WEBVTT

00:00.285 --> 00:08.040
Chernobyl pa t sèlman founi plitonyòm pou bonm
atomik, men li menm te fè pati yon zam jeyan.

00:08.040 --> 00:12.896
"Nou gen yon nouvo zam – nan pòtfèy
syantis nou yo, pou nou di konsa."

00:12.896 --> 00:20.160
Li tèlman pwisan ke, si yo ta itilize l san
okenn restriksyon, li ta detwi tout lavi sou Latè.

00:20.160 --> 00:23.208
"HAARP – Yon sistèm zam ki afekte klima a"

00:23.208 --> 00:30.000
"kote yo chanje klima a, koze tranblemanntè, epi
louvri vòlkan atravè itilizasyon ond elektwomayetik.

00:30.000 --> 00:33.706
Faktè gwo risk la

00:33.706 --> 00:37.966
Yo te tire sou 25 avril 1986.

00:37.966 --> 00:47.344
Lè sa a, 26 avril 1986, sistèm sekirite yo
finalman echwe. te pete soti nan estrikti

00:47.344 --> 00:52.960
kontenè a epi li te vomi materyèl radyoaktif.

00:52.960 --> 00:59.205
Falout nikleyè te gaye atravè tout Ewòp.

00:59.205 --> 01:05.984
Werner Altnickel, yon enjenyè televizyon mèt
ki travay pou kont li depi 1974, se benefisyè

01:05.984 --> 01:09.720
Pri EUROSOLAR 1997 la ak lòt pri anviwònmantal.

01:09.720 --> 01:16.216
Nan lane 2008, li te bay yon konferans pou plis
pase 1,000 vizitè nan "Konferans Anti-Sansè" sou

01:16.216 --> 01:20.000
zam chimik pou manipile klima yo rele chemtrails.

01:20.000 --> 01:26.800
Li te diskite tou sou teknik manipilasyon tan
elektwomayetik lè l sèvi ak enstalasyon HAARP yo.

01:26.800 --> 01:33.056
Kòm yon anviwònmanis, li te manm Pati Vèt la
epi li te vin yon aktivis Greenpeace an 1987.

01:33.056 --> 01:41.060
Altnickel te okipe anpil de dezas
nikleyè Chernobyl la ki te fèt 26 avril 1986.

01:41.060 --> 01:47.233
Dapre rapò ofisyèl yo, se te aksidan ki pi
grav nan istwa itilizasyon pasifik enèji nikleyè.

01:47.233 --> 01:56.960
Yo di katastwòf la te rive pandan yon eksperyans ki te fèt pou
simile yon echèk total nan rezèv pouvwa ekstèn reaktè nikleyè a.

01:56.960 --> 02:00.733
Werner Altnickel pa t janm satisfè ak eksplikasyon sa a.

02:00.733 --> 02:10.912
Apre li te pibliye rechèch entansif li sou dezas nikleyè Chernobyl
la, Greenpeace te revoke li an 2005 ak yon lèt revokasyon.

02:10.912 --> 02:22.208
Li te deklare ke piblikasyon li yo sou Tchernobyl, manipilasyon
tan an ak sistèm zam eskalè pa t nan enterè Greenpeace.

02:22.208 --> 02:25.960
Kla.TV ap difize yon dokimantè pa Werner Altnickel jodi a.

02:25.960 --> 02:32.583
Nan li, li fè agiman konvenkan ke dezas
Chernobyl la pa t kapab an reyalite yon "aksidan"!

02:32.583 --> 02:40.922
Akòz anpil enkonsistans evidan, Altnickel te etidye entansivman
liv "FER DE LANCE" ki te pibliye an 2002 pa espesyalis

02:40.922 --> 02:46.016
nan vag eskalè ak lyetnan kolonèl ameriken Tom Bearden.

02:46.016 --> 02:54.105
Sa te mennen li konkli ke katastwòf sa a te an
reyalite koze pa yon echanj kout kou elektwomayetik

02:54.105 --> 02:58.910
skalè militè ant KGB Inyon Sovyetik la ak Etazini.

02:58.910 --> 03:02.816
Nan epòk sa a, plant nikleyè Chernobyl la
te sitiye sou teritwa Inyon Sovyetik la.

03:02.816 --> 03:10.944
Ni Larisi ni Etazini pa gen okenn enterè pou
klarifye vrè sikonstans ki antoure swadizan aksidan sa a!

03:10.944 --> 03:14.740
Se poutèt sa rechèch Werner Altnickel la tèlman kontwovèsyal!

03:14.740 --> 03:18.380
Dokimantè sa a pa sèlman sou re-evalyasyon istorik.

03:18.380 --> 03:26.040
Sistèm zam yo te itilize nan epòk sa a reprezante yon menas ki
pi gwo toujou pou nou nan sitiyasyon mondyal dramatik aktyèl la.

03:26.040 --> 03:30.873
N ap retounen sou sijè sa a nan fen pwogram nan.

03:30.873 --> 03:36.364
I. Deklarasyon kontwovèsyal pa Pwofesè Doktè Edmund Lengfelder

03:36.364 --> 03:44.592
Pandan rechèch li, Werner Altnickel te tonbe sou yon atik Martin
Ebner te ekri 31 Out 2003 sou yon ekskursyon ak jounalis nan zòn

03:44.592 --> 03:52.082
eksklizyon plant nikleyè Chernobyl la ansanm ak Pwofesè Dr Edmund
Lengfelder ki soti nan Otto Hug Radiation Institute nan Minik.

03:52.082 --> 03:57.971
Li menm ak ekip li a te regilyèman ede moun ki afekte
pa kontaminasyon radyaktif, enkli bay asistans medikal.

03:57.971 --> 04:03.948
Pwofesè Doktè Lengfelder te fè deklarasyon
kontwovèsyal sa yo: Nou site rapò "Sòti nan peyi a ak

04:03.948 --> 04:08.479
kontè Geiger" pa Martin Ebner ki date 31 Out 2003:

04:08.479 --> 04:12.535
"Mwen ka wè Chernobyl kounye a! Sarkofaj la ak tout bagay!"

04:12.535 --> 04:19.582
. Bò kote plant nikleyè a gen Pripyat, vil
fantom ki etonanman gwo pou ansyen anplwaye plant la.

04:19.582 --> 04:27.965
E kisa gwo antèn sa yo ye, ki pa parèt nan okenn foto
Chernobyl, men kounye a ou ka wè yo ak je toutouni anlè Pripyat?

04:27.965 --> 04:30.653
Eksplikasyon Lengfelder la:

04:30.653 --> 04:41.049
Sa a se repons ki poko fini pou pwogram "Star Wars" Etazini
an, sètadi de miray antèn ki gen 150 mèt wotè ak 600 mèt longè.

04:41.049 --> 04:51.481
Dis nan yo te dwe enstale an sèk ak yon dyamèt 35
kilomèt pou voye reyon wo frekans nan iyonosfè a.

04:51.481 --> 04:58.981
Avèk refleksyon la, li t ap posib rive nan
nenpòt pwen sou Latè ak reyon ekstrèmman entans epi,

04:58.981 --> 05:02.865
pa egzanp, paralize sistèm kominikasyon Lwès yo.

05:02.865 --> 05:11.445
Plant nikleyè a te gen pou objektif bay yon kantite
enèji ki gwo anpil, ak 16 blòk reaktè ki te planifye.

05:11.445 --> 05:14.847
"Sa t ap mache," Lengfelder sèten:

05:14.847 --> 05:22.553
Chernobyl pa t sèlman founi plitonyòm pou bonm
nikleyè, men li menm te fè pati yon zam jeyan.

05:22.553 --> 05:29.573
Deklarasyon Pwofesè Doktè Lengfelder yo
konfime tou pa anrejistreman ki ka wè nan yon

05:29.573 --> 05:35.295
dokimantè Bavarian Broadcasting te pwodwi an 2006:

05:35.295 --> 05:38.805
Lanati ap reprann tè a, pye bwa pa pye bwa.

05:38.805 --> 05:45.285
Baryè zòn restriksyon an leve sèlman pou
pèmèt pasaj nan pwochen zòn restriksyon an.

05:50.736 --> 06:00.964
Forè k ap grandi rapidman an kontamine, menm jan ak forè poto
elektrik yo, ki pa ka fonn paske asye a ta rete radyoaktif.

06:00.964 --> 06:06.322
Nan tan lontan, elektrisite te koule atravè poto yo pou rive
lakay moun ak nan endistri, men tou pou

06:06.322 --> 06:11.607
sistèm defans misil frekans wo ke Sovyetik yo te
vle itilize pou elimine misil Etazini ak OTAN.

06:11.607 --> 06:17.689
Elektronik li yo te detwi pa katastwòf la; tankou
tout lòt bagay isit la, li te jele tounen yon wòch tonm.

06:17.689 --> 06:26.113
Daprè Pwofesè Doktè Lengfelder, objektif prensipal
plant nikleyè Chernobyl la te pou bay yon gwo kantite

06:26.113 --> 06:30.325
enèji bay yon sipè-zam militè ki te toupre Pripyat!

06:30.325 --> 06:33.785
Nan dènye etap la, yo te gen pou konstwi 16 plant nikleyè.

06:33.785 --> 06:42.625
Yo te vize pou founi yon total de dis
sipè-zam konsa ak kantite enèji enkwayab.

06:42.625 --> 06:48.503
Plan sa a sètènman pa pase inapèsi
pou sèvis entèlijans Etazini yo!

06:48.503 --> 06:55.178
II. Devlopman yon sipè-zam militè nan Inyon Sovyetik

06:55.178 --> 07:04.205
Depi Sovyetik yo pa t kapab ratrape Etazini nan devlopman
bonm atomik, yo te itilize konesans enjenyè Alman ki espesyalize

07:04.205 --> 07:08.045
nan gwo frekans ke yo te depòte nan Larisi apre 1945.

07:08.045 --> 07:13.041
Yo te deja devlope yon nouvo kalite rada
rekonesans long-distans e kounye a yo t ap fè plis

07:13.041 --> 07:15.965
rechèch nan Larisi sou "antèn ki depase orizon an".

07:15.965 --> 07:25.085
Sa a te mennen nan devlopman antèn deteksyon misil rada
elektwomayetik eskalè, konplè ak elektwonik ki koresponn lan!

07:25.085 --> 07:29.625
Devlopman apre lagè yo te finalman
mennen nan teknoloji ki gen de itilizasyon:

07:29.625 --> 07:38.314
Anplis de itilizasyon pasifik, zam sa yo ki devlope te itilize
tou pou atak ak destriksyon pa lame a, pa egzanp

07:38.314 --> 07:46.329
pou lanse misil, pwovoke tranbleman tè, manipile
tan an oswa menm pou enfliyans mantal, elatriye.

07:46.329 --> 07:50.185
Nouvo teknoloji Ris yo te vin rele "Woodpecker".

07:50.185 --> 07:55.555
Tèm "woodpecker" la sòti nan bri entèferans
radyo a ki sonnen tankou pikaj yon pic, e se

07:55.555 --> 07:59.495
premye fwa operatè radyo amatè yo te dekouvri l.

07:59.495 --> 08:07.325
Jounal Ameriken Miami Herald te itilize tèm
sa a tou nan atik li a "Batay ak Pic Risi".

08:07.325 --> 08:14.012
Superzam sa a se yon kalite zam reyon
ki mande yon kantite enèji ki gwo anpil.

08:14.012 --> 08:24.445
Nan lane 1957, rechèch sou zam eskalè militè sa a nan
ansyen Inyon Sovyetik te mennen nan yon gwo katastwòf.

08:24.445 --> 08:31.101
Toupre Kyshtym, pre Mayak, te gen yon
enstalasyon rechèch militè nikleyè sekrè.

08:31.101 --> 08:38.302
Dezas sa a te lakòz nivo radyasyon rejyonal ki
te san fwa pi wo pase sa ki te nan Chernobyl!

08:38.302 --> 08:44.114
Ansyen Lietenan Kolonèl Lame Etazini Tom
Bearden te yon analis nan Pentagòn nan.

08:44.114 --> 08:51.425
Li te yon "espesyalis teknoloji skalar" renome e li te
pibliye liv an lang Alman "Skalartechnolgie" (Teknoloji Skalar).

08:51.425 --> 09:02.245
Li esplike dezas sa a konsa: "Sovyet yo te
pwodwi yon debòdman enèji nan echèk Kyshtym bonè yo."

09:02.245 --> 09:08.245
Sa te lakòz yon eksplozyon nikleyè nan yon
enstalasyon depo dechè nikleyè ki toupre a!

09:08.245 --> 09:17.125
Depo radyoaktif la te kontamine yon zòn apeprè 1,200
km², ki rete ekstrèmman kontamine jiska jounen jodi a.

09:17.125 --> 09:23.672
Mwen te konnen tou ke Sovyetik yo te enstale
aparèy sekirite sou tout transmisè skalè yo pou pwoteje

09:23.672 --> 09:27.392
kont ijans tankou sa ki te rive nan Kyshtym pita.

09:27.392 --> 09:33.605
Sistèm sekirite sa yo te fèt pou dispèse enèji a
dousman ak an sekirite nan tè a pandan yon peryòd tan

09:33.605 --> 09:37.593
ki long, nan ka ta gen yon sikwi kout nan emetè yo.

09:37.593 --> 09:41.643
Nan liv li "FER DE LANCE", Bearden kontinye eksplike:

09:41.643 --> 09:47.777
"Nouvo sipè-zam yo te devlope,
pwodui ak deplwaye anba direksyon KGB a."

09:47.777 --> 09:54.464
Paske yo te trè sekrè, yo pa t
janm remèt yo bay lame ris regilye a!

09:54.464 --> 10:00.717
Nan ane 1960, ansyen chèf gouvènman Inyon
Sovyetik la, Nikita Khrushchev, te fè deklarasyon sa a

10:00.717 --> 10:04.263
bay presidyòm li konsènan zam eskalè nan lavni:

10:04.263 --> 10:09.446
"Nou gen yon nouvo zam – nan
pòtfolyo syantis nou yo, pou nou di konsa."

10:09.446 --> 10:17.185
Li tèlman pwisan ke, si yo ta itilize li san
okenn restriksyon, li ta detwi tout lavi sou Latè.

10:17.185 --> 10:22.465
Sepandan, nouvo sipè-zam eskalè a pa
t an operasyon jiskaske Avril 1963.

10:22.465 --> 10:30.125
Twò ta pou Khrushchev kontrekare konfwontasyon
Etazini nan Kriz Misil Kiba a nan Oktòb 1962.

10:30.125 --> 10:39.703
Zam sipè a te itilize pou premye fwa 10 avril 1963 pou
detwi soumaren ameriken "U.S.S. TRESHER" anba dlo bò kòt lès

10:39.703 --> 10:44.121
Etazini pandan yon egzèsis kòm yon demonstrasyon pouvwa!

10:44.121 --> 10:53.846
Sepandan, istwa ofisyèl toujou reklame ke
soumaren nikleyè a te koule akoz yon defo teknik.

10:53.846 --> 10:57.973
III. Sipè-zam militè a ka manipile tan an!

10:57.973 --> 11:08.105
Depi 1962, ansyen Prezidan Etazini Lyndon B. Johnson te
di, "Kèlkeswa moun ki kontwole tan an ap kontwole mond lan."

11:08.105 --> 11:15.406
Depi nouvo teknoloji skalè sa a pwouve li gen
enfliyans sou tan an, nenpòt avansman nan rechèch sou zam

11:15.406 --> 11:20.006
sa yo vle di yon pouvwa politik ak militè ekstraòdinè!

11:20.006 --> 11:28.866
Depi nan ane 1970 yo, gwo echèl manipilasyon tan te fèt
pa Sovyetik yo, pami lòt, epi pita tou pa lòt fòs militè.

11:28.866 --> 11:35.670
Yo te rapòte sou transmisè
"Woodpecker" Sovyetik yo ni Ozetazini ni an Ewòp.

11:35.670 --> 11:44.100
Sa a ilistre, pa egzanp, pa yon desen anime sou
kontwòl tan an nan edisyon 8 out 1974 nan WELT am SONNTAG:

11:44.100 --> 11:50.173
Kontwòl elektromayetik tranbleman tè, kontwòl vag chalè
ak sechrès ekstrèm, osi byen ke jenere tonbe nèj te

11:50.173 --> 11:54.093
diskite isit la nan yon fason aksesib pou piblik la an jeneral.

11:54.093 --> 12:02.897
Palman Ewopeyen an konfime tou egzistans zam meteyo
danjere konsa nan yon rapò ki date 14 janvye 1999 ki

12:02.897 --> 12:08.970
gen tit "HAARP – Yon sistèm zam ki afekte klima a"!

12:08.970 --> 12:15.173
IV. Tantativ pou kontwole sipè-zam militè a

12:15.173 --> 12:22.621
Nan dat 16 jen 1972, Konferans Nasyonzini ak
Rezolisyon sou Prevansyon Domaj Anviwònman pa Zam

12:22.621 --> 12:26.465
Destriktif ak Lòt Sistèm te fèt nan Stockholm!

12:26.465 --> 12:36.295
Nan lane 1975, Sovyetik yo te soumèt plizyè pwopozisyon
pou dezameman nikleyè ak dezameman zam elektwomayetik skalè.

12:36.295 --> 12:39.985
Sepandan, Etazini te inyore sa yo nan epòk la.

12:39.985 --> 12:47.981
Nan ane 1976/77, yo te adopte Konvansyon UN-ENMOD
la pou anpeche itilizasyon sistèm zam anviwònmantal.

12:47.981 --> 12:53.849
Sepandan, yo te sèlman an pati
obligatwa epi yo te detann ankò an 1997.

12:53.849 --> 12:58.820
Men yon ekstrè ki soti nan Konvansyon ENMOD la, Annexe 2:

12:58.820 --> 13:06.525
"Egzanp ki vin apre yo ilistre posiblite ki ka
kreye lè w itilize teknik manipilasyon anviwònman:

13:06.525 --> 13:15.126
Tranbleman tè, tsunami, deranjman nan balans ekolojik yon rejyon,
chanjman nan modèl tan (nyaj, presipitasyon, siklòn

13:15.126 --> 13:23.450
ak tornad), chanjman nan modèl klima ak kouran
oseyan, chanjman nan eta kouch ozòn nan ak iyonosfè a.

13:23.450 --> 13:31.730
Ansyen Sekretè Defans Etazini Dr William Cohen te
konfime egzistans zam destriksyon masiv sa yo nan dat 28

13:31.730 --> 13:36.966
avril 1997 nan yon "konferans sou teworis" nan Aten:

13:36.966 --> 13:44.134
"Lòt moun menm angaje nan yon kalite
eko-teworis, chanje klima a, kreye tranbleman tè, ouvri

13:44.134 --> 13:48.452
vòlkan atravè itilizasyon ond elektwomayetik."

13:48.452 --> 13:54.809
Se reyèl, e se poutèt sa nou dwe
entansifye efò "anti-teworis" nou yo!

13:54.809 --> 14:02.503
Cohen pa t mansyone ke zam sa yo itilize sitou nan
fòm teworis leta pa pisans nikleyè, men pito li te

14:02.503 --> 14:07.701
kache krim leta sa yo anba kouvèti jeneral teworis.

14:07.701 --> 14:12.305
V. Istwa an fon ki pi sekrè sou dezas reaktè Chernobyl la

14:12.305 --> 14:21.985
Apre plis rechèch, Werner Altnickel te jwenn deklarasyon ki pi
eksplozif sou sit entènèt espesyalis vag eskalè ak ansyen lyetnan

14:21.985 --> 14:29.624
kolonèl ameriken Tom Bearden sou evènman reyèl yo,
ki te kenbe an sekre pa KGB e ki pa twò konnen, ki

14:29.624 --> 14:34.305
te mennen nan eksplozyon reaktè nikleyè Chernobyl la.

14:34.305 --> 14:40.962
Liyetnan Kolonèl Bearden te ekri nan liv li "FER DE LANCE",
ki te pibliye nan dezyèm edisyon li an 2002, ke li te

14:40.962 --> 14:45.315
dirèkteman enplike nan dezas plant pouvwa nikleyè a an menm tan!

14:45.315 --> 14:51.458
Soti nan pèspektiv militè ameriken, li dekri
an detay nan liv sa a teknoloji lagè

14:51.458 --> 14:55.625
elektwomayetik skalè ki te lakòz dezas nikleyè a.

14:55.625 --> 15:03.360
Nou site ekstrè nan liv li a kòmanse sou paj
129, sonje ke sipè-zam eskalè sa a ka menm

15:03.360 --> 15:08.906
sèvi pou deklanche tranbleman tè, pami lòt bagay:

15:08.906 --> 15:17.905
Nan mwa Avril 1986, "transmetè entèferomèt KGB yo" te kòmanse
akimile enèji elektwomayetik, ki te fòse

15:17.905 --> 15:26.483
antre nan bò "San Andreas Fault" la, ki pase
atravè Los Angeles e rive jis San Francisco.

15:26.483 --> 15:35.065
Yo te itilize "enteryè" reyon Woodpecker yo kòm
"super otowout" pou vag longitudinal yo ak entèferometri.

15:35.065 --> 15:38.045
Sovyetik yo te itilize de tras reyon.

15:38.045 --> 15:44.428
Youn desann soti nan nò atravè rejyon Pòl Nò
ak mòn glas yo pou rive nan sib la – e yon lòt

15:44.428 --> 15:47.705
fè wonn soti nan lès pou rive nan zòn sib la.

15:47.705 --> 15:55.578
Sovyetik yo te kreye yon tranbleman tè ki te trè gwo – an
reyalite, yo te pwodui yon seri antye de tranbleman tè

15:55.578 --> 16:03.449
konsa sou tout longè Fòt San Andreas la, ak gwo replik
apre tranbleman prensipal la te koze destriksyon terib.

16:03.449 --> 16:13.265
An rezime: yo te prepare "yon gwo
tranblemanntè" ke tout moun te ap tann e pè depi lontan.

16:13.265 --> 16:18.517
VI. Repons Etazini pou atak Pic-bois Ris la

16:18.517 --> 16:22.565
Nou kontinye site nan liv Tom Bearden an:

16:22.565 --> 16:25.765
"Yon gwoup prive kontakte mwen."

16:25.765 --> 16:33.297
Yo te deklare ke yo te kapab etenn youn nan transmetè yo lè yo
pwodui yon gwo, ekstraòdinè "puls siyal

16:33.297 --> 16:40.685
repwika konjige faz" ki t ap retounen dirèkteman
nan transmetè a epi boule l katastwofikman.

16:40.685 --> 16:50.745
An reyalite, li te parèt ke tout "Zòn Andreas Graben"
la te dwe stimule sou tout longè li pa depo enèji sipli.

16:50.745 --> 17:01.177
Nan ka sa a, endiksyon yon tranbleman tè asiyen nan Kalifòni te
fèk kòmanse e li te gen yon magnitid san okenn presedan konparab.

17:01.177 --> 17:10.606
Si evènman sa a oswa evènman sa yo ta rive,
pèt lavi ak pwopriyete Ameriken yo ta etonan.

17:10.606 --> 17:13.246
"Faktè gwo risk la"

17:13.246 --> 17:19.525
Kesyon gwoup la poze m te
prezante yon desizyon ki te trè difisil.

17:19.525 --> 17:25.716
Kalite gwo reyon entèferomèt Sovyetik sa
yo, yon fwa yo fin etabli, genyen yon enèji

17:25.716 --> 17:29.465
jey longitidinal elektromayetik ki enòmen.

17:29.465 --> 17:37.419
Si yon emetè Sovyetik te plase toupre enstalasyon
nikleyè epi li te imedyatman fè yon sikwi kout akòz fonn,

17:37.419 --> 17:42.520
tout "enèji potansyèl" la t ap kouri dirèkteman nan tè a.

17:42.520 --> 17:49.144
Nan ka yon echèk katastwofik konsa nan transmisè
a, yon "puls ond lonjitidinal" ki gen yon pouvwa

17:49.144 --> 17:53.458
ekstraòdinè ta gaye nan tout direksyon alantou Latè.

17:53.458 --> 18:00.153
Premye materyèl nikleyè ke puls la
frape ta fann toudenkou e trè vyolan.

18:00.153 --> 18:09.364
Si transmetè a te sitiye sèlman kèk kilomèt lwen youn
oswa plizyè sit misil entèkontinantal, eksplozyon total

18:09.364 --> 18:14.946
la ta ka rezilta anviwon 30 oswa 40 ogiv nikleyè megaton.

18:14.946 --> 18:23.104
Sal e pi sal... Konsekans yo ta masiv: pousyè
radyoaktif ak kontaminasyon radyoaktif ta gaye atravè

18:23.104 --> 18:28.804
lemond e ta ka touye dè milyon moun nan ane k ap vini yo.

18:28.804 --> 18:32.398
Reaktè nikleyè yo t ap nan menm risk la.

18:32.398 --> 18:41.795
Fisyon imedyat tout materyèl fisil nan youn
ladan yo ta deklanche yon eksplozyon nikleyè jeyan.

18:41.795 --> 18:44.606
Sa ta etabli yon nouvo presedan.

18:44.606 --> 18:49.505
Sa te faktè gwo risk la.

18:49.505 --> 18:52.766
Faktè "risk ki ba" a

18:52.766 --> 18:59.365
Faktè risk ki ba a ta ke ti kras oswa pa gen
anyen nan sa a ta rive, petèt lakòz yon

18:59.365 --> 19:03.734
tranbleman tè nan yon zòn fay ki tou pre, elatriye.

19:03.734 --> 19:11.273
Mwen te konnen ke apre premye echèk transmisè Kyshtym yo,
Sovyetik yo te pwodui yon "flach EMP" sou yon echèl ki pi

19:11.273 --> 19:19.593
piti anpil, e ke flach sa a te lakòz yon eksplozyon
nikleyè nan yon enstalasyon depo dechè nikleyè ki te toupre.

19:19.593 --> 19:25.867
Mwen te konnen tou ke Sovyetik yo te enstale
sistèm sekirite nan Kyshtym pou evènman echèk

19:25.867 --> 19:30.360
konsa nan tout "transmetè entèferomèt" eskalè yo.

19:30.360 --> 19:38.218
Si aparèy sekirite yo kenbe nan ka yon kout sikwi toudenkou nan
transmisè a, yo ta ka kenbe "fèy ond EM lonjitidinal

19:38.218 --> 19:46.261
yo" ak potansyèl yo ase lontan pou dispèse enèji a dousman
ak an sekirite nan tè a pandan yon peryòd tan ki long.

19:46.261 --> 19:51.075
Sa te faktè risk ki ba a.

19:51.075 --> 19:56.833
VII. Vrè kòz dezas Chernobyl la

19:56.833 --> 20:03.240
Nan liv li a, Bearden dekri an detay
kijan dezas reaktè a te vrèman deklanche:

20:03.240 --> 20:09.513
"Gwoup la remèsye m, yo di y ap
tire, epi yo rakroche telefòn nan."

20:09.513 --> 20:18.218
Yo tire 25 avril 1986, jis jan yo te pwomèt,
epi yo detwi youn nan transmisè KGB yo –

20:18.218 --> 20:23.737
aparaman kèk kilomèt lwen reaktè nikleyè Chernobyl yo.

20:23.737 --> 20:32.574
Lè transmisè a te frape epi detwi, enjenyè Bill Bise, ki te deyò
nan chan ap mezire reyon Woodpecker yo ak detektè

20:32.574 --> 20:41.182
chan mayetik, te obsève echèk toudenkou nan reyon
Woodpecker la k ap vin alantou Latè soti nan lès.

20:41.182 --> 20:47.400
Sa li t ap mezire kounye a se te destriksyon ki
te reyisi nan transmisè entèferomèt a distans lan.

20:47.400 --> 20:55.220
San li pa t reyalize, li te detèmine rezilta yon
gwo kont-atak nan yon batay ki te trè danjere.

20:55.220 --> 21:03.202
Lè enstalasyon transmisyon an te detwi, aparèy sekirite yo te
aktive, yo te kaptire gwo potansyèl radyasyon an epi

21:03.202 --> 21:12.082
kenbe li pandan apeprè 24 èdtan, pa lage dousman ak piti piti
enèji radyasyon entans la nan tè a pandan tout peryòd la.

21:12.082 --> 21:20.785
Yon mesaj dezespere sou reaktè Chernobyl yo te alarme
pèsonèl kontwòl plant nikleyè a, sa ki te pouse yo fèmen

21:20.785 --> 21:25.305
reaktè sa yo imedyatman (lè yo bese ba kontwòl kadmi yo).

21:25.305 --> 21:29.752
Men iranyòm nan baton konbistib yo te toujou la, natirèlman.

21:29.752 --> 21:37.753
Chernobyl te tann ak souf koupe pou wè
si prekosyon sekirite yo t ap kenbe.

21:37.753 --> 21:47.989
Lè sa a, 26 avril 1986, sistèm sekirite yo finalman
echwe epi yon renvèsman ond lonjitidinal ki pi fèb te

21:47.989 --> 21:53.913
fèt pase sa ki t ap rive pi bonè san sistèm sekirite yo.

21:53.913 --> 22:04.115
Ond longitudinal k ap gaye nan tè a frape nwayo reaktè a
nan Chernobyl ki pi pre ond longitudinal yo, kèk segonn

22:04.115 --> 22:10.446
anvan yon tranbleman tè te pwovoke lè ond longitudinal yo rive.

22:10.446 --> 22:16.666
Yon pati nan iranyòm ki te frape nan nwayo reaktè
a te imedyatman fann, li te pete soti nan

22:16.666 --> 22:20.657
estrikti kontenè a epi li te vomi materyèl radyoaktif.

22:20.657 --> 22:26.177
Falout nikleyè te gaye sou prèske tout Ewòp.

22:26.177 --> 22:31.605
Anplis rapò Bearden an, gen yon lòt rapò
ki trè konplemantè pa Dr. Peter Beter.

22:31.605 --> 22:38.300
Li te deja nonmen pa Prezidan J. F.
Kennedy kòm sipèvizè Bank Komès Etranje Etazini.

22:38.300 --> 22:47.426
Li te esplike ke motivasyon Etazini pou kont-atak skalè sa a pa t
sèlman defansif, li konfime ke Etazini pa t vle

22:47.426 --> 22:57.026
tolere ankò avantaj teknolojik Larisi te genyen e se
poutèt sa li te detwi enstalasyon zam skalè Ris la.

22:57.026 --> 23:03.305
VIII. Syantis Ris yo demanti naratif ofisyèl Chernobyl la!

23:03.305 --> 23:12.112
Menm apre plis pase 38 ane, sa yo rele medya prensipal yo pa fè
anpil kontribisyon pou dekouvri laverite sou dezas Chernobyl la.

23:12.112 --> 23:17.496
Olye de sa, yo prèske sèlman
pwopaje deklarasyon ofisyèl gouvènman yo.

23:17.496 --> 23:23.685
Èske sa pa vrèman wont, sitou paske gouvènman yo finanse yo tou?

23:23.685 --> 23:29.470
Sepandan, menm sa yo rele medya prensipal yo
oblije revele verite pasyèl de tan zan tan.

23:29.470 --> 23:38.681
Youn nan egzanp sa yo se yon dokimantè NDR-ARTE ki
soti an 1998 ki rele: "Rezon reyèl pou Chernobyl?".

23:38.681 --> 23:43.715
Dokiman sa a se moso ki manke nan
devinèt la nan "Rapò Bearden Etazini".

23:43.715 --> 23:50.607
Dapre pèspektiv Ris la, syantis Ris yo
demanti deklarasyon ofisyèl gouvènman Ris la.

23:50.607 --> 23:59.250
Depi syantis Ris yo te klèman pa t okouran de enpèt dirèk enèji
elektwomayetik sou iranyòm plant pouvwa nikleyè a

23:59.250 --> 24:07.171
akoz sekrè KGB te enpoze, yo pa t kapab eksplike
kèk nan pwosesis fizik ki te fèt nan moman sa a.

24:07.171 --> 24:15.617
Kòm dokimantè sa a genyen anrejistreman orijinal ki gen anpil
valè sou rès Chernobyl yo, ki ka fè yon kontribisyon enpòtan pou

24:15.617 --> 24:19.466
dekouvri laverite, kounye a n ap montre ekstrè dokimantè sa a.

24:19.466 --> 24:25.529
Enfòmasyon rechèch sou background ke Werner
Altnickel bay la esplike evènman reyèl yo

24:25.529 --> 24:30.096
nan Chernobyl nan yon fason ki trè kredib:

24:34.346 --> 24:41.785
Prezantatè ARTE: Nan mwa Jiyè 1986, de mwa apre
terib dezas nan plant nikleyè Chernobyl la, KGB

24:41.785 --> 24:47.332
te pibliye yon lis enstriksyon ki te pi wo sekrè.

24:47.332 --> 24:54.692
Nan tèt lis la te: "Kòz reyèl pi
move senaryo a pa dwe janm revele."

24:54.692 --> 24:58.052
Men yon nonm te vle konnen laverite kanmenm.

24:58.052 --> 25:01.604
Fizisyen nikleyè Konstantin Pavlovich Checherov.

25:01.604 --> 25:09.985
Se poutèt sa li te kontinye monte nan rès yo, menm anba
sarkofaj la ki kounye a antoure reaktè No. 4 ki detwi a.

25:09.985 --> 25:19.176
Lè li te fè sa, li te jwenn tras etranj nan aksidan an ki
pa t matche ak eksplikasyon yo te bay mond lan nan epòk la.

25:21.669 --> 25:27.796
Checherov, fizisyen nikleyè, Moskou: Nou te monte nan
shaft reaktè a epi nou te rale kò nou pi lwen nan chanm

25:27.796 --> 25:31.112
kontwòl ki anlè reaktè a, menm nan chanm ki anba reaktè a.

25:31.112 --> 25:40.883
Nou te pran foto ak videyo, nou te kolekte dè santèn
echantiyon epi, mwen ta di, nou te fè dè milye mezi.

25:40.883 --> 25:47.018
Se sèlman lè sa a nou te kòmanse reyalize
piti piti sa ki te aktyèlman rive Blòk 4 la.

25:47.018 --> 25:56.937
Epi toudenkou li te vin klè pou nou ke eksplikasyon ofisyèl
yo depi 1986 pa t matche ditou ak sa nou t ap wè devan nou.

25:56.937 --> 26:03.171
Prezantatè ARTE: An menm tan, nan mwa Jiyè
1986, KGB te remèt politisyen ak ofisyèl ki

26:03.171 --> 26:08.592
gen gwo ran yon lis sekrè ak enstriksyon klè.

26:08.592 --> 26:15.812
Checherov: Lis sa a te aktyèlman kreye nan yon
fason ki byen etranj, senpleman pa sèvis sekrè KGB a.

26:15.812 --> 26:19.174
Sa te etranj. Yon desizyon politik.

26:19.174 --> 26:25.713
Lis la te pibliye e tout pèsonèl jesyon te oblije respekte li.

26:25.713 --> 26:27.653
Atik 1 sou lis la:

26:27.653 --> 26:33.126
Tout enfòmasyon ki revele vrè koz
dezas reaktè a se strikteman konfidansyèl.

26:33.126 --> 26:39.109
Kidonk tout deklarasyon ofisyèl yo pa t vre
apre tout, paske yo pa t sekrè. Vrèman etranj.

26:39.109 --> 26:45.678
Prezantatè ARTE: Dapre deklarasyon ofisyèl la, aksidan reaktè
lannwit lan te koze pa erè imen, pa yon

26:45.678 --> 26:52.241
tantativ iresponsab pou klarifye sa ki ta dwe
fèt nan ka yon arè toudenkou nan turbin nan.

26:52.241 --> 26:54.731
Lè yo rive touche switch ijans lan, li te deja twò ta.

26:54.731 --> 27:01.817
A 1:23 nan maten ak 59 segonn, yon gwo
eksplozyon te souke tèt sal reaktè a.

27:01.817 --> 27:06.717
Debri grafit k ap klere te tonbe sou bilding ki
toupre yo epi yon nyaj patikil radyoaktif te

27:06.717 --> 27:09.897
monte plizyè kilomèt nan syèl la pandan lannwit.

27:09.897 --> 27:14.105
Etid la te finanse pa Kominote Ewopeyen an.

27:14.105 --> 27:17.847
Rapò Gwoup Allianz la te konplete an 1995.

27:17.847 --> 27:22.455
Yo rapòte li gen plis materyèl pase
tout sa yo te janm ranmase anvan.

27:22.455 --> 27:29.559
Sepandan, gen endikasyon ki montre rapò a baze plis
sou chif ofisyèl otorite yo pase sou pwòp rechèch li.

27:29.559 --> 27:38.526
Yo estime ke plizyè santèn milye mèt kib materyèl radyoaktif
rete nan reaktè a, ki gen ladan 40,000 mèt kib dechè ki gen

27:38.526 --> 27:44.068
gwo aktivite radyoaktif melanje ak 200 tòn konbistib nikleyè.

27:44.068 --> 27:50.415
Men si sa te vre, sarkofaj la ta dwe
ranpli jiska bor ak materyèl radyoaktif.

27:50.415 --> 27:57.404
E Checherov ak moun li yo te prèske pa t ka grenpe desann
la, omwen pa san yon pwoteksyon espesyal ki byen konplike.

27:57.404 --> 28:01.442
Yo ta sètènman sibi gwo domaj radyasyon sou plas la.

28:01.442 --> 28:06.314
Checherov: Pifò nan pèsepsyon komen sou
Chernobyl pa gen anpil pou wè ak reyalite.

28:06.314 --> 28:10.374
Moun ki travay nan Chernobyl konnen laverite, natirèlman.

28:10.374 --> 28:15.054
Men yo rejte efò pou sansibilize
moun yo epi kenbe laverite pou tèt yo.

28:15.054 --> 28:25.014
Prezantatè ARTE: ...santral nikleyè Chernobyl la te bati
nan yon zòn ki te jeneralman konsidere kòm jeolojikman estab.

28:25.014 --> 28:30.965
Feliks Aptekajew, seizmologis, Ikrèn: Opozan teyori tranbleman tè
a te reklame ke tranbleman tè pa t ka rive isit la

28:30.965 --> 28:36.562
paske yon estrikti plak jeyolojik ki tèlman ansyen, jan yo
jwenn nan zòn sa a, senpleman pa pèmèt tranbleman tè.

28:36.562 --> 28:41.167
Prezantatè ARTE: Estasyon sismolojik la an reyalite
te anrejistre sèlman yon tranbleman fèb, lokalize.

28:41.167 --> 28:45.054
Èske te ka gen yon tranbleman tè konsa nan Chernobyl?

28:45.054 --> 28:48.926
Kisa temwen je yo di sou sa a?

28:48.926 --> 28:52.692
Checherov: Lè aksidan an te rive, tout anplwaye ki
t ap travay nan chanjman lannwit lan te natirèlman

28:52.692 --> 28:56.094
enplike nan ensidan an nan yon fason oswa yon lòt.

28:59.918 --> 29:05.993
Kèlkeswa si yo te sou sèvis nan sal kontwòl la oswa
nan sal turbine an, tout moun te rapòte ke yo te

29:05.993 --> 29:10.774
santi yon fason oswa yon lòt lè aksidan an t ap rive.

29:14.891 --> 29:19.354
Pifò moun sonje yon bri rèl san
briye; se konsa tout bagay te kòmanse.

29:19.354 --> 29:32.138
Yon bri frekans ba te fè planche a tranble, miray yo te balanse,
plâtre a te koule desann soti nan plafon an. Tout moun sonje sa.

29:32.138 --> 29:36.134
Tè a te sanble louvri anba yo.

29:38.974 --> 29:43.483
Gen kèk menm ki te di yo te santi l tankou yon tranblemanntè.

29:43.483 --> 29:49.213
Prezantatè ARTE: 1990: Yon dokiman ki soti
nan Kiev gen 20 temwayaj temwen je, rapò

29:49.213 --> 29:52.872
anplwaye plant elektrisite ki te sou sèvis swa sa a.

29:52.872 --> 29:57.471
Yo temwaye: "Tè a tranble anvan dezas la frape."

29:57.471 --> 30:07.729
Tranbleman tè magnitude 2 la, ke sismològ yo te detekte e ke anpil
temwen je te konfime, te fèt jis kèk segonn anvan dezas la.

30:07.729 --> 30:12.861
Dokimantè NDR-ARTE a pa bay yon
repons satisfè pou tranbleman tè sa a.

30:12.861 --> 30:18.075
Sepandan, eksplikasyon Liyetnan Kolonèl
Bearden yo kounye a bay yon eksplikasyon konklizif.

30:18.075 --> 30:24.551
Akòz kondisyon jeyolojik yo, sa pa t ka yon
tranbleman tè natirèl, men se te koze pa

30:24.551 --> 30:28.524
itilizasyon zam elektwomayetik sekrè ki dekri pi wo a!

30:28.524 --> 30:35.096
Li te deklanche nan moman kote prekosyon sekirite
yo te echwe, sa ki te lakòz gwo kantite enèji

30:35.096 --> 30:39.044
rezidyèl yo lage toudenkou e san kontwòl nan tè a.

30:39.044 --> 30:44.558
Kèk segonn apre, te gen yon eksplozyon nan plant nikleyè a.

30:44.558 --> 30:51.844
Sepandan, enpresyon dokimantè Arte a bay ke
tranbleman tè a te ka deklanche dezas la se demonstrabman fo.

30:51.844 --> 30:59.808
Syantis Alman yo te bay prèv syantifik nan etid
sou plant nikleyè BIBLIS-B la ke li pran omwen

30:59.808 --> 31:04.594
apeprè 30 minit pou yon fonn nikleyè URANIYòm rive.

31:04.594 --> 31:13.053
Se poutèt sa dokimantè Arte a finalman ka sèlman eksplike pa
deklarasyon Tom Bearden yo ki di ke dezas nikleyè

31:13.053 --> 31:22.870
Chernobyl la te koze pa yon echanj kout kou elektwomayetik
skalè militè ant KGB Inyon Sovyetik la ak Etazini.

31:22.870 --> 31:28.060
ARTE: Prezantatè: Men deklarasyon
enteresan sa yo pa t janm konsidere:

31:28.060 --> 31:31.249
Checherov: Mwen tande yon bri tonè,
yon plak tonbe soti nan plafon an.

31:31.249 --> 31:37.728
Planche a tranble, limyè yo etenn, epi limyè ijans lan limen.

31:37.728 --> 31:45.965
Apre 30 a 40 segonn, nou tande bri file anlè nou
ki sòti nan direksyon . Tòti a tonbe nan ranje B.

31:45.965 --> 31:49.585
Premye rekò a tonbe, apre sa yon lòt rekò tonbe youn apre lòt.

31:49.585 --> 31:56.581
Lè sa a, limyè yo te etenn. Premyeman tranbleman
yo, chòk yo ak vibrasyon yo, apre sa limyè yo etenn.

31:56.581 --> 32:00.401
Lè limyè yo retounen, yo deside fèmen reaktè a.

32:00.401 --> 32:07.061
Se egzakteman konsa li te ye. Premye se te chòk
ak kout, epi apre sa desizyon pou fèmen reaktè a.

32:07.061 --> 32:10.461
Se pwen ki pi enpòtan an.

32:12.916 --> 32:17.081
Atravè twou ki nan do kay la, mwen te ka wè yon
ti klere, se pa te dife, se te yon lòt bagay.

32:17.081 --> 32:21.677
Mi yo nan chanm kontwòl la te kòmanse
tranble, menm jan ak plafon an ak planche a.

32:21.677 --> 32:24.487
Apre kèk segonn, yon dezyèm eksplozyon.

32:24.487 --> 32:27.981
Yon ti jan pi fèb, men li te etranj kijan tout bagay te kraze.

32:27.981 --> 32:34.241
Yon klere kolore ki te monte jiska yon wotè san mèt.

32:35.741 --> 32:40.421
Prezantatè ARTE: Temwayaj temwen yo ak
rezilta rechèch Checherov yo fè yon bagay klè:

32:40.421 --> 32:47.600
Eksplikasyon otorite Sovyetik yo
te pibliye an 1986 la te pa kòrèk.

32:47.600 --> 32:52.321
Souvan, yo fè obsèvasyon ki vrèman siprizan.

32:55.241 --> 33:00.821
Checherov: Moun te espere ke kò grafit la
ak nwayo reaktè a ta rete entak, men anyen

33:00.821 --> 33:05.473
konsa pa t rive; te gen sèlman yon gwo twou.

33:05.473 --> 33:11.829
Yo te panse ke kontenè biyosekirite an fòm
bag ki te antoure reaktè a te detwi oswa

33:11.829 --> 33:15.701
omwen gravman domaje – men sa pa t vre non plis.

33:15.701 --> 33:19.701
Li te prèske entak, ak sèlman ti domaj.

33:22.907 --> 33:32.022
Anpil nan sifas li, espesyalman sou bò
anndan an, te toujou kenbe penti li.

33:32.022 --> 33:40.070
Werner Altnickel: Tout bagay te rive nan kèk segonn. Lè
enpèsyon enèji EMP la toudenkou aktive iranyòm nan epi jete li.

33:40.070 --> 33:47.321
Nan yon efondreman nòmal, sa t ap pran anpil plis
tan e penti ki anndan resipyan an t ap sètènman boule.

33:47.321 --> 33:57.421
Sa te rive tèlman vit ke inèsi tèmik kontenè sekirite biyolojik
la pwobableman menm pwoteje penti ki anndan l lan kont boule.

33:57.421 --> 34:06.509
Checherov: Moun te atann ke yon eksplozyon nan aks
reaktè a ta dechire tout bagay – men anyen pa t dechire.

34:06.509 --> 34:15.117
Pou rezon sa a, anpil nan sipò yo ki te itilize pou
estabilize chapo grafit la te senpleman fonn epi boule nèt.

34:15.117 --> 34:24.493
E lè yo te gade pi pre pati ki te fonn sa yo, li te vin klè ke
te gen yon efè chalè ki vrèman etranj ki te an aksyon isit la.

34:24.493 --> 34:30.421
Kòmsi se te yon flanm soude ki te boule pase nan tiyo yo.

34:30.421 --> 34:38.581
Wi, tiyo yo sanble tankou yo te koupe ak yon
kalite machin soude oswa yon flanm plasma.

34:41.788 --> 34:50.181
Werner Altnickel Tiyo yo, ki sanble te detwi pa yon flanm plasma,
ka sèlman eksplike definitivman pa plasma ki te

34:50.181 --> 34:58.452
kreye a, pa gwo enèji elektwomayetik eskalè a ki pa t
ankò entèsepte pa sistèm tè sekirite ki te echwe yo.

34:58.452 --> 35:05.741
Prezantatè ARTE: Li te minwi, apeprè yon èdtan edmi
anvan aksidan an, lè pechè yo tande yon bri rèl sòt.

35:07.441 --> 35:14.225
1:10 a.m.: Yon evènman ki vrèman etranj ki
enplike yon gad nan antre sal santral la.

35:14.225 --> 35:19.461
Yo di epizantre tranbleman tè k ap vini
an te lokalize dirèkteman anba pwen sa a.

35:19.461 --> 35:27.441
1:21 a.m.: Pandan wout li, chèf sant òdinatè
a remake yon klere ble nan sal santral la.

35:27.441 --> 35:35.740
1:23:35: Tranbleman tè a kòmanse. Gen
yon gwo bri kraze epi blòk kat la tranble.

35:35.740 --> 35:42.593
1:23:40: Anplwaye ki sou sèvis la remake
tranbleman an epi peze bouton ijans lan.

35:42.593 --> 35:45.331
Vibrasyon yo ap ogmante.

35:45.331 --> 35:49.673
Premye kout fò a fè sipò vètikal yo balanse ale-vini.

35:49.673 --> 35:52.521
Tayo plafon yo ap tonbe. Ankò, ekla limyè a.

35:52.521 --> 36:01.341
Windows eklate nan sal machin nan. Yon
tranbleman vyolan epi reaktè a eksploze.

36:03.149 --> 36:09.241
Disèt minit apre, yon kòlèg nan sal
kontwòl la anrejistre yon lòt eksplozyon.

36:12.490 --> 36:13.941
Terenbòl la fini.

36:13.941 --> 36:18.860
Seismograf la pa t anrejistre dezyèm eksplozyon an.

36:18.860 --> 36:22.721
Checherov: Lè nou wè destriksyon ki te nan
chanm ki anlè yo, sa te fè nou rete pou reflechi.

36:22.721 --> 36:27.521
Gen kèk kalite vag chòk ki dwe te fè
ravaj anlè a; petèt yo menm te deklanche la.

36:27.521 --> 36:34.969
Te gen anpil enkonsistans la anlè a
ke nou pa t ka esplike okòmansman.

36:34.969 --> 36:42.361
Werner Altnickel: Doktè Sebastian Pflugbeil ki soti
nan Sosyete pou Pwoteksyon Radyasyon, site nan

36:42.361 --> 36:46.741
Strahlentelex, nimewo 3623632002, ki disponib nan IPPNW.

36:46.741 --> 36:52.941
Pflugbeil di: Checherov te nan shaft reaktè a
twa fwa, kote eleman konbistib yo nòmalman ye.

36:52.941 --> 36:59.394
Sepandan, anrejistreman videyo li yo montre klèman
ke an reyalite pa gen okenn konbistib nikleyè la.

36:59.394 --> 37:03.909
Ki kote li ale? Gen kèk ladan l ki
fonn, men se sèlman yon ti kras.

37:03.909 --> 37:11.443
Ipotez Checherov: Tout nwayo reaktè a, yon gwo blòk grafit ki
sanble ak fwomaj Swis, kote tib ki gen

37:11.443 --> 37:18.475
eleman konbistib ak ba kontwòl yo antre, te vole
anlè tankou yon fize soti nan aks reaktè a.

37:18.475 --> 37:24.401
Nan pwosesis la, li te soufle
kouvèti 2,500 tòn ki sou aks reaktè a.

37:24.401 --> 37:33.020
Kè reaktè a te vole pase li nan yon wotè anviwon
40-50 mèt epi li te vapourize an pati sou wout la.

37:33.020 --> 37:40.029
Apre sa, yon eksplozyon nikleyè kraze tout bagay epi
voye prèske tout konbistib nikleyè a nan anviwònman an.

37:40.029 --> 37:48.415
Kouvèti lou a tonbe ankò epi kounye
a li kanpe an ang sou aks reaktè a.

37:48.415 --> 37:50.763
Vladimir Strachov, Enstiti Jeofizik, Moskou: Men gen yon obstak:

37:50.763 --> 37:59.546
Dapre vèsyon Checherov la, sitiyasyon an nan reaktè a ta
dwe agrave nan 15-20 segonn pou rive nan pwen eksplozyon.

37:59.546 --> 38:01.834
Checherov: Blòk 4 prezante imaj sa a:

38:01.834 --> 38:09.258
Metal fonn nan koule sou planche a, li frape yon
obstak, li vole anlè epi li solidifye an fòm yon rezen.

38:09.258 --> 38:14.845
Ou ka toujou wè sa jodi a, e natirèlman nou te filme li.

38:14.845 --> 38:21.623
Yo ka estime ke metal fonn nan t
ap koule ak yon vitès apeprè 5 m/s.

38:21.623 --> 38:23.521
Kidonk pa dousman ni viskoz.

38:23.521 --> 38:26.481
Senk mèt pa segonn, sa se trè vit.

38:26.481 --> 38:31.762
Metal fonn nan te vwayaje yon maksimòm 50 mèt soti nan reaktè a.

38:31.762 --> 38:37.481
Metal la koule pandan apeprè dis segonn. Apre sa, li solidifye.

38:37.481 --> 38:41.787
Souvan nan yon pozisyon vètikal,
sètadi pandan li t ap koule desann.

38:41.787 --> 38:47.181
Kidonk pa t menm gen ase tan pou li
koule sou planche a epi solidifye la.

38:52.619 --> 38:57.741
W. Strachow: Anplis de sa, gen reyalite ke
moun t ap grenpe alantou reaktè ki te detwi a.

38:57.741 --> 39:04.030
Natirèlman, yo te panse entansite radyasyon
an te dwe enòmen, paske materyèl radyoaktif

39:04.030 --> 39:09.701
la te soti nan reaktè a epi li te koule la.

39:09.701 --> 39:14.901
Kounye a li parèt ke radyasyon an la pa vrèman tèlman fò.

39:14.901 --> 39:20.421
Natirèlman, moun yo te mete kostim
pwoteksyon pou ekspedisyon nan rès reaktè a.

39:20.421 --> 39:25.003
Men li toujou etonan anpil ke okenn nan yo pa mouri.

39:25.003 --> 39:29.421
Aparaman, pèsonn pa menm tonbe malad grav.

39:32.615 --> 39:34.765
Sa enteresan.

39:34.765 --> 39:41.158
Aparaman, prèske pa gen okenn materyèl radyoaktif
ki soti nan reaktè a ki te antre nan bilding lan.

39:41.158 --> 39:43.821
Pa menm nan yon chit lib desann.

39:43.821 --> 39:46.583
Tout bagay te rive twò vit.

39:46.583 --> 39:56.069
Nòt soti nan Werner Altnickel: Mouvman rapid, kout-lavi likid la
ak solidifikasyon toudenkou metal fonn lan dekri pi wo a

39:56.069 --> 40:05.057
fè sans lè yon moun reyalize ke enpòtasyon enèji EMP ekstèn
nan iranyòm nan te entans e li te dire sèlman kèk segonn.

40:05.057 --> 40:15.783
Sa vle di: aktivasyon vyolan ak rapid nan nwayo atomik iranyòm
yo, yon fonn cho ak mens ki koule rapidman, epi solidifikasyon

40:15.783 --> 40:25.901
rapid nan mitan koule a lè enèji EMP ki te pwovoke a
kase epi dife elektwomayetik ki te alimante ekstènman a etenn.

40:25.901 --> 40:35.601
Dapre lis ofisyèl KGB yo, yo di ke sèlman 4% nan sa ki te
nan reaktè a te sove, pandan 96% toujou rete nan debri yo.

40:35.601 --> 40:37.461
An reyalite, se pwobableman lòt jan an.

40:37.461 --> 40:41.973
Prèske tout bagay vole deyò epi reaktè a prèske vid.

40:41.973 --> 40:44.373
Sa a konfime tou pa syantis yo.

40:44.373 --> 40:52.348
Materyèl ki fonn ki te koule deyò epi ki te vin ekstrèmman
cho pou yon ti tan anba veso reaktè a dwe te konpoze

40:52.348 --> 40:57.421
sitou de metal kouvèti a, pa egzanp zirkonyòm pou iranyòm nan.

40:57.421 --> 41:05.798
Uran an, aktive pa enèji ekstèn, vole
anlè nan lè a tankou yon boul kanon.

41:05.798 --> 41:12.528
Paske prèske pa t gen okenn iranyòm aktive ki te
koule nan fon an e prèske pa t gen okenn radyasyon ki te

41:12.528 --> 41:15.901
ka mezire, moun te kapab desann la san yo pa mouri.

41:15.901 --> 41:23.788
Lè Sovyetik yo reyalize ke yo t ap tire sou
enstalasyon yo – soti bò Ameriken an – yo toujou rive detounen

41:23.788 --> 41:27.941
enèji a ki te reflete tounen nan tè a pandan 24 èdtan.

41:27.941 --> 41:35.881
Men apre 24 èdtan, sistèm tèman sa yo ki gen
enstalasyon depo yo pa t rive kenbe gwo enèji sa yo.

41:35.881 --> 41:44.136
E lè ou konsidere ke se sèlman rès ki te rete a, menm si yo te
deja detounen li pandan 24 èdtan, ki te rive eksploze yon plant

41:44.136 --> 41:51.343
nikleyè, ou ka imajine sa ki t ap rive si, pa egzanp, yo pa t gen
yon sistèm konsantman konsa – sa vle di, yon

41:51.343 --> 41:58.089
sistèm detounman nan tè a pou enèji total, ki
apre sa retounen. Lè sa a, yo tout t ap eksploze.

41:58.089 --> 42:06.124
IX. Enpòtans revelasyon Chernobyl la an
konsiderasyon sitiyasyon mondyal dramatik aktyèl la

42:06.124 --> 42:15.743
Rechèch Werner Altnickel la fè deklarasyon ofisyèl gouvènman yo ak
tout sa yo rele medya prensipal yo efondre tankou yon kay kat.

42:15.743 --> 42:22.466
Superzamè skalè yo dekri yo te devlope plis pa lame a
ak sèvis sekrè yo depi dezas Chernobyl la prèske 40 ane

42:22.466 --> 42:26.684
de sa, e se poutèt sa yo sètènman vin pi danjere jodi a.

42:26.684 --> 42:33.717
Etazini an patikilye te itilize teknoloji sekrè sa a
demonstrablman pou ankouraje "manipilasyon klima

42:33.717 --> 42:40.937
ak tan", pami lòt bagay, atravè yon gwo enstalasyon
antèn HAARP nan Alaska ak teknoloji siksesè li yo.

42:40.937 --> 42:49.120
Revelasyon Chernobyl sa a kidonk soulve anpil kesyon
serye, sitou nan limyè sitiyasyon dramatik mondyal aktyèl la:

42:49.120 --> 42:59.059
1. Èske chanjman klimatik ak fenomèn meteyo aktyèl yo, tankou
sechrès ekstrèm, inondasyon, tornad ak menm tranbleman

42:59.059 --> 43:09.308
tè, elatriye, jan sa konfime nan "Konvansyon UN ENMOD",
gen rapò dirèk ak sistèm zam siperyè militè sekrè sa yo?

43:09.308 --> 43:17.990
2. Èske kanpay pè CO2 aktyèl la se jis yon taktik
distraksyon òganize atravè lemond pou pèmèt sistèm zam

43:17.990 --> 43:23.513
meteyo sa yo kontinye itilize san piblik la pa remake?

43:23.513 --> 43:33.740
3. Èske plant nikleyè yo se yon bonm tan k ap tike
paske yo ka atake nenpòt ki lè pa sistèm zam sekrè sa yo?

43:33.740 --> 43:41.392
4. Lè nou konsidere ogmantasyon pwen kriz aktyèl yo
atravè lemond, èske teknoloji zam sekrè sa yo

43:41.392 --> 43:46.441
reprezante yon menas ki pi gwo toujou pase zam nikleyè?

43:46.441 --> 43:53.564
Chè telespektatè, Dènye kèk deseni yo montre ke ni Etazini ak
alye li yo ni Larisi ak eta kominis yo pa gen okenn

43:53.564 --> 44:01.154
enterè pou mennen ankèt sou sistèm zam skalè sa yo, ki
reprezante yon menas ekzistansyèl pou tout limanite.

44:01.154 --> 44:09.453
Medya piblik yo echwe nèt nan devwa yo epi yo menm pèsekite
moun ki denonse koripsyon ak bon fwa kòm teyoris konplo.

44:09.453 --> 44:15.487
Dokimantasyon enpòtan sa a vize kontribye pou
finalman pote yon deba piblik sou sistèm zam sa yo,

44:15.487 --> 44:19.293
ki reprezante yon menas ekzistansyèl pou limanite.

44:19.293 --> 44:29.573
Dezas Chernobyl 26 avril 1986 la, ki rete san eksplikasyon jiska
jounen jodi a, anseye nou ke sa ka sèlman reyalize pa pèp la.

44:29.573 --> 44:33.472
Lè a rive pou moun ki renmen laverite klere!

44:33.472 --> 44:38.240
Kidonk, tanpri ede gaye enfòmasyon sou
dokimantasyon sa a nan tout fason posib.

44:38.240 --> 44:47.281
Pataje videyo sa a ki fè moun reflechi sou rezo sosyal tankou
Facebook, TikTok, Twitter, Telegram, Instagram oswa menm pa imèl.

44:47.281 --> 44:56.018
Nou bay tou kèk ekstrè kout nan pwogram nan pou
telechaje nan bwat enfòmasyon ble nou an sou www.kla.tv.

44:56.018 --> 45:04.674
Se sèlman atravè difizyon aktif ou a kriminèl ki toujou ap
itilize zam sa yo an kachèt epi san yo pa detekte yo ka kanpe!