1 00:00:00,000 --> 00:00:03,505 2 00:00:03,505 --> 00:00:08,864 2024 елның сентябрь ахырында «Хелен» давылы АКШның көньяк штатларын каплап үтте һәм артта күз алдына да 3 00:00:08,864 --> 00:00:12,459 китереп булмаслык җимерелеш күренешләрен калдырды. 4 00:00:12,459 --> 00:00:19,857 Флориданың төньяк яр буена 225 км/сәг тизлекле җил белән бәрелеп кергәннән соң, Хелен тропик давыл буларак якынча 800 км арада 5 00:00:19,857 --> 00:00:25,141 эчкә үтте, дүрт штатны узып, Аппалач тауларына (Көнчыгыш Төньяк Америкадагы урманлы таулар 6 00:00:25,141 --> 00:00:28,983 чылбыры) җиткәнче дәвам итте һәм ниһаять көчсезләнде. 7 00:00:28,983 --> 00:00:35,867 Чагыштырганда, бу якынча Кильдән Мюнхенга кадәрге ара – нибары бөтен Германия Аар үзәне кебек. 8 00:00:35,867 --> 00:00:42,592 Флорида, Джорджия, Төньяк һәм Көньяк Каролина, Алабама һәм Теннесси гадәттән тыш хәл игълан иттеләр. 9 00:00:42,592 --> 00:00:48,718 Меңләгән кешеләр ашыгыч сыену урыннарына качты. 20 дән артык торнадо турында хәбәр ителде. 10 00:00:48,718 --> 00:00:57,968 Кайбер урыннарда су биш метрга кадәр күтәрелде. Төньяк Каролинада бер квадрат метрга 750 литр яңгыр яуды. 11 00:00:57,968 --> 00:01:01,609 Дүрт миллионнан артык хуҗалыкта электр энергиясе булмады, һәм бер атна узгач та кимендә ике 12 00:01:01,609 --> 00:01:04,160 миллион хуҗалыкта әле дә электр энергиясе булмады. 13 00:01:04,160 --> 00:01:11,494 Таулы районнардагы юллар юылып китте, җимерелде яки агачлар егылу сәбәпле үтеп булмады. 14 00:01:11,494 --> 00:01:19,137 Йортлар чын мәгънәсендә юылып китте, бөтен авыллар юкка чыкты. Бу урыннарның күпчелеге беркайчан да яңадан торгызылмаячак. 15 00:01:19,137 --> 00:01:24,579 230-дан артык кеше һәлак булган һәм 600-дән артык кеше әле дә югалган булуга карамастан, «Хелен» АКШ 16 00:01:24,579 --> 00:01:28,544 тарихындагы иң үтерүчән давылларның берсе булып кала. 17 00:01:28,544 --> 00:01:33,146 "Helene" 2024 елда АКШка бәреп кергән дүртенче давыл иде. 18 00:01:33,146 --> 00:01:40,104 Бу соңгы 13 ай эчендә 4–5 нче категорияле сигезенче давыл. 19 00:01:40,104 --> 00:01:47,957 Элекке 57 елда шундый күп булган. Бу монда аерым туплану барлыгын күрсәтә. 20 00:01:47,957 --> 00:01:57,066 Бу бәла-казадан соң социаль челтәрләрдәге тавышлар «Хеленә»нең киңлеген һәм юнәлешен сорап торалар. 21 00:01:57,066 --> 00:02:01,218 Ураганнарның җиргә чыгуга ук зәгыйфьләнүе яхшы билгеле. 22 00:02:01,218 --> 00:02:10,592 Ике атнадан соң, 9–10 октябрьдә Милтон давылы Флориданы кыйнаганда, миллионлаган кеше бу күренешне күзәтте. 23 00:02:10,592 --> 00:02:18,826 Мильтон Флоридага бәреп керүгә үк, Флорида ярымутравында якынча 50 км үтүгә ул 4-нче категорияле давылдан 2-нче категорияле 24 00:02:18,826 --> 00:02:23,072 давылга әйләнеп калды, чөнки ярымутрав «тормоз» ролен үтәде. 25 00:02:23,072 --> 00:02:27,766 Бу «Helene» ничек эчке якларга шулкадәр ерак сәяхәт итә алган дигән сорау тудыра. 26 00:02:27,766 --> 00:02:36,608 Бу урында әйтергә кирәк, Аппалач таулары төбәге, АКШның иң ярлы төбәге, илнең иң зур литий ятмасы өстендә урнашкан. 27 00:02:36,608 --> 00:02:40,624 Литийны яңадан зарядлана торган батареяларны һәм мобиль телефоннар, электр машиналары 28 00:02:40,624 --> 00:02:43,667 һ.б. өчен батареяларны җитештерүдә кулланалар. 29 00:02:43,667 --> 00:02:46,414 Бу контекстта түбәндәгеләрне белү мөһим: 30 00:02:46,414 --> 00:02:53,572 Узган җәйдә Президент Байден 2030 елга кадәр сатылган барлык яңа автомобильләрнең 50 проценты литий батареяләре белән 31 00:02:53,572 --> 00:03:00,531 эшләүче электр автомобильләре булырга тиешлеген законлы рәвештә билгеләгән башкарма боерыкка кул куйды. 32 00:03:00,531 --> 00:03:09,563 Яңа гына имзаланган Инфляцияне киметү акты эчке батарея тәэминаты чылбырларын стимуллаштыруны максат итә. 33 00:03:09,563 --> 00:03:16,200 Әгәр батареяләрнең билгеле бер өлеше АКШта җитештерелсә яки эшкәртелсә, шахталарга салым ташламалары 34 00:03:16,200 --> 00:03:23,505 һәм электр машиналары белән челтәргә энергия саклау җайланмалары өчен кредитлар каралган. 35 00:03:23,505 --> 00:03:28,780 Тикшерүче журналист Стю Питерс әйтә: 36 00:03:30,434 --> 00:03:37,886 АКШ хөкүмәте һәм үзәк банкларның җинаять оешмаларындагы аның юлдашлары шәһәрләр астында, йортлар астында һәм 37 00:03:37,886 --> 00:03:45,793 мәктәпләр астында урнашкан бу литий ятмаларыннан миллионнарча һәм миллиардларча доллар эшләргә тели. 38 00:03:45,793 --> 00:03:53,756 Җирне нинди дә булса рәвештә тулысынча чистартып, казу эшләре өчен әзерләмәсәләр, аларга моңа керү мөмкинлеге юк. 39 00:03:53,756 --> 00:03:59,814 Бу эшне башкаруның иң яхшы ысулы – анда яшәүче кешеләрне һәм аларның барлык милекләрен юып 40 00:03:59,814 --> 00:04:05,015 бетерү һәм моны климат үзгәреше гаебенә салу. 41 00:04:05,015 --> 00:04:11,197 Тау-кен компанияләре хәзер электр транспорт чаралары һәм яңартыла торган энергияне саклау базарының тиз үсүеннән 42 00:04:11,197 --> 00:04:16,918 файдаланырга тырышып, Аппалач тауларындагы Төньяк Каролинага да игътибарын кире юнәлтәләр. 43 00:04:16,918 --> 00:04:22,475 Геоинженерлык, ягъни һава торышын манипуляцияләү, чынлап та монда катнашкан булырга мөмкинме? 44 00:04:22,475 --> 00:04:29,957 Бер нәрсә ачык: һәр фаҗига үзенә файда акулаларын җәлеп итә, алар кесәләрен тутыралар – кайчакта бик зур күләмдә. 45 00:04:29,957 --> 00:04:36,864 Kla.TV инде бу тема буенча берничә тапшыру күрсәтте, мәсәлән: «Һава торышы акылдан яздымы?» 46 00:04:36,864 --> 00:04:45,423 Бу тема буенча өстәмә мәгълүматны безнең Kla.TV сайтындагы #GeoEngineering программаларыбызда да табарга мөмкин.