Sarco kapsulasi yordamida o'z joniga qasd qilish uchun mo'ljallangan yangi ixtiro
hayotni himoya qiluvchi to'siqni buzadi.
Kanadaning eutanaziya dasturi endi tanqidchilar uzoq vaqtdan beri qo'rqib kelgan narsani boshdan
kechirmoqda: "talab bo'yicha o'lim"ning tez sur'atda ko'payishi.
Shveytsariya, uzoq vaqtdan beri yordamli o'z joniga qasd qilish bo'yicha liberal qoidalari bilan tanilgan,
endi o'z tanlagan o'lim uchun yana bir yangi biznes-modeli bilan kurashishga to'g'ri kelmoqda.
Hozirda Shaffxauzen kantonida bahsli "Sarco Pod" o'z joniga qasd qilish kapsulasining
qonuniyligi bo'yicha qizg'in munozara davom etmoqda.
Sarco kapsulasi, tabut shaklidagi, to'liq avtomatik gazli kapsula bo'lib, 3D printer yordamida ishlab chiqarilgan va odamlarga
o'z o'lim usulini tanlash imkonini berish uchun mo'ljallangan.
Erkin iroda mavjudligini aniqlash bo'yicha onlayn so'rovnoma ishtirok etgach, sizga kirish kodi
beriladi va o'ldirish kapsulasiga kira olasiz.
Ichida oddiygina burishingiz kerak bo'lgan bir tutqich bor. Taxminan 30 soniya o'tgach, hushdan ketish boshlanadi.
2024-yil 23-sentabrda kapsula Shaffxauzen kantonidagi o'rmonlarda sodir bo'lgan halokatli hodisada birinchi marta ishlatildi.
Jarayon davomida 64 yoshli amerikalik ayol vafot etdi. Ayol aynan shu maqsadda Shveytsariyaga sayohat qilgan edi.
Filipp Nitshke, kapsula ixtirochisi va "Exit International" kompaniyasi prezidenti, Niderlandiyadan
jonli video ulanish orqali ayolning o'limini kuzatdi.
Keyin Shaffxauzen politsiyasi voqea joyida bo'lgan barcha shaxslarni o'z joniga qasd qilishga undash va buning uchun
yordam berish hamda sheriklik qilish ayblari bilan hibsga oldi.
Nitschke ham hibsga olindi va uning kompyuterlari hamda Sarco prototipi musodara qilindi.
2024-yil 8-oktabr holatiga ko'ra, Nitschke hibsda qolmoqda. Kapsulada o'limni kutayotgan yana
371 kishi hanuzgacha kutish ro'yxatida turibdi.
Hokimiyat organlari hanuzgacha qo'shimcha tushuntirish talab qiladi. Bir narsa aniq: siyosatchilar Sarco
o'limlari uchun huquqiy doirani aniqlashga harakat qilmoqda.
Muhokama avjida, va siz kapsuladan foydalanish uchun turli, ba'zan juda ta'sirli sabablar va hikoyalarni har tomondan eshitasiz.
"O'z-o'zini belgilash" bu yerda katta ommabop so'zdir.
Ammo keling, Kanadaning MAID dasturi misoliga nazar solaylik: u endi faqat kattalar uchun eutanaziya haqida emas.
Hatto eng kam yosh chegarasiga ega bo'lmagan bolalarga ham o'z hayotlarini "o'z tanlagan", "o'z
belgilagan" tarzda tugatishga ruxsat beriladi.
Chaqaloqlarni "tug'ilgandan keyingi o'ldirish" usuli bilan abort qilish kerak. Va qaysi axloqiy
hokimiyat chiziq qayerda tortilishini belgilaydi?
Agar Shveytsariya siyosatchilari soddalashtirilgan o'z joniga qasd qilish kabi holatlarga barham bera olmasa, qoldig'i shuki,
to'siq buzilib ketishini tomosha qilib, Yevropadagi qo'shniligimizda yana bir bor bolalarni qonuniy ravishda
qurbon qilishimizni kuzatishdan boshqa ilojimiz qolmaydi.
Ammo quyidagi dasturni tinglang va Kanadaning pioner sifatida qanchalik oldinga borganini bilib oling.
Siz kambag'almisiz, tushkunmisiz, nogironmisiz yoki ijtimoiy jihatdan qabul qilib bo'lmaydigan
holatdamisiz? Unda nega yoqimli o'limni tanlamaysiz?
Bunday bayonotni eshitgan har kim xato eshitganini o'ylardi!
Biroq, bu yoki shunga o'xshash narsa tez orada Kanada hukumati eutanaziya dasturi –
"O'limda tibbiy yordam" shiori bo'lishi mumkin.
Kanada eutanaziya sanoatida o'z joniga qasd qilish bo'yicha maqsadli yordam ko'rsatish rejasi kengaytirildi.
Bu davlat tomonidan tasdiqlangan va tashkil etilgan o'z joniga qasd qilish, bir necha yildan beri davom etib
kelayotgan bo'lib, tobora g'alati shakllarni olmoqda.
Inkor etib bo'lmaydiki, bu yerda ilmiy-fantastik Soylent Green filmiga oid ayrim o'xshashliklar mavjud, unda odamlar
jamiyatning umumiy manfaatlari uchun noqulay yuk bo'lib qolishdan ko'ra mamnuniyat bilan o'limni afzal ko'rishadi.
Kanada o'limga olib keluvchi inyeksiya orqali o'z joniga qasd qilishni sog'liqni
saqlash xizmatlari deb belgilashga qaror qildi.
Bu imkoniyatni 12 yoshli bolalarga taqdim etish talabi bilan birga, Toronto universitetining ikki faylasufi endi
kambag'allarga nisbatan eutanaziyani ijtimoiy jihatdan qabul qilinishi kerakligini ham ta'kidlamoqda.
Kayla Wiebe, falsafa bo'yicha PhD nomzodi, va bioetik Amy Mullin, falsafa professori, Tibbiyot etikasi jurnalida yozadilar:
"Adolatsiz ijtimoiy sharoitlardan allaqachon aziyat chekayotgan odamlarni bu sharoitlar
yaxshilanishini kutishga majbur qilish qabul qilib bo'lmasdir."
Tavsiya etilgan yechim zararni cheklash usuli sifatida tan olinishi va ikki deyarli ideal variant
orasidagi "kamroq yomonlik" deb qaralishi kerak.
Oddiy til bilan aytganda, bu ikki ayol faqat ikki tanlov borligini aytmoqda: yordam yoki yaxshilanish umidi
bo'lmagan azobli hayot yoki "go'zal o'z joniga qasd qilish".
Wiebe va Mullin "eng yomon holat" deb atagan ssenariy baribir shuni anglatadiki, bunday imkoniyatlari
cheklangan odamlar hayotlarini qanday yashashni o'zlari hal qilish huquqiga ega bo'ladilar.
Ularning fikricha, har kim hayotining yashashga arzigulik ekanligini o'zi hal qilish huquqiga ega
bo'lishi kerak va bu qaror hurmat qilinishi lozim.
Garchi bu yechim fojiali bo'lsa-da, ularning bayonotiga ko'ra, u baribir zararni cheklash bo'yicha eng yaxshi yondashuv bo'lardi.
Bu, albatta, zararlarni cheklash nuqtai nazaridan bunday gumanitar bo'lmagan yechimlardan kim
eng ko'p foyda ko'rishini savol ostiga qo'yadi.
O'zlarining "axloqan maqbul" deb hisoblangan o'z joniga qasd qilishlarini oqlash uchun bu ikki ayol ijtimoiy yordam
yetishmasligi tufayli yordamli o'z joniga qasd qilishga majbur bo'lgan kanadalik
fuqarolarning qo'rqinchli hikoyalaridan foydalanadilar.
Kanada qotillikni oldini olish bo'yicha qoidalarining tez rivojlanishi va Trudo hukumati ularni yanada
kengaytirishga qat'iy intilayotganini hisobga olsak, bunday takliflarga o'lim darajasida jiddiy yondashish lozim.
Siyosiy rahbarlar vaziyatni tuzatish va azob chekayotganlarning hayotini har qanday narxda bo'lsa ham yengilroq qilish uchun
qo'ldan kelgan barcha choralarni ko'rish o'rniga, "o'z joniga qasd qilish" bu yerda nafaqat rag'batlantiriladi,
balki eng maqbul yechim sifatida taklif etiladi.
O'z vatandoshlariga o'limni hayotdan afzalroq ko'rsatadigan har kim jinoyat sodir etmoqda.
Va kimki har qanday sharoitda boshqa insonlarning hayotini himoya qilish va ularning hayotini yanada yashashga
munosib qilish uchun kurashmasa, o'zini xalq vakili deb atamasin va shunday harakat qilmasin.