2024-nji ýylyň sentýabrynyň ahyrynda Helene toşany ABŞ-nyň günorta ştatlaryny süpürip geçip, göz
öňüne getirip bolmajak ýok ediş sahnalaryny galdyrdy.
Floridaň demirgazyk kenarynda ýel tizligi sagatda 225 kilometr çenli ýetýän ýagdaýda kenara çykandan soň, Helene tropiki ýel
boýunça takmynan 800 kilometr içeri tarap süýşüp, dört ştaty geçip, Şimali Amerikanyň gündogarynda ýerleşýän tokaýly daglar
zynjyry bolan Appalachian daglaryna ýetdi we ýel doly peseldi.
Deňeşdirilende, bu takmynan Kielden Myunhena çenli aralyk – sanki tutuş Germaniýa Ahr derýasynyň çukury ýaly.
Florida, Gürjüstanyň, Demirgazyk we Günorta Karolina, Alabama we Tennessee krizis ýagdaýyny yglan etdiler.
Müňlerçe adam halas ediş pansionlaryna gaçdy. 20-den gowrak tornado habar berildi.
Käbir ýerlerde suw bäş metr beýik boldy. Şimali Karolinada her kwadrat metrine 750 litr çenli ýagyş düşdi.
Dört milliondan gowrak öý hojalygy elektrik energiýasynyň ýoklugy bilen ýüzbe-ýüz boldy, we bir hepde
geçensoň hem azyndan iki million öý hojalygy elektrik energiýasynyň ýoklugy bilen galýardy.
Dağlyk sebitlerindäki ýollar suw bilen akyp gitdi, çökgünler boldy ýa-da agaçlaryň ýykylmagy sebäpli geçilmez boldy.
Öýler hakykatdan hem suw bilen akyp gitdi, tutuş obalar ýok edildi. Bu ýerleriň köpüsi hiç haçan gaýtadan gurlmaz.
230-dan gowrak adam heläk bolup, 600-den gowrak adam entek tapylmadyk bolmagy bilen, Helene ABŞ
taryhyndaky iň ölümli hurikanlaryň biri bolup galýar.
"Helene" 2024-nji ýylda Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna uran dördünji hurikany boldy.
Bu, soňky 13 aýyň dowamynda sekizinji 4–5-nji derejeli uragan.
Öňki 57 ýylda şonça köp boldy. Bu ýerde belli bir jemlenişiň bardygyny görkezýär.
Bu betbagtçylygyň yzýany sosial mediadaky sesler "Helene"-niň gerimini we uguruny sorag astyna alýarlar.
Hurikanlaryň kenara çykanyndan soň derrew gowşadygy hemmelere mälim.
Milýonlarça adam bu hadysany iki hepde soň, 9–10-njy oktýabr aralygynda Milton tofany Floridany uranda synlady.
Milton Floridany uransoň, Florida ýarymadasy boýunça diňe takmynan 50 km geçenden soň, 4-nji kategoriýaly tolkundan 2-nji
kategoriýaly tolkuna gowşady, sebäbi ýarymada "tormoza" öwrüldi.
Bu "Helene"-niň içki ýerlere şonça uzak syýahat edip bilendigini nähili düşündirmeli diýen soragy döredýär.
Bu ýerde aýdylyp geçilmeli zat şundan ybaratdyr: Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň iň garyp
sebitlerinden biri bolan dagly Appalachian sebit ýurduň iň uly litiý ýatagynyň üstünde ýerleşýär.
Litiý gaýtadan doldurylýan batareýalary we mobil telefonlar, elektrik awtoulaglary we
ş.m. üçin batareýalary öndürmekde ulanylýar.
Bu kontekstde bilmek möhümdir:
Geçen tomsunda Prezident Baýden 2030-njy ýyla çenli satyljak ähli täze ulaglaryň 50 göterimi litýum batareýaly
elektrik ulag bolmalydygyny kanuny taýdan kesgitleýän ýerine ýetiriji buýrugyna gol çekdi.
Ýakynda gol çekilen Inflýasiýany Azaltmak Häkimiýeti içerki batareýa üpjünçilik zynjyrlaryny höweslendirmäge gönükdirilendir.
Eger batareýalaryň belli bir göterimi Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda öndürilen ýa-da gaýtadan işlenen bolsa, maýa
gazyklary üçin salgyt ýeňillikleri we elektrik awtomobilleri hem-de tor saklaýyş ulgamlary üçin kreditler meýilleşdirilýär.
Derňewçi žurnalist Stew Peters aýdýar:
Amerika Birleşen Ştatlarynyň hökümeti we merkezi banklaryň jenaýat sindikatlaryndaky şolaryň ýoldaşlary, şäherleriň,
öýleriň we mekdepleriň aşagynda ýerleşýän bu litiý ýataglaryndan millionlarça we milliardlarça dollar gazanmak isleýärler.
Olaryň bu zatlara elýeterçiligi ýok, ýer näme-de bolsa doly arassalanmazdan we maýençilik üçin elýeterli edilmezden.
Muny etmegiň ondan gowy ýoly ýok: şol ýerde ýaşaýan adamlary we olaryň eýe bolan ähli zatlaryny ýuwup aýyryp, munuň
ählisini howa şertleriniň üýtgemegine aýyplamakdan başga.
Konçylyk kompaniýalary elektrik ulaglarynyň we gaýtadan dikeldilýän energiýany saklamak üçin niýetlenen bazaryň
çalt ösmeginden peýdalanmak maksady bilen Appalachian daglaryndaky Şimali Karolina ştatyna täzeden üns berýärler.
Geoinženeriýa, ýagny howanyň üýtgedilmegi, hakykatdanam bu ýerde gatnaşyp bilerdimi?
Bir zat anyk: her betbagtçylyk peýda akulalaryny özüne çekýär, olar bolsa jübütlerini dolduryarlar – käwagt örän uly möçberde.
Kla.TV bu mowzuk boýunça eýýäm birnäçe programmalary efire berdi, meselem: "Howa dälmi?"
Bu mowzuk boýunça goşmaça maglumatlary Kla.TV web sahypamyzdaky programmalarymyzda
#GeoEngineering ady bilen hem tapyp bilersiňiz.