Invention ya sika ya komiboma na kapsile Sarco ebuki ndelo oyo ebatelaka bomoi.
Programme ya euthanasie ya Canada ezali sikoyo kolandama penepene na likambo oyo bato oyo baboyaka yango
babangaka banda kala: bokóli ya mbangu ya "liwa na bosengi".
Suisse, oyo eyebani banda kala mpo na mibeko na yango ya pɛtɛɛ na likambo ya kosalisa bato bámiboma, sikoyo esengeli etalela lolenge
mosusu ya sika ya mombongo mpo na liwa oyo moto aponi ye moko.
Sikawa, ntembe ya makasi ezali na kanton ya Schaffhausen na ntina na boyokani ya kapsili ya
koboma-moko "Sarco Pod", oyo ezali kobimisa ntembe.
Kapsulo Sarco, kapsulo ya gaz oyo ezali automatique mpenza mpe ezali na lolenge ya kɛsi, esalemi na imprimante 3D,
ebongisami mpo na kopesa bato nzela ya kopona ndenge bakokufa.
Sima ya kosangana na ankɛtɛ moko na ɛntɛrnɛ́tɛ mpo na koyeba soki moto azali na bonsomi ya kopona, bakopesa yo
kɔ́de mpo na kokɔta mpe okoki kokɔta na kapsili ya koboma.
Na kati, ezali na levier oyo obendaka kaka. Sima ya pene ya segɔnde 30, elengi ekangaka yo.
Na mokolo ya 23 sanza ya libwa 2024, kapsili esalelamaki mpo na mbala ya liboso na likama oyo
ememaki liwa na zamba moko na kanton ya Schaffhausen.
Mwasi moko ya Amerika ya mibu 64 akufaki na likambo yango. Mwasi yango asalaki mobembo na Suisse kaka mpo na ntina wana.
Philip Nitschke, mobandisi ya capsule mpe prezida ya kompani "Exit International", atalaki liwa ya mwasi
yango na nzela ya video en direct longwa na Pays-Bas.
Bapolisi ya Schaffhausen na sima bakangaki bato nyonso oyo bazalaki na esika wana, na
likambo ya kotinda mpe kosunga moto amiboma.
Bakangaki mpe Nitschke mpe bazwaki ye ba ordinatɛrɛ na ye mpe prototype ya Sarco.
Kino na mokolo ya 8 sanza ya zomi 2024, Nitschke azali kaka na boloko. Bato mosusu 371 bazali kaka
na liste ya kozela mpo na liwa na kati ya capsule.
Bakonzi bazali naino na mposa ya boyebisi ya polele koleka. Likambo moko ezali ya solo: bato ya politiki bazali
kosala makasi mpo na kotya mibeko mpo na liwa ya Sarco.
Lisolo ezali makasi, mpe oyokaka bantina mpe masolo ndenge na ndenge, oyo mbala mosusu etondi na
mayoki, kowuta na bato nyonso mpo na kosalela kapsili.
"Kozwa makambo na maboko na yo moko" ezali liloba oyo balobaka mingi awa.
Kasi, tótala ndakisa ya programme ya Canada, MAID : esili kokoma te likambo 'kaka' ya lisalisi mpo na kokufa ya bato bakolo.
Ata bana, kozanga ete bazala na mbula oyo etiyami lokola ndelo ya nse, bapesami nzela ya kosilisa bomoi na
bango moko, ndenge bango moko baponi mpe bamoni malamu.
Bana mike basengeli kobomama na nzela ya "liboma sima ya kobotama". Mpe bokonzi nini ya
bizaleli malamu nde etalisaka esika ndelo ekatami?
Soki bato ya politiki ya Suisse bakoki te kotɛlɛmisa makambo lokola kosalisa bato bámiboma, nyonso oyo tokoki kosala ezali
kaka kotala mpamba ndenge ebombelo ekopasuka mpe tokobanda lisusu koboma bana na ndingisa ya mobeko awa na kartié na biso ya Eropa.
Kasi yoka émission oyo elandi mpo na koyeba mosika boni Canada asili kokende lokola mobandisi.
Ozali mobola, na motema mpasi, na bokono ya nzoto, to moto oyo bato bamonaka na liso malamu
te? Bongo mpo na nini te opona liwa ya malamu?
Moto nyonso oyo akoyoka maloba ya boye akokanisa ete ayokaki mabe!
Kasi, oyo to eloko mosusu ya ndenge moko ekoki mosika te kokoma slogan ya programme ya euthanasie ya
gouvernement ya Canada – Lisalisi ya Monganga mpo na Kokufa.
Mibeko mpo na kopesa lisalisi na bato oyo balingi komiboma ekómi monene na industrie ya euthanasie ya Canada.
Koboma-moko oyo leta andimi mpe abongisi, oyo ezali kosalema banda mibu ebele sikoyo, ezali kokoma na
lolenge ya kokamwa mpe ya mpasi mpo na kokanga ntina.
Ekoki kowangana te ete ezali na mwa makambo ya kokokana awa na filme ya science-fiction Soylent Green, epai
wapi bato basepelaka kokufa mpo na bolamu ya bato nyonso na esika ya kokoma mokumba mpe ntalo.
Canada ezuí mokano ya kotánga suicide na nzela ya nkisi ya liwa lokola lisungi ya bokolongono.
Ezali te bobele bosenga ya kopesa likoki oyo na bilenge ya mibu 12, kasi bato mibale ya mayele ya makanisi (ba philosophes)
ya Iniversite ya Toronto bazali sikoyo kutu koloba ete eutanasia mpo na babola esengeli kondimama na kati ya bato.
Kayla Wiebe, moyekoli ya PhD na filozofi, mpe Amy Mullin, bioéthicien mpe profesere ya
filozofi, bakomi na zulunalo Journal of Medical Ethics:
"Eza likambo ya kondima te ete bato oyo bazali déjà konyokwama na bomoi ya mabe na kati ya
société, bapusama na kozela ete bomoi wana ebonga."
Esengeli kondima ete lolenge ya kosala oyo balakisi ezali lolenge moko ya kokitisa makama mpe komona yango lokola "mabe ya
moke" kati na maponi mibale oyo ezali pene ya malamu mpenza.
Na maloba ya polele, basi yango mibale bazali koloba ete nzela ezali kaka mibale: bomoi ya mawa kozanga elikya
ya lisalisi to ya mbongwana, to mpe "komiboma ya kitoko".
Atako likambo oyo Wiebe na Mullin balobeli lokola "likambo ya mabe koleka", na suka suka elingi koloba ete
bato wana ya bozangi makoki bakozala na lotomo ya komiponela ndenge ya kobika bomoi na bango moko.
Na makanisi na bango, moto nyonso asengeli kozala na lotomo ya kopona soki bomoi na ye ebongi
naino na kobikela, mpe ekateli wana esengeli etebema.
Ata soki ebongiseli oyo ezali likambo ya mawa, kolanda maloba na bango, ezali kaka yango
nzela ya malamu koleka mpo na kokitisa makama.
Yango etindaka mpenza na motuna ya koyeba nani azwi litomba mingi koleka na nzela ya biyano
ya boye ya bonyama, na ntina ya kokitisa makama.
Mpo na kondimisa ete komiboma na bango ezali likambo ya malamu, basi yango mibale bazali kosalela masolo ya
nsɔmɔ ya bato ya Canada oyo basengeli komiboma na lisalisi mpo na bozangi ya lisungi ya leta.
Na kotalela ndenge mibeko ya Canada etali komiboma ezali kobongwana na lombangu mpe mokano ya nguya ya
Trudeau ya kokomisa yango monene koleka, makanisi ya boye esengeli kotalelama na bosolo ya liwa.
Na esika bakonzi ya politiki básala nyonso na makasi na bango mpo na kobongisa likambo mpe kokomisa bomoi ya baye bazali konyokwama
malamu ata na ntalo nini, "komiboma" ezali kaka te kolendisemama awa, kasi ezali mpe kopesama lokola eyano oyo endimami koleka.
Moto nyonso oyo asalaka ete liwa ezala kitoko koleka bomoi mpo na bana mboka na ye, azali kosala mbeba.
Mpe moto nyonso oyo abundi te mpo na kobatela bomoi ya baninga na ye ya bomoto na ntalo nyonso mpe kosalisa
bango bázala na bomoi ya malamu koleka, asengeli komibenga te to kosala lokola momonisi ya bato.