טשערנאָבילי האָט נישט נאָר צוגעשטעלט פּלוטאָניום פֿאַר אַטאָמישע באָמבעס, נאָר איז אַליין געווען אַ טייל פֿון אַ ריזיקער וואָפן.
"מיר האָבן אַ נײַע וואָפן – אין אונדזערע וויסנשאַפֿטלערס פּאָרטפֿאָליאָ, אַזוי צו זאָגן."
אַזוי שטאַרק אַז, אויב מען ניצט עס אָן קיין באַגרענעצונג, וואָלט עס אויסמעקן אַלע לעבן אויף דער ערד.
"האַאַרפּ – אַ וואַפֿן־סיסטעם וואָס באַאײַנפֿלוסט דעם קלימאַט"
"דורך וועלכע זיי טוישן דעם קלימאַט, פאַרשאַפן ערדבײַבענישן און עפֿענען וולקאַנען דורך ניצן עלעקטראָמאַגנעטישע וואָלן."
דער "הויך־ריזיקאָ־פֿאַקטאָר"
זיי האָבן געשאָסן דעם 25סטן אַפּריל 1986.
דעמאָלט, דעם 26סטן אַפּריל 1986, האָבן די זיכערהייט־סיסטעמען סוף־כּל־סוף דורכגעפֿאַלן. האָט זיך
אַרויסגעשאָסן פֿון דער קאַנטיינער־סטרוקטור און האָט אויסגעשפּויען ראַדיאָאַקטיוו מאַטעריאַל.
ניוקלעאַרער פֿאַל־אויט האָט זיך פֿאַרשפּרייט איבער גאַנץ אייראָפּע.
ווערנער אַלטניקעל, אַ מאַסטער־טעלעוויזיע־אינזשעניר וואָס איז זעלבסט־באַשעפֿטיקט זינט 1974, איז דער באַקומער
פֿון דעם 1997 EUROSOLAR־פּרײַז און אַנדערע סביבה־פּרײַזן.
אין 2008 האָט ער געהאַלטן אַ לעקציע פֿאַר איבער 1,000 באַזוכער בײַ דער "אַנטי־צענזור־קאָנפֿערענץ" וועגן כעמישע
וועטער־מאַניפּולאַציע־וואָפֿנס, באַקאַנט ווי כעמטריילס.
ער האָט אויך דיסקוטירט עלעקטראָמאַגנעטישע "וועטער־מאַניפּולאַציע־טעכניקן" מיט הילף פֿון HAARP־אַנלאַגעס.
ווי אַ סביבה־אַקטיוויסט, איז ער געווען מיטגליד פֿון דער גרינער פּאַרטיי און איז אין 1987 געוואָרן אַ גרינפּיס־אַקטיוויסט.
אַלטניקל האָט זיך ברייט באַהאַנדלט מיט דער טשערנאָביל־יאָדער־קאַטאַסטראָפֿע פֿון 26טן אַפּריל 1986.
לויט די אָפיציעלע באריכטן, איז דאָס געווען דער ערנסטסטער אַקצידענט אין דער געשיכטע פֿון
דער פֿרידלעכער נוצונג פֿון נוקלעאַרער ענערגיע.
מע זאָגט אַז די קאַטאַסטראָפֿע איז פּאַסירט בעת אַן עקספּערימענט, וואָס איז געווען אויסגעאַרבעט צו סימולירן אַ גאַנץ דורכפאַל
פֿון דער אויסערלעכער שטראָם־צושטעלונג צום נוקלעאַרן רעאַקטאָר.
ווערנער אַלטניקעל איז קיינמאָל נישט געווען צופֿרידן מיט דער דערקלערונג.
נאָך דעם וואָס ער האָט פֿאַרעפֿנטלעכט זײַן אינטענסיווע פֿאָרשונג וועגן דער טשערנאָביל־יאָדער־קאַטאַסטראָפֿע, איז ער אין
2005 דורך גרינפּיס מיט אַ אָפּזאָג־בריוו אָפּגעזאָגט געוואָרן.
עס האָט געזאָגט אַז זײַנע פּובליקאַציעס וועגן טשערנאָביל, וועטער־מאַניפּולאַציע און סקאַלאַר־וואָפן־סיסטעמען
זענען נישט אין די אינטערעסן פֿון גרינפּיס.
קלאַ.טעלעוויזיע שידערט הײַנט אַ דאָקומענטאַר פֿון ווערנער אַלטניקעל.
אין דעם ווערק דעמאָנסטרירט ער באַשטימענדיק אַז דער טשערנאָביל־קאַטאַסטראָפֿע קען
אין פאַקט נישט זײַן געווען אַ "אַקצידענט"!
צוליב פילע קלאָרע אומקאָנסיסטענצן האָט אַלטניקעל אינטענסיוו שטודירט דאָס בוך "FER DE LANCE", אַרויסגעגעבן
אין 2002 פֿון סקאַלאַר־וואָווע־ספּעשאַליסט און אמעריקאַנער לויטנאַנט־קאָלאָנעל טאָם בערדן.
דאָס האָט אים געפֿירט צו דער מסקנא, אַז די קאַטאַסטראָפֿע איז למעשה געווען פֿאַראורזאַכט דורך אַ קריגערשן סקאַלאַרן
עלעקטראָמאַגנעטישן אויסטויש פֿון שלאָגן צווישן דעם קעגעבע פֿון דער סאָוועטישער פֿאַראייניקונג און די פֿאַראייניקטע שטאַטן.
אין יענער צײַט איז דער טשערנאָביל נוקלעאַר־קראַפֿטווערק געווען אויף דער טעריטאָריע פֿון דער סאָוועטישער פֿאַראייניקונג.
ניט רוסלאַנד און ניט די פֿאַראייניקטע שטאַטן האָבן קיין אינטערעס צו קלאָרשטעלן די אמתע אומשטענדן אַרום דעם אָנגעזאָגטן אַקצידענט!
דערפֿאַר איז די פאָרשונג פֿון ווערנער אַלטניקעל אַזוי שטאַרק קאָנטראָווערסאַל!
דער דאָקומענטאַר איז נישט נאָר וועגן היסטאָרישער איבערשאַצונג.
די וואַפֿן־סיסטעמען וואָס מען האָט גענוצט אין יענער צײַט שטעלן פֿאַר אונדז אַ נאָך גרעסערע סכּנה
אין דער הײַנטיקער דראַמאַטישער גלאבאלער סיטואַציע.
מיר וועלן צוריקקומען צו דעם ענין בײַם סוף פֿון דער פּראָגראַם.
א. קאָנטראָווערסיעלע אויסזאָגן פֿון פּראָפֿעסאָר ד״ר עדמונד לענגפֿעלדער
בעת זײַן פאָרשונג האָט ווערנער אַלץניקעל אַ אַרטיקל געפֿונען פֿון מרטין עבנער, דאַטירט דעם 31סטן אויגוסט 2003, וועגן אַ עקסקורסיע
מיט זשורנאַליסטן אין דער אויסשליסונג־זאָנע פֿון דער טשערנאָביל נוקלעאַרער קראַפֿט־אַנלאַג, צוזאַמען מיט פּראָפֿעסאָר ד״ר עדמונד
לענגפֿעלדער פֿון דער אָטאָ־הוג ראַדיאַציע־אינסטיטוט אין מינכן.
ער און זײַן מאַנשאַפֿט האָבן רעגולער געהאָלפֿן מענטשן וואָס זענען געשעדיקט געוואָרן דורך
ראַדיאָאַקטיווע פאַרפּעסטיקונג, אַרײַנגערעכנט מעדיצינישע הילף.
פּראָפֿ. ד״ר לענגפֿעלדער האָט געמאכט די פאלגנדיקע קאָנטראָווערסיעלע אויסזאָגונגען: מיר ציטירן פֿון
דעם באַריכט "לאַנד־אויספֿלוג מיט גייגער־מעסטער" פֿון מרטין עבנער, דאַטירט דעם 31סטן אויגוסט 2003:
"איך קען איצט טשערנאָביל זען! דעם סאַרקאָפֿאַגוס און אַלץ!"
. נעבן דעם נוקלעאַר־קראַפֿט־ווערק ליגט פּריפּיאַט, דער אויסערגעוויינטלעך גרויסער גייסטשטאָט פֿאַר
די פֿריִערדיקע אַרבעטער פֿון דעם קראַפֿט־ווערק.
און וואָס זענען יענע ריזיקע אַנטענעס, וואָס זענען נישט זעבאַר אין קיין פאָטאָגראַפֿיעס פֿון טשערנאָביל, אָבער
איצט קען מען זיי מיטן נאַקעטן אויג זען איבער פּריפּיאַט?
לענגפעלדערס דערקלערונג:
דאָס איז דער אומפֿאַרענדיקטער ענטפֿער צו דער אַמעריקאַנער "סטאַר וואָרס־פּראָגראַם", נעמלעך צוויי
אַנטענע־ווענט פֿון 150 מעטער הויך און 600 מעטער לאַנג.
צען פֿון זיי זאָלן ווערן אויפֿגעשטעלט אין אַ קרײַז מיט אַ דיאַמעטער פֿון 35 קילאָמעטער, כּדי צו
שיקן הויך־פֿרעקווענצדיקע שטראַלן אין די יאָנאָספֿערע.
מיט שפּיגלען דאָרט וואָלט מען געקענט דערגרייכן יעדן פּונקט אויף דער ערד מיט זייער אינטענסיווע שטראַלן און,
למשל, פּאַראַליזירן די מערבֿדיקע קאָמוניקאַציע־סיסטעמען.
דער נוקלעאַרער קראַפֿט־ווערק אין טשערנאָביל איז געווען באַשטימט צו צושטעלן ריזיקע כּמויות
ענערגיע, מיט 16 רעאַקטאָר־בלאָקן געפּלאַנט.
"עס וואָלט געאַרבעט," לענגפעלדער איז זיכער:
טשערנאָביל האָט נישט נאָר צוגעשטעלט פּלוטאָניום פֿאַר באָמבען, נאָר איז אַליין געווען אַ טייל פֿון אַ ריזיקער וואָפן.
די אויסזאָגונגען פֿון פּראָפֿ׳ ד״ר לענגפֿעלדער ווערן אויך באַשטעטיקט דורך רעקאָרדירונגען וואָס מען קען זען אין אַ
דאָקומענטאַר פֿון באַוואַרישער בראָדקאַסטינג פֿון 2006:
די נאַטור נעמט צוריק דעם לאַנד, בוים נאָך בוים.
די באַריער פֿון דער באַגרענעצטער געגנט הייבט זיך נאָר אויף, כדי צו דערלויבן דורכגאַנג צו דער ווייַטערער באַגרענעצטער געגנט.
דער שנעל וואַקסנדיקער וואַלד איז פאַרפּעסטיקט, אַזוי אויך דער וואַלד פֿון עלעקטרישע פּילאָנען, וואָס קען נישט ווערן
געשמאָלצן, ווײַל דער שטאָל וואָלט בלײַבן ראַדיאָאַקטיוו.
אין דער פאַרגאַנגענהייט האָט עלעקטריציטעט געפֿלאָסן דורך די פּילאָנען צו הויזגעזינדער און אינדוסטריע, אָבער אויך צו דער
הויך־פֿרעקווענצער ראַקעט־פֿאַרטיידיקונג־סיסטעם, מיט וועלכער די סאָוועטן האָבן געוואָלט אויסמעקן די אמעריקאנער און נאטאָ־ראַקעטן.
די עלעקטראָניק איז פֿאַרניכטעט געוואָרן דורך דער קאַטאַסטראָפֿע; ווי אַלץ אַנדערש דאָ, איז
זי פֿאַרפֿרוירן געוואָרן אין אַ גראָב־שטיין.
לויט פּראָפֿעסאָר ד״ר לענגפֿעלדער, איז דער הויפּט־ציל פֿון דער טשערנאָביל נוקלעאַר־קראַפֿט־אַנלאַג געווען צו
צושטעלן ריזיקע כּמויות ענערגיע צו אַ נאָענטער מיליטערישער סופּער־וואַפֿן בײַ פּריפּיאַט!
אין דער לעצטער פֿאַזע זאָלן געבויט ווערן 16 נוקלעאַר־קראַפֿטווערק.
די זענען געווען באַשטימט צו צושטעלן אַ גאַנץ צאָל פֿון צען אַזעלכע סופּער־וואַפֿנס מיט אומפֿאַרשטענדלעכע סומעס ענערגיע.
דער פּלאַן איז זיכער נישט אומבאמערקט געבליבן בײַ די אמעריקאנער אינטעליגענץ־דינסטן!
II. אַנטוויקלונג פֿון אַ מיליטערישער סופּער־וואָפֿן אין דער סאָוועטישער פאראייניקונג
ווײַל די סאָוועטן האָבן נישט געקענט אויפֿהאַלטן די פֿאַראייניקטע שטאַטן אין דער אַנטוויקלונג פֿון אַטאָמישע באָמבעס, האָבן זיי
גענוצט די וויסן פֿון דייטשע אינזשענירן פֿאַר הויך־פֿרעקווענצן, וואָס זיי האָבן נאָך 1945 דעפּאָרטירט קיין רוסלאַנד.
זיי האָבן שוין אַנטוויקלט אַ נײַעם טיפּ פֿון לאַנג־רײַכיקער אויסשפּיר־ראַדאַר און פֿירן איצט ווײַטערדיקע
פֿאָרשונגען אין רוסלאַנד וועגן "אַנטענעס איבערן האָריזאָנט".
דאָס האָט דערנאָך געפֿירט צו דער אַנטוויקלונג פֿון סקאַלאַר עלעקטראָמאַגנעטישע "ראַדאַר־מיסיל־דעטעקציע־אַנטענעס",
פֿולשטענדיק מיט דער צוגעפּאַסטער עלעקטראָניק!
נאָך־מלחמה אַנטוויקלונגען האָבן זיך דאַן געקומען צו זייער הויכפּונקט אין טעכנאָלאָגיעס מיט צווייפֿאַכיקן נוצן:
נאָך דער פֿרידלעכער נוצן זענען די אַנטוויקלטע וואַפֿן אויך גענוצט געוואָרן פֿאַר אַטאַק און חורבן דורך די מיליטער, למשל צו
שיקן מיסילן, צו פֿאַרשאַפֿן ערדבּבענונגען, צו מאַניפּולירן דעם וועטער אָדער אפילו פֿאַר גײַסטיקער השפּעה, אאז״ו.
די רוסישע נײַע טעכנאָלאָגיע איז באַקאַנט געוואָרן ווי "וואָאָדפּעקער".
דער טערמין "וואָאָדפּעקער" שטאַמט פֿון דער ראַדיאָ־אינטערפֿערענץ־שומע וואָס קלינגט ווי דער
האַמערן פֿון אַ וואָאָדפּעקער, וואָס איז צום ערשטן מאָל אַנטדעקט געוואָרן דורך אַמאַטאָר־ראַדיאָ־אָפּעראַטאָרן.
די אַמעריקאַנער צײַטונג "מיאַמי העראָלד" האָט אויך גענוצט דעם טערמין אין איר אַרטיקל "קאַמף מיטן רוסישן שפּעכט".
די סופּער־וואַפֿן איז אַ מין שטראַל־וואַפֿן וואָס דאַרף ריזיקע כּמותן פֿון ענערגיע.
אין 1957 האָט די פאָרשונג אין דעם מיליטערישן סקאַלאַר־סופּער־וואַפֿן אין דער פֿריִערדיקער סאָוועטישער
פאראייניקונג געפֿירט צו אַ גרויסער קאַטאַסטראָפֿע.
נעבן קישטשים, נאָענט צו מאַיאַק, איז געווען אַ געהיימע נוקלעאַרער מיליטערישער פאָרשונגס־אָנשטאַלט.
די קאַטאַסטראָפֿע האָט געפֿירט צו ראַדיאַציע־ניוואָען אין דער געגנט וואָס זענען געווען הונדערט מאָל העכער ווי אין טשערנאָביל!
פֿאָרמערער יו. עס. אַרמיי־ליטענאַנט־קאָלאָנעל טאָם בערדן איז געווען אַ אַנאַליסט אין פּענטאַגאָן.
ער איז געווען אַ באַרימטער "סקאַלאַר־טעכנאָלאָגיע־ספּעשאַליסט" און האָט אַרויסגעגעבן דאָס דײַטש־שפּראַכיקע
בוך "סקאַלאַר־טעכנאָלאָגיע" (סקאַלאַר־טעכנאָלאָגיע).
ער דערקלערט דעם קאַטאַסטראָפֿע אַזוי: "די סאָוועטן האָבן אין זייער פרי קיכשטעם־פאַרפאַלן אַ ענערגיע־איבערפֿלוס געשאַפֿן."
דאָס האָט גורם געווען אַ נוקלעאַרער עקספּלאָזיע אין אַ נאָענטער נוקלעאַרער אָפּפֿאַל־לאַגער!
דער ראַדיאָאַקטיווער פֿאַל־אויס האָט פֿאַרפּעסטיקט אַ שטח פֿון בערך 1,200 קמ״ר, וואָס בלײַבט
ביזן הײַנטיקן טאָג זייער שטאַרק פֿאַרפּעסטיקט.
איך האָב אויך געוויסט אַז די סאָוועטן האָבן אינסטאַלירט זיכערהייט־מיטלען אויף אַלע זייערע סקאַלאַר־טראַנסמיטערס
צו באַשיצן קעגן נויטפֿאַלן ווי דער אין קישטשים .
די זיכערהייט־סיסטעמען זענען דיזיינירט צו לאַנגזאַם און זיכער אַרויסלאָזן ענערגיע אין דער ערד איבער אַ לאַנגער
צײַט, אין פאַל פֿון אַ קורצצירקויט אין די טראַנסמיטערס.
אין זײַן בוך "פֿער דע לאַנס", גייט בערדן ווײַטער צו דערקלערן:
די נײַע סופּער־וואַפֿנס זענען אַנטוויקלט, פּראָדוצירט און אינסטאַלירט געוואָרן אונטער דער אָנפֿירונג פֿון דער קגבע.
ווייל זיי זענען געווען העכסט געהיימע, האָבן זיי קיינמאָל נישט איבערגעגעבן געוואָרן צו דער רעגולער רוסישער אַרמיי!
אין 1960 האָט דער פֿריִערדיקער הויפּט פֿון דער רעגירונג פֿון דער סאָוועטישער פאראייניקונג, ניקייטאַ
כְּרוּשצ'אָוו, געמאכט די פאלגנדיקע דערקלערונג צום פּרעזידעיום וועגן צוקונפֿטיקע סקאַלאַר־וואַפֿנס:
"מיר האָבן אַ נײַע וואַפֿן – אין אונדזערע וויסנשאַפֿטלערס פּאָרטפֿאָליאָ, אַזוי צו זאָגן."
אַזוי שטאַרק, אַז אויב מען וואָלט עס גענוצט אָן קיין באַגרענעצונג, וואָלט עס אויסגעמעקט אַלע לעבן אויף דער ערד.
אָבער די נײַע סקאַלאַר־סופּער־וואַפּן איז נישט געווען אָפּעראַציאָנעל ביז אַפּריל 1963.
צו שפּעט פֿאַר כרוּשצ'אָוו צו קעגנשטעלן די פֿאַראייניקטע שטאַטן אין דער קובאַנער ראַקעט־קריזיס אין אָקטאָבער 1962.
די סופּער־וואַפֿן איז צום ערשטן מאָל גענוצט געוואָרן דעם 10טן אַפּריל 1963 צו פֿאַרניכטן די אמעריקאנער אונטערשיפֿ "U.S.S.
TRESHER" אונטערן וואַסער בײַ דער מזרח־קוֹסט פֿון די פארייניקטע שטאַטן בעת אַן איבונג ווי אַ דעמאָנסטראַציע פֿון מאַכט!
אָבער די אָפיציעלע געשיכטע זאָגט נאָך אַז דער נוקלעאַר־געטריבענער אונטערוואַסער־שיף איז געזונקען צוליב אַ טעכנישן דעפֿעקט.
III. דער מיליטערישער סופּער־וואָפן קען מאַניפּולירן דעם וועטער!
שוין אין 1962 האָט דער פֿריִערדיקער פּרעזידענט פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן, לינדאָן ב. דזשאָנסאָן, געזאָגט:
"ווער קאָנטראָלירט דעם וועטער, וועט קאָנטראָלירן די וועלט."
זינט די נײַע סקאַלאַר־טעכנאָלאָגיע האָט זיך באַוויזן אַז זי קען השפּעה האָבן אויף דעם וועטער, יעדער פאָרשריט אין דער פאָרשונג
פֿון די וואָפֿנס מיינט ריזיקע פּאָליטישע און מיליטערישע מאַכט!
שוין אין די 1970ער יאָרן האָבן די סאָוועטן, צווישן אַנדערע, דורכגעפֿירט גרויס־שכּאַלע וועטער־מאַניפּולאַציע,
און שפּעטער אויך אַנדערע מיליטערישע כוחות.
די סאָוועטישע "וואָאָדפּעקער־טראַנסמיטערס" זענען באריכטעט געוואָרן ביידע אין די פארייניקטע שטאַטן און אין אייראָפּע.
דאָס ווערט, למשל, אילוסטרירט דורך אַ קאַרטון וועגן וועטער־קאָנטראָל אין דער אויסגאַבע
פֿון WELT am SONNTAG פֿון 8טן אויגוסט 1974:
עלעקטראָמאַגנעטישע ערדבּאַבע־קאָנטראָל, קאָנטראָל פֿון היץ־וואָלן און עקסטרעם טרוקנקייט, ווי אויך די שאַפֿונג פֿון
שנייפֿאַל, זענען דאָ באַהאַנדלט געוואָרן אויף אַן אופֿן וואָס איז צוטריטלעך פֿאַרן אַלגעמיינעם עולם.
דער אייראָפּעיִשער פּאַרלאַמענט באַשטעטיקט אויך די עקזיסטענץ פֿון אַזעלכע געפֿערלעכע וועטער־וואָפֿנס אין אַ
באַריכט דאַטירט דעם 14טן יאַנואַר 1999 מיטן טיטל "האַאַרפּ – אַ קלימאַט־ענדערנדיקער וואָפֿן־סיסטעם"!
IV. פּרוּוון צו קאָנטראָלירן די מיליטערישע סופּער־וואָפן
אויף דעם 16טן יוני 1972 איז אין סטאָקהאָלם פארגעקומען די פֿאַראייניקטע־נאַציאָנען־קאָנפֿערענץ און
רעזאָלוציע וועגן פאַרהיטונג פֿון סביבה־שאָדן דורך דעסטרוקטיווע וואָפן און אַנדערע סיסטעמען!
אין 1975 האָבן די סאָוועטן אַרײַנגעגעבן עטלעכע פֿאָרשלאָגן פֿאַר נוקלעאַרער אַנטוואַפֿנונג און פֿאַר דער
אַנטוואַפֿנונג פֿון סקאַלאַר־עלעקטראָמאַגנעטישע וואָפֿנס.
אָבער די פֿאַראייניקטע שטאַטן האָבן זיי דעמאָלט איגנאָרירט.
אין 1976/77 איז די UN-ENMOD-קאָנווענציע אָנגענומען געוואָרן צו פאַרמיידן די נוצן פֿון סביבה-וואָפן-סיסטעמען.
אָבער זיי זענען געווען נאָר טיילווייז בינדנדיק און זענען ווידער אָפּגעלאָזט געוואָרן אין 1997.
דאָ איז אַ אויסצוג פֿון דער "ENMOD קאָנווענציע", אַנעקס 2:
"די פאלגנדיקע ביישפילן ווײַזן די מעגלעכקייטן וואָס מען קען שאַפֿן דורך ניצן טעכניקן פֿון סביבה־מאַניפּולאַציע:"
ערדציטערנישן, צונאַמיס, שטערונג פֿון דער עקאָלאָגישער באַלאַנס פֿון אַ געגנט, ענדערונגען אין וועטער־מוסטערן (וואָלקנס, רעגן,
ציקלאָנען און טאָרנאַדאָס), ענדערונגען אין קלימאַט־מוסטערן און אָקעאַן־שטראָמען, ענדערונגען אין דער
צושטאַנד פֿון דער אָזאָן־שיכטע און דער יאָנאָספֿערע.
דער פֿריִערדיקער אמעריקאַנער פֿאַרטיידיקונגס־מיניסטער ד״ר וויליאם קאָהען האָט באַשטעטיקט די עקזיסטענץ פֿון די
וואָפן פֿון מאַסן־פֿאַרניכטונג דעם 28סטן אַפּריל 1997 בײַ אַ "טעראָריזם־קאָנפֿערענץ" אין אַטענס:
"אַנדערע זענען אפילו באַטייליקט אין אַ מין עקאָ־טעראָריזם, טוישן די קלימאַט, שאַפֿן ערדבּבענונגען,
עפֿענען וולקאַנען דורך ניצן עלעקטראָמאַגנעטישע וואַלן."
עס איז אמת, און דערפֿאַר מוזן מיר פֿאַרשטאַרקן אונדזערע "אַנטי־טעראָריזם־באַמיִונגען"!
קאהן האָט נישט דערמאָנט אַז די וואַפֿן ווערן בעיקר גענוצט אין דער פֿאָרעם פֿון שטאַט־טעראָריזם דורך נוקלעאַרע
מאַכטן, נאָר האָט ער די שטאַטלעכע פשעס אונטער דער אַלגעמיינער פֿאָרשטעלונג פֿון טעראָריזם פֿאַרבאָרגן.
וו. דער העכסט־געהיימער הינטערגרונט צו דער טשערנאָביל־רעאַקטאָר־קאַטאַסטראָפֿע
נאָך ווײַטערער פאָרשונג האָט ווערנער אַלץניקעל געפֿונען נאָך מער עקספּלאָזיווע אויסזאָגונגען אויף דער וועבזײַט פֿון
סקאַלאַר־וואַווע־ספּעציאַליסט און פֿריִערדיקער אמעריקאַנער לויטנאַנט־קאָלאָנעל טאָם בערדן וועגן די טאַקע געשעענישן, וואָס
זענען געהאַלטן געוואָרן געהיימליך דורך דעם קג״ב און ווייניק באַקאַנט, וואָס האָבן געפֿירט צו דער
עקספּלאָזיע פֿון דער טשערנאָביל נוקלעאַרער רעאַקטאָר.
לויטנאַנט־קאָלאָנעל בערדן האָט אין זײַן בוך "פֿער דע לאַנס", וואָס איז אין זײַן צווייטער אויסגאַבע אין 2002
אַרויסגעקומען, געשריבן אַז ער איז גלײַך באַטייליקט געווען אין דער נוקלעאַרער קראַפֿט־אַנלאַג־קאַטאַסטראָפֿע!
פֿון אַ אמעריקאַנער מיליטערישער פּערספּעקטיוו באַשרײַבט ער אין דעם בוך אין גרויסן דעטאַל די סקאַלאַר
עלעקטראָמאַגנעטישע מלחמה־טעכנאָלאָגיע וואָס האָט גורם געווען דעם נוקלעאַרן קאַטאַסטראָף.
מיר ציטירן אויסצוגן פֿון זײַן בוך, אָנהייבנדיק פֿון זײַט 129, מיט דער באַמערקונג אַז די סקאַלאַר־סופּער־וואָפֿן
קען אַפֿילו אַרויסרופֿן ערדציטערנישן, צווישן אַנדערע זאַכן:
אין אַפּריל 1986 האָבן די "קג״ב אינטערפֿעראָמעטער־טראַנסמיטערס" אָנגעהויבן אָנצוזאַמלען עלעקטראָמאַגנעטישע ענערגיע, וואָס איז
שטאַרק אינדוצירט געוואָרן אין די זײַטן פֿונעם "סאַן אַנדרעאַס פֿאָלט", וואָס לויפֿט
דורך לאָס אַנדזשעלעס און ביז סאַן פֿראַנציסקאָ.
זיי האָבן גענוצט דעם "אינטעריער" פֿון די Woodpecker-שטראַלן ווי "סופּער-הײַווייעס" פֿאַר
זייערע לאַנגזאַמדיקע וואָלן און אינטערפֿעראָמעטריע.
צוויי שטראַל־וועגן זענען גענוצט געוואָרן דורך די סאָוועטן.
איינער איז אַראָפּגעקומען פֿון צפון דורך דעם צפון־פּאָול־געגנט און די אײַסבערג צו דער ציל – און
איינער איז אַרומגעקומען פֿון מזרח צו דער ציל־געגנט.
די סאָוועטן האָבן געשאַפֿן אַ זייער גרויסן ערדבּבע – למעשה, האָבן זיי געשאַפֿן אַ גאַנץ סעריע אַזעלכע ערדבּבען לאַנגס דעם
גאַנצן סאַן אַנדרעאַס־פֿאַולט, מיט שטאַרקע נאָכשאָקן נאָך דעם הויפּט־ערדבּבע וואָס האָט געפֿירט צו שרעקלעכע חורבנות.
אין קורצן: זיי האָבן צוגעגרייט דעם "איין גרויסן ערדבײַב", וואָס אַלע האָבן אַזוי לאַנג דערוואַרט און מורא געהאַט.
VI. דער ענטפֿער פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן צו דער רוסישער וואָאָדפּעקער־אַטאַקע
מיר פאָרזעצן צו ציטירן פֿון טאָם בערדנס בוך:
"אַ פּריוואַטע גרופּע האָט מיך קאָנטאַקטירט.
זיי האָבן געזאָגט אַז זיי קענען אויסשאַלטן איין פֿון די טראַנסמיטערס דורך פּראָדוצירן אַ שטאַרק, ריזיקן
"פֿאַזע־קאָנגױגירטן רעפּליקאַ־סיגנאַל־פּולס", וואָס וואָלט גלייך צוריק לויפֿן אין דעם
טראַנסמיטער און קאַטאַסטראָפֿיש אים אויסברענען.
טאַקע, עס האָט אויסגעזען אַז די גאַנצע "אַנדרעאַס גראַבען זאָנע" זאָל ווערן סטימולירט איבער איר
גאַנצע לענג דורך די אָפּזעצונג פֿון איבערפֿלוס־ענערגיע.
אין דעם פאַל האָט די אינדוקציע פֿון אַ באַשטימטן קאַליפאָרניע־ערדבּײַב נאָר אָנגעהויבן און איז געווען
פֿון אַ מאַגניטוד אָן קיין פֿאַרגלײַכבאַרן פּרעצעדענט.
אויב די געשעעניש אָדער די געשעענישן וואָלטן פּאַסירן, וואָלט דער פאַרלוסט פֿון אמעריקאַנער לעבן און אייגנטום געווען שטאַרנד.
"דער הויך־ריזיקאָ־פֿאַקטאָר"
די פֿראַגע וואָס די גרופּע האָט מיר געשטעלט, האָט מיר געשטעלט אַ זייער שווער באַשלוס.
אַזעלכע גרויסע סאָוועטישע אינטערפֿעראָמעטער־שטראַלן, אַמאָל זיי זענען אויפֿגעשטעלט, אַנטהאַלטן
ריזיקע לאַנגזאַמדיקע עלעקטראָמאַגנעטישע וואָג־ענערגיע.
אויב אַ סאָוועטישער טראַנסמיטער וואָלט געווען געשטעלט נעבן נוקלעאַרע אַנלאַגעס און גלייך דורך די שמעלצן
קורצגעשלאָסן געוואָרן, וואָלט אַלע "פּאָטענציעלע ענערגיע" גלייך אין דער ערד אַרײַנגעשטראָמט.
אין פאַל פֿון אַזאַ קאַטאַסטראָפֿישן טראַנסמיטער־פֿעלער וואָלט אַ ריזיק שטאַרק "לאָנגיטיודאַלער וואַלע־פּולס"
זיך פֿאַרשפּרייטן אין אַלע ריכטונגען אַרום דער ערד.
דער ערשטער נוקלעאַרער מאַטעריאַל וואָס דער פּולס טרעפֿט, וואָלט פּלוצלינג און זייער געוואַלדיק צעשפּאָלטן ווערן.
אויב דער טראַנסמיטער וואָלט געווען בלויז אַ פּאָר קילאָמעטער פֿון איין אָדער מער אינטערקאָנטינענטאַלע
ראַקעט־שטאַנציעס, קען די גאַנצע עקספּלאָזיע פֿירן צו בערך 30 אָדער 40 מעגאַטאָן נוקלעאַר־קאָפּן.
שמוציק און נאָך שמוציקער... די דערפֿאָלגנדיקע פֿאַל־אָפּ און ראַדיאָאַקטיווער קאָנטאַמינאַציע וואָלט געווען ריזיק,
זיך פֿאַרשפּרייטנדיק אַרום דער גאַנצער וועלט און מעגלעך טויטנדיק מיליאָנען מענטשן אין די קומענדיקע יאָרן.
ניוקלעאַר־רעאַקטאָרן וואָלטן געווען אין אַן ענלעכן ריזיק.
די אוממיטלבאַרע פֿיסיע פֿון אַלע שפּאַלטבאַרע מאַטעריאַלן אין איינעם פֿון זיי וואָלט
אַרויסגערופֿן אַ ריזיקע נוקלעאַרע עקספּלאָזיע.
דאָס וואָלט באַשטימט אַ נײַעם פּרעצעדענט.
דאָס איז געווען דער "הויך־ריזיקאָ־פֿאַקטאָר".
דער "נידעריקער ריזיקאָ־פֿאַקטאָר"
דער "נידעריקער ריזיקאָ־פֿאַקטאָר" וואָלט געווען אַז ווייניק אָדער גאָרנישט פֿון דעם וואָלט פּאַסירן, מעגלעך אַז דאָס וואָלט
אויסלייזן אַ ערדבּבעונג אין אַ נאָענטער פֿאָלט־זאָנע, אאז"ו ו.
איך האָב געוואוסט אַז נאָך זייער פריערדיקן "קישטשים טראַנסמיטער־פֿעלער" האָבן די סאָוועטן געשאַפֿן אַ "EMP־פֿלאַש"
אויף אַ פֿיל קלענערן מאַסשטאַב, און אַז דער דאָזיקער פֿלאַש האָט פֿאַראורזאַכט אַ נוקלעאַרע עקספּלאָזיע אין אַ
נאָענטער אָפּפֿאַל־אָפּהיט־אַנלאַגע פֿאַר נוקלעאַרן אָפּפֿאַל.
איך האָב אויך געוואוסט אַז די סאָוועטן האָבן אין קישטשים אינסטאַלירט זיכערהייט־סיסטעמען אין פאַל פֿון אַזעלכע דורכפֿאַלן
אין אַלע זייערע סקאַלאַר "אינטערפֿעראָמעטער־טראַנסמיטערס".
אויב די זיכערהייט־מיטלען האַלטן אין פאַל פֿון אַ פּלוצלינגן קורצן קרייַז אין דעם טראַנסמיטער, קענען זיי האַלטן די "לאָנגיטיודאַלע
עלעקטראָמאַגנעטישע וואַַל־שטראַלן" און פּאָטענציאַלן לאַנג גענוג, צו פֿאַרשפּרייטן די ענערגיע
לאַנגזאַם און זיכער אין דער ערד איבער אַ לאַנגער צײַט.
דאָס איז געווען דער "נידעריקער ריזיקאָ־פֿאַקטאָר".
VII. דער אמתער גורם פֿון דער טשערנאָביל־קאַטאַסטראָפֿע
אין זײַן בוך באַשרײַבט בערדען אין דעטאַל ווי דער ריאַקטאָר־קאַטאַסטראָפֿע טאַקע איז אויסגעלייזט געוואָרן:
"די גרופּע האָט מיר דאַנק געזאָגט, האָט געזאָגט אַז זיי וועלן שיסן, און האָבן אויפגעהאָנגען דעם טעלעפֿאָן."
זיי האָבן געשאָסן דעם 25סטן אַפּריל 1986, פּונקט ווי זיי האָבן צוגעזאָגט, און האָבן צעשטערט איין פֿון די
טראַנסמיטערס פֿון דער קגעב – מסתּמא אַ פּאָר קילאָמעטער אַוועק פֿון די טשערנאָביל נוקלעאַר־רעאַקטאָרן.
אין דעם מאָמענט, ווען דער טראַנסמיטער איז געטראָפֿן און צעשטערט געוואָרן, האָט אינזשעניר ביל ביסע, וואָס איז געווען אין פֿעלד און
האָט מיט מאַגנעטישע פעלד־דעטעקטאָרן געמאָסטן די וווּדפּעקער־שטראַלן, באַמערקט דעם פּלוצלינגן אויספֿאַל פֿון דער
וווּדפּעקער־שטראַל, וואָס איז אַרומגעגאַנגען די ערד פֿון מזרח.
וואָס ער האָט איצט געמאָסטן איז געווען די מצליחע פֿאַרניכטונג פֿון דעם ווײַטן אינטערפֿעראָמעטער־שיקער.
אָן וויסן האָט ער באַשטימט דעם אויסגאַנג פֿון אַ גרויסער קעגנאַטאַק אין אַ זייער געפֿערלעכן שלאַכט.
ווען די טראַנסמיסיע־אַנלאַגע איז צעשטערט געוואָרן, האָבן די זיכערהייט־מיטלען זיך אַרײַנגעשלאגן, האָבן דעם הויכן
ראַדיאַציע־פּאָטענציעל אָפּגעהאַלטן און האָבן אים במשך בערך 24 שעה געהאַלטן דורך ביסלעכווייז און לאַנגזאַם אַרויסלאָזן די
שטאַרקע ראַדיאַציע־ענערגיע אין דער ערד – במשך דער גאַנצער צײַט.
אַ נואָט־מעסעדזש וועגן די טשערנאָביל־רעאַקטאָרן האָט אַלערמירט די קאָנטראָל־פּערסאָנאַל פֿון דער נוקלעאַרער
קראַפֿט־אַנלאַגע, און זיי האָבן די רעאַקטאָרן גלייך אָפּגעשטעלט (דורך אַראָפּלאָזן די קאַדמיום־קאָנטראָל־שטעקן).
אָבער דער אוראַניום אין די ברענשטאָף־שטאַנגען איז נאָך דאָרט געווען, פֿאַרשטייט זיך.
טשערנאָביל האָט דאַן געוואַרט מיט געהאַלטענעם אָטעם צו זען צי די זיכערהייט־מיטלען וועלן האַלטן.
דעמאָלט, דעם 26סטן אַפּריל 1986, האָבן די זיכערהייט־סיסטעמען סוף־כּל־סוף דורכגעפֿאַלן, און אַ פיל שוואַכערער
"לאַנגסימלעכער כוואַליע־אומקער" איז פּאַסירט ווי וואָלט געשען פריער אָן די זיכערהייט־סיסטעמען.
די לאַנגווייליקע וואַלן וואָס זיך פֿאַרשפּרייטן אין דער ערד האָבן געטראָפֿן דעם ריאַקטאָר־קאָר אין טשערנאָביל, דער נאָענטסטער צו די
לאַנגווייליקע וואַלן, סעקונדעס איידער אַ ערדציטערניש איז אַרויסגערופֿן געוואָרן אין דער ערד
ווען די לאַנגווייליקע וואַלן זענען אָנגעקומען.
אַ טייל פֿון דעם אוראַניום, וואָס איז אַרײַנגעטראָפֿן אין דעם רעאַקטאָר־קערן, האָט זיך גלײַך צעשפּאָלטן, איז
אַרויסגעשאָסן פֿון דער קאַנטיינער־סטרוקטור און האָט אויסגעשפּויגן ראַדיאָאַקטיוו מאַטעריאַל.
ניוקלעאַרער פֿאַל־אויט האָט זיך פֿאַרשפּרייט איבער כּמעט גאַנץ אייראָפּע.
אויסער דעם בערדען־באַריכט איז דאָ נאָך אַ זייער קאַמפּלימענטאַרישער באַריכט פֿון ד״ר פּיטער בעטער.
ער איז פריער באשטימט געוואָרן דורך פּרעזידענט דזש. פֿ. קענעדי אלס אויפזיכטער פֿון דער אמעריקאנער אויסערן־האַנדל־באַנק.
ער האָט דערקלערט אַז די מאָטיוואציע פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן פֿאַר דעם סקאַלאַר קעגנשלאָג איז נישט געווען ריין דיפענסיוו אין
זײַן נאַטור, און האָט באַשטעטיקט אַז די פֿאַראייניקטע שטאַטן זענען ניט מער גרייט צו טאָלערירן רוסלאַנדס
איצטיקן טעכנאָלאָגישן פֿאָרויס, און האָבן דערפֿאַר צעשטערט די רוסישע סקאַלאַר־וואָפֿן־אַנלאַגע.
VIII. רוסישע וויסנשאַפֿטלער באַשײַדן דעם אָפֿיציעלן טשערנאָביל־נאַראַטיוו!
אפילו נאָך מער ווי 38 יאָר האָבן די אַזוי גערופענע הויפּטשטראם־מעדיע ווייניק בײַגעטראָגן צו
אַנטדעקן דעם אמת וועגן דער טשערנאָביל־קאַטאַסטראָפֿע.
אָנשטאָט דעם האָבן זיי כּמעט אויסשליסלעך פֿאַרשפּרייט די אָפֿיציעלע דערקלערונגען פֿון די רעגירונגען.
איז דאָס נישט זייער בושהדיק, ספּעציעל ווײַל זיי ווערן אויך פינאַנצירט דורך רעגירונגען?
אָבער אפילו די אַזוי גערופענע הויפּטשטראם־מעדיע מוזן פֿון צײַט צו צײַט אַנטפּלעקן טייל־אמתן.
איין אַזאַ בײַשפּיל איז אַ דאָקומענטאַר פֿון NDR-ARTE פֿון 1998 מיטן טיטל: "דער אמתער גרונט פֿאַר טשערנאָביל?"
די דאָקומענטאַציע איז דער פעלנדיקער שטיקל פֿון דער פּאַזל אין דעם "יו־עס בערדען באַריכט".
פֿון דער רוסישער פּערספּעקטיוו, באַשײַדן רוסישע וויסנשאַפֿטלער די אָפֿיציעלע דערקלערונגען פֿון דער רוסישער רעגירונג.
זינט רוסישע וויסנשאַפֿטלער זענען קלאָר נישט געווען באַקאַנט מיט די דירעקטע עלעקטראָמאַגנעטישע ענערגיע־אַרײַנפֿירן אין דעם
נוקלעאַרן קראַפֿט־ווערק דורך דער סודיקייט וואָס דער קגבע האָט אויפגעלייגט, האָבן זיי נישט געקענט דערקלערן עטלעכע
פֿון די פיזישע פּראָצעסן וואָס זענען געשען אין יענער צײַט.
ווײַל דער דאָקומענטאַר אַנטהאַלט ווערטפֿולע אָריגינעלע אויפֿנעמונגען פֿון די חורבנות אין טשערנאָביל, וואָס
קענען מאַכן אַ וויכטיקן בײַשטײַער צו אַנטדעקן דעם אמת, וועלן מיר איצט ווײַזן אויסצוגן פֿון דעם דאָקומענטאַר.
די הינטערגרונט־פֿאָרשונג־אינפֿאָרמאַציע וואָס ווערנער אַלטניקעל האָט צוגעשטעלט, דערקלערט די טאַקע
געשעענישן אין טשערנאָביל אויף אַ זייער גלייביקן אופֿן:
ARTE פּרעזענטער: אין יולי 1986, צוויי חדשים נאָך דער שרעקלעכער קאַטאַסטראָפֿע אין דער טשערנאָביל
נוקלעאַרער קראַפֿט־אַנלאַג, האָט דער קגבע אַרויסגעגעבן אַ רשימה פֿון העכסט־סעקרעטע אינסטרוקציעס.
אויפֿן שפּיץ פֿון דער רשימה איז געווען: "דער טאַקע גורם פֿון דער ערגסטער פאַל־סצענאַר מוז קיינמאָל נישט ווערן אַנטפּלעקט."
אָבער איין מענטש האָט טראָץ אַלץ געוואָלט אַרויספֿינען די אמת.
דער נוקלעאַרער פֿיזיקער קאָנסטאַנטין פּאַוואָלאָוויטש טשעטשעראָוו.
דערפֿאַר האָט ער ווייטער אַרויפֿגעקליבן אין די חורבנות, אַפֿילו אונטערן סאַרקאָפֿאַגוס וואָס
איצט אַרומגייט דעם צעשטערטן רעאַקטאָר נומער 4.
דורך דאָס האָט ער געפֿונען אומגעוויינטלעכע שפּורן פֿון דעם אַקסידענט, וואָס האָבן נישט געשטימט מיט די
דערקלערונגען וואָס זענען דעמאָלט דער וועלט געגעבן געוואָרן.
טשעטשעראָוו, נוקלעאַרער פיזיקער, מאָסקווע: מיר זענען אַרײַנגעקראָכן אין דעם רעאַקטאָר־שאַכט און האָבן זיך
ווייטער געקראָכן אין דעם צוגעהעריקן קאָנטראָל־צימער אויבן אויפֿן רעאַקטאָר, אפילו אין די צימערן אונטן אונטערן רעאַקטאָר.
מיר האָבן פֿאָטאָס און ווידעאָס גענומען, האָנדערטער מוסטערן געזאַמלט און, איך וואָלט געזאָגט, טויזנטער מעסטן דורכגעפֿירט.
נאָר דאַן האָבן מיר לאַנגזאַם אָנגעהויבן צו פֿאַרשטיין וואָס טאַקע איז געשען מיט בלאָק 4.
און פּלוצלינג איז אונדז קלאָר געוואָרן אַז די אָפֿיציעלע דערקלערונגען פֿון 1986 האָבן בכלל נישט
געפּאַסט צו דעם וואָס מיר האָבן געזען פֿאַר זיך.
ARTE פּרעזענטער: אין דער זעלביקער צײַט, אין יולי 1986, האָט דער קגבע געגעבן הויך־ראַנגיקע פּאָליטיקער און
בירגערדיקע באַאַמטע אַ געהיימע ליסטע מיט קלאָרע אינסטרוקציעס.
טשעטשעראָוו: די ליסטע איז טאַקע געשאַפֿן געוואָרן אויף אַ גאַנץ אויסערגעוויינטלעכן אופֿן,
גאַנץ פּשוט דורך דעם געהיימען דינסט, דעם קגבע.
דאָס איז געווען אומגעוויינטלעך. אַ פּאָליטישער באַשלוס.
די רשימה איז פֿאַרעפֿנטלעכט געוואָרן און אַלע פאַרוואַלטונג־מיטאַרבעטער האָבן געמוזט זיך דערצו האַלטן.
זאַך 1 אויף דער רשימה:
אַלע אינפֿאָרמאַציע וואָס אַנטפּלעקט די אמתע סיבות פֿון דער רעאַקטאָר־קאַטאַסטראָפֿע איז שטרענג קאָנפֿידענציעל.
אַזוי זענען אַלע די אָפֿיציעלע דערקלערונגען נאָך אַלעס געווען אומאמת, ווײַל זיי זענען נישט געווען געהיימע. זייער מאָדנע.
ARTE פּרעזענטער: לויט דער אָפיציעלער דערקלערונג איז דער נאַכט־רעאַקטאָר־אונגליק געפֿירט געוואָרן דורך אַ מענטשלעכן טעות,
דורך אַן אומפֿאַראַנטוואָרטלעכן פּרוּוו צו קלאָרשטעלן וואָס זאָל מען טאָן אין פאַל פֿון אַ פּלוצלינגער אָפּשטעל פֿון דער טורבינע.
ווען זיי האָבן געגרייכט צום נויט־שאַלטער, איז עס שוין צו שפּעט געווען.
בײַ 1:23 אין דער פֿרי און 59 סעקונדעס האָט אַ ריזיקע עקספּלאָזיע אויפֿגעריסן דעם דאַך פֿון דער רעאַקטאָר־זאַל.
גלאָענדיקע גראַפֿיט־ברעקלעך האָבן גערעגנט אויף די שכנותדיקע געבײַדעס, און אַ וואָלקן פֿון ראַדיאָאַקטיווע פּאַרטיקלען
האָט זיך אויפֿגעהויבן קילאָמעטער הויך אין דער נאַכט־הימל.
די שטודיע איז געשטיצט געוואָרן דורך די אייראָפּעישע קהילה.
דער אַליאַנץ־גרופּע־באַריכט איז פֿאַרענדיקט געוואָרן אין 1995.
עס זאָגט מען אַז עס אַנטהאַלט מער מאַטעריאַל ווי מען האָט קיינמאָל פריער געזאַמלט.
אָבער עס זענען סימנים אַז דער באַריכט איז מער באַזירט אויף אָפֿיציעלע ציפֿערן פֿון די
אויטאָריטעטן ווי אויף זײַן אייגענער פאָרשונג.
עס ווערט געשאַצט אַז נאָך עטלעכע הונדערט טויזנט קובישע מעטער ראַדיאָאַקטיווע מאַטעריאַלן בלײַבן אין דעם רעאַקטאָר,
אַרײַנגערעכנט 40,000 קובישע מעטער העכסט ראַדיאָאַקטיווע אָפּפֿאַל, געמישט מיט 200 טאָנען נוקלעאַרער ברענשטאָף.
אָבער אויב דאָס וואָלט געווען אמת, דאַן וואָלט דער סאַרקאָפֿאַגוס געמוזט ווערן
אָנגעפילט ביזן ראַנד מיט ראַדיאָאַקטיוו מאַטעריאַל.
און טשעטשעראָוו און זײַנע מענטשן האָבן זיך דאָרטן כּמעט נישט געקענט אַראָפּקריכן, לפחות
נישט אָן אַן אויספֿירלעכער ספּעציעלער שוץ.
זיי וואָלטן זיכער גלײַך אויפֿן אָרט געליטן שווערע שטראַלונג־שאָדן.
טשעטשעראָוו: די מערהייט פֿון די געוויינטלעכע אויפֿפֿאַסונגען וועגן טשערנאָביל האָבן ווייניק צו טאָן מיט דער רעאַליטעט.
די מענטשן וואָס אַרבעטן אין טשערנאָביל ווייסן דעם אמת, כמובן.
אָבער זיי אָפּװײַזן די פּרוּוון צו העכערן די באַוווּסטזײַן און האַלטן דעם אמת פֿאַר זיך.
ARTE פּרעזענטער: ...די טשערנאָביל נוקלעאַר־קראַפֿט־אַנלאַגע איז געבויט געוואָרן אין אַ געגנט וואָס איז
אַלגעמיין געהאַלטן געוואָרן פֿאַר געאָלאָגיש סטאַביל.
פֿעליקס אַפּטעקאַיעוו, סײַסמאָלאָג, אוקראַיִנע: קעגנערס פֿון דער ערדבּאַבע־טעאָריע האָבן געזאָגט אַז ערדבּאַבעס קענען דאָ
נישט פּאַסירן, ווײַל אַזאַ אַלטע געאָלאָגישע פּלאַטע־סטרוקטור, ווי מען געפֿינט אין דעם געגנט, פשוט לאָזט נישט צו ערדבּאַבעס.
ARTE פּרעזענטער: די סעיסמאָלאָגישע סטאַנציע האָט טאַקע נאָר רעגיסטרירט אַ שוואַכן, לאָקאַליזירטן טרימאָר.
אַזוי, קען עס געווען אַזאַ ערדבּבע אין טשערנאָביל?
וואָס זאָגן די עדות־באריכטן וועגן דעם?
טשעטשעראָוו: ווען דער אַקסידענט איז פּאַסירט, זענען אַלע די נאַכטשיפט־אַרבעטער נאַטירלעך אויף
עפּעס אַ אופֿן באַטייליקט געוואָרן אין דעם אינצידענט.
אומאָפּהענגיק פֿון צי זיי זענען געווען אויף דינסט אין דער קאָנטראָל־צימער אָדער אין דער טורבינע־זאַל,
האָבן אַלע געזאָגט אַז זיי האָבן עפּעס געשפּירט ווען דער אַקצידענט איז געווען באַלד צו פּאַסירן.
די מערסטע מענטשן געדענקען אַ טויבען גרומל; אַזוי האָט אַלץ אָנגעהויבן.
אַ נידעריק־פֿרעקווענצער ראַש האָט דעם באָדן געשאַקלט, די ווענט האָבן זיך געוויגלט, פּלאַסטער האָט זיך
אַראָפּגעטריפּלט פֿון דער דעקע. אַלעמען געדענקט דאָס.
די ערד האָט אויסגעזען ווי זי עפֿנט זיך אונטער זיי.
עטלעכע האָבן אפילו געזאָגט אַז זיי האָבן געפֿילט ווי אַ ערדבּבענונג.
ARTE פּרעזענטער: 1990: אַ דאָקומענט פֿון קיִעוו אַנטהאַלט 20 עדות־באַריכטן, באַריכטן פֿון קראַפֿט־צענטראַל־אַרבעטער
וואָס זענען געווען אויף דינסט יענער נאַכט.
זיי האָבן עדות געגעבן: "די ערד האָט געציטערט איידער די קאַטאַסטראָפֿע האָט געטראָפֿן."
דער ערדבּאַבע 2, וואָס איז דעטעקטירט געוואָרן דורך סיסמאָלאָגן און באַשטעטיקט געוואָרן דורך אַ סך אויג־עדות, האָט
זיך געשען נאָר אַ פּאָר סעקונדעס איידער דער קאַטאַסטראָפֿע.
דער דאָקומענטאַר פֿון NDR-ARTE גיט נישט קיין צופֿרידנשטעלנדיקע ענטפֿער אויף דעם ערדציטערנישן.
אָבער די דערקלערונגען פֿון לייטענאַנט־קאָלאָנעל בערדען געבן איצט אַ באַשטימענדיקע דערקלערונג.
צוליב די געאָלאָגישע באַדינגונגען קען דאָס נישט געווען אַ נאַטירלעכער ערדבײַב, נאָר איז געפֿירט
געוואָרן דורך דער באַניץ פֿון די געהיימע עלעקטראָמאַגנעטישע וואָפן, וואָס זענען אויבן באַשריבן!
עס איז אַרויסגערופֿן געוואָרן אין דעם מאָמענט ווען די זיכערהייט־פּרעקאָושאַנז האָבן דורכגעפֿאַלן, וואָס האָט
גורם געווען אַז די ריזיקע רעזידואַלע ענערגיע זאָל זיך פּלוצלינג און אומקאָנטראָלירבאַר אַרויסלאָזן אין דער ערד.
נאָר סעקונדעס שפּעטער איז געווען אַ עקספּלאָזיע אין דער נוקלעאַרער קראַפֿט־אַנלאַגע.
אָבער דער אײַנדרוק וואָס דער דאָקומענטאַר פֿון Arte גיט, אַז דער ערדבײַב האָט געקענט
אויסלייזן די קאַטאַסטראָפֿע, איז דעמאָנסטרירבאַר פאַלש.
דײַטשישע וויסנשאַפֿטלער האָבן אין דער שטודיע וועגן דעם נוקלעאַרן קראַפֿטווערק BIBLIS-B וויסנשאַפֿטלעכע
באַווײַזן צוגעשטעלט, אַז עס נעמט לפּחות בערך 30 מינוט ביז אַ נוקלעאַרער אוראַניום־שמעלץ פּאַסירט.
דערפֿאַר קען דער דאָקומענטאַר "אַרטע" לעצטנס נאָר דערקלערט ווערן דורך די אויסזאָגונגען פֿון טאָם בערדן, אַז דער
טשערנאָביל־יאָדער־קאַטאַסטראָפֿע איז געפֿירט געוואָרן דורך אַ קריגערדיקן סקאַלאַרן עלעקטראָמאַגנעטישן
אויסטויש פֿון שלאָגן צווישן דעם קגעב פֿון דער סאָוועטישער יוניע און די פֿאַראייניקטע שטאַטן.
ARTE: פּרעזענטער: אָבער די אינטערעסאַנטע אויסזאָגן זענען קיינמאָל נישט באַטראַכט געוואָרן:
טשעטשעראָוו: איך האָב געהערט אַ דונערדיקן קול; אַ פּלאַטע איז געפֿאַלן פֿון דער דעקע.
דער באָדן האָט געשאַקלט, די ליכט זענען אויסגעגאַנגען, און די נויטליכט האָט זיך אָנגעצונדן.
נאָך 30 ביז 40 סעקונדעס האָבן מיר געהערט שרילע קלאַנגען איבער אונדז, קומענדיק פֿון דער ריכטונג
פֿון . דער דאַך איז אַראָפּגעפֿאַלן אין שורה B.
דער ערשטער רעקאָרד איז געפאלן, דאַן איז איין רעקאָרד נאָך דעם צווייטן געפאלן.
דאַן זענען די ליכט אויסגעגאַנגען. ערשט די טרימאָרס, די שאָקן און וויבראַציעס, דאַן גייען די ליכט אויס.
ווען די ליכט קומען צוריק אָנ, ווערט באַשלאָסן אָפּצושטעלן דעם רעאַקטאָר.
אַזוי פּונקט איז עס געווען. ערשט די שאָקן און שלאָגן, און דאַן דער באַשלוס צו אָפּשטעלן דעם רעאַקטאָר.
דאָס איז דער קריטישער פּונקט.
דורך דעם לאָך אין דער דאַך האָב איך געזען אַ גלאַנץ, נישט פֿײַער, עפּעס אַנדערש.
די ווענט אין דער קאָנטראָל־צימער האָבן אָנגעהויבן צו טרימלען, אַזוי אויך די דעקע און דער באָדן.
נאָך אַ פּאָר סעקונדעס, אַ צווייטע עקספּלאָזיע.
אַ ביסל שוואַכער, אָבער עס איז געווען מאָדנע ווי אַלץ האָט זיך צעפֿלויגן.
אַ פֿאַרביקער גלאָו וואָס איז אַרויפגעשאָסן צו אַ הייך פֿון הונדערט מעטער.
ARTE פּרעזענטער: די אויג־עדות־באַריכטן און טשעטשעראָווס געפֿונדן מאַכן איין זאַך קלאָר:
די דערקלערונג וואָס די סאָוועטישע אויטאָריטעטן האָבן פֿאַרעפֿנטלעכט אין 1986 איז געווען אומריכטיק.
מאָל נאָך מאָל ווערן גאָר איבערראַשנדיקע באַאָבאַכטונגען געמאכט.
טשעטשעראָוו: אַזוי, למשל, האָט מען געהאָפֿט אַז די גראַפֿיט־שעל און דער ריאַקטאָר־קאָר וואָלטן בלײַבן אומגעשעדיקט –
אָבער גאָרנישט פֿון דעם, עס איז געווען נאָר אַ גרויסע לאָך.
מען האָט אָנגענומען אַז דער רינג־פֿאָרמיקער ביאָ־זיכערהייט־קאָנטיינער אַרום דעם
רעאַקטאָר איז צעשטערט געוואָרן אָדער לכל־הפּחות ערנסט געשעדיקט – אָבער דאָס איז אויך נישט ריכטיק.
עס איז געווען כּמעט אומגעשעדיקט, מיט בלויז קליינע שעדיקן.
אַ גרויסער טייל פֿון זײַן אויבערפֿלאַך, בפרט פֿון דער אינעווייניקסטער זײַט, האָט
נאָך אַלץ געהאַט זײַן פֿאַרב אומגעשעדיקט.
ווערנער אַלץניקעל: אַלץ איז געשען אין אַ פּאָר סעקונדעס. ווען די EMP־ענערגיע־אַרײַנפֿיר האָט פּלוצלינג
אַקטיווירט דעם אוראַניום און אים אַרויסגעוואָרפֿן.
אין אַ נאָרמאַלן צעפֿאַל וואָלט עס געווען פיל פּאַמעלעכער, און די פֿאַרב אינעווייניק אין דעם קאַנטיינער וואָלט זיכער אָפּגעברענט.
עס איז געשען אַזוי שנעל, אַז די טערמישע אינערציע פֿון דעם ביאָ־זיכערהייט־קאַנטיינער האָט מסתּמא
אפילו באַשיצט די פֿאַרב אינעווייניק פֿון פֿאַרברענען.
טשעטשעראָוו: זיי האָבן דערוואַרט אַז אַ עקספּלאָזיע אין דער רעאַקטאָר־שאַכט וואָלט אַלץ
צעריסן – אָבער גאָרנישט איז צעריסן געוואָרן.
צו דעם ציל האָבן פילע פֿון די שטיצן, וואָס מען האָט גענוצט צו סטאַביליזירן דעם גראַפֿיט־הוטל, פשוט געשמאָלט און פֿאַרברענט.
און ווען מען האָט די געשמאָלטע טיילן נאָענטער באַטראַכט, איז קלאָר געוואָרן אַז דאָ האָט אַ
זייער אויסערגעוויינטלעכע היץ־ווירקונג געווירקט.
ווי פֿון אַ שווייס־טאָרש וואָס האָט דורכגעברענט די רערן.
יאָ, די רערן זעען אויס ווי זיי וואָלטן געווען אָפּגעשניטן מיט אַ שווייס־מאַשין אָדער אַ פּלאַזמע־טאָרטש.
ווערנער אַלטניקעל די רערן, וואָס זעען אויס צו זײַן צעשטערט געוואָרן דורך אַ פּלאַזמע־טאָרטש, קענען בלויז קלאָר דערקלערט
ווערן דורך די געשאַפֿענע פּלאַזמע און דורך די ריזיקע סקאַלאַר עלעקטראָמאַגנעטישע ענערגיע, וואָס איז ניט מער אָפּגעהאַלטן
געוואָרן דורך די דורכגעפֿאַלענע זיכערהייט־ערדינג־סיסטעמען.
ARTE פּרעזענטער: עס איז מיטנאַכט, בערך אַ שעה און אַ האַלב פֿאַרן אַקסידענט, ווען פֿישער הערן אַ שטומע גרומל.
1:10 בײַנאַכט: אַ זייער אומגעוויינטלעכע געשעעניש מיט אַ וואַכטער בײַם אַרײַנגאַנג צום צענטראַלן זאַל.
דער עפּיצענטער פֿון דעם דערשײַנענדיקן ערדציטער איז געזאָגט געוואָרן אַז ער איז געווען געפֿונען גענוי אונטער דעם אָרט.
1:21 בײַנאַכט: בעת זײַנע רונדן באַמערקט דער הויפּט פֿון דעם קאָמפּיוטער־צענטער אַ בלוישן גלאָו אין דער צענטראַלער האַל.
1:23:35: דער ערדבּבע גייט אָן. עס איז אַ שטאַרקער קראַך און בלאָק פֿיר ציטערט.
1:23:40: דער אָנגעשטעלטער אין פֿאַראַנטוואָרטונג באַמערקט דעם ציטער און דריקט דעם נויט־שװיצער.
די וויבראַציעס ווערן שטאַרקער.
דער ערשטער שטאַרקער שלאָג גורם אַז די ווערטיקאַלע שטיצן זיך וויגן פֿאָרויס און צוריק.
דאַכפּלאַטעס פאַלן אַראָפּ. ווידער, דער גלאַנץ פֿון ליכט.
די פֿענצטער אין דער מאַשין־זאַל האָבן זיך אויפגעריסן. אַ שטאַרקער ציטער און דער רעאַקטאָר האָט זיך אויפגעריסן.
זיבעצן מינוט שפּעטער, אַ קאָלעגע אין דער קאָנטראָל־צימער רעגיסטרירט נאָך אַן עקספּלאָזיע.
דער ערדציטער איז פאַרבײַ.
דער סײַסמאָגראַף האָט נישט רעגיסטרירט די צווייטע עקספּלאָזיע.
טשעטשעראָוו: דער אויסקוק אויף די חורבנות אין די אויבערשטע צימערן האָט אונדז געגעבן אַ רגע צו טראַכטן.
עס מוזן דאָרט אויבן געווען עפּעס שאָק־כוואַליעס; אפֿשר זענען זיי אפילו דאָרט אויסגעלייזט געוואָרן.
דאָרטן זענען געווען אַ גאַנץ סך אינקאָנסיסטענצן פֿאַר אונדז, וועלכע סיבות מיר האָבן אין אָנהייב נישט געקענט דערקלערן.
ווערנער אַלטניקעל: ד״ר סעבאַסטיאַן פֿלוגבייל פֿון דער געזעלשאַפֿט פֿאַר שטראַלונג־שוץ, ציטאַטן פֿון
שטראַלענטעלעקס, נומער 3623632002, בנימצא בײַ IPPNW.
פּלוגבייל זאָגט: טשעטשעראָוו איז דרײַ מאָל געווען אין דעם רעאַקטאָר־שאַכט, וווּ די
ברענשטאָף־עלעמענטן נאָרמאַלערווייַז געפֿינען זיך.
אָבער זײַנע ווידעאָ־אויפֿנעמונגען ווײַזן קלאָר אַז אין פאַקט איז דאָרט גאָר קיין נוקלעאַרער ברענשטאָף.
וווּ איז עס געגאַנגען? אַ טייל דערפון האָט זיך צעשמאָלט, אָבער נאָר אַ ביסל.
טשעטשעראָוו'ס היפּאָטעז: דער גאַנצער קערן פֿון דער ריאַקטאָר, אַ ריזיקער בלאָק גראַפֿיט, וואָס זעט אויס ווי שווייצער קעז, אין
וועלכן די רערן מיט ברענשטאָף־עלעמענטן און קאָנטראָל־שטאַנגען ווערן אַרײַנגעשטעלט, איז
אַרויפגעשאָסן ווי אַ ראַקעט פֿון דער ריאַקטאָר־שאַכט.
אין דעם פּראָצעס האָט עס אַראָפּגעבלאָזן די 2,500-טאָנען דעך פֿון דער רעאַקטאָר-שאַכט.
דער ריאַקטאָר־קאָר איז אַריבערגעפֿלויגן בערך 40–50 מעטער הויך און איז אויף דעם וועג טיילווייז צו פּאַר פֿאַרוואַנדלט געוואָרן.
דאַן האָט אַ נוקלעאַרער אויסברוך אַלץ צעריסן און כּמעט אַלע נוקלעאַרע ברענשטאָפֿן אין די סביבה אַרויסגעבלאָזן.
דער שווערער דעקל איז ווידער אַראָפּגעקראַכט און שטייט איצט אויף אַ ווינקל איבער דעם רעאַקטאָר־שאַכט.
וולאַדימיר סטראַכאָוו, אינסטיטוט פֿאַר געאָפֿיזיק, מאָסקווע: אָבער עס איז איין שטערונג:
לויט טשעטשעראָווס ווערסיע, וואָלט די סיטואַציע אין דעם רעאַקטאָר געמוזט זיך אין 15–20 סעקונדעס
אַנטוויקלען ביז צום פּונקט פֿון אַ עקספּלאָזיע.
טשעטשעראָוו: בלאָק 4 ווײַזט די פֿאָלגנדיקע בילד:
דער געשמאָלצנער מעטאַל האָט זיך געגאָסן איבערן באָדן, האָט אַ שטערונג געטראָפֿן, איז אַרויף געשפּרונגען
און האָט זיך פֿאַרגליווערט אין אַ טראָפּן־פֿאָרעם.
דו קענסט דאָס נאָך הײַנט זען, און פֿאַרשטייט זיך, מיר האָבן עס געפֿילמט.
מע קען אָפּשאַצן אַז דער געשמאָלטער מעטאַל האָט געפֿלאָסן מיט אַ גיכקייט פֿון בערך 5 מעטער פּער סעקונדע.
אַזוי נישט פּאַמעלעך אָדער זיפּטיק
פֿינף מעטער פּער סעקונדע, דאָס איז זייער שנעל.
דער געשמאָלטער מעטאַל האָט זיך באַוועגט אַ מאַקסימום פֿון 50 מעטער פֿון דעם רעאַקטאָר.
דער מעטאַל האָט געפֿלאָסן פֿאַר בערך צען סעקונדעס. דאַן האָט ער זיך פֿאַרשטייַפֿט.
אָפֿט אין אַ ווערטיקאַלער שטעלונג, דאָס הייסט בשעת עס איז אַראָפּגעפֿלאָסן.
אַזוי איז נישט געווען אפילו גענוג צײַט, אַז עס זאָל אַראָפּפֿליסן אויפֿן באָדן און דאָרט זיך פֿאַרשטיין.
וו. סטראַכאָוו: צוגעגעבן צו דעם איז דער פאקט אַז מענטשן האָבן אַרומגעקלימט אין דעם צעשטערטן רעאַקטאָר.
פֿאַרשטייט זיך, מען האָט געמיינט אַז די ראַדיאַציע־אינטענסיטעט דאָרט מוז זײַן ריזיק, ווײַל דאָס ראַדיאָאַקטיווע מאַטעריאַל
איז געקומען פֿון דעם רעאַקטאָר און איז דאָרט אַרײַנגעפֿלאָסן.
יעצט ווײַזט זיך אַז די ראַדיאַציע דאָרט איז טאַקע נישט אַזוי שטאַרק.
פֿאַרשטייט זיך, האָבן די מענטשן אָנגעטאָן שוץ־אַנזוגן פֿאַר דער עקספּעדיציע אין די רעאַקטאָר־חורבנות.
אָבער עס איז נאָך אַלץ זייער איבערראַשנדיק אַז קיינער פֿון זיי איז נישט געשטאָרבן.
אויסזעט עס, איז קיינער אפילו נישט ערנסט קראַנק געוואָרן.
דאָס איז אינטערעסאַנט.
עס זעט אויס אַז כּמעט קיין ראַדיאָאַקטיוו מאַטעריאַל פֿון דעם רעאַקטאָר האָט זיך נישט אַרײַנגעפֿונען אין דעם בנין.
ניט אַמאָל אין פֿרײַן פֿאַל אַראָפּ.
אַלץ איז פּשוט פּאַסירט צו שנעל.
באַמערקונג פֿון ווערנער אַלטניקעל: די שנעלע, קורצ־לעבנדיקע פֿליס־באַוועגונג און די פּלוצלינגע פֿאַרשטייפונג פֿון דער שמעלץ,
וואָס איז אויבן באַשריבן, מאַכט זינען ווען מען פֿאַרשטייט אַז דער אויסערלעכער EMP־ענערגיע־אַרײַנברענג אין דעם אוראַניום איז
געווען געוואַלדיק און האָט בלויז אַ פּאָר סעקונדעס געדויערט.
דאָס מיינט: געוואַלדיקע און שנעלע אַקטיוואַציע פֿון די אוראַניום־אַטאָמישע נוקלעאָסן, הייסער, דינער שמעלץ מיט שנעלן
פֿליס־גיכקייט און שנעלע פֿאַרשטייפונג אין מיטן פֿליס, ווען די אינדוצירטע EMP־ענערגיע ברעכט זיך אָפּ און דער פֿון דרויסן
אָנגעטריבענער עלעקטראָמאַגנעטישער פֿײַער ווערט אויסגעלאָשן.
לויט די אָפיציעלע KGB־ליסטעס זאָגט מען, אַז נאָר 4% פֿון דער אינהאַלט פֿון דעם רעאַקטאָר זענען
אַרויסגעגאַנגען, און 96% בלײַבן נאָך אין די חורבנות.
טאַקע, עס איז מסתּמא פּונקט פֿאַרקערט.
כמעט אַלץ איז אַרויסגעפֿלויגן און דער רעאַקטאָר איז כמעט ליידיק.
דאָס ווערט אויך באַשטעטיקט דורך וויסנשאַפֿטלער.
דער געשמאָלצן מאַטעריאַל וואָס איז אַרויסגעלאָזט און איז פֿאַר אַ קורצער צײַט געוואָרן זייער הייס אונטערן
רעאַקטאָר־געפֿעס, מוז געווען בעיקר באַשטיין פֿון דער קלאַדינג־מעטאַל, למשל ציריקאָניום פֿאַר דעם אוראַניום.
דער אוראַניום, אַקטיוויזירט דורך אַרויסערלעכע ענערגיע־אַרײַנברענגונג, איז
אַרויפגעשאָסן אין די אָפֿענע לופט ווי אַ קאַנאָנבאָל.
ווײַל כּמעט קיין אַקטיווירטער אוראַניום איז נישט אַרויסגעלאָזט געוואָרן אויפֿן באָדן און כּמעט קיין ראַדיאַציע איז נישט געווען
מעסטבאַר, האָבן מענטשן געקענט אַראָפּקליימען אָן צו שטאַרבן.
ווען די סאָוועטן האָבן דערקענט אַז מען שיסט אויף זייער אָנלייג פֿון דער אַמעריקאַנער זײַט, האָבן זיי נאָך אלץ מצליח
געווען צו אָפּווייַזן די ענערגיע, וואָס דערנאָך איז פֿאַר 24 שעה צוריק אין דער ערד געוואָרפֿן געוואָרן.
אָבער נאָך 24 שעה האָבן די זעלבע ערדנדיקע סיסטעמען מיט לאַגער־אַנלאַגעס נישט געקענט אײַנהאַלטן די ריזיקע ענערגיעס.
און ווען מען באַטראַכט אַז נאָר די רעשטל וואָס איז געבליבן, כאָטש זיי האָבן עס שוין פֿאַר 24 שעה אָפּגעפֿירט, האָבן זיי געקענט
אויפֿרײַסן אַ נוקלעאַר־קראַפֿט־ווערק, קען מען זיך פֿאָרשטעלן וואָס וואָלט געשען אויב, למשל, זיי וואָלטן נישט געהאַט אַזאַ
קאַנטיינמענט־סיסטעם – דאָס הייסט אַ דיווערסיאָן־סיסטעם אין דער ערד פֿאַר פולע ענערגיעס, וואָס דאַן קומט
צוריק. דאַן וואָלטן זיי אַלע אויפֿגעריסן געוואָרן.
IX. די באַטײַטונג פֿון דער טשערנאָביל־גילוי אין ליכט פֿון דער הײַנטיקער דראַמאַטישער וועלט־סיטואַציע
די פאָרשונג פֿון ווערנער אַלטניקעל גורם אַז די אָפיציעלע דערקלערונגען פֿון רעגירונגען און אַלע אַזוי גערופענע
הויפּטשטראם־מעדיע צוזאַמענפֿאַלן ווי אַ הויז פֿון קאַרטן.
די סקאַלאַר־סופּער־וואַפּאַנז, וואָס זענען אויבן באַשריבן, זענען זינט דער טשערנאָביל־קאַטאַסטראָפֿע, כּמעט 40 יאָר צוריק,
ווײַטער אַנטוויקלט געוואָרן דורך די מיליטערישע און געהיימע דינסטן, און זענען דערפֿאַר הײַנט זיכער נאָך מער געפֿערלעך.
די פארייניקטע שטאַטן האָבן באַווייזבאַר גענוצט די געהיימע טעכנאָלאָגיע צו פֿאָדערן "קלימאַט־ און וועטער־מאַניפּולאַציע",
צווישן אַנדערע זאַכן, דורך אַ ריזיקן HAARP־אַנטענע־אַנלאַג אין אַלאַסקאַ און אירע נאָכפֿאָלגער־טעכנאָלאָגיעס.
די דאָזיקע טשערנאָביל־גילוי רופֿט דעריבער אַרויס אַ סך ערנסטע פֿראַגעס, בפֿרט אין ליכט פֿון
דער איצטיקער דראַמאַטישער גלאָבאַלער סיטואַציע:
1. צי זענען די הײַנטיקע קלימאַט־ענדערונגען און וועטער־פֿענאָמענען, אַזױ ווי עקסטרעמע טריקעניש, פֿלאָדן,
טאָרנאַדאָס און אפילו ערדציטערנישן, אאז״ו, ווי באשטעטיקט אין דער "UN ENMOD קאָנווענציע", דירעקט
פֿאַרבונדן מיט די געהיימע מיליטערישע סופּער־וואַפֿן־סיסטעמען?
2. צי איז דער הײַנטיקער CO2-שרעק נאָר אַ גלאבאַל אָרגאַניזירטע אָפּווענד-טאַקטיק, כּדי אַז די וועטער-וואָפן-סיסטעמען
וועלן קענען ווײַטער אומבאמערקט פֿון דער ציבור באנוצט ווערן?
3. צי זענען נוקלעאַר־קראַפֿט־אַנלאַגעס אַ טיקנדיקע צײַט־באָמבע, ווײַל זיי קענען ווערן אַטאַקירט
אין יעדן מאָמענט דורך די געהיימע וואָפן־סיסטעמען?
4. אין ליכט פֿון דער עקסאַלאַציע פֿון די הײַנטיקע קריזיס־הייספּאָינטן אַרום דער וועלט, צי
שטעלן די סעקרעט־וואַפֿן־טעכנאָלאָגיעס אַ נאָך גרעסערע סכנה ווי נוקלעאַרע וואַפֿן?
טײַערע צוקוקער, די לעצטע פּאָר דעקאַדעס האָבן געוויזן אַז ניט די פֿאַראייניקטע שטאַטן מיט אירע אַלייִען און ניט רוסלאַנד מיט די
קאָמוניסטישע שטאַטן האָבן קיין אינטערעס צו פאָרשן די סקאַלאַר־וואַפֿן־סיסטעמען, וואָס שטעלן אַ
עקזיסטענציעלע סכנה פֿאַר דער גאַנצער מענטשלעכקייט.
די ציבורדיקע מעדיע האָבן גאָר דורכגעפֿאַלן אין זייער פֿליכט און האָבן אויך פֿאַרפֿאָלגט
אויפֿריכטיקע וויסלבלאָוערס ווי קאָנספּיראַציע־טעאָרעטיקער.
די וויכטיקע דאָקומענטאַציע איז געמיינט צו בײַשטײַערן צו דער לעצטער דורכפֿירונג פֿון אַ ציבורדיקן דיבאַט וועגן די וואַפֿן־סיסטעמען,
וואָס שטעלן אַ עקזיסטענציעלע סכנה פֿאַר דער מענטשלעכקייט.
דער טשערנאָביל־קאַטאַסטראָפֿע פֿון 26טן אַפּריל 1986, וואָס בלײַבט ביז הײַנט אומדערקלערט, לערנט אונדז
אַז דאָס קען נאָר דורך די מענטשן דערגרייכט ווערן.
די צײַט פֿאַר אויפֿקלערונג דורך אמת־ליבער מענטשן איז געקומען!
דעריבער, ביטע העלפֿט צו פֿאַרשפּרייטן די ידיעה וועגן דער דאָקומענטאַציע אויף יעדן מעגלעכן אופֿן.
טיילט דעם דאָזיקן געדאַנקען־פּראָוואָצירנדיקן ווידעאָ אויף סאָציאַלע מעדיע פּלאַטפאָרמעס ווי פֿייסבוק, טאָקטאָק,
טוויטער, טעלעגראַם, אינסטאַגראַם, אָדער אַפֿילו דורך אימעיל.
מיר צושטעלן אויך קורצע אויסצוגן פֿון דער פּראָגראַם צו אַראָפּלאָדן אין אונדזער בלויען אינפֿאָ־קעסטל אויף www.kla.tv.
נאָר דורך אײַער אַקטיווע פֿאַרשפּרייטונג קען מען אָפּשטעלן די פאַרברעכער וואָס נאָך ניצן די וואָפֿנס בסוד און אומדעטעקטירט!