1
00:00:00,000 --> 00:00:00,180


2
00:00:00,180 --> 00:00:06,787
Werner Altnickel, yon enjenyè televizyon mèt
ki travay poukont li depi 1974, se benefisyè

3
00:00:06,787 --> 00:00:10,910
Pri EUROSOLAR 1997 la ak lòt pri anviwònmantal.

4
00:00:10,910 --> 00:00:18,833
Altnickel te okipe anpil de dezas
nikleyè Chernobyl 26 avril 1986 la.

5
00:00:18,833 --> 00:00:22,956
Kla.TV ap difize yon dokimantè pa Werner Altnickel jodi a.

6
00:00:22,956 --> 00:00:28,703
Nan li, li fè agiman konvenkan ke dezas
Chernobyl la pa t ka an reyalite yon "aksidan"!

7
00:00:28,703 --> 00:00:33,375
Dokimantasyon sa a pa sèlman sou re-evalyasyon istorik.

8
00:00:33,375 --> 00:00:41,210
Sistèm zam yo te itilize nan epòk sa a reprezante yon menas ki
pi gwo toujou pou nou nan sitiyasyon mondyal dramatik aktyèl la.

9
00:00:41,210 --> 00:00:46,250
I. Deklarasyon kontwovèsyal pa Pwofesè Dr Edmund Lengfelder

10
00:00:46,250 --> 00:00:54,009
Pandan rechèch li, Werner Altnickel te tonbe sou yon atik Martin
Ebner te ekri 31 Out 2003 sou yon ekskisyon ak jounalis nan zòn

11
00:00:54,009 --> 00:01:01,708
eksklizyon plant nikleyè Chernobyl la ansanm ak Pwofesè Dr Edmund
Lengfelder ki soti nan Enstiti Radyasyon Otto Hug nan Minik.

12
00:01:01,708 --> 00:01:07,375
Nou site rapò "Sòti nan peyi a ak kontè
Geiger" pa Martin Ebner ki date 31 Out 2003:

13
00:01:07,375 --> 00:01:16,125
E kisa gwo antèn sa yo ye, ki pa parèt nan okenn foto
Chernobyl, men kounye a vizib ak je tout moun anlè Pripyat?

14
00:01:16,125 --> 00:01:24,374
Eksplikasyon Lengfelder la: Sa a se repons ki poko
fini pou pwogram "Star Wars" Etazini an, sètadi de

15
00:01:24,374 --> 00:01:29,042
miray antèn ki gen 150 mèt wotè ak 600 mèt longè.

16
00:01:29,042 --> 00:01:38,958
Dis nan yo te dwe mete an sèk ak yon dyamèt 35
km pou voye reyon wo frekans nan iyonosfè a.

17
00:01:38,958 --> 00:01:47,417
Plant nikleyè a te gen pou objektif bay yon kantite
enèji ki gwo anpil, ak 16 blòk reaktè ki te planifye.

18
00:01:47,417 --> 00:01:50,725
"Sa t ap mache," Lengfelder sèten:

19
00:01:50,725 --> 00:01:58,817
Chernobyl pa t sèlman founi plitonyòm pou bonm
nikleyè, men li menm li te fè pati yon zam jeyan.

20
00:01:58,817 --> 00:02:03,792
II. Devlopman yon sipè-zam militè nan Inyon Sovyetik

21
00:02:03,792 --> 00:02:07,583
Nouvo teknoloji Ris yo te vin rele "Woodpecker".

22
00:02:07,583 --> 00:02:12,741
Tèm "woodpecker" la sòti nan bri entèferans
radyo ki sonnen tankou pikaj yon pichon bwa, e se

23
00:02:12,741 --> 00:02:16,125
operatè radyo amatè yo ki te dekouvri yo an premye.

24
00:02:16,125 --> 00:02:26,500
Nan lane 1957, rechèch sou sipè-zam eskalè militè sa a
nan ansyen Inyon Sovyetik la te lakoz yon gwo katastwòf.

25
00:02:26,500 --> 00:02:33,125
Toupre Kyshtym, toupre Mayak, te gen yon
enstalasyon rechèch militè nikleyè sekrè.

26
00:02:33,125 --> 00:02:40,458
Dezas sa a te lakòz nivo radyasyon rejyonal ki
te san fwa pi wo pase sa ki te nan Chernobyl!

27
00:02:40,458 --> 00:02:46,208
Ansyen Lietenan Kolonèl Lame Ameriken Tom
Bearden te yon analis nan Pentagòn nan.

28
00:02:46,208 --> 00:02:53,625
Li te yon "espesyalis teknoloji skalar" renome e li te
pibliye liv an lang Alman "Skalartechnolgie" (Teknoloji Skalar).

29
00:02:53,625 --> 00:02:57,225
Li esplike katastwòf sa a konsa:

30
00:02:57,225 --> 00:03:03,481
Sovyetik yo te pwodwi yon debòdman
enèji nan echèk Kyshtym bonè yo.

31
00:03:03,481 --> 00:03:09,385
Sa te lakòz yon eksplozyon nikleyè nan yon
enstalasyon depo dechè nikleyè ki toupre a!

32
00:03:09,385 --> 00:03:18,525
Depo radyoaktif la te kontamine yon zòn apeprè 1,200
km², ki rete ekstrèmman kontamine jiska jounen jodi a.

33
00:03:18,525 --> 00:03:24,814
Mwen te konnen tou ke Sovyetik yo te enstale
aparèy sekirite sou tout transmisè skalè yo pou pwoteje

34
00:03:24,814 --> 00:03:28,607
kont ijans tankou sa ki te rive nan Kyshtym pita.

35
00:03:28,607 --> 00:03:34,608
Sistèm sekirite sa yo te fèt pou dispèse enèji a
dousman ak an sekirite nan tè a pandan yon peryòd tan

36
00:03:34,608 --> 00:03:39,667
ki long, nan ka ta gen yon sikwi kout nan emetè yo.

37
00:03:39,667 --> 00:03:43,699
Nan liv li "FER DE LANCE", Bearden kontinye eksplike:

38
00:03:43,699 --> 00:03:49,792
"Nouvo sipè-zam yo te devlope,
pwodui ak deplwaye anba direksyon KGB a."

39
00:03:49,792 --> 00:03:56,458
Paske yo te trè sekrè, yo pa t
janm remèt yo bay lame ris òdinè a!

40
00:03:56,458 --> 00:04:02,652
Nan ane 1960, ansyen chèf gouvènman Inyon
Sovyetik la, Nikita Khrushchev, te fè deklarasyon sa a

41
00:04:02,652 --> 00:04:06,358
bay presidyòm li a konsènan zam eskalè nan lavni:

42
00:04:06,358 --> 00:04:11,328
"Nou gen yon nouvo zam – nan
pòtfolyo syantis nou yo, pou nou di konsa."

43
00:04:11,328 --> 00:04:19,178
Li tèlman pwisan ke, si yo ta itilize li san
okenn restriksyon, li ta detwi tout lavi sou Latè.

44
00:04:19,178 --> 00:04:23,306
III. Sipè-zam militè a ka manipile tan an!

45
00:04:23,306 --> 00:04:32,598
Depi 1962, ansyen Prezidan Etazini Lyndon B. Johnson te
di, "Kèlkeswa moun ki kontwole tan an ap kontwole mond lan."

46
00:04:32,598 --> 00:04:41,038
Palman Ewopeyen an konfime tou egzistans zam meteyo
danjere konsa nan yon rapò ki date 14 janvye 1999 ki

47
00:04:41,038 --> 00:04:47,466
gen tit "HAARP – Yon sistèm zam ki afekte klima a"!

48
00:04:47,466 --> 00:04:51,583
IV. Tantativ pou kontwole sipè-zam militè a

49
00:04:51,583 --> 00:04:59,167
Nan ane 1976/77, yo te adopte Konvansyon UN-ENMOD
la pou anpeche itilizasyon sistèm zam anviwònmantal.

50
00:04:59,167 --> 00:05:04,250
Men yon ekstrè ki soti nan Konvansyon ENMOD, Annexe 2:

51
00:05:04,250 --> 00:05:11,998
"Egzanp ki vin apre yo ilistre posiblite ki ka
kreye lè w itilize teknik manipilasyon anviwònman:

52
00:05:11,998 --> 00:05:20,452
Tranbleman tè, tsunami, deranjman nan balans ekolojik yon rejyon,
chanjman nan modèl tan (nyaj, presipitasyon, siklòn

53
00:05:20,452 --> 00:05:28,625
ak tònad), chanjman nan modèl klima ak kouran
oseyan, chanjman nan eta kouch ozòn nan ak iyonosfè a.

54
00:05:28,625 --> 00:05:36,833
Ansyen Sekretè Defans Etazini, Dr William Cohen, te
konfime egzistans zam destriksyon masiv sa yo nan dat

55
00:05:36,833 --> 00:05:42,161
28 avril 1997 nan yon "konferans sou teworis" nan Atèn:

56
00:05:42,161 --> 00:05:49,269
"Lòt moun menm angaje nan yon kalite
eko-teworis, chanje klima a, kreye tranbleman tè, ouvri

57
00:05:49,269 --> 00:05:53,371
vòlkan atravè itilizasyon ond elektwomayetik."

58
00:05:53,371 --> 00:05:59,641
Se reyèl, e se poutèt sa nou dwe
entansifye efò anti-teworis nou yo!

59
00:05:59,641 --> 00:06:05,137
V. Istwa an fon ki pi sekrè sou dezas reaktè Tchenobyl la

60
00:06:05,137 --> 00:06:12,012
Liyetnan Kolonèl Bearden te ekri nan liv li "FER DE
LANCE", ki te pibliye nan dezyèm edisyon li an 2002, ke li te

61
00:06:12,012 --> 00:06:15,841
enplike dirèkteman nan dezas plant nikleyè a an menm tan!

62
00:06:15,841 --> 00:06:22,049
Soti nan pèspektiv militè ameriken, li dekri
an detay nan liv sa a teknoloji lagè

63
00:06:22,049 --> 00:06:26,361
elektwomayetik skalè ki te lakòz dezas nikleyè a.

64
00:06:26,361 --> 00:06:31,641
Nou site ekstrè nan liv li a kòmanse sou paj 129:

65
00:06:31,641 --> 00:06:40,704
Nan mwa Avril 1986, "transmetè entèferomèt KGB yo" te kòmanse
akimile enèji elektwomayetik, ki te fòse

66
00:06:40,704 --> 00:06:49,041
antre nan bò "San Andreas Fault" la, ki pase
atravè Los Angeles e rive jis San Francisco.

67
00:06:49,041 --> 00:06:57,641
Yo te itilize "enteryè" ba bwa-pikè yo kòm
"supè-otowout" pou vag lonjitidinal yo ak entèferometri.

68
00:06:57,641 --> 00:07:00,849
Sovyetik yo te itilize de chemen reyon.

69
00:07:00,849 --> 00:07:06,713
Youn desann soti nan nò atravè rejyon Pòl Nò
ak mòn glas yo pou rive nan sib la – e yon

70
00:07:06,713 --> 00:07:10,486
lòt vire soti nan lès pou rive nan zòn sib la.

71
00:07:10,486 --> 00:07:18,188
Sovyetik yo te kreye yon tranbleman tè ki te trè gwo – an
reyalite, yo te pwodui yon seri antye de tranbleman tè

72
00:07:18,188 --> 00:07:26,310
konsa sou tout longè fay San Andreas la, ak gwo replik
apre tranbleman prensipal la te koze destriksyon terib.

73
00:07:26,310 --> 00:07:36,528
An rezime: yo te prepare "yon gwo tranbleman
tè" ke tout moun te ap tann e pè depi lontan.

74
00:07:36,528 --> 00:07:41,261
VI. Repons Etazini bay atak Pic Boisé Ris la

75
00:07:41,261 --> 00:07:45,741
Nou kontinye site nan liv Tom Bearden an:

76
00:07:45,741 --> 00:07:48,698
"Yon gwoup prive kontakte mwen."

77
00:07:48,698 --> 00:07:56,092
Yo te deklare ke yo te kapab etenn youn nan transmetè yo lè yo
pwodui yon gwo, ekstraòdinè "puls siyal

78
00:07:56,092 --> 00:08:03,500
repwika konjige faz" ki t ap retounen dirèkteman
nan transmetè a epi boule l katastwofikman.

79
00:08:03,500 --> 00:08:13,750
An reyalite, li te parèt ke tout "Zòn Andreas Graben"
la te dwe stimule sou tout longè li pa depo enèji sipli.

80
00:08:13,750 --> 00:08:24,042
Nan ka sa a, endiksyon yon tranbleman tè asiyen nan Kalifòni te
fèk kòmanse e li te gen yon magnitid san okenn presedan konparab.

81
00:08:24,042 --> 00:08:33,615
Si evènman sa a oswa evènman sa yo ta rive,
pèt lavi ak pwopriyete Ameriken yo ta etonan.

82
00:08:33,615 --> 00:08:36,145
"Faktè gwo risk la"

83
00:08:36,145 --> 00:08:42,467
Kesyon gwoup la poze m te
prezante yon desizyon ki te trè difisil.

84
00:08:42,467 --> 00:08:48,491
Kalite gwo reyon entèferomèt Sovyetik sa
yo, yon fwa yo fin etabli, genyen yon enèji

85
00:08:48,491 --> 00:08:52,131
jeyolòjik ond elektwomayetik ki gwo anpil.

86
00:08:52,131 --> 00:09:00,317
Si yon transmisè Sovyetik te plase toupre enstalasyon
nikleyè epi li te imedyatman fè yon sikwi kout akòz fonn,

87
00:09:00,317 --> 00:09:05,251
tout "enèji potansyèl" la t ap kouri dirèkteman nan tè a.

88
00:09:05,251 --> 00:09:12,018
Nan ka yon echèk katastwofik konsa nan transmisè
a, yon "puls ond longitudinal" ki gen yon pouvwa

89
00:09:12,018 --> 00:09:16,375
ekstraòdinè ta gaye nan tout direksyon alantou Latè.

90
00:09:16,375 --> 00:09:22,819
Premye materyèl nikleyè ke puls la
frape ta fann toudenkou e trè vyolan.

91
00:09:22,819 --> 00:09:32,206
Si transmetè a te sitiye sèlman kèk kilomèt lwen youn
oswa plizyè sit misil entèkontinantal, sa ta ka lakòz

92
00:09:32,206 --> 00:09:37,539
eksplozyon total anviwon 30 oswa 40 ogiv nikleyè megaton.

93
00:09:37,539 --> 00:09:39,915
Sal ak pi sal...

94
00:09:39,915 --> 00:09:47,247
Residi ki ta soti ak kontaminasyon radyaktif la
ta masiv, li ta gaye atravè lemond epi li ta ka

95
00:09:47,247 --> 00:09:51,555
touye plizyè milyon moun nan ane k ap vini yo.

96
00:09:51,555 --> 00:09:55,186
Reaktè nikleyè yo t ap nan menm risk la.

97
00:09:55,186 --> 00:10:04,625
Fisyon imedyat tout materyèl fisil nan youn
ladan yo ta deklanche yon eksplozyon nikleyè jeyan.

98
00:10:04,625 --> 00:10:07,428
Sa ta etabli yon nouvo presedan.

99
00:10:07,428 --> 00:10:12,324
Sa te faktè gwo risk la.

100
00:10:12,324 --> 00:10:15,215
Faktè "risk ki ba"

101
00:10:15,215 --> 00:10:23,315
Mwen te konnen ke apre echèk bonè transmisè Kyshtym yo, Sovyetik
yo te pwodwi yon ekla EMP nan yon fason ki pi

102
00:10:23,315 --> 00:10:31,000
piti, e ekla sa a te lakòz yon eksplozyon nikleyè nan
yon enstalasyon depo dechè nikleyè ki te toupre.

103
00:10:31,000 --> 00:10:37,145
Mwen te konnen tou ke Sovyetik yo te enstale
sistèm sekirite nan Kyshtym pou ka echèk

104
00:10:37,145 --> 00:10:41,781
konsa ak tout "transmetè entèferomètè" eskalè yo.

105
00:10:41,781 --> 00:10:49,668
Si aparèy sekirite yo kenbe nan ka yon kout sikwi toudenkou nan
transmisè a, yo ta ka kenbe "fèy ond EM lonjitidinal

106
00:10:49,668 --> 00:10:57,660
yo" ak potansyèl yo ase lontan pou dispèse enèji a dousman
ak an sekirite nan tè a pandan yon peryòd tan ki long.

107
00:10:57,660 --> 00:11:02,779
Sa te faktè risk ki ba a.

108
00:11:02,779 --> 00:11:08,417
VII. Vrè kòz dezas Chernobyl la

109
00:11:08,417 --> 00:11:14,811
Nan liv li a, Bearden dekri an detay
kijan dezas reaktè a te aktyèlman deklanche:

110
00:11:14,811 --> 00:11:20,957
"Gwoup la remèsye m, yo di y ap tire, epi yo pann telefòn nan."

111
00:11:20,957 --> 00:11:29,053
Yo tire 25 avril 1986, jis jan yo te pwomèt,
epi yo detwi youn nan transmisè KGB yo –

112
00:11:29,053 --> 00:11:35,375
aparaman kèk kilomèt lwen reaktè nikleyè Chernobyl yo.

113
00:11:35,375 --> 00:11:43,622
Lè enstalasyon transmisyon an te detwi, aparèy sekirite yo te
aktive, yo te kaptire gwo potansyèl radyasyon an epi kenbe

114
00:11:43,622 --> 00:11:52,339
li pandan apeprè 24 èdtan, pa lage dousman ak piti piti
enèji radyasyon entans lan nan tè a pandan tout peryòd la.

115
00:11:52,339 --> 00:12:02,634
Lè sa a, 26 avril 1986, sistèm sekirite yo finalman
echwe e yon renvèsman ond longitudinal ki pi fèb te fèt

116
00:12:02,634 --> 00:12:08,621
pase sa ki t ap rive pi bonè san sistèm sekirite yo.

117
00:12:08,621 --> 00:12:18,955
Ond longitudinal k ap gaye nan tè a frape nwayo reaktè
Chernobyl la ki pi pre ond longitudinal yo, kèk segonn anvan

118
00:12:18,955 --> 00:12:24,917
yon tranbleman tè te pwovoke lè ond longitudinal yo rive.

119
00:12:24,917 --> 00:12:31,020
Yon pati nan iranyòm ki te frape nan nwayo reaktè
a te imedyatman fann, li te pete soti nan

120
00:12:31,020 --> 00:12:35,125
estrikti kontenè a epi li te vomi materyèl radyoaktif.

121
00:12:35,125 --> 00:12:40,227
Falout nikleyè te gaye sou prèske tout Ewòp.

122
00:12:40,227 --> 00:12:46,625
VIII. Syantis Ris yo demanti naratif ofisyèl Chernobyl la!

123
00:12:46,625 --> 00:12:55,167
Menm apre plis pase 38 ane, sa yo rele medya prensipal yo pa fè
anpil kontribisyon pou dekouvri laverite sou dezas Chernobyl la.

124
00:12:55,167 --> 00:13:00,958
Sepandan, menm sa yo rele medya prensipal yo
oblije revele verite pasyèl de tan zan tan.

125
00:13:00,958 --> 00:13:09,682
Youn nan egzanp sa yo se yon dokimantè NDR-ARTE ki
soti an 1998 ki rele: "Rezon reyèl pou Chernobyl?"

126
00:13:09,682 --> 00:13:17,547
Kòm dokimantè sa a genyen anrejistreman orijinal ki gen anpil
valè sou rès Chernobyl yo, ki ka fè yon kontribisyon enpòtan pou

127
00:13:17,547 --> 00:13:21,917
dekouvri laverite, kounye a n ap montre ekstrè dokimantè sa a.

128
00:13:21,917 --> 00:13:32,667
Enfòmasyon rechèch sou istwa ki bay pa Werner Altnickel eksplike
evènman reyèl yo nan Chernobyl nan yon fason ki trè kredib:

129
00:13:36,875 --> 00:13:44,642
Prezantatè ARTE: Nan mwa Jiyè 1986, de mwa apre
terib dezas nan plant nikleyè Chernobyl la, KGB

130
00:13:44,642 --> 00:13:49,750
te pibliye yon lis enstriksyon ki te pi wo sekrè.

131
00:13:49,750 --> 00:13:57,208
Nan tèt lis la te: "Kòz reyèl pi
move senaryo a pa dwe janm revele."

132
00:13:57,208 --> 00:14:00,625
Men yon nonm te vle konnen laverite kanmenm.

133
00:14:00,625 --> 00:14:04,458
Fizisyen nikleyè Konstantin Pavlovich Checherov.

134
00:14:04,458 --> 00:14:12,542
Se poutèt sa li te kontinye monte nan rès yo, menm anba
sarkofaj la ki kounye a antoure reaktè No. 4 ki detwi a.

135
00:14:12,542 --> 00:14:21,667
Lè li te fè sa, li te jwenn tras etranj nan aksidan an ki
pa t matche ak eksplikasyon yo te bay mond lan nan epòk la.

136
00:14:24,178 --> 00:14:30,226
Checherov, fizisyen nikleyè, Moskou: Nou te monte nan
shaft reaktè a epi nou te rale kò nou pi lwen nan chanm

137
00:14:30,226 --> 00:14:33,908
kontwòl ki anlè reaktè a, menm nan chanm ki anba reaktè a.

138
00:14:33,908 --> 00:14:43,483
Nou te pran foto ak videyo, nou te kolekte dè santèn
echantiyon epi, mwen ta di, nou te fè dè milye mezi.

139
00:14:43,483 --> 00:14:49,458
Se sèlman lè sa a nou te kòmanse reyalize
piti piti sa ki te aktyèlman rive Blòk 4 la.

140
00:14:49,458 --> 00:14:59,583
Epi toudenkou li te vin klè pou nou ke eksplikasyon ofisyèl
yo depi 1986 pa t matche ditou ak sa nou t ap wè devan nou.

141
00:14:59,583 --> 00:15:05,728
Prezantatè ARTE: An menm tan, nan mwa Jiyè
1986, KGB te remèt yon lis sekrè bay politisyen wo

142
00:15:05,728 --> 00:15:11,190
ran ak fonksyonè sivil yo, ak enstriksyon klè.

143
00:15:11,190 --> 00:15:17,843
Checherov: Lis sa a te aktyèlman kreye nan yon
fason ki byen etranj, senpleman pa sèvis

144
00:15:17,843 --> 00:15:21,667
sekrè KGB la. Sa te etranj. Yon desizyon politik.

145
00:15:21,667 --> 00:15:26,792
Lis la te pibliye e tout pèsonèl jesyon te oblije respekte li.

146
00:15:28,398 --> 00:15:35,792
Atik 1 sou lis la: "Tout enfòmasyon ki revele kòz
reyèl katastwòf reaktè a se strikteman konfidansyèl."

147
00:15:35,792 --> 00:15:41,375
Kidonk tout deklarasyon ofisyèl yo pa t vre
apre tout, paske yo pa t sekrè. Vrèman etranj.

148
00:15:41,375 --> 00:15:49,395
Prezantatè ARTE: ...santral nikleyè Chernobyl la te bati
nan yon zòn ki te jeneralman konsidere kòm jeolojikman estab.

149
00:15:51,275 --> 00:15:56,889
Feliks Aptekajew, seizmologis, Ikrèn: Opozan teyori tranbleman tè
a te reklame ke pa t ka gen okenn tranbleman tè

150
00:15:56,889 --> 00:16:02,635
isit la paske tranbleman tè pa rive nan yon estrikti
plak jeyolojik ki tèlman ansyen tankou nan zòn sa a.

151
00:16:02,635 --> 00:16:07,561
Prezantatè ARTE: Estasyon sismolojik la an reyalite sèlman
anrejistre yon tranbleman fèb, lokalize. Prezantatè ARTE:

152
00:16:07,561 --> 00:16:16,750
1990: Yon dokiman ki soti nan Kiev gen 20 temwayaj je,
rapò anplwaye plant elektrisite ki te sou sèvis swa sa a.

153
00:16:16,750 --> 00:16:21,667
Yo temwaye: "Tè a tranble anvan dezas la frape."

154
00:16:21,667 --> 00:16:31,958
Tranbleman tè magnitude 2 la, ke sismològ yo te detekte e ke anpil
temwen je te konfime, te fèt jis kèk segonn anvan dezas la.

155
00:16:31,958 --> 00:16:37,000
Dokimantè NDR-ARTE a pa bay yon
repons satisfè pou tranbleman tè sa a.

156
00:16:37,000 --> 00:16:42,333
Sepandan, eksplikasyon Liyetnan Kolonèl
Bearden yo kounye a bay yon eksplikasyon konklizif.

157
00:16:42,333 --> 00:16:48,326
Akòz kondisyon jeyolojik yo, sa pa t ka yon
tranbleman tè natirèl, men se te koze pa

158
00:16:48,326 --> 00:16:52,750
itilizasyon zam elektwomayetik sekrè ki dekri pi wo a!

159
00:16:52,750 --> 00:16:59,051
Li te deklanche nan moman kote prekosyon
sekirite yo te echwe, sa ki te lakòz gwo enèji

160
00:16:59,051 --> 00:17:03,158
rezidyèl la lage toudenkou e san kontwòl nan tè a.

161
00:17:03,158 --> 00:17:08,668
Kèk segonn apre, te gen yon eksplozyon nan plant nikleyè a.

162
00:17:08,668 --> 00:17:16,125
Sepandan, enpresyon dokimantè Arte a bay ke
tranblemanntè a te ka deklanche dezas la se demonstrablman fo.

163
00:17:16,125 --> 00:17:24,138
Syantis Alman yo te bay prèv syantifik nan etid
sou plant nikleyè Biblis-B la ke li pran omwen

164
00:17:24,138 --> 00:17:28,869
apeprè 30 minit pou yon fonn nikleyè iranyòm rive.

165
00:17:28,869 --> 00:17:37,297
Se poutèt sa dokimantè Arte a finalman ka sèlman eksplike pa
deklarasyon Tom Bearden yo ki di ke dezas nikleyè

166
00:17:37,297 --> 00:17:46,945
Chernobyl la te koze pa yon echanj kout kou elektwomayetik
skalè militè ant KGB Inyon Sovyetik la ak Etazini.

167
00:17:46,945 --> 00:17:52,365
ARTE: Prezantatè: Men deklarasyon
enteresan sa yo pa t janm konsidere:

168
00:17:52,365 --> 00:17:55,245
Checherov: Mwen tande yon bri tonè;
yon plak tonbe soti nan plafon an.

169
00:17:55,245 --> 00:18:01,925
Planche a tranble, limyè yo etenn, epi limyè ijans lan limen.

170
00:18:01,925 --> 00:18:05,845
. Atravè twou ki nan do kay la, mwen te ka wè
yon ti klere, se pa te dife, se te yon lòt bagay.

171
00:18:05,845 --> 00:18:10,437
Mi yo nan chanm kontwòl la te kòmanse
tranble, menm jan ak plafon an ak planche a.

172
00:18:10,437 --> 00:18:13,445
Apre kèk segonn, yon dezyèm eksplozyon.

173
00:18:13,445 --> 00:18:17,165
Yon ti jan pi fèb, men li te etranj kijan tout bagay te kraze.

174
00:18:17,165 --> 00:18:23,005
Yon klere kolore ki te monte anlè jiska yon wotè san mèt.

175
00:18:24,525 --> 00:18:29,185
Prezantatè ARTE: Temwayaj temwen yo ak
rezilta rechèch Checherov yo fè yon bagay klè:

176
00:18:29,185 --> 00:18:36,625
Eksplikasyon otorite Sovyetik yo
te pibliye an 1986 la te pa kòrèk.

177
00:18:36,625 --> 00:18:41,105
Souvan, yo fè obsèvasyon ki vrèman siprizan.

178
00:18:44,638 --> 00:18:49,368
Checherov: Konsa, pa egzanp, yo te espere ke kò
grafit la ak nwayo reaktè a ta rete entak – men

179
00:18:49,368 --> 00:18:54,570
anyen konsa pa t fèt, te gen jis yon gwo twou.

180
00:18:54,570 --> 00:19:00,852
Yo te panse ke kontenè biyosekirite an fòm
bag ki te antoure reaktè a te detwi oswa

181
00:19:00,852 --> 00:19:04,333
omwen gravman domaje – men sa tou pa t kòrèk.

182
00:19:04,333 --> 00:19:08,776
Li te prèske entak, ak sèlman ti domaj.

183
00:19:11,748 --> 00:19:20,962
Anpil nan sifas li, espesyalman sou bò
anndan an, te toujou gen penti li entak.

184
00:19:20,962 --> 00:19:29,023
Werner Altnickel: Tout bagay te rive nan yon kesyon de segonn. Lè
enpèsyon enèji EMP la toudenkou aktive iranyòm nan epi jete li.

185
00:19:29,023 --> 00:19:36,000
Nan yon efondreman nòmal, li t ap pi dousman
anpil e penti ki nan resipyan an t ap sètènman boule.

186
00:19:36,000 --> 00:19:45,792
Sa te rive tèlman vit ke inèsi tèmik kontenè sekirite biyolojik
la pwobableman menm pwoteje penti anndan li kont boule.

187
00:19:45,792 --> 00:19:54,167
Checherov: Yo te espere yon eksplozyon nan shaft
reaktè a ta dechire tout bagay – men anyen pa t dechire.

188
00:19:55,783 --> 00:20:02,750
Pou sa, anpil nan sipò yo ki te sèvi pou
estabilize chapo grafit la te senpleman fonn epi boule nèt.

189
00:20:04,303 --> 00:20:13,458
E lè ou te gade pi pre pati ki te fonn sa yo, li te vin klè ke
te gen yon efè chalè ki vrèman etranj ki te an aksyon isit la.

190
00:20:13,458 --> 00:20:19,243
Kòmsi se te yon flanm soude ki te boule pase nan tiyo yo.

191
00:20:19,243 --> 00:20:27,291
Wi, tiyo yo sanble tankou yo te koupe ak yon
kalite machin soude oswa yon flanm plasma.

192
00:20:30,680 --> 00:20:39,278
Werner Altnickel Tiyo yo, ki sanble te detwi pa yon flanm plasma,
ka sèlman eksplike definitivman pa plasma ki te

193
00:20:39,278 --> 00:20:47,042
kreye a, pa gwo enèji elektwomayetik eskalè a ki pa t
ankò entèsepte pa sistèm tè sekirite ki te echwe yo.

194
00:20:47,042 --> 00:20:48,583
Prezantatè ARTE: 1:23:35: Tranbleman tè a kòmanse.

195
00:20:48,583 --> 00:20:51,500
Yon gwo bri epi kat blòk tranble.

196
00:20:51,500 --> 00:21:02,083
1:23:40: Anplwaye ki an chaj la remake tranbleman
an epi peze switch ijans lan. Vibrasyon yo ogmante.

197
00:21:02,083 --> 00:21:06,492
Premye kout fò a fè sipò vètikal yo balanse ale vini.

198
00:21:06,492 --> 00:21:09,417
Tayo plafon yo ap tonbe. Ankò, ekla limyè a.

199
00:21:09,417 --> 00:21:13,000
Windows ap eklate nan sal machin nan.

200
00:21:13,000 --> 00:21:18,000
Yon tranbleman vyolan epi reaktè a eksploze.

201
00:21:21,092 --> 00:21:23,538
Vladimir Strachov, Enstiti Jeofizik, Moskou: Men gen yon obstak:

202
00:21:23,538 --> 00:21:32,375
Dapre vèsyon Checherov la, sitiyasyon an nan reaktè a ta
dwe agrave nan 15-20 segonn pou rive nan pwen eksplozyon.

203
00:21:32,375 --> 00:21:34,583
Checherov: Blòk 4 prezante imaj sa a:

204
00:21:34,583 --> 00:21:41,583
Metal fonn nan koule sou planche a, frape yon
obstak, vole anlè epi solidifye an fòm rezen.

205
00:21:41,583 --> 00:21:47,560
Ou ka toujou wè sa jodi a, e natirèlman nou te filme li.

206
00:21:47,560 --> 00:21:54,292
Yo ka estime ke metal fonn nan t
ap koule ak yon vitès apeprè 5 m/s.

207
00:21:54,292 --> 00:21:56,667
Kidonk pa dousman ni viskoz.

208
00:21:56,667 --> 00:21:59,333
Senk mèt pa segonn, sa se trè vit.

209
00:21:59,333 --> 00:22:04,292
Metal fonn nan te vwayaje yon maksimòm 50 mèt soti nan reaktè a.

210
00:22:04,292 --> 00:22:10,250
Metal la koule pandan apeprè dis segonn. Apre sa, li solidifye.

211
00:22:10,250 --> 00:22:14,415
Souvan nan yon pozisyon vètikal,
sètadi pandan li t ap koule desann.

212
00:22:14,415 --> 00:22:19,667
Kidonk pa t menm gen ase tan pou li
koule sou planche a epi solidifye la.

213
00:22:25,167 --> 00:22:30,792
W. Strachow: Anplis de sa, gen reyalite ke
moun t ap grenpe alantou reaktè ki detwi a.

214
00:22:30,792 --> 00:22:36,676
Natirèlman, yo te panse entansite radyasyon
an te dwe enòmen, paske materyèl radyoaktif

215
00:22:36,676 --> 00:22:41,152
la te soti nan reaktè a epi li te koule la.

216
00:22:42,784 --> 00:22:47,417
Kounye a li parèt ke radyasyon an la pa vrèman tèlman fò.

217
00:22:47,417 --> 00:22:53,542
Natirèlman, moun yo te mete kostim
pwoteksyon pou ekspedisyon nan rès reaktè a.

218
00:22:53,542 --> 00:22:57,762
Men li toujou etonan anpil ke okenn nan yo pa mouri.

219
00:22:57,762 --> 00:23:01,917
Aparaman, pèsonn pa menm tonbe malad grav.

220
00:23:05,750 --> 00:23:07,667
Sa enteresan.

221
00:23:07,667 --> 00:23:13,958
Aparaman, prèske pa gen okenn materyèl radyoaktif
ki soti nan reaktè a ki te antre nan bilding lan.

222
00:23:13,958 --> 00:23:16,582
Pa menm nan yon chit lib desann.

223
00:23:16,582 --> 00:23:19,356
Tout bagay jis rive twò vit.

224
00:23:19,356 --> 00:23:28,455
Nòt soti nan Werner Altnickel: mouvman rapid, kout tèm nan koule
a ak solidifikasyon toudenkou metal fonn lan dekri pi wo a

225
00:23:28,455 --> 00:23:37,792
fè sans lè yon moun reyalize ke enpèsyon enèji EMP ekstèn
nan sou iranyòm nan te vyolan e li te dire sèlman kèk segonn.

226
00:23:37,792 --> 00:23:48,187
Sa vle di: aktivasyon vyolan ak rapid nan nwayo atomik iranyòm
yo, yon fonn cho ak mens ki koule rapidman, epi solidifikasyon

227
00:23:48,187 --> 00:23:58,592
rapid nan mitan koule a lè enèji EMP ki te pwovoke a
kase epi dife elektwomayetik ki te alimante ekstènman a etenn.

228
00:23:58,592 --> 00:24:08,350
Daprè lis ofisyèl KGB yo, yo di sèlman 4% nan sa ki te nan
reaktè a ki te sove, pandan 96% toujou rete nan debri yo.

229
00:24:08,350 --> 00:24:14,752
An reyalite, se pwobableman lòt fason an. Prèske
tout bagay te vole deyò e reaktè a prèske vid.

230
00:24:14,752 --> 00:24:16,820
Sa a konfime tou pa syantis yo.

231
00:24:16,820 --> 00:24:25,108
Materyèl ki fonn ki te koule deyò epi ki te vin ekstrèmman
cho pou yon ti tan anba veso reaktè a dwe te konpoze

232
00:24:25,108 --> 00:24:30,392
sitou de metal kouvèti a, pa egzanp zirkonyòm pou iranyòm nan.

233
00:24:30,392 --> 00:24:38,583
Uran an, aktive pa enèji ekstèn, vole
anlè nan lè a tankou yon boul kanon.

234
00:24:38,583 --> 00:24:45,111
Paske prèske pa t gen okenn iranyòm aktive ki te koule
nan fon an e prèske pa t gen okenn radyasyon ki te ka

235
00:24:45,111 --> 00:24:48,375
mezire, moun te kapab desann andedan san yo pa mouri.

236
00:24:48,375 --> 00:24:56,219
Lè Sovyetik yo reyalize ke yo t ap tire sou
enstalasyon yo – soti bò Ameriken an – yo toujou rive

237
00:24:56,219 --> 00:25:00,667
detounen enèji a ki te retounen nan tè a pou 24 èdtan.

238
00:25:00,667 --> 00:25:08,625
Men apre 24 èdtan, sistèm tèman sa yo ki gen
enstalasyon depo yo pa t rive kenbe gwo enèji sa yo.

239
00:25:08,625 --> 00:25:16,959
E lè ou konsidere ke se sèlman rès ki te rete a, menm si yo te
deja detounen li pandan 24 èdtan, ki te rive eksploze yon plant

240
00:25:16,959 --> 00:25:24,368
nikleyè, ou ka imajine sa ki t ap rive si, pa egzanp, yo pa
t gen yon sistèm konsantrasyon konsa – sa vle di yon

241
00:25:24,368 --> 00:25:28,667
sistèm detounman nan tè a pou enèji total, ki apre sa retounen.

242
00:25:28,667 --> 00:25:30,417
Lè sa a, yo tout t ap eksploze.

243
00:25:30,417 --> 00:25:37,397
IX. Enpòtans revelasyon Chernobyl la an
konsiderasyon sitiyasyon mondyal dramatik aktyèl la

244
00:25:37,397 --> 00:25:44,228
Sipè-zam eskalè yo dekri yo te plis devlope pa lame a
ak sèvis sekrè yo depi dezas Chernobyl la prèske 40 ane

245
00:25:44,228 --> 00:25:48,507
de sa e se poutèt sa yo sètènman vin pi danjere jodi a.

246
00:25:48,507 --> 00:25:56,763
Revelasyon Chernobyl sa a kidonk soulve anpil kesyon
serye, sitou nan limyè sitiyasyon dramatik mondyal aktyèl la:

247
00:25:56,763 --> 00:26:06,571
1. Èske chanjman klimatik ak fenomèn meteyo aktyèl yo, tankou
sechrès ekstrèm, inondasyon, tornad ak menm tranbleman

248
00:26:06,571 --> 00:26:16,995
tè, elatriye, jan sa konfime nan "Konvansyon UN ENMOD",
gen rapò dirèk ak sistèm zam siperyè militè sekrè sa yo?

249
00:26:16,995 --> 00:26:25,843
2. Èske panik CO2 aktyèl la se jis yon taktik
distraksyon òganize atravè lemond pou pèmèt sistèm zam

250
00:26:25,843 --> 00:26:31,235
meteyo sa yo kontinye itilize san piblik la pa remake?

251
00:26:31,235 --> 00:26:41,539
3. Èske estasyon nikleyè yo se yon bonm tan k ap tike
paske yo ka atake nenpòt ki lè pa sistèm zam sekrè sa yo?

252
00:26:41,539 --> 00:26:48,868
4. Lè nou konsidere ogmantasyon pwen kriz aktyèl
yo atravè lemond, èske teknoloji zam sekrè sa yo

253
00:26:48,868 --> 00:26:53,911
reprezante yon menas ki pi gwo pase zam nikleyè?

254
00:26:53,911 --> 00:26:59,523
Chè telespektatè, Lè limyè a pou moun ki renmen verite a rive!

255
00:26:59,523 --> 00:27:04,195
Kidonk, tanpri ede fè dokimantasyon
sa a vin konnen nan tout fason posib.

256
00:27:04,195 --> 00:27:09,241
Pataje videyo sa a ki fè moun reflechi sou
rezo sosyal tankou Facebook, TikTok,

257
00:27:09,241 --> 00:27:13,071
Twitter, Telegram, Instagram, oswa menm pa imèl.

258
00:27:13,071 --> 00:27:21,596
Nou bay tou kèk ekstrè kout nan pwogram nan pou
telechaje nan bwat enfòmasyon ble nou an sou www.kla.tv.

259
00:27:21,596 --> 00:27:30,951
Se sèlman atravè difizyon aktif ou yo kriminèl ki toujou ap
itilize zam sa yo an kachèt epi san yo pa detekte ka anpeche!