1
00:00:00,000 --> 00:00:00,285


2
00:00:00,285 --> 00:00:08,040
Chernobyl pa t sèlman founi plitonyòm pou bonm
atomik, men li menm te fè pati yon zam jeyan.

3
00:00:08,040 --> 00:00:12,896
"Nou gen yon nouvo zam – nan pòtfèy
syantis nou yo, pou nou di konsa."

4
00:00:12,896 --> 00:00:20,160
Li tèlman pwisan ke, si yo ta itilize l san
okenn restriksyon, li ta detwi tout lavi sou Latè.

5
00:00:20,160 --> 00:00:23,208
"HAARP – Yon sistèm zam ki afekte klima a"

6
00:00:23,208 --> 00:00:30,000
"kote yo chanje klima a, koze tranblemanntè, epi
louvri vòlkan atravè itilizasyon ond elektwomayetik.

7
00:00:30,000 --> 00:00:33,706
Faktè gwo risk la

8
00:00:33,706 --> 00:00:37,966
Yo te tire sou 25 avril 1986.

9
00:00:37,966 --> 00:00:47,344
Lè sa a, 26 avril 1986, sistèm sekirite yo
finalman echwe. te pete soti nan estrikti

10
00:00:47,344 --> 00:00:52,960
kontenè a epi li te vomi materyèl radyoaktif.

11
00:00:52,960 --> 00:00:59,205
Falout nikleyè te gaye atravè tout Ewòp.

12
00:00:59,205 --> 00:01:05,984
Werner Altnickel, yon enjenyè televizyon mèt
ki travay pou kont li depi 1974, se benefisyè

13
00:01:05,984 --> 00:01:09,720
Pri EUROSOLAR 1997 la ak lòt pri anviwònmantal.

14
00:01:09,720 --> 00:01:16,216
Nan lane 2008, li te bay yon konferans pou plis
pase 1,000 vizitè nan "Konferans Anti-Sansè" sou

15
00:01:16,216 --> 00:01:20,000
zam chimik pou manipile klima yo rele chemtrails.

16
00:01:20,000 --> 00:01:26,800
Li te diskite tou sou teknik manipilasyon tan
elektwomayetik lè l sèvi ak enstalasyon HAARP yo.

17
00:01:26,800 --> 00:01:33,056
Kòm yon anviwònmanis, li te manm Pati Vèt la
epi li te vin yon aktivis Greenpeace an 1987.

18
00:01:33,056 --> 00:01:41,060
Altnickel te okipe anpil de dezas
nikleyè Chernobyl la ki te fèt 26 avril 1986.

19
00:01:41,060 --> 00:01:47,233
Dapre rapò ofisyèl yo, se te aksidan ki pi
grav nan istwa itilizasyon pasifik enèji nikleyè.

20
00:01:47,233 --> 00:01:56,960
Yo di katastwòf la te rive pandan yon eksperyans ki te fèt pou
simile yon echèk total nan rezèv pouvwa ekstèn reaktè nikleyè a.

21
00:01:56,960 --> 00:02:00,733
Werner Altnickel pa t janm satisfè ak eksplikasyon sa a.

22
00:02:00,733 --> 00:02:10,912
Apre li te pibliye rechèch entansif li sou dezas nikleyè Chernobyl
la, Greenpeace te revoke li an 2005 ak yon lèt revokasyon.

23
00:02:10,912 --> 00:02:22,208
Li te deklare ke piblikasyon li yo sou Tchernobyl, manipilasyon
tan an ak sistèm zam eskalè pa t nan enterè Greenpeace.

24
00:02:22,208 --> 00:02:25,960
Kla.TV ap difize yon dokimantè pa Werner Altnickel jodi a.

25
00:02:25,960 --> 00:02:32,583
Nan li, li fè agiman konvenkan ke dezas
Chernobyl la pa t kapab an reyalite yon "aksidan"!

26
00:02:32,583 --> 00:02:40,922
Akòz anpil enkonsistans evidan, Altnickel te etidye entansivman
liv "FER DE LANCE" ki te pibliye an 2002 pa espesyalis

27
00:02:40,922 --> 00:02:46,016
nan vag eskalè ak lyetnan kolonèl ameriken Tom Bearden.

28
00:02:46,016 --> 00:02:54,105
Sa te mennen li konkli ke katastwòf sa a te an
reyalite koze pa yon echanj kout kou elektwomayetik

29
00:02:54,105 --> 00:02:58,910
skalè militè ant KGB Inyon Sovyetik la ak Etazini.

30
00:02:58,910 --> 00:03:02,816
Nan epòk sa a, plant nikleyè Chernobyl la
te sitiye sou teritwa Inyon Sovyetik la.

31
00:03:02,816 --> 00:03:10,944
Ni Larisi ni Etazini pa gen okenn enterè pou
klarifye vrè sikonstans ki antoure swadizan aksidan sa a!

32
00:03:10,944 --> 00:03:14,740
Se poutèt sa rechèch Werner Altnickel la tèlman kontwovèsyal!

33
00:03:14,740 --> 00:03:18,380
Dokimantè sa a pa sèlman sou re-evalyasyon istorik.

34
00:03:18,380 --> 00:03:26,040
Sistèm zam yo te itilize nan epòk sa a reprezante yon menas ki
pi gwo toujou pou nou nan sitiyasyon mondyal dramatik aktyèl la.

35
00:03:26,040 --> 00:03:30,873
N ap retounen sou sijè sa a nan fen pwogram nan.

36
00:03:30,873 --> 00:03:36,364
I. Deklarasyon kontwovèsyal pa Pwofesè Doktè Edmund Lengfelder

37
00:03:36,364 --> 00:03:44,592
Pandan rechèch li, Werner Altnickel te tonbe sou yon atik Martin
Ebner te ekri 31 Out 2003 sou yon ekskursyon ak jounalis nan zòn

38
00:03:44,592 --> 00:03:52,082
eksklizyon plant nikleyè Chernobyl la ansanm ak Pwofesè Dr Edmund
Lengfelder ki soti nan Otto Hug Radiation Institute nan Minik.

39
00:03:52,082 --> 00:03:57,971
Li menm ak ekip li a te regilyèman ede moun ki afekte
pa kontaminasyon radyaktif, enkli bay asistans medikal.

40
00:03:57,971 --> 00:04:03,948
Pwofesè Doktè Lengfelder te fè deklarasyon
kontwovèsyal sa yo: Nou site rapò "Sòti nan peyi a ak

41
00:04:03,948 --> 00:04:08,479
kontè Geiger" pa Martin Ebner ki date 31 Out 2003:

42
00:04:08,479 --> 00:04:12,535
"Mwen ka wè Chernobyl kounye a! Sarkofaj la ak tout bagay!"

43
00:04:12,535 --> 00:04:19,582
. Bò kote plant nikleyè a gen Pripyat, vil
fantom ki etonanman gwo pou ansyen anplwaye plant la.

44
00:04:19,582 --> 00:04:27,965
E kisa gwo antèn sa yo ye, ki pa parèt nan okenn foto
Chernobyl, men kounye a ou ka wè yo ak je toutouni anlè Pripyat?

45
00:04:27,965 --> 00:04:30,653
Eksplikasyon Lengfelder la:

46
00:04:30,653 --> 00:04:41,049
Sa a se repons ki poko fini pou pwogram "Star Wars" Etazini
an, sètadi de miray antèn ki gen 150 mèt wotè ak 600 mèt longè.

47
00:04:41,049 --> 00:04:51,481
Dis nan yo te dwe enstale an sèk ak yon dyamèt 35
kilomèt pou voye reyon wo frekans nan iyonosfè a.

48
00:04:51,481 --> 00:04:58,981
Avèk refleksyon la, li t ap posib rive nan
nenpòt pwen sou Latè ak reyon ekstrèmman entans epi,

49
00:04:58,981 --> 00:05:02,865
pa egzanp, paralize sistèm kominikasyon Lwès yo.

50
00:05:02,865 --> 00:05:11,445
Plant nikleyè a te gen pou objektif bay yon kantite
enèji ki gwo anpil, ak 16 blòk reaktè ki te planifye.

51
00:05:11,445 --> 00:05:14,847
"Sa t ap mache," Lengfelder sèten:

52
00:05:14,847 --> 00:05:22,553
Chernobyl pa t sèlman founi plitonyòm pou bonm
nikleyè, men li menm te fè pati yon zam jeyan.

53
00:05:22,553 --> 00:05:29,573
Deklarasyon Pwofesè Doktè Lengfelder yo
konfime tou pa anrejistreman ki ka wè nan yon

54
00:05:29,573 --> 00:05:35,295
dokimantè Bavarian Broadcasting te pwodwi an 2006:

55
00:05:35,295 --> 00:05:38,805
Lanati ap reprann tè a, pye bwa pa pye bwa.

56
00:05:38,805 --> 00:05:45,285
Baryè zòn restriksyon an leve sèlman pou
pèmèt pasaj nan pwochen zòn restriksyon an.

57
00:05:50,736 --> 00:06:00,964
Forè k ap grandi rapidman an kontamine, menm jan ak forè poto
elektrik yo, ki pa ka fonn paske asye a ta rete radyoaktif.

58
00:06:00,964 --> 00:06:06,322
Nan tan lontan, elektrisite te koule atravè poto yo pou rive
lakay moun ak nan endistri, men tou pou

59
00:06:06,322 --> 00:06:11,607
sistèm defans misil frekans wo ke Sovyetik yo te
vle itilize pou elimine misil Etazini ak OTAN.

60
00:06:11,607 --> 00:06:17,689
Elektronik li yo te detwi pa katastwòf la; tankou
tout lòt bagay isit la, li te jele tounen yon wòch tonm.

61
00:06:17,689 --> 00:06:26,113
Daprè Pwofesè Doktè Lengfelder, objektif prensipal
plant nikleyè Chernobyl la te pou bay yon gwo kantite

62
00:06:26,113 --> 00:06:30,325
enèji bay yon sipè-zam militè ki te toupre Pripyat!

63
00:06:30,325 --> 00:06:33,785
Nan dènye etap la, yo te gen pou konstwi 16 plant nikleyè.

64
00:06:33,785 --> 00:06:42,625
Yo te vize pou founi yon total de dis
sipè-zam konsa ak kantite enèji enkwayab.

65
00:06:42,625 --> 00:06:48,503
Plan sa a sètènman pa pase inapèsi
pou sèvis entèlijans Etazini yo!

66
00:06:48,503 --> 00:06:55,178
II. Devlopman yon sipè-zam militè nan Inyon Sovyetik

67
00:06:55,178 --> 00:07:04,205
Depi Sovyetik yo pa t kapab ratrape Etazini nan devlopman
bonm atomik, yo te itilize konesans enjenyè Alman ki espesyalize

68
00:07:04,205 --> 00:07:08,045
nan gwo frekans ke yo te depòte nan Larisi apre 1945.

69
00:07:08,045 --> 00:07:13,041
Yo te deja devlope yon nouvo kalite rada
rekonesans long-distans e kounye a yo t ap fè plis

70
00:07:13,041 --> 00:07:15,965
rechèch nan Larisi sou "antèn ki depase orizon an".

71
00:07:15,965 --> 00:07:25,085
Sa a te mennen nan devlopman antèn deteksyon misil rada
elektwomayetik eskalè, konplè ak elektwonik ki koresponn lan!

72
00:07:25,085 --> 00:07:29,625
Devlopman apre lagè yo te finalman
mennen nan teknoloji ki gen de itilizasyon:

73
00:07:29,625 --> 00:07:38,314
Anplis de itilizasyon pasifik, zam sa yo ki devlope te itilize
tou pou atak ak destriksyon pa lame a, pa egzanp

74
00:07:38,314 --> 00:07:46,329
pou lanse misil, pwovoke tranbleman tè, manipile
tan an oswa menm pou enfliyans mantal, elatriye.

75
00:07:46,329 --> 00:07:50,185
Nouvo teknoloji Ris yo te vin rele "Woodpecker".

76
00:07:50,185 --> 00:07:55,555
Tèm "woodpecker" la sòti nan bri entèferans
radyo a ki sonnen tankou pikaj yon pic, e se

77
00:07:55,555 --> 00:07:59,495
premye fwa operatè radyo amatè yo te dekouvri l.

78
00:07:59,495 --> 00:08:07,325
Jounal Ameriken Miami Herald te itilize tèm
sa a tou nan atik li a "Batay ak Pic Risi".

79
00:08:07,325 --> 00:08:14,012
Superzam sa a se yon kalite zam reyon
ki mande yon kantite enèji ki gwo anpil.

80
00:08:14,012 --> 00:08:24,445
Nan lane 1957, rechèch sou zam eskalè militè sa a nan
ansyen Inyon Sovyetik te mennen nan yon gwo katastwòf.

81
00:08:24,445 --> 00:08:31,101
Toupre Kyshtym, pre Mayak, te gen yon
enstalasyon rechèch militè nikleyè sekrè.

82
00:08:31,101 --> 00:08:38,302
Dezas sa a te lakòz nivo radyasyon rejyonal ki
te san fwa pi wo pase sa ki te nan Chernobyl!

83
00:08:38,302 --> 00:08:44,114
Ansyen Lietenan Kolonèl Lame Etazini Tom
Bearden te yon analis nan Pentagòn nan.

84
00:08:44,114 --> 00:08:51,425
Li te yon "espesyalis teknoloji skalar" renome e li te
pibliye liv an lang Alman "Skalartechnolgie" (Teknoloji Skalar).

85
00:08:51,425 --> 00:09:02,245
Li esplike dezas sa a konsa: "Sovyet yo te
pwodwi yon debòdman enèji nan echèk Kyshtym bonè yo."

86
00:09:02,245 --> 00:09:08,245
Sa te lakòz yon eksplozyon nikleyè nan yon
enstalasyon depo dechè nikleyè ki toupre a!

87
00:09:08,245 --> 00:09:17,125
Depo radyoaktif la te kontamine yon zòn apeprè 1,200
km², ki rete ekstrèmman kontamine jiska jounen jodi a.

88
00:09:17,125 --> 00:09:23,672
Mwen te konnen tou ke Sovyetik yo te enstale
aparèy sekirite sou tout transmisè skalè yo pou pwoteje

89
00:09:23,672 --> 00:09:27,392
kont ijans tankou sa ki te rive nan Kyshtym pita.

90
00:09:27,392 --> 00:09:33,605
Sistèm sekirite sa yo te fèt pou dispèse enèji a
dousman ak an sekirite nan tè a pandan yon peryòd tan

91
00:09:33,605 --> 00:09:37,593
ki long, nan ka ta gen yon sikwi kout nan emetè yo.

92
00:09:37,593 --> 00:09:41,643
Nan liv li "FER DE LANCE", Bearden kontinye eksplike:

93
00:09:41,643 --> 00:09:47,777
"Nouvo sipè-zam yo te devlope,
pwodui ak deplwaye anba direksyon KGB a."

94
00:09:47,777 --> 00:09:54,464
Paske yo te trè sekrè, yo pa t
janm remèt yo bay lame ris regilye a!

95
00:09:54,464 --> 00:10:00,717
Nan ane 1960, ansyen chèf gouvènman Inyon
Sovyetik la, Nikita Khrushchev, te fè deklarasyon sa a

96
00:10:00,717 --> 00:10:04,263
bay presidyòm li konsènan zam eskalè nan lavni:

97
00:10:04,263 --> 00:10:09,446
"Nou gen yon nouvo zam – nan
pòtfolyo syantis nou yo, pou nou di konsa."

98
00:10:09,446 --> 00:10:17,185
Li tèlman pwisan ke, si yo ta itilize li san
okenn restriksyon, li ta detwi tout lavi sou Latè.

99
00:10:17,185 --> 00:10:22,465
Sepandan, nouvo sipè-zam eskalè a pa
t an operasyon jiskaske Avril 1963.

100
00:10:22,465 --> 00:10:30,125
Twò ta pou Khrushchev kontrekare konfwontasyon
Etazini nan Kriz Misil Kiba a nan Oktòb 1962.

101
00:10:30,125 --> 00:10:39,703
Zam sipè a te itilize pou premye fwa 10 avril 1963 pou
detwi soumaren ameriken "U.S.S. TRESHER" anba dlo bò kòt lès

102
00:10:39,703 --> 00:10:44,121
Etazini pandan yon egzèsis kòm yon demonstrasyon pouvwa!

103
00:10:44,121 --> 00:10:53,846
Sepandan, istwa ofisyèl toujou reklame ke
soumaren nikleyè a te koule akoz yon defo teknik.

104
00:10:53,846 --> 00:10:57,973
III. Sipè-zam militè a ka manipile tan an!

105
00:10:57,973 --> 00:11:08,105
Depi 1962, ansyen Prezidan Etazini Lyndon B. Johnson te
di, "Kèlkeswa moun ki kontwole tan an ap kontwole mond lan."

106
00:11:08,105 --> 00:11:15,406
Depi nouvo teknoloji skalè sa a pwouve li gen
enfliyans sou tan an, nenpòt avansman nan rechèch sou zam

107
00:11:15,406 --> 00:11:20,006
sa yo vle di yon pouvwa politik ak militè ekstraòdinè!

108
00:11:20,006 --> 00:11:28,866
Depi nan ane 1970 yo, gwo echèl manipilasyon tan te fèt
pa Sovyetik yo, pami lòt, epi pita tou pa lòt fòs militè.

109
00:11:28,866 --> 00:11:35,670
Yo te rapòte sou transmisè
"Woodpecker" Sovyetik yo ni Ozetazini ni an Ewòp.

110
00:11:35,670 --> 00:11:44,100
Sa a ilistre, pa egzanp, pa yon desen anime sou
kontwòl tan an nan edisyon 8 out 1974 nan WELT am SONNTAG:

111
00:11:44,100 --> 00:11:50,173
Kontwòl elektromayetik tranbleman tè, kontwòl vag chalè
ak sechrès ekstrèm, osi byen ke jenere tonbe nèj te

112
00:11:50,173 --> 00:11:54,093
diskite isit la nan yon fason aksesib pou piblik la an jeneral.

113
00:11:54,093 --> 00:12:02,897
Palman Ewopeyen an konfime tou egzistans zam meteyo
danjere konsa nan yon rapò ki date 14 janvye 1999 ki

114
00:12:02,897 --> 00:12:08,970
gen tit "HAARP – Yon sistèm zam ki afekte klima a"!

115
00:12:08,970 --> 00:12:15,173
IV. Tantativ pou kontwole sipè-zam militè a

116
00:12:15,173 --> 00:12:22,621
Nan dat 16 jen 1972, Konferans Nasyonzini ak
Rezolisyon sou Prevansyon Domaj Anviwònman pa Zam

117
00:12:22,621 --> 00:12:26,465
Destriktif ak Lòt Sistèm te fèt nan Stockholm!

118
00:12:26,465 --> 00:12:36,295
Nan lane 1975, Sovyetik yo te soumèt plizyè pwopozisyon
pou dezameman nikleyè ak dezameman zam elektwomayetik skalè.

119
00:12:36,295 --> 00:12:39,985
Sepandan, Etazini te inyore sa yo nan epòk la.

120
00:12:39,985 --> 00:12:47,981
Nan ane 1976/77, yo te adopte Konvansyon UN-ENMOD
la pou anpeche itilizasyon sistèm zam anviwònmantal.

121
00:12:47,981 --> 00:12:53,849
Sepandan, yo te sèlman an pati
obligatwa epi yo te detann ankò an 1997.

122
00:12:53,849 --> 00:12:58,820
Men yon ekstrè ki soti nan Konvansyon ENMOD la, Annexe 2:

123
00:12:58,820 --> 00:13:06,525
"Egzanp ki vin apre yo ilistre posiblite ki ka
kreye lè w itilize teknik manipilasyon anviwònman:

124
00:13:06,525 --> 00:13:15,126
Tranbleman tè, tsunami, deranjman nan balans ekolojik yon rejyon,
chanjman nan modèl tan (nyaj, presipitasyon, siklòn

125
00:13:15,126 --> 00:13:23,450
ak tornad), chanjman nan modèl klima ak kouran
oseyan, chanjman nan eta kouch ozòn nan ak iyonosfè a.

126
00:13:23,450 --> 00:13:31,730
Ansyen Sekretè Defans Etazini Dr William Cohen te
konfime egzistans zam destriksyon masiv sa yo nan dat 28

127
00:13:31,730 --> 00:13:36,966
avril 1997 nan yon "konferans sou teworis" nan Aten:

128
00:13:36,966 --> 00:13:44,134
"Lòt moun menm angaje nan yon kalite
eko-teworis, chanje klima a, kreye tranbleman tè, ouvri

129
00:13:44,134 --> 00:13:48,452
vòlkan atravè itilizasyon ond elektwomayetik."

130
00:13:48,452 --> 00:13:54,809
Se reyèl, e se poutèt sa nou dwe
entansifye efò "anti-teworis" nou yo!

131
00:13:54,809 --> 00:14:02,503
Cohen pa t mansyone ke zam sa yo itilize sitou nan
fòm teworis leta pa pisans nikleyè, men pito li te

132
00:14:02,503 --> 00:14:07,701
kache krim leta sa yo anba kouvèti jeneral teworis.

133
00:14:07,701 --> 00:14:12,305
V. Istwa an fon ki pi sekrè sou dezas reaktè Chernobyl la

134
00:14:12,305 --> 00:14:21,985
Apre plis rechèch, Werner Altnickel te jwenn deklarasyon ki pi
eksplozif sou sit entènèt espesyalis vag eskalè ak ansyen lyetnan

135
00:14:21,985 --> 00:14:29,624
kolonèl ameriken Tom Bearden sou evènman reyèl yo,
ki te kenbe an sekre pa KGB e ki pa twò konnen, ki

136
00:14:29,624 --> 00:14:34,305
te mennen nan eksplozyon reaktè nikleyè Chernobyl la.

137
00:14:34,305 --> 00:14:40,962
Liyetnan Kolonèl Bearden te ekri nan liv li "FER DE LANCE",
ki te pibliye nan dezyèm edisyon li an 2002, ke li te

138
00:14:40,962 --> 00:14:45,315
dirèkteman enplike nan dezas plant pouvwa nikleyè a an menm tan!

139
00:14:45,315 --> 00:14:51,458
Soti nan pèspektiv militè ameriken, li dekri
an detay nan liv sa a teknoloji lagè

140
00:14:51,458 --> 00:14:55,625
elektwomayetik skalè ki te lakòz dezas nikleyè a.

141
00:14:55,625 --> 00:15:03,360
Nou site ekstrè nan liv li a kòmanse sou paj
129, sonje ke sipè-zam eskalè sa a ka menm

142
00:15:03,360 --> 00:15:08,906
sèvi pou deklanche tranbleman tè, pami lòt bagay:

143
00:15:08,906 --> 00:15:17,905
Nan mwa Avril 1986, "transmetè entèferomèt KGB yo" te kòmanse
akimile enèji elektwomayetik, ki te fòse

144
00:15:17,905 --> 00:15:26,483
antre nan bò "San Andreas Fault" la, ki pase
atravè Los Angeles e rive jis San Francisco.

145
00:15:26,483 --> 00:15:35,065
Yo te itilize "enteryè" reyon Woodpecker yo kòm
"super otowout" pou vag longitudinal yo ak entèferometri.

146
00:15:35,065 --> 00:15:38,045
Sovyetik yo te itilize de tras reyon.

147
00:15:38,045 --> 00:15:44,428
Youn desann soti nan nò atravè rejyon Pòl Nò
ak mòn glas yo pou rive nan sib la – e yon lòt

148
00:15:44,428 --> 00:15:47,705
fè wonn soti nan lès pou rive nan zòn sib la.

149
00:15:47,705 --> 00:15:55,578
Sovyetik yo te kreye yon tranbleman tè ki te trè gwo – an
reyalite, yo te pwodui yon seri antye de tranbleman tè

150
00:15:55,578 --> 00:16:03,449
konsa sou tout longè Fòt San Andreas la, ak gwo replik
apre tranbleman prensipal la te koze destriksyon terib.

151
00:16:03,449 --> 00:16:13,265
An rezime: yo te prepare "yon gwo
tranblemanntè" ke tout moun te ap tann e pè depi lontan.

152
00:16:13,265 --> 00:16:18,517
VI. Repons Etazini pou atak Pic-bois Ris la

153
00:16:18,517 --> 00:16:22,565
Nou kontinye site nan liv Tom Bearden an:

154
00:16:22,565 --> 00:16:25,765
"Yon gwoup prive kontakte mwen."

155
00:16:25,765 --> 00:16:33,297
Yo te deklare ke yo te kapab etenn youn nan transmetè yo lè yo
pwodui yon gwo, ekstraòdinè "puls siyal

156
00:16:33,297 --> 00:16:40,685
repwika konjige faz" ki t ap retounen dirèkteman
nan transmetè a epi boule l katastwofikman.

157
00:16:40,685 --> 00:16:50,745
An reyalite, li te parèt ke tout "Zòn Andreas Graben"
la te dwe stimule sou tout longè li pa depo enèji sipli.

158
00:16:50,745 --> 00:17:01,177
Nan ka sa a, endiksyon yon tranbleman tè asiyen nan Kalifòni te
fèk kòmanse e li te gen yon magnitid san okenn presedan konparab.

159
00:17:01,177 --> 00:17:10,606
Si evènman sa a oswa evènman sa yo ta rive,
pèt lavi ak pwopriyete Ameriken yo ta etonan.

160
00:17:10,606 --> 00:17:13,246
"Faktè gwo risk la"

161
00:17:13,246 --> 00:17:19,525
Kesyon gwoup la poze m te
prezante yon desizyon ki te trè difisil.

162
00:17:19,525 --> 00:17:25,716
Kalite gwo reyon entèferomèt Sovyetik sa
yo, yon fwa yo fin etabli, genyen yon enèji

163
00:17:25,716 --> 00:17:29,465
jey longitidinal elektromayetik ki enòmen.

164
00:17:29,465 --> 00:17:37,419
Si yon emetè Sovyetik te plase toupre enstalasyon
nikleyè epi li te imedyatman fè yon sikwi kout akòz fonn,

165
00:17:37,419 --> 00:17:42,520
tout "enèji potansyèl" la t ap kouri dirèkteman nan tè a.

166
00:17:42,520 --> 00:17:49,144
Nan ka yon echèk katastwofik konsa nan transmisè
a, yon "puls ond lonjitidinal" ki gen yon pouvwa

167
00:17:49,144 --> 00:17:53,458
ekstraòdinè ta gaye nan tout direksyon alantou Latè.

168
00:17:53,458 --> 00:18:00,153
Premye materyèl nikleyè ke puls la
frape ta fann toudenkou e trè vyolan.

169
00:18:00,153 --> 00:18:09,364
Si transmetè a te sitiye sèlman kèk kilomèt lwen youn
oswa plizyè sit misil entèkontinantal, eksplozyon total

170
00:18:09,364 --> 00:18:14,946
la ta ka rezilta anviwon 30 oswa 40 ogiv nikleyè megaton.

171
00:18:14,946 --> 00:18:23,104
Sal e pi sal... Konsekans yo ta masiv: pousyè
radyoaktif ak kontaminasyon radyoaktif ta gaye atravè

172
00:18:23,104 --> 00:18:28,804
lemond e ta ka touye dè milyon moun nan ane k ap vini yo.

173
00:18:28,804 --> 00:18:32,398
Reaktè nikleyè yo t ap nan menm risk la.

174
00:18:32,398 --> 00:18:41,795
Fisyon imedyat tout materyèl fisil nan youn
ladan yo ta deklanche yon eksplozyon nikleyè jeyan.

175
00:18:41,795 --> 00:18:44,606
Sa ta etabli yon nouvo presedan.

176
00:18:44,606 --> 00:18:49,505
Sa te faktè gwo risk la.

177
00:18:49,505 --> 00:18:52,766
Faktè "risk ki ba" a

178
00:18:52,766 --> 00:18:59,365
Faktè risk ki ba a ta ke ti kras oswa pa gen
anyen nan sa a ta rive, petèt lakòz yon

179
00:18:59,365 --> 00:19:03,734
tranbleman tè nan yon zòn fay ki tou pre, elatriye.

180
00:19:03,734 --> 00:19:11,273
Mwen te konnen ke apre premye echèk transmisè Kyshtym yo,
Sovyetik yo te pwodui yon "flach EMP" sou yon echèl ki pi

181
00:19:11,273 --> 00:19:19,593
piti anpil, e ke flach sa a te lakòz yon eksplozyon
nikleyè nan yon enstalasyon depo dechè nikleyè ki te toupre.

182
00:19:19,593 --> 00:19:25,867
Mwen te konnen tou ke Sovyetik yo te enstale
sistèm sekirite nan Kyshtym pou evènman echèk

183
00:19:25,867 --> 00:19:30,360
konsa nan tout "transmetè entèferomèt" eskalè yo.

184
00:19:30,360 --> 00:19:38,218
Si aparèy sekirite yo kenbe nan ka yon kout sikwi toudenkou nan
transmisè a, yo ta ka kenbe "fèy ond EM lonjitidinal

185
00:19:38,218 --> 00:19:46,261
yo" ak potansyèl yo ase lontan pou dispèse enèji a dousman
ak an sekirite nan tè a pandan yon peryòd tan ki long.

186
00:19:46,261 --> 00:19:51,075
Sa te faktè risk ki ba a.

187
00:19:51,075 --> 00:19:56,833
VII. Vrè kòz dezas Chernobyl la

188
00:19:56,833 --> 00:20:03,240
Nan liv li a, Bearden dekri an detay
kijan dezas reaktè a te vrèman deklanche:

189
00:20:03,240 --> 00:20:09,513
"Gwoup la remèsye m, yo di y ap
tire, epi yo rakroche telefòn nan."

190
00:20:09,513 --> 00:20:18,218
Yo tire 25 avril 1986, jis jan yo te pwomèt,
epi yo detwi youn nan transmisè KGB yo –

191
00:20:18,218 --> 00:20:23,737
aparaman kèk kilomèt lwen reaktè nikleyè Chernobyl yo.

192
00:20:23,737 --> 00:20:32,574
Lè transmisè a te frape epi detwi, enjenyè Bill Bise, ki te deyò
nan chan ap mezire reyon Woodpecker yo ak detektè

193
00:20:32,574 --> 00:20:41,182
chan mayetik, te obsève echèk toudenkou nan reyon
Woodpecker la k ap vin alantou Latè soti nan lès.

194
00:20:41,182 --> 00:20:47,400
Sa li t ap mezire kounye a se te destriksyon ki
te reyisi nan transmisè entèferomèt a distans lan.

195
00:20:47,400 --> 00:20:55,220
San li pa t reyalize, li te detèmine rezilta yon
gwo kont-atak nan yon batay ki te trè danjere.

196
00:20:55,220 --> 00:21:03,202
Lè enstalasyon transmisyon an te detwi, aparèy sekirite yo te
aktive, yo te kaptire gwo potansyèl radyasyon an epi

197
00:21:03,202 --> 00:21:12,082
kenbe li pandan apeprè 24 èdtan, pa lage dousman ak piti piti
enèji radyasyon entans la nan tè a pandan tout peryòd la.

198
00:21:12,082 --> 00:21:20,785
Yon mesaj dezespere sou reaktè Chernobyl yo te alarme
pèsonèl kontwòl plant nikleyè a, sa ki te pouse yo fèmen

199
00:21:20,785 --> 00:21:25,305
reaktè sa yo imedyatman (lè yo bese ba kontwòl kadmi yo).

200
00:21:25,305 --> 00:21:29,752
Men iranyòm nan baton konbistib yo te toujou la, natirèlman.

201
00:21:29,752 --> 00:21:37,753
Chernobyl te tann ak souf koupe pou wè
si prekosyon sekirite yo t ap kenbe.

202
00:21:37,753 --> 00:21:47,989
Lè sa a, 26 avril 1986, sistèm sekirite yo finalman
echwe epi yon renvèsman ond lonjitidinal ki pi fèb te

203
00:21:47,989 --> 00:21:53,913
fèt pase sa ki t ap rive pi bonè san sistèm sekirite yo.

204
00:21:53,913 --> 00:22:04,115
Ond longitudinal k ap gaye nan tè a frape nwayo reaktè a
nan Chernobyl ki pi pre ond longitudinal yo, kèk segonn

205
00:22:04,115 --> 00:22:10,446
anvan yon tranbleman tè te pwovoke lè ond longitudinal yo rive.

206
00:22:10,446 --> 00:22:16,666
Yon pati nan iranyòm ki te frape nan nwayo reaktè
a te imedyatman fann, li te pete soti nan

207
00:22:16,666 --> 00:22:20,657
estrikti kontenè a epi li te vomi materyèl radyoaktif.

208
00:22:20,657 --> 00:22:26,177
Falout nikleyè te gaye sou prèske tout Ewòp.

209
00:22:26,177 --> 00:22:31,605
Anplis rapò Bearden an, gen yon lòt rapò
ki trè konplemantè pa Dr. Peter Beter.

210
00:22:31,605 --> 00:22:38,300
Li te deja nonmen pa Prezidan J. F.
Kennedy kòm sipèvizè Bank Komès Etranje Etazini.

211
00:22:38,300 --> 00:22:47,426
Li te esplike ke motivasyon Etazini pou kont-atak skalè sa a pa t
sèlman defansif, li konfime ke Etazini pa t vle

212
00:22:47,426 --> 00:22:57,026
tolere ankò avantaj teknolojik Larisi te genyen e se
poutèt sa li te detwi enstalasyon zam skalè Ris la.

213
00:22:57,026 --> 00:23:03,305
VIII. Syantis Ris yo demanti naratif ofisyèl Chernobyl la!

214
00:23:03,305 --> 00:23:12,112
Menm apre plis pase 38 ane, sa yo rele medya prensipal yo pa fè
anpil kontribisyon pou dekouvri laverite sou dezas Chernobyl la.

215
00:23:12,112 --> 00:23:17,496
Olye de sa, yo prèske sèlman
pwopaje deklarasyon ofisyèl gouvènman yo.

216
00:23:17,496 --> 00:23:23,685
Èske sa pa vrèman wont, sitou paske gouvènman yo finanse yo tou?

217
00:23:23,685 --> 00:23:29,470
Sepandan, menm sa yo rele medya prensipal yo
oblije revele verite pasyèl de tan zan tan.

218
00:23:29,470 --> 00:23:38,681
Youn nan egzanp sa yo se yon dokimantè NDR-ARTE ki
soti an 1998 ki rele: "Rezon reyèl pou Chernobyl?".

219
00:23:38,681 --> 00:23:43,715
Dokiman sa a se moso ki manke nan
devinèt la nan "Rapò Bearden Etazini".

220
00:23:43,715 --> 00:23:50,607
Dapre pèspektiv Ris la, syantis Ris yo
demanti deklarasyon ofisyèl gouvènman Ris la.

221
00:23:50,607 --> 00:23:59,250
Depi syantis Ris yo te klèman pa t okouran de enpèt dirèk enèji
elektwomayetik sou iranyòm plant pouvwa nikleyè a

222
00:23:59,250 --> 00:24:07,171
akoz sekrè KGB te enpoze, yo pa t kapab eksplike
kèk nan pwosesis fizik ki te fèt nan moman sa a.

223
00:24:07,171 --> 00:24:15,617
Kòm dokimantè sa a genyen anrejistreman orijinal ki gen anpil
valè sou rès Chernobyl yo, ki ka fè yon kontribisyon enpòtan pou

224
00:24:15,617 --> 00:24:19,466
dekouvri laverite, kounye a n ap montre ekstrè dokimantè sa a.

225
00:24:19,466 --> 00:24:25,529
Enfòmasyon rechèch sou background ke Werner
Altnickel bay la esplike evènman reyèl yo

226
00:24:25,529 --> 00:24:30,096
nan Chernobyl nan yon fason ki trè kredib:

227
00:24:34,346 --> 00:24:41,785
Prezantatè ARTE: Nan mwa Jiyè 1986, de mwa apre
terib dezas nan plant nikleyè Chernobyl la, KGB

228
00:24:41,785 --> 00:24:47,332
te pibliye yon lis enstriksyon ki te pi wo sekrè.

229
00:24:47,332 --> 00:24:54,692
Nan tèt lis la te: "Kòz reyèl pi
move senaryo a pa dwe janm revele."

230
00:24:54,692 --> 00:24:58,052
Men yon nonm te vle konnen laverite kanmenm.

231
00:24:58,052 --> 00:25:01,604
Fizisyen nikleyè Konstantin Pavlovich Checherov.

232
00:25:01,604 --> 00:25:09,985
Se poutèt sa li te kontinye monte nan rès yo, menm anba
sarkofaj la ki kounye a antoure reaktè No. 4 ki detwi a.

233
00:25:09,985 --> 00:25:19,176
Lè li te fè sa, li te jwenn tras etranj nan aksidan an ki
pa t matche ak eksplikasyon yo te bay mond lan nan epòk la.

234
00:25:21,669 --> 00:25:27,796
Checherov, fizisyen nikleyè, Moskou: Nou te monte nan
shaft reaktè a epi nou te rale kò nou pi lwen nan chanm

235
00:25:27,796 --> 00:25:31,112
kontwòl ki anlè reaktè a, menm nan chanm ki anba reaktè a.

236
00:25:31,112 --> 00:25:40,883
Nou te pran foto ak videyo, nou te kolekte dè santèn
echantiyon epi, mwen ta di, nou te fè dè milye mezi.

237
00:25:40,883 --> 00:25:47,018
Se sèlman lè sa a nou te kòmanse reyalize
piti piti sa ki te aktyèlman rive Blòk 4 la.

238
00:25:47,018 --> 00:25:56,937
Epi toudenkou li te vin klè pou nou ke eksplikasyon ofisyèl
yo depi 1986 pa t matche ditou ak sa nou t ap wè devan nou.

239
00:25:56,937 --> 00:26:03,171
Prezantatè ARTE: An menm tan, nan mwa Jiyè
1986, KGB te remèt politisyen ak ofisyèl ki

240
00:26:03,171 --> 00:26:08,592
gen gwo ran yon lis sekrè ak enstriksyon klè.

241
00:26:08,592 --> 00:26:15,812
Checherov: Lis sa a te aktyèlman kreye nan yon
fason ki byen etranj, senpleman pa sèvis sekrè KGB a.

242
00:26:15,812 --> 00:26:19,174
Sa te etranj. Yon desizyon politik.

243
00:26:19,174 --> 00:26:25,713
Lis la te pibliye e tout pèsonèl jesyon te oblije respekte li.

244
00:26:25,713 --> 00:26:27,653
Atik 1 sou lis la:

245
00:26:27,653 --> 00:26:33,126
Tout enfòmasyon ki revele vrè koz
dezas reaktè a se strikteman konfidansyèl.

246
00:26:33,126 --> 00:26:39,109
Kidonk tout deklarasyon ofisyèl yo pa t vre
apre tout, paske yo pa t sekrè. Vrèman etranj.

247
00:26:39,109 --> 00:26:45,678
Prezantatè ARTE: Dapre deklarasyon ofisyèl la, aksidan reaktè
lannwit lan te koze pa erè imen, pa yon

248
00:26:45,678 --> 00:26:52,241
tantativ iresponsab pou klarifye sa ki ta dwe
fèt nan ka yon arè toudenkou nan turbin nan.

249
00:26:52,241 --> 00:26:54,731
Lè yo rive touche switch ijans lan, li te deja twò ta.

250
00:26:54,731 --> 00:27:01,817
A 1:23 nan maten ak 59 segonn, yon gwo
eksplozyon te souke tèt sal reaktè a.

251
00:27:01,817 --> 00:27:06,717
Debri grafit k ap klere te tonbe sou bilding ki
toupre yo epi yon nyaj patikil radyoaktif te

252
00:27:06,717 --> 00:27:09,897
monte plizyè kilomèt nan syèl la pandan lannwit.

253
00:27:09,897 --> 00:27:14,105
Etid la te finanse pa Kominote Ewopeyen an.

254
00:27:14,105 --> 00:27:17,847
Rapò Gwoup Allianz la te konplete an 1995.

255
00:27:17,847 --> 00:27:22,455
Yo rapòte li gen plis materyèl pase
tout sa yo te janm ranmase anvan.

256
00:27:22,455 --> 00:27:29,559
Sepandan, gen endikasyon ki montre rapò a baze plis
sou chif ofisyèl otorite yo pase sou pwòp rechèch li.

257
00:27:29,559 --> 00:27:38,526
Yo estime ke plizyè santèn milye mèt kib materyèl radyoaktif
rete nan reaktè a, ki gen ladan 40,000 mèt kib dechè ki gen

258
00:27:38,526 --> 00:27:44,068
gwo aktivite radyoaktif melanje ak 200 tòn konbistib nikleyè.

259
00:27:44,068 --> 00:27:50,415
Men si sa te vre, sarkofaj la ta dwe
ranpli jiska bor ak materyèl radyoaktif.

260
00:27:50,415 --> 00:27:57,404
E Checherov ak moun li yo te prèske pa t ka grenpe desann
la, omwen pa san yon pwoteksyon espesyal ki byen konplike.

261
00:27:57,404 --> 00:28:01,442
Yo ta sètènman sibi gwo domaj radyasyon sou plas la.

262
00:28:01,442 --> 00:28:06,314
Checherov: Pifò nan pèsepsyon komen sou
Chernobyl pa gen anpil pou wè ak reyalite.

263
00:28:06,314 --> 00:28:10,374
Moun ki travay nan Chernobyl konnen laverite, natirèlman.

264
00:28:10,374 --> 00:28:15,054
Men yo rejte efò pou sansibilize
moun yo epi kenbe laverite pou tèt yo.

265
00:28:15,054 --> 00:28:25,014
Prezantatè ARTE: ...santral nikleyè Chernobyl la te bati
nan yon zòn ki te jeneralman konsidere kòm jeolojikman estab.

266
00:28:25,014 --> 00:28:30,965
Feliks Aptekajew, seizmologis, Ikrèn: Opozan teyori tranbleman tè
a te reklame ke tranbleman tè pa t ka rive isit la

267
00:28:30,965 --> 00:28:36,562
paske yon estrikti plak jeyolojik ki tèlman ansyen, jan yo
jwenn nan zòn sa a, senpleman pa pèmèt tranbleman tè.

268
00:28:36,562 --> 00:28:41,167
Prezantatè ARTE: Estasyon sismolojik la an reyalite
te anrejistre sèlman yon tranbleman fèb, lokalize.

269
00:28:41,167 --> 00:28:45,054
Èske te ka gen yon tranbleman tè konsa nan Chernobyl?

270
00:28:45,054 --> 00:28:48,926
Kisa temwen je yo di sou sa a?

271
00:28:48,926 --> 00:28:52,692
Checherov: Lè aksidan an te rive, tout anplwaye ki
t ap travay nan chanjman lannwit lan te natirèlman

272
00:28:52,692 --> 00:28:56,094
enplike nan ensidan an nan yon fason oswa yon lòt.

273
00:28:59,918 --> 00:29:05,993
Kèlkeswa si yo te sou sèvis nan sal kontwòl la oswa
nan sal turbine an, tout moun te rapòte ke yo te

274
00:29:05,993 --> 00:29:10,774
santi yon fason oswa yon lòt lè aksidan an t ap rive.

275
00:29:14,891 --> 00:29:19,354
Pifò moun sonje yon bri rèl san
briye; se konsa tout bagay te kòmanse.

276
00:29:19,354 --> 00:29:32,138
Yon bri frekans ba te fè planche a tranble, miray yo te balanse,
plâtre a te koule desann soti nan plafon an. Tout moun sonje sa.

277
00:29:32,138 --> 00:29:36,134
Tè a te sanble louvri anba yo.

278
00:29:38,974 --> 00:29:43,483
Gen kèk menm ki te di yo te santi l tankou yon tranblemanntè.

279
00:29:43,483 --> 00:29:49,213
Prezantatè ARTE: 1990: Yon dokiman ki soti
nan Kiev gen 20 temwayaj temwen je, rapò

280
00:29:49,213 --> 00:29:52,872
anplwaye plant elektrisite ki te sou sèvis swa sa a.

281
00:29:52,872 --> 00:29:57,471
Yo temwaye: "Tè a tranble anvan dezas la frape."

282
00:29:57,471 --> 00:30:07,729
Tranbleman tè magnitude 2 la, ke sismològ yo te detekte e ke anpil
temwen je te konfime, te fèt jis kèk segonn anvan dezas la.

283
00:30:07,729 --> 00:30:12,861
Dokimantè NDR-ARTE a pa bay yon
repons satisfè pou tranbleman tè sa a.

284
00:30:12,861 --> 00:30:18,075
Sepandan, eksplikasyon Liyetnan Kolonèl
Bearden yo kounye a bay yon eksplikasyon konklizif.

285
00:30:18,075 --> 00:30:24,551
Akòz kondisyon jeyolojik yo, sa pa t ka yon
tranbleman tè natirèl, men se te koze pa

286
00:30:24,551 --> 00:30:28,524
itilizasyon zam elektwomayetik sekrè ki dekri pi wo a!

287
00:30:28,524 --> 00:30:35,096
Li te deklanche nan moman kote prekosyon sekirite
yo te echwe, sa ki te lakòz gwo kantite enèji

288
00:30:35,096 --> 00:30:39,044
rezidyèl yo lage toudenkou e san kontwòl nan tè a.

289
00:30:39,044 --> 00:30:44,558
Kèk segonn apre, te gen yon eksplozyon nan plant nikleyè a.

290
00:30:44,558 --> 00:30:51,844
Sepandan, enpresyon dokimantè Arte a bay ke
tranbleman tè a te ka deklanche dezas la se demonstrabman fo.

291
00:30:51,844 --> 00:30:59,808
Syantis Alman yo te bay prèv syantifik nan etid
sou plant nikleyè BIBLIS-B la ke li pran omwen

292
00:30:59,808 --> 00:31:04,594
apeprè 30 minit pou yon fonn nikleyè URANIYòm rive.

293
00:31:04,594 --> 00:31:13,053
Se poutèt sa dokimantè Arte a finalman ka sèlman eksplike pa
deklarasyon Tom Bearden yo ki di ke dezas nikleyè

294
00:31:13,053 --> 00:31:22,870
Chernobyl la te koze pa yon echanj kout kou elektwomayetik
skalè militè ant KGB Inyon Sovyetik la ak Etazini.

295
00:31:22,870 --> 00:31:28,060
ARTE: Prezantatè: Men deklarasyon
enteresan sa yo pa t janm konsidere:

296
00:31:28,060 --> 00:31:31,249
Checherov: Mwen tande yon bri tonè,
yon plak tonbe soti nan plafon an.

297
00:31:31,249 --> 00:31:37,728
Planche a tranble, limyè yo etenn, epi limyè ijans lan limen.

298
00:31:37,728 --> 00:31:45,965
Apre 30 a 40 segonn, nou tande bri file anlè nou
ki sòti nan direksyon . Tòti a tonbe nan ranje B.

299
00:31:45,965 --> 00:31:49,585
Premye rekò a tonbe, apre sa yon lòt rekò tonbe youn apre lòt.

300
00:31:49,585 --> 00:31:56,581
Lè sa a, limyè yo te etenn. Premyeman tranbleman
yo, chòk yo ak vibrasyon yo, apre sa limyè yo etenn.

301
00:31:56,581 --> 00:32:00,401
Lè limyè yo retounen, yo deside fèmen reaktè a.

302
00:32:00,401 --> 00:32:07,061
Se egzakteman konsa li te ye. Premye se te chòk
ak kout, epi apre sa desizyon pou fèmen reaktè a.

303
00:32:07,061 --> 00:32:10,461
Se pwen ki pi enpòtan an.

304
00:32:12,916 --> 00:32:17,081
Atravè twou ki nan do kay la, mwen te ka wè yon
ti klere, se pa te dife, se te yon lòt bagay.

305
00:32:17,081 --> 00:32:21,677
Mi yo nan chanm kontwòl la te kòmanse
tranble, menm jan ak plafon an ak planche a.

306
00:32:21,677 --> 00:32:24,487
Apre kèk segonn, yon dezyèm eksplozyon.

307
00:32:24,487 --> 00:32:27,981
Yon ti jan pi fèb, men li te etranj kijan tout bagay te kraze.

308
00:32:27,981 --> 00:32:34,241
Yon klere kolore ki te monte jiska yon wotè san mèt.

309
00:32:35,741 --> 00:32:40,421
Prezantatè ARTE: Temwayaj temwen yo ak
rezilta rechèch Checherov yo fè yon bagay klè:

310
00:32:40,421 --> 00:32:47,600
Eksplikasyon otorite Sovyetik yo
te pibliye an 1986 la te pa kòrèk.

311
00:32:47,600 --> 00:32:52,321
Souvan, yo fè obsèvasyon ki vrèman siprizan.

312
00:32:55,241 --> 00:33:00,821
Checherov: Moun te espere ke kò grafit la
ak nwayo reaktè a ta rete entak, men anyen

313
00:33:00,821 --> 00:33:05,473
konsa pa t rive; te gen sèlman yon gwo twou.

314
00:33:05,473 --> 00:33:11,829
Yo te panse ke kontenè biyosekirite an fòm
bag ki te antoure reaktè a te detwi oswa

315
00:33:11,829 --> 00:33:15,701
omwen gravman domaje – men sa pa t vre non plis.

316
00:33:15,701 --> 00:33:19,701
Li te prèske entak, ak sèlman ti domaj.

317
00:33:22,907 --> 00:33:32,022
Anpil nan sifas li, espesyalman sou bò
anndan an, te toujou kenbe penti li.

318
00:33:32,022 --> 00:33:40,070
Werner Altnickel: Tout bagay te rive nan kèk segonn. Lè
enpèsyon enèji EMP la toudenkou aktive iranyòm nan epi jete li.

319
00:33:40,070 --> 00:33:47,321
Nan yon efondreman nòmal, sa t ap pran anpil plis
tan e penti ki anndan resipyan an t ap sètènman boule.

320
00:33:47,321 --> 00:33:57,421
Sa te rive tèlman vit ke inèsi tèmik kontenè sekirite biyolojik
la pwobableman menm pwoteje penti ki anndan l lan kont boule.

321
00:33:57,421 --> 00:34:06,509
Checherov: Moun te atann ke yon eksplozyon nan aks
reaktè a ta dechire tout bagay – men anyen pa t dechire.

322
00:34:06,509 --> 00:34:15,117
Pou rezon sa a, anpil nan sipò yo ki te itilize pou
estabilize chapo grafit la te senpleman fonn epi boule nèt.

323
00:34:15,117 --> 00:34:24,493
E lè yo te gade pi pre pati ki te fonn sa yo, li te vin klè ke
te gen yon efè chalè ki vrèman etranj ki te an aksyon isit la.

324
00:34:24,493 --> 00:34:30,421
Kòmsi se te yon flanm soude ki te boule pase nan tiyo yo.

325
00:34:30,421 --> 00:34:38,581
Wi, tiyo yo sanble tankou yo te koupe ak yon
kalite machin soude oswa yon flanm plasma.

326
00:34:41,788 --> 00:34:50,181
Werner Altnickel Tiyo yo, ki sanble te detwi pa yon flanm plasma,
ka sèlman eksplike definitivman pa plasma ki te

327
00:34:50,181 --> 00:34:58,452
kreye a, pa gwo enèji elektwomayetik eskalè a ki pa t
ankò entèsepte pa sistèm tè sekirite ki te echwe yo.

328
00:34:58,452 --> 00:35:05,741
Prezantatè ARTE: Li te minwi, apeprè yon èdtan edmi
anvan aksidan an, lè pechè yo tande yon bri rèl sòt.

329
00:35:07,441 --> 00:35:14,225
1:10 a.m.: Yon evènman ki vrèman etranj ki
enplike yon gad nan antre sal santral la.

330
00:35:14,225 --> 00:35:19,461
Yo di epizantre tranbleman tè k ap vini
an te lokalize dirèkteman anba pwen sa a.

331
00:35:19,461 --> 00:35:27,441
1:21 a.m.: Pandan wout li, chèf sant òdinatè
a remake yon klere ble nan sal santral la.

332
00:35:27,441 --> 00:35:35,740
1:23:35: Tranbleman tè a kòmanse. Gen
yon gwo bri kraze epi blòk kat la tranble.

333
00:35:35,740 --> 00:35:42,593
1:23:40: Anplwaye ki sou sèvis la remake
tranbleman an epi peze bouton ijans lan.

334
00:35:42,593 --> 00:35:45,331
Vibrasyon yo ap ogmante.

335
00:35:45,331 --> 00:35:49,673
Premye kout fò a fè sipò vètikal yo balanse ale-vini.

336
00:35:49,673 --> 00:35:52,521
Tayo plafon yo ap tonbe. Ankò, ekla limyè a.

337
00:35:52,521 --> 00:36:01,341
Windows eklate nan sal machin nan. Yon
tranbleman vyolan epi reaktè a eksploze.

338
00:36:03,149 --> 00:36:09,241
Disèt minit apre, yon kòlèg nan sal
kontwòl la anrejistre yon lòt eksplozyon.

339
00:36:12,490 --> 00:36:13,941
Terenbòl la fini.

340
00:36:13,941 --> 00:36:18,860
Seismograf la pa t anrejistre dezyèm eksplozyon an.

341
00:36:18,860 --> 00:36:22,721
Checherov: Lè nou wè destriksyon ki te nan
chanm ki anlè yo, sa te fè nou rete pou reflechi.

342
00:36:22,721 --> 00:36:27,521
Gen kèk kalite vag chòk ki dwe te fè
ravaj anlè a; petèt yo menm te deklanche la.

343
00:36:27,521 --> 00:36:34,969
Te gen anpil enkonsistans la anlè a
ke nou pa t ka esplike okòmansman.

344
00:36:34,969 --> 00:36:42,361
Werner Altnickel: Doktè Sebastian Pflugbeil ki soti
nan Sosyete pou Pwoteksyon Radyasyon, site nan

345
00:36:42,361 --> 00:36:46,741
Strahlentelex, nimewo 3623632002, ki disponib nan IPPNW.

346
00:36:46,741 --> 00:36:52,941
Pflugbeil di: Checherov te nan shaft reaktè a
twa fwa, kote eleman konbistib yo nòmalman ye.

347
00:36:52,941 --> 00:36:59,394
Sepandan, anrejistreman videyo li yo montre klèman
ke an reyalite pa gen okenn konbistib nikleyè la.

348
00:36:59,394 --> 00:37:03,909
Ki kote li ale? Gen kèk ladan l ki
fonn, men se sèlman yon ti kras.

349
00:37:03,909 --> 00:37:11,443
Ipotez Checherov: Tout nwayo reaktè a, yon gwo blòk grafit ki
sanble ak fwomaj Swis, kote tib ki gen

350
00:37:11,443 --> 00:37:18,475
eleman konbistib ak ba kontwòl yo antre, te vole
anlè tankou yon fize soti nan aks reaktè a.

351
00:37:18,475 --> 00:37:24,401
Nan pwosesis la, li te soufle
kouvèti 2,500 tòn ki sou aks reaktè a.

352
00:37:24,401 --> 00:37:33,020
Kè reaktè a te vole pase li nan yon wotè anviwon
40-50 mèt epi li te vapourize an pati sou wout la.

353
00:37:33,020 --> 00:37:40,029
Apre sa, yon eksplozyon nikleyè kraze tout bagay epi
voye prèske tout konbistib nikleyè a nan anviwònman an.

354
00:37:40,029 --> 00:37:48,415
Kouvèti lou a tonbe ankò epi kounye
a li kanpe an ang sou aks reaktè a.

355
00:37:48,415 --> 00:37:50,763
Vladimir Strachov, Enstiti Jeofizik, Moskou: Men gen yon obstak:

356
00:37:50,763 --> 00:37:59,546
Dapre vèsyon Checherov la, sitiyasyon an nan reaktè a ta
dwe agrave nan 15-20 segonn pou rive nan pwen eksplozyon.

357
00:37:59,546 --> 00:38:01,834
Checherov: Blòk 4 prezante imaj sa a:

358
00:38:01,834 --> 00:38:09,258
Metal fonn nan koule sou planche a, li frape yon
obstak, li vole anlè epi li solidifye an fòm yon rezen.

359
00:38:09,258 --> 00:38:14,845
Ou ka toujou wè sa jodi a, e natirèlman nou te filme li.

360
00:38:14,845 --> 00:38:21,623
Yo ka estime ke metal fonn nan t
ap koule ak yon vitès apeprè 5 m/s.

361
00:38:21,623 --> 00:38:23,521
Kidonk pa dousman ni viskoz.

362
00:38:23,521 --> 00:38:26,481
Senk mèt pa segonn, sa se trè vit.

363
00:38:26,481 --> 00:38:31,762
Metal fonn nan te vwayaje yon maksimòm 50 mèt soti nan reaktè a.

364
00:38:31,762 --> 00:38:37,481
Metal la koule pandan apeprè dis segonn. Apre sa, li solidifye.

365
00:38:37,481 --> 00:38:41,787
Souvan nan yon pozisyon vètikal,
sètadi pandan li t ap koule desann.

366
00:38:41,787 --> 00:38:47,181
Kidonk pa t menm gen ase tan pou li
koule sou planche a epi solidifye la.

367
00:38:52,619 --> 00:38:57,741
W. Strachow: Anplis de sa, gen reyalite ke
moun t ap grenpe alantou reaktè ki te detwi a.

368
00:38:57,741 --> 00:39:04,030
Natirèlman, yo te panse entansite radyasyon
an te dwe enòmen, paske materyèl radyoaktif

369
00:39:04,030 --> 00:39:09,701
la te soti nan reaktè a epi li te koule la.

370
00:39:09,701 --> 00:39:14,901
Kounye a li parèt ke radyasyon an la pa vrèman tèlman fò.

371
00:39:14,901 --> 00:39:20,421
Natirèlman, moun yo te mete kostim
pwoteksyon pou ekspedisyon nan rès reaktè a.

372
00:39:20,421 --> 00:39:25,003
Men li toujou etonan anpil ke okenn nan yo pa mouri.

373
00:39:25,003 --> 00:39:29,421
Aparaman, pèsonn pa menm tonbe malad grav.

374
00:39:32,615 --> 00:39:34,765
Sa enteresan.

375
00:39:34,765 --> 00:39:41,158
Aparaman, prèske pa gen okenn materyèl radyoaktif
ki soti nan reaktè a ki te antre nan bilding lan.

376
00:39:41,158 --> 00:39:43,821
Pa menm nan yon chit lib desann.

377
00:39:43,821 --> 00:39:46,583
Tout bagay te rive twò vit.

378
00:39:46,583 --> 00:39:56,069
Nòt soti nan Werner Altnickel: Mouvman rapid, kout-lavi likid la
ak solidifikasyon toudenkou metal fonn lan dekri pi wo a

379
00:39:56,069 --> 00:40:05,057
fè sans lè yon moun reyalize ke enpòtasyon enèji EMP ekstèn
nan iranyòm nan te entans e li te dire sèlman kèk segonn.

380
00:40:05,057 --> 00:40:15,783
Sa vle di: aktivasyon vyolan ak rapid nan nwayo atomik iranyòm
yo, yon fonn cho ak mens ki koule rapidman, epi solidifikasyon

381
00:40:15,783 --> 00:40:25,901
rapid nan mitan koule a lè enèji EMP ki te pwovoke a
kase epi dife elektwomayetik ki te alimante ekstènman a etenn.

382
00:40:25,901 --> 00:40:35,601
Dapre lis ofisyèl KGB yo, yo di ke sèlman 4% nan sa ki te
nan reaktè a te sove, pandan 96% toujou rete nan debri yo.

383
00:40:35,601 --> 00:40:37,461
An reyalite, se pwobableman lòt jan an.

384
00:40:37,461 --> 00:40:41,973
Prèske tout bagay vole deyò epi reaktè a prèske vid.

385
00:40:41,973 --> 00:40:44,373
Sa a konfime tou pa syantis yo.

386
00:40:44,373 --> 00:40:52,348
Materyèl ki fonn ki te koule deyò epi ki te vin ekstrèmman
cho pou yon ti tan anba veso reaktè a dwe te konpoze

387
00:40:52,348 --> 00:40:57,421
sitou de metal kouvèti a, pa egzanp zirkonyòm pou iranyòm nan.

388
00:40:57,421 --> 00:41:05,798
Uran an, aktive pa enèji ekstèn, vole
anlè nan lè a tankou yon boul kanon.

389
00:41:05,798 --> 00:41:12,528
Paske prèske pa t gen okenn iranyòm aktive ki te
koule nan fon an e prèske pa t gen okenn radyasyon ki te

390
00:41:12,528 --> 00:41:15,901
ka mezire, moun te kapab desann la san yo pa mouri.

391
00:41:15,901 --> 00:41:23,788
Lè Sovyetik yo reyalize ke yo t ap tire sou
enstalasyon yo – soti bò Ameriken an – yo toujou rive detounen

392
00:41:23,788 --> 00:41:27,941
enèji a ki te reflete tounen nan tè a pandan 24 èdtan.

393
00:41:27,941 --> 00:41:35,881
Men apre 24 èdtan, sistèm tèman sa yo ki gen
enstalasyon depo yo pa t rive kenbe gwo enèji sa yo.

394
00:41:35,881 --> 00:41:44,136
E lè ou konsidere ke se sèlman rès ki te rete a, menm si yo te
deja detounen li pandan 24 èdtan, ki te rive eksploze yon plant

395
00:41:44,136 --> 00:41:51,343
nikleyè, ou ka imajine sa ki t ap rive si, pa egzanp, yo pa t gen
yon sistèm konsantman konsa – sa vle di, yon

396
00:41:51,343 --> 00:41:58,089
sistèm detounman nan tè a pou enèji total, ki
apre sa retounen. Lè sa a, yo tout t ap eksploze.

397
00:41:58,089 --> 00:42:06,124
IX. Enpòtans revelasyon Chernobyl la an
konsiderasyon sitiyasyon mondyal dramatik aktyèl la

398
00:42:06,124 --> 00:42:15,743
Rechèch Werner Altnickel la fè deklarasyon ofisyèl gouvènman yo ak
tout sa yo rele medya prensipal yo efondre tankou yon kay kat.

399
00:42:15,743 --> 00:42:22,466
Superzamè skalè yo dekri yo te devlope plis pa lame a
ak sèvis sekrè yo depi dezas Chernobyl la prèske 40 ane

400
00:42:22,466 --> 00:42:26,684
de sa, e se poutèt sa yo sètènman vin pi danjere jodi a.

401
00:42:26,684 --> 00:42:33,717
Etazini an patikilye te itilize teknoloji sekrè sa a
demonstrablman pou ankouraje "manipilasyon klima

402
00:42:33,717 --> 00:42:40,937
ak tan", pami lòt bagay, atravè yon gwo enstalasyon
antèn HAARP nan Alaska ak teknoloji siksesè li yo.

403
00:42:40,937 --> 00:42:49,120
Revelasyon Chernobyl sa a kidonk soulve anpil kesyon
serye, sitou nan limyè sitiyasyon dramatik mondyal aktyèl la:

404
00:42:49,120 --> 00:42:59,059
1. Èske chanjman klimatik ak fenomèn meteyo aktyèl yo, tankou
sechrès ekstrèm, inondasyon, tornad ak menm tranbleman

405
00:42:59,059 --> 00:43:09,308
tè, elatriye, jan sa konfime nan "Konvansyon UN ENMOD",
gen rapò dirèk ak sistèm zam siperyè militè sekrè sa yo?

406
00:43:09,308 --> 00:43:17,990
2. Èske kanpay pè CO2 aktyèl la se jis yon taktik
distraksyon òganize atravè lemond pou pèmèt sistèm zam

407
00:43:17,990 --> 00:43:23,513
meteyo sa yo kontinye itilize san piblik la pa remake?

408
00:43:23,513 --> 00:43:33,740
3. Èske plant nikleyè yo se yon bonm tan k ap tike
paske yo ka atake nenpòt ki lè pa sistèm zam sekrè sa yo?

409
00:43:33,740 --> 00:43:41,392
4. Lè nou konsidere ogmantasyon pwen kriz aktyèl yo
atravè lemond, èske teknoloji zam sekrè sa yo

410
00:43:41,392 --> 00:43:46,441
reprezante yon menas ki pi gwo toujou pase zam nikleyè?

411
00:43:46,441 --> 00:43:53,564
Chè telespektatè, Dènye kèk deseni yo montre ke ni Etazini ak
alye li yo ni Larisi ak eta kominis yo pa gen okenn

412
00:43:53,564 --> 00:44:01,154
enterè pou mennen ankèt sou sistèm zam skalè sa yo, ki
reprezante yon menas ekzistansyèl pou tout limanite.

413
00:44:01,154 --> 00:44:09,453
Medya piblik yo echwe nèt nan devwa yo epi yo menm pèsekite
moun ki denonse koripsyon ak bon fwa kòm teyoris konplo.

414
00:44:09,453 --> 00:44:15,487
Dokimantasyon enpòtan sa a vize kontribye pou
finalman pote yon deba piblik sou sistèm zam sa yo,

415
00:44:15,487 --> 00:44:19,293
ki reprezante yon menas ekzistansyèl pou limanite.

416
00:44:19,293 --> 00:44:29,573
Dezas Chernobyl 26 avril 1986 la, ki rete san eksplikasyon jiska
jounen jodi a, anseye nou ke sa ka sèlman reyalize pa pèp la.

417
00:44:29,573 --> 00:44:33,472
Lè a rive pou moun ki renmen laverite klere!

418
00:44:33,472 --> 00:44:38,240
Kidonk, tanpri ede gaye enfòmasyon sou
dokimantasyon sa a nan tout fason posib.

419
00:44:38,240 --> 00:44:47,281
Pataje videyo sa a ki fè moun reflechi sou rezo sosyal tankou
Facebook, TikTok, Twitter, Telegram, Instagram oswa menm pa imèl.

420
00:44:47,281 --> 00:44:56,018
Nou bay tou kèk ekstrè kout nan pwogram nan pou
telechaje nan bwat enfòmasyon ble nou an sou www.kla.tv.

421
00:44:56,018 --> 00:45:04,674
Se sèlman atravè difizyon aktif ou a kriminèl ki toujou ap
itilize zam sa yo an kachèt epi san yo pa detekte yo ka kanpe!