa uGodwin Emefiele esikhundleni.

89
00:08:15,572 --> 00:08:20,210
Emefiele wabanjwa ngokushesha kamuva futhi manje usolwa
ngokusebenzisa kabi isikhundla sakhe okulingana

90
00:08:20,210 --> 00:08:25,424
nezigidigidi ezi-4.5 zamadola kanye nobugebengu
bokukhwabanisa okulingana nezigidigidi ezi-2.8 zamadola.

91
00:08:25,424 --> 00:08:32,487
Ngokomhlaziyi wezepolitiki yomhlaba wonke uNick Giambruno,
ukwenqaba i-eNaira kwakuyisibonakaliso sokungathembeki

92
00:08:32,487 --> 00:08:36,864
okujulile kwabantu baseNigeria kubaphathi ababusa.

93
00:08:36,864 --> 00:08:43,423
Impumelelo yokumelana kwabo okuqinile futhi
iyisibonelo esivelele kakhulu samandla

94
00:08:43,423 --> 00:08:49,098
amakhulu abantu abangawakhulula lapho behlangene.

95
00:08:49,098 --> 00:08:53,551
Zonke lezi zibonelo ziveza ngokusobala ukuthi akukho okungenzeki.

96
00:08:53,551 --> 00:08:58,967
Zonke lezi zinguquko ezesabekayo, kuhlanganise
nokususwa kwemali esandleni, zisengavinjelwa!

97
00:08:58,967 --> 00:09:06,085
Isihluthulelo salokhu ukuthi umphakathi ubone ngokusobala
izinhlelo ezimbi zabaphathi bamapuppet bomhlaba wonke.

98
00:09:06,085 --> 00:09:14,449
Lokhu-ke kudala ubumunye ekuvukeleni,
okungagwemeki okuholela ekwehlulekeni kwezinhlelo zobubi

99
00:09:14,449 --> 00:09:19,922
nasekushintsheni okuhle okufunwa wonke umuntu.

100
00:09:19,922 --> 00:09:23,395
Ngakho-ke imfundo iyona into ebalulekile namuhla!

101
00:09:23,395 --> 00:09:28,889
Abantu ababona izinhlelo ezimbi zabaphathi
bamapuppet abasemva kwezibuko kuphela abangaweli amanga abo.

102
00:09:28,889 --> 00:09:32,257
Masisebenzise kahle isikhathi
esinakho, ngoba akukakahlwengi okwamanje!

