WEBVTT

00:00.180 --> 00:06.767
Werner Altnickel, moenjiniere e moholo oa thelevishene ea
sebetsang ka boikemelo ho tloha ka 1974, ke moamoheli oa

00:06.767 --> 00:10.910
Moputso oa EUROSOLAR oa 1997 le likhau tse ling tsa tikoloho.

00:10.910 --> 00:18.833
Altnickel o sebelitse haholo ka koluoa ea
nyutlelie ea Chernobyl ea la 26 'Mesa 1986.

00:18.833 --> 00:22.956
Kla.TV e hasa tokomane e entsweng ke Werner Altnickel kajeno.

00:22.956 --> 00:28.703
Ho eona, o bontša ka mokhoa o kholisang hore ka
'nete kotsi ea Chernobyl e ne e ke ke ea e-ba "kotsi"!

00:28.703 --> 00:33.375
Litokomane tsena ha se feela ka tlhahlobo ea nalane.

00:33.375 --> 00:38.109
Lisebelisoa tsa ntoa tse neng li sebelisoa ka
nako eo li baka tšokelo e kholo le ho feta

00:38.109 --> 00:41.210
ho rona boemong bona bo tebileng ba lefats'e.

00:41.210 --> 00:46.250
I. Lipolelo tse tsosang khang tsa
Moprofesa Ngaka Edmund Lengfelder

00:46.250 --> 00:52.633
Nakong ea lipatlisiso tsa hae, Werner Altnickel o ile a fumana
sengoloa sa Martin Ebner sa la 31 Phato 2003 se buang ka leeto le

00:52.633 --> 00:58.666
neng le entsoe le baqolotsi ba litaba sebakeng se thibetsoeng
sa setsi sa matla a nyutlelie sa Chernobyl, le Moprofesa Dr

00:58.666 --> 01:01.708
Edmund Lengfelder oa Otto Hug Radiation Institute e Munich.

01:01.708 --> 01:07.375
Re qotsa tlalehong "Leeto la naha ka sekala sa
Geiger" ka Martin Ebner ea la 31 Phato 2003:

01:07.375 --> 01:12.620
Mme li-antenna tseo tse kholo ke eng, tse sa
tsejweng ho foto efe kapa efe ya Chernobyl, empa jwale

01:12.620 --> 01:16.125
di ka bonwa ka leihlo le sa apareng hodima Pripyat?

01:16.125 --> 01:24.237
Tlhaloso ea Lengfelder: Ena ke karabo e sa phethoang ho lenaneo
la US la "Star Wars", e leng marako a mabeli a li-antenna a

01:24.237 --> 01:29.042
bolelele ba limithara tse 150 le bolelele ba limithara tse 600.

01:29.042 --> 01:35.672
Tse leshome tsa tsona li ne li lokela ho hlomamisoa ka
selikalikoe se nang le bophara ba lik'hilomithara tse 35 e le

01:35.672 --> 01:38.958
ho romela mahlaseli a maqhubu a phahameng ho isa ionosphere.

01:38.958 --> 01:47.417
Setsi sa matla a nyutlelie se ne se reretsoe ho fana ka matla a
mangata haholo, ho ne ho reriloe diboloko tsa reaktara tse 16.

01:47.417 --> 01:50.725
"E ka be e sebelitse," Lengfelder o na le bonnete:

01:50.725 --> 01:58.817
Chernobyl ha e a ka ea fana feela ka plutonium bakeng sa libomo
tsa nyutlelie, empa e ne e le karolo ea sebetsa se seholo haholo.

01:58.817 --> 02:03.792
II. Ntshetsopele ya sebetsa se matla ho
feta tsohle sa sesole ka Soviet Union

02:03.792 --> 02:07.583
Theknoloji e ncha ea Marussia e ile ea tsejoa e le "Woodpecker".

02:07.583 --> 02:11.682
Lereo "woodpecker" le simolohile melumong ea tšitiso ea
seea-le-moea e neng e utloahala joaloka ho kokota

02:11.682 --> 02:16.125
ha lekokotlo, e ileng ea hlokomeloa ka lekhetlo la
pele ke basebedisi ba seea-le-moea ba sa reroang.

02:16.125 --> 02:22.525
Ka 1957, dipatlisiso mabapi le sebetsa sena se
matla se fetisisang sa sesole sa scalar naheng eo

02:22.525 --> 02:26.500
e neng e le USSR di ile tsa baka koluoa e kgolo.

02:26.500 --> 02:33.125
Haufi le Kyshtym, haufi le Mayak, ho ne ho e-na le
setsi sa sephiri sa lipatlisiso tsa nyutlelie sa sesole.

02:33.125 --> 02:40.458
Kotsi ena e bakile maemo a mahlaseli sebakeng seo a neng a
phahame haholo ho feta a Chernobyl, ka makhetlo a lekgolo!

02:40.458 --> 02:46.208
Mokolonele-motlatsi oa mehleng oa Sesole sa US,
Tom Bearden, e ne e le mohlahlobi Pentagoneng.

02:46.208 --> 02:50.676
E ne e le setsebi se tummeng sa "theknoloji ea
skalar" mme a phatlalatsa buka ea puo ea Sejeremane e

02:50.676 --> 02:53.625
bitsoang "Skalartechnolgie" (Theknoloji ea Skalar).

02:53.625 --> 02:57.225
O hlalosa koluoa ena ka tsela e latelang:

02:57.225 --> 03:03.481
Ba-Soviet ba ne ba hlahisitse phallo e
feteletseng ea matla ho qalehong ea ho putlama ha Kyshtym.

03:03.481 --> 03:09.385
Sena se bakile ho phatloha ha nyutlelie setsing
se haufi sa polokelo ea lithōle tsa nyutlelie!

03:09.385 --> 03:18.525
Lithōle tsa khase tse kotsi li silafetse sebaka sa hoo e ka bang
1,200 km², seo ho fihlela kajeno se ntseng se silafetse haholo.

03:18.525 --> 03:23.550
Ke ne ke boetse ke tseba hore Ma-Soviet a ne a kentse lisebelisoa
tsa tšireletso lisansong tsa 'ona kaofela tsa ho

03:23.550 --> 03:28.607
fetisa molaetsa ka maqhubu a sa fetoheng ho
itšireletsa maemong a tšohanyetso a kang ao a Kyshtym .

03:28.607 --> 03:34.647
Litsamaiso tsena tsa tšireletso li etselitsoe ho ntša matla
fatše butle-butle le ka polokeho ha nako e ntse e tsamaea,

03:34.647 --> 03:39.667
haeba ho ka ba le potoloho e khuts'oane ho li-transmitter.

03:39.667 --> 03:43.699
Bukeng ea hae "FER DE LANCE", Bearden o tsoela pele ho hlalosa:

03:43.699 --> 03:49.792
"Dibetsa tse ntjha tsa matla a maholo di ile tsa
ntlafatswa, tsa hlahiswa le ho sebediswa tlasa tataiso ya KGB.

03:49.792 --> 03:56.458
Kaha e ne e le sephiri se seholo, ha lia ka
tsa neheloa sesoleng se tloaelehileng sa Russia!

03:56.458 --> 04:02.550
Ka 1960, moetapele wa mehleng wa mmuso wa Soviet Union,
Nikita Khrushchev, o ile a etsa polelo e latelang ho

04:02.550 --> 04:06.358
presidium ya yona mabapi le dibetsa tsa scalar tsa kamoso:

04:06.358 --> 04:11.328
"Re na le sebetsa se secha – pokellong
ea bo-ramahlale ba rona, ha re ka rialo."

04:11.328 --> 04:19.178
E matla hoo, ha e ka sebediswa ntle le
meedi, e ka fedisang bophelo bohle Lefatsheng.

04:19.178 --> 04:23.306
III. Sebetsa se matla se fetisisang sa
sesole se ka laola boemo ba lehodimo!

04:23.306 --> 04:29.315
Ho tloha ka 1962, Mopresidente oa mehleng oa US,
Lyndon B. Johnson, o ile a re, "Mang kapa mang

04:29.315 --> 04:32.598
ea laolang maemo a leholimo o tla laola lefatše."

04:32.598 --> 04:39.391
Paramente ea Europe le eona e tiisa boteng ba libetsa tse kotsi
tsa boemo ba leholimo joalo tlalehong ea la 14

04:39.391 --> 04:47.466
Pherekhong 1999 e nang le sehlooho se reng
"HAARP – Sistimi ea libetsa e fetolang tlelaemete"!

04:47.466 --> 04:51.583
IV. Maiteko a ho laola sebetsa se matla ho feta tekano sa sesole

04:51.583 --> 04:59.167
Ka 1976/77, ho ile ha amohelwa Tumellano ya UN-ENMOD ho
thibela tshebediso ya mefuta ya dibetsa tse senyang tikoloho.

04:59.167 --> 05:04.250
Mona ke qotso e tsoang Tumellanong ea ENMOD, Sehlomathiso sa 2:

05:04.250 --> 05:11.998
"Mehlala e latelang e bontsha menyetla e ka
hlahiswang ka ho sebedisa mekgwa ya ho fetola tikoloho:

05:11.998 --> 05:18.749
Dithothomelo tsa lefatshe, maqhubu a maholo a lewatle (tsunami),
tshitiso ya tekatekano ya tikoloho ya sebaka, diphetoho mekgweng

05:18.749 --> 05:24.453
ya lehodimo (maru, pula, difeberu le ditsokotsane),
diphetoho mekgweng ya tlelaemete le metsamaong ya metsi a

05:24.453 --> 05:28.625
lewatle, diphetoho boemong ba lera la ozone le la ionosphere.

05:28.625 --> 05:36.856
Mongoli oa mehleng oa Tšireletso oa US, Dr William Cohen, o
tiisitse boteng ba libetsa tsena tsa timetso e kholo ka la 28

05:36.856 --> 05:42.161
'Mesa 1997 kopanong ea "bokhukhuni" e neng e tšoaretsoe Athens:

05:42.161 --> 05:47.504
Ba bang ba bile ba kenetse mofuta o itseng oa bokhukhuni ba
tikoloho, ba fetola tlelaemete, ba baka

05:47.504 --> 05:53.371
litšisinyeho tsa lefatše, ba bula mehloli ea mollo ka
tšebeliso ea maqhubu a motlakase le makenete.

05:53.371 --> 05:59.641
Ke nnete, mme ke ka lebaka leo re tlamehang ho
matlafatsa "boikitlaetso ba rona ba ho lwantsha bokhukhuni"!

05:59.641 --> 06:05.137
V. Nalane ea sephiri se tebileng
ka koluoa ea reaktor ea Chernobyl

06:05.137 --> 06:10.849
Lieutenant Colonel Bearden o ngotse bukeng ya hae "FER DE LANCE",
e hatisitsweng ka kgatiso ya yona ya bobedi ka

06:10.849 --> 06:15.841
2002, hore o ne a ameha ka kotloloho kotsing
ya setsi sa matla a nyutlelie ka nako yona eo!

06:15.841 --> 06:22.070
Ho latela pono ea sesole sa US, bukeng ena o
hlalosa ka botlalo theknoloji ea ntoa ea

06:22.070 --> 06:26.361
motlakase ea scalar e bakileng koluoa ea nyutlelie.

06:26.361 --> 06:31.641
Re qotsa mona likaroloana tsa buka
ea hae ho tloha leqepheng la 129:

06:31.641 --> 06:40.244
Ka Mmesa 1986, di-transmitter tsa interferometer tsa KGB di ne di
qadile ho bokella matla a electromagnetic, a ileng a

06:40.244 --> 06:49.041
kenngwa ka matla mahlakoreng a "San Andreas Fault", e
tsamayang ho pholletsa le Los Angeles ho fihla San Francisco.

06:49.041 --> 06:54.577
Ba ile ba sebedisa "ka hare" ha dithapo tsa
lehong e le "ditsela tse kgolo haholo" bakeng sa

06:54.577 --> 06:57.641
maqhubu a tsona a bolelele le interferometri.

06:57.641 --> 07:00.849
Ho ne ho sebediswa ditsela tse pedi tsa mahlaseli ke Ma-Soviet.

07:00.849 --> 07:05.666
E 'ngoe e theohile ho tloha leboea ka sebaka sa Polelo e ka
Leboea le maqhwa a maholoholo ho fihla moo e

07:05.666 --> 07:10.486
neng e lebisitse teng – 'me e 'ngoe e
potolohile ho tloha bochabela ho fihla sebakeng seo.

07:10.486 --> 07:18.009
Ma-Soviet a bakile tšisinyeho e kholo haholo ea lefatše – ha e le
hantle, ba ile ba baka letoto lohle la litšisinyeho tse joalo ho

07:18.009 --> 07:23.101
pholletsa le San Andreas Fault kaofela, ka
litšisinyeho tse matla tsa morao kamorao hore

07:23.101 --> 07:26.310
tšisinyeho e kholo e bake tšenyo e tšabehang.

07:26.310 --> 07:36.528
Ka bokgutshwane: ba lokiseditse "thoromo e le nngwe e kgolo" eo
bohle ba neng ba e lebelletswe le ho e tshaba ka nako e telele.

07:36.528 --> 07:41.261
VI. Karabelo ea US tlhaselong ea Russian Woodpecker

07:41.261 --> 07:45.741
Re tswela pele ho qotsa bukeng ya Tom Bearden:

07:45.741 --> 07:48.698
Sehlopha sa lekunutu se ikopantse le nna.

07:48.698 --> 07:55.893
Ba boletse hore ba ka tima e 'ngoe ea li-transmitter ka ho
hlahisa "phase-conjugate replica signal pulse" e matla

07:55.893 --> 08:03.500
haholo le e kholo, e neng e tla khutlela ka kotloloho
ka har'a transmitter 'me e e "chese" ka tsela e kotsi.

08:03.500 --> 08:09.639
Ha e le hantle, ho ne ho bonahala eka "Andreas
Graben Zone" kaofela e ne e tla tsosolosoa bolelele

08:09.639 --> 08:13.750
bohle ba eona ka ho beoa ha matla a feteletseng.

08:13.750 --> 08:19.929
Tabeng ena, ho qholotsoa ha tšisinyeho ea lefatše
e neng e lebelletsoe California ho ne ho sa tsoa

08:19.929 --> 08:24.042
qala, 'me e ne e le ka boholo bo e-s'o ka bo bonoa.

08:24.042 --> 08:29.884
Haeba ketsahalo ena kapa liketsahalo tsena
li ka etsahala, tahlehelo ea maphelo le

08:29.884 --> 08:33.615
thepa ea Maamerika e ka ba e khōlō haholo.

08:33.615 --> 08:36.145
"Kotsi e phahameng"

08:36.145 --> 08:42.467
Potso eo ke ileng ka e botsoa ke sehlopha e
ile ea etsa hore ke etse qeto e thata haholo.

08:42.467 --> 08:48.364
Mahlaseli a maholo hakana a interferometer a Soviet,
ha a se a thehiloe, a na le matla a maholohali a

08:48.364 --> 08:52.131
eneji ea maqhubu a motlakase le a makenete a bolelele.

08:52.131 --> 08:58.336
Haeba sesebediswa sa ho fetisa sa Soviet se ne se le haufi le
ditsi tsa nyutlelie mme se ne se ka etsa kgokahano e

08:58.336 --> 09:05.251
kgutshwane hang-hang ka lebaka la ho qhibidiha, matla ohle
a polokelong a ne a tla phatlohela fatshe ka kotloloho.

09:05.251 --> 09:12.323
Haeba ho ka etsahala ho hloleha ho hoholo hakana ha sesebediswa
sa phetiso, "leqhubu la maqhubu a bolelele" le matla haholo

09:12.323 --> 09:16.375
le ne le tla ata ka mahlakoreng ohle ho potoloha Lefatshe.

09:16.375 --> 09:22.819
Thepa ea pele ea nyutlelie eo phatloha e e otlang e
tla arohana ka tšohanyetso le ka matla a maholo haholo.

09:22.819 --> 09:29.076
Haeba sesebediswa sa phetiso se ne se le dikhilomithara tse
mmalwa feela ho tloha ho sebaka se le seng kapa ho feta sa

09:29.076 --> 09:34.432
dimisaele tse tsamaeang mahareng a dikontinente, ho
phatloha ho feletseng ho ka baka dihlogo tsa ntwa

09:34.432 --> 09:37.539
tsa nyutlelie tsa dimegatone tse ka bang 30 kapa 40.

09:37.539 --> 09:39.915
Leratla le lerootho le ho feta...

09:39.915 --> 09:46.996
Morao-rao le tšilafalo ea mahlaseli a kotsi e neng e tla
hlahisoa e ne e tla ba khōlō haholo, e hasana lefatšeng ka

09:46.996 --> 09:51.555
bophara 'me e ka bolaea batho ba limilione lilemong tse tlang.

09:51.555 --> 09:55.186
Li-reactor tsa nyutlelie le tsona li ka ba kotsing e tšoanang.

09:55.186 --> 10:01.171
Ho phatloha hang-hang ha thepa eohle e ka
phatlohang ho e 'ngoe ea tsona ho ne ho tla

10:01.171 --> 10:04.625
baka ho phatloha ho hoholo haholo ha nyutlelie.

10:04.625 --> 10:07.428
Sena se ne se tla theha mohlala o mocha.

10:07.428 --> 10:12.324
Eo e ne e le "kotsi e phahameng".

10:12.324 --> 10:15.215
"tekanyetso e tlase ea kotsi"

10:15.215 --> 10:22.539
Ke ne ke tseba hore kamora ho hloleha ha bona ha pele ha
sesebediswa sa Kyshtym, Ma-Soviet a ile a hlahisa kganya ya EMP

10:22.539 --> 10:28.093
ka tsela e nyenyane haholo, mme kganya eo e
ile ya baka ho phatloha ha nyutlelie setsing se

10:28.093 --> 10:31.000
haufi sa polokelo ya ditshila tsa nyutlelie.

10:31.000 --> 10:36.218
Ke ne ke boetse ke tseba hore Masoviete a ne a kentse litsamaiso
tsa tšireletso Kyshtym bakeng sa maemo a ho

10:36.218 --> 10:41.781
hloleha ho joalo ho lisebelisoa tsohle tsa bona
tsa scalar tsa "interferometer transmitters".

10:41.781 --> 10:48.514
Haeba lisebelisoa tsa tšireletso li ka tšoarella ha ho e-ba le
potoloho e khuts'oane ka tšohanyetso sefetiseng, li ka boloka

10:48.514 --> 10:54.270
"mekhahlelo ea maqhubu a motlakase a bolelele" le
matla a motlakase nako e telele ka ho lekana ho qhalanya

10:54.270 --> 10:57.660
matla butle-butle le ka polokeho fatše ka nako e telele.

10:57.660 --> 11:02.779
Eo e ne e le "kotsi e tlase".

11:02.779 --> 11:08.417
VII. Sesosa sa 'nete sa koluoa ea Chernobyl

11:08.417 --> 11:14.811
Bukeng ea hae, Bearden o hlalosa ka botlalo hore na
kotsi ea reactor e ile ea qholotsoa joang kannete:

11:14.811 --> 11:20.957
Sehlopha se ile sa nteboha, sa bolela
hore ba tla thunya, mme sa tima mohala.

11:20.957 --> 11:27.652
Ba ile ba thunya ka la 25 Mmesa 1986, hantle feela kamoo ba neng
ba tšepisitse, mme ba senya se seng sa lisebelisoa tsa KGB

11:27.652 --> 11:35.375
tsa ho fetisa molaetsa – ho bonahala e le sekemikilomithara
tse seng kae ho tloha li-reactor tsa nyutlelie tsa Chernobyl.

11:35.375 --> 11:43.356
Ha setsi sa phetiso se ne se sentsoe, lisebelisoa tsa tšireletso
li ile tsa sebetsa, tsa hapa matla a phahameng a mahlaseli 'me

11:43.356 --> 11:48.760
tsa a tšoara nako e ka etsang lihora tse 24
ka ho ntša matla a mahlaseli a matla fatše

11:48.760 --> 11:52.339
butle-butle le ka bonya – nakong eohle eo.

11:52.339 --> 11:59.939
Eaba, ka la 26 Mmesa 1986, litsamaiso tsa tšireletso qetellong li
ile tsa hloleha 'me ho ile ha etsahala "ho qhoma ka

11:59.939 --> 12:08.621
leqhubu le lelelele" bo fokolang haholo ho feta bo neng bo ka
be bo etsahetse pejana ntle le litsamaiso tsa tšireletso.

12:08.621 --> 12:16.711
Maqhubu a ho otloloha a neng a ata ka har'a lefatše a ile a otla
khubu ea reaktoreng Chernobyl e haufi le maqhubu a

12:16.711 --> 12:24.917
ho otloloha metsotsoana pele ho moo ho neng ha bakoa
thoromo ea lefatše ha maqhubu a ho otloloha a fihla.

12:24.917 --> 12:31.107
Karolo ea uranium e ileng ea otloa khubung ea reactor e
ile ea qhaqhoha hang-hang, ea phatloha e tsoa ka har'a

12:31.107 --> 12:35.125
sebopeho sa setshelo 'me ea fafatsa thepa e kotsi ea mahlaseli.

12:35.125 --> 12:40.227
Lerole la nyutlelie le ile la
hasana hoo e ka bang Europe kaofela.

12:40.227 --> 12:46.625
VIII. Borasaense ba Marussia ba
hanyetsa pale ea semmuso ea Chernobyl!

12:46.625 --> 12:52.042
Le kamora dilemo tse fetang 38, mecha ya
phatlalatso e tsejwang ka ho fetisisa ha e so etse monehelo

12:52.042 --> 12:55.167
o moholo ho senoleng nnete ka kotsi ya Chernobyl.

12:55.167 --> 12:58.724
Leha ho le jwalo, le bona ba bitswang mecha
ya phatlalatso e ka sehloohong ba qobelleha ho

12:58.724 --> 13:00.958
senola dintjhafatshe ho sa tswa nako le nako.

13:00.958 --> 13:09.682
Mohlala o mong o jwalo ke tokomane ya NDR-ARTE ya 1998 e
nang le sehlooho se reng: "Lebaka la nnete la Chernobyl?"

13:09.682 --> 13:15.804
Kaha filimi ena ea bopaki e na le litšoantšo tsa bohlokoa tsa
mantlha tsa lithako tsa Chernobyl, tse ka fanang

13:15.804 --> 13:21.917
ka tlatsetso ea bohlokoa ho senoleng 'nete, joale
re tla bontša likaroloana tsa filimi ena ea bopaki.

13:21.917 --> 13:28.043
Tlhahisoleseding ya dipatlisiso tse tebileng e
fanoeng ke Werner Altnickel e hlalosa diketsahalo tsa

13:28.043 --> 13:32.667
nnete tsa Chernobyl ka tsela e utlwahalang haholo:

13:36.875 --> 13:44.757
Mophethi oa ARTE: Ka Phupu 1986, likhoeli tse peli kamora koluoa
e tšabehang setsing sa matla a nyutlelie sa Chernobyl, KGB e

13:44.757 --> 13:49.750
ile ea fana ka lethathamo la litaelo tsa sephiri se phahameng.

13:49.750 --> 13:53.730
Kaha holimo lenaneng ho ne ho ngotswe:
"Lebaka la nnete la ketsahalo e mpe ka ho

13:53.730 --> 13:57.208
fetisisa ha le a lokela ho senolwa le ka mohla."

13:57.208 --> 14:00.625
Empa monna a le mong o ne a batla
ho fumana nnete leha ho le joalo.

14:00.625 --> 14:04.458
Setsebi sa fisiksi ea nyutlelie Konstantin Pavlovich Checherov.

14:04.458 --> 14:12.542
Ke ka lebaka leo a ileng a tswela pele ho hlwella dithakong, esita
le tlasa sefapano se sekoahelang reaktor e sentsoeng ya No. 4.

14:12.542 --> 14:17.404
Ha a etsa jwalo, o ile a fumana mesaletsa e
makatsang ya kotsi e neng e sa tsamaelane le

14:17.404 --> 14:21.667
ditlhaloso tse neng di filwe lefatshe ka nako eo.

14:24.178 --> 14:28.926
Checherov, setsebi sa fisiksi ea nyutlelie, Moscow: Re ile ra
hloa ka har'a sekoti sa reactor 'me ra khasa ho

14:28.926 --> 14:33.908
kena ka hare ka phaposing ea taolo e kaholimo ho
reactor, esita le ka liphaposing tse ka tlas'a reactor.

14:33.908 --> 14:43.483
Re nkile linepe le livideo, ra bokella disampole tse
makgolo, mme nka re re entse ditekanyo tse dikete.

14:43.483 --> 14:49.458
Ke ka nako eo feela re ileng ra qala ho hlokomela
butle-butle se neng se hlile se etsahetse ho Block 4.

14:49.458 --> 14:55.564
Mme ka tshohanyetso ra hlokomela hore
ditlhaloso tsa semmuso tsa 1986 di ne di sa tsamaisane

14:55.564 --> 14:59.583
ho hang le seo re neng re se bona ka pela rona.

14:59.583 --> 15:05.350
Mophethi oa ARTE: Ka nako e tšoanang, ka Phupu 1986,
KGB e ile ea fa bo-ralipolotiki le liofisiri tse

15:05.350 --> 15:11.190
maemong a holimo lenane la sephiri le litaelo tse hlakileng.

15:11.190 --> 15:18.132
Checherov: Lenane lena le ne le hlophisitsoe ka tsela
e makatsang, ka bonolo ke tshebeletso ya sephiri, KGB.

15:18.132 --> 15:21.667
Seo e ne e se tloaeleho. E ne e le qeto ya dipolotiki.

15:21.667 --> 15:26.792
Lethathamo le ile la phatlalatsoa mme basebetsi
bohle ba bolaodi ba ile ba tlameha ho le latela.

15:28.398 --> 15:35.792
Ntlha ea 1 lenaneng: "Tlhahisoleseding eohle e senolang
lisosa tsa 'nete tsa koluoa ea reaktor ke lekunutu le tiileng."

15:35.792 --> 15:41.375
Kahoo lipolelo tsohle tsa semmuso li ne li se nnete
qetellong, hobane li ne li se lekunutu. Hoa makatsa haholo.

15:41.375 --> 15:45.670
Mophethi oa ARTE: ...seteishene sa motlakase oa
nyutlelie sa Chernobyl se hahiloe sebakeng seo ka kakaretso se

15:45.670 --> 15:49.395
neng se nkoa se tsitsitse ho ea ka libopeho tsa lefatše.

15:51.275 --> 15:55.745
Feliks Aptekajew, setsebi sa litšisinyeho tsa lefatše, Ukraine:
Bahanyetsi ba khopolo ea litšisinyeho tsa lefatše ba boletse hore

15:55.745 --> 15:59.937
litšisinyeho tsa lefatše li ke ke tsa etsahala mona hobane
sebopeho sa letlapa la lefatše sa khale, se fumanoang sebakeng

15:59.937 --> 16:02.635
sena, ha se lumelle hore litšisinyeho tsa lefatše li etsahale.

16:02.635 --> 16:05.498
Mophethi oa ARTE: Seteishene sa thuto ea litšisinyeho tsa
lefatše ha e le hantle se tlalehile feela tšisinyeho e

16:05.498 --> 16:07.561
fokolang, e etsahetseng sebakeng se le seng. Mophethi oa ARTE:

16:07.561 --> 16:13.687
1990: Tokomane e tsoang Kiev e na le lipolelo tsa
lipaki tse 20, e leng litlaleho tsa basebetsi ba setsi

16:13.687 --> 16:16.750
sa motlakase ba neng ba le mosebetsing bosiung boo.

16:16.750 --> 16:21.667
Ba paki: "Lefatše le ile la thothomela pele koluoa e fihla."

16:21.667 --> 16:26.552
Thothomelo ea lefatše ea boholo ba 2, e ileng ea lemohuoa ke
litsebi tsa thothomelo ea lefatše 'me ea

16:26.552 --> 16:31.958
netefatsoa ke lipaki tse ngata tse boneng ka mahlo,
e etsahetse metsotsoana feela pele ho koluoa.

16:31.958 --> 16:37.000
Tokomane ea NDR-ARTE ha e fane ka karabo e
khotsofatsang mabapi le ketsahalo ena e tšosang.

16:37.000 --> 16:42.333
Leha ho le jwalo, ditlhaloso tsa Mokolonele-mothusi
Bearden jwale di fana ka tlhaloso e phethehileng.

16:42.333 --> 16:48.927
Ka lebaka la maemo a jeoloji, ena e ke ke ea e-ba tšisinyeho ea
lefatše ea tlhaho, empa e bakiloe ke tšebeliso ea libetsa tsa

16:48.927 --> 16:52.750
sephiri tsa motlakase le makenete tse hlalositsoeng ka holimo!

16:52.750 --> 16:59.503
E ile ea qholotsoa hang ha mehato ea tšireletso e hlolehile, e
leng se ileng sa etsa hore matla a maholo a setseng a lokolloe

16:59.503 --> 17:03.158
ka tšohanyetso le ka tsela e sa laoleheng ka har'a lefatše.

17:03.158 --> 17:08.668
Morao ho metsotswana feela, ho bile le ho
qhoma setsing sa motlakase oa nyutlelie.

17:08.668 --> 17:13.040
Leha ho le jwalo, kgopolo e fanwang ke tokomane
ya Arte ya hore thoromo ya lefatshe e ka be e

17:13.040 --> 17:16.125
bakile koluoa, e bonahala ka ho hlaka hore ha e nnete.

17:16.125 --> 17:22.689
Borasaense ba Majeremane ba fane ka bopaki ba saense phuputsong
ea setsi sa motlakase oa nyutlelie sa BIBLIS-B,

17:22.689 --> 17:28.869
hore ho nka bonyane metsotso e ka bang 30 hore ho
fandehelohe ha nyutlelie ea URANIUM e etsahale.

17:28.869 --> 17:36.644
Ke ka lebaka leo qetellong tokomane ea Arte e ka hlalosoang feela
ka lipolelo tsa Tom Bearden tsa hore koluoa ea nyutlelie ea

17:36.644 --> 17:41.806
Chernobyl e bakiloe ke phapanyetsano ea
litlhaselo tsa ntoa tsa maqhubu a scalare a

17:41.806 --> 17:46.945
motlakase-magnaetiki lipakeng tsa KGB ea Soviet Union le USA.

17:46.945 --> 17:52.365
ARTE: Mophethi: Empa lipolelo tsena
tse khahlang ha lia ka tsa eloa hloko:

17:52.365 --> 17:55.245
Checherov: Ke utlwile lerata le
leholo, letlapa le wele ho tswa siling.

17:55.245 --> 18:01.925
Mokatong o ile oa sisinyeha, mabone a
tima, 'me mabone a tšohanyetso a bonesa.

18:01.925 --> 18:05.845
. Ka lesoba le marulelong, ke ile ka bona
kganyanyana, e seng mollo, empa e le ntho e nngwe.

18:05.845 --> 18:10.437
Mabota ka phaposing ea taolo a ile a qala ho
thothomela, 'me le siling le fatše li ile tsa etsa joalo.

18:10.437 --> 18:13.445
Kamora metsotswana e seng mekae, ho bile le ho qhoma ho bobedi.

18:13.445 --> 18:17.165
E ne e le bofokoli hanyane, empa ho ne ho
makatsa kamoo tsohle di ileng tsa putlama kateng.

18:17.165 --> 18:23.005
Kganya e mebalabala e ileng ya nyoloha
bophahamong ba dimithara tse lekgolo.

18:24.525 --> 18:29.185
Mophethi oa ARTE: Lipolelo tsa lipaki le
liphuputso tsa Checherov li hlakisa ntho e le 'ngoe:

18:29.185 --> 18:36.625
Tlhaloso e phatlalalitsoeng ke ba
boholong ba Soviet ka 1986 e ne e fosahetse.

18:36.625 --> 18:41.105
Khafetsa, ho etswa ditemoso tse makatsang ka ho feletseng.

18:44.638 --> 18:48.491
Checherov: Kahoo, mohlala, ho ne ho lebelletsoe hore lekhapetla
la graphite le khubu ea reactor li lule li sa

18:48.491 --> 18:54.570
senyeha – empa ha ho letho le joalo le
etsahetseng; ho ile ha sala feela lesoba le leholo.

18:54.570 --> 19:00.881
Ho ne ho nahanoa hore sebaka se sireletsang tikoloho se
bōpehileng joaloka reng se potileng reaktara se ne se sentsoe

19:00.881 --> 19:04.333
kapa bonyane se senyehile haholo – empa le seo e ne e le phoso.

19:04.333 --> 19:08.776
E ne e batla e sa senyeha, e na le tshenyo e nyane feela.

19:11.748 --> 19:20.962
Boholo ba bokaholimo ba yona, haholoholo ka
hare, bo ne bo ntse bo na le pente e sa senyeheng.

19:20.962 --> 19:25.717
Werner Altnickel: Tsohle li etsahetse ka
metsotsoana feela. Ha matla a EMP a kenya

19:25.717 --> 19:29.023
tšebetsong uranium ka tšohanyetso mme a e ntša.

19:29.023 --> 19:33.709
Ho qhibiliheng ho tloaelehileng, ho ka be ho
ile ha nka nako e telele haholo mme pente e

19:33.709 --> 19:36.000
ka har'a setshelo ka sebele e ka be e chele.

19:36.000 --> 19:42.547
Ho etsahetse ka potlako hoo ho ka etsahalang hore boima
ba mocheso ba setshelo sa polokeho ya ditshedi bo bile ba

19:42.547 --> 19:45.792
sireletsa pente e ka hare ho sona hore e se ke ya tjha.

19:45.792 --> 19:50.361
Checherov: Ba ne ba lebelletse hore ho phatloha ka
har'a shaft ea reactor ho tla qhaqholla ntho e 'ngoe

19:50.361 --> 19:54.167
le e 'ngoe – empa ha ho letho le ileng la qhaqhoha.

19:55.783 --> 19:59.340
Ka lebaka lena, boholo ba ditshehetso tse neng di
sebediswa ho tsitsisa sekoaelo sa graphite di

19:59.340 --> 20:02.750
ne di mpa di qhibidihile mme tsa tjha tsa nyamela.

20:04.303 --> 20:09.642
Mme ha motho a shebisisa dikarolo tsena tse
qhibidihileng, ho ile ha hlaka hore ho bile le phello e sa

20:09.642 --> 20:13.458
tlwaelehang haholo ya mocheso e neng e sebetsa mona.

20:13.458 --> 20:19.243
Joalokaha eka ho tsoa ho setofo sa ho
tjheseletsa se chesitseng liphaephe.

20:19.243 --> 20:27.291
E, liphaephe li shebahala eka li kile ka mochini o
itseng oa ho tjheseletsa kapa thotshe ea plasma.

20:30.680 --> 20:38.074
Werner Altnickel Liphaephe, tse bonahalang li sentsoe ke thabiso
ea plasma, li ka hlalosoa ka tieo feela ke plasma e ileng ea

20:38.074 --> 20:44.226
hlahisoa, ke matla a maholohali a scalar a motlakase
le makenete a neng a se a sa thibeloa ke litsamaiso

20:44.226 --> 20:47.042
tsa polokeho tsa ho kenya fatše tse neng li hlotsoe.

20:47.042 --> 20:48.583
Mophethi oa ARTE: 1:23:35: Litšisinyeho tsa lefatše lia qala.

20:48.583 --> 20:51.500
Ho duma ho hoholo mme karolo ya bone e a thothomela.

20:51.500 --> 21:02.083
1:23:40: Mosebeletsi ea okametseng o hlokomela thoromo ebe
o tobetsa konopo ea tšohanyetso. Lithoromo lia eketseha.

21:02.083 --> 21:06.492
Mohatsela oa pele o matla o etsa hore
litšehetso tse emeng li thelle-thelle.

21:06.492 --> 21:09.417
Dithaele tsa siling di a wela. Hape, kganya ya lesedi.

21:09.417 --> 21:13.000
Lifensetere li phatloha ka holong ea mechini.

21:13.000 --> 21:18.000
Thothomelo e matla 'me reaktara ea phatloha.

21:21.092 --> 21:23.538
Vladimir Strachov, Setsi sa Geophysics,
Moscow: Empa ho na le tšitiso e le 'ngoe:

21:23.538 --> 21:28.733
Ho ya ka phetolelo ya Checherov, boemo ka hare
ho reactor bo ne bo tla tlameha ho mpefala ka

21:28.733 --> 21:32.375
hara metsotswana e 15-20 ho fihlela bo phatloha.

21:32.375 --> 21:34.583
Checherov: Block 4 e hlahisa setšoantšo se latelang:

21:34.583 --> 21:38.983
Tšepe e qhibilihisitsoeng e ile ea phalla
holim'a fatše, ea thula tšitiso, ea phahama ka

21:38.983 --> 21:41.583
lebelo 'me ea bata e le sebopeho se kang sa morara.

21:41.583 --> 21:47.560
O ntse o ka bona seo kajeno, mme ehlile re se rekotile.

21:47.560 --> 21:54.292
Ho ka hakanyetsoa hore tshepe e qhibidihileng e ne e phalla
ka lebelo la hoo e ka bang dimithara tse 5 ka motsotswana.

21:54.292 --> 21:56.667
Kahoo ha e lieha kapa ho ba teteaneng.

21:56.667 --> 21:59.333
Limetara tse hlano ka motsotsoana, hoo ho potlaka haholo.

21:59.333 --> 22:04.292
Tshepe e qhibidihileng e tsamaile sebaka se sa
feteng dimithara tse 50 ho tloha ho reactor.

22:04.292 --> 22:10.250
Tšepe e ile ea phalla ka
metsotsoana e ka bang leshome. Eaba eaoma.

22:10.250 --> 22:14.415
Hangata e le boemong bo otlolohileng, ke
hore, ha e ntse e phalla e theohela tlase.

22:14.415 --> 22:19.667
Kahoo ho ne ho se le nako e lekaneng
hore e phalle fatše e be e tiee moo.

22:25.167 --> 22:30.792
W. Strachow: Ho tlatselletsa ho sena ke taba ya hore
batho ba ne ba ntse ba hlwella ka hara reactor e sentsoeng.

22:30.792 --> 22:36.480
Ehlile, ho ne ho nahanoa hore matla a mahlaseli moo a
tlameha a be maholo haholo, hobane thepa e nang le

22:36.480 --> 22:41.152
mahlaseli e ne e tsoa reaktoreng 'me ea phalla ho ea moo.

22:42.784 --> 22:47.417
Joale ho fumaneha hore mahlaseli moo ha a matla hakaalo.

22:47.417 --> 22:53.542
Ehlile, batho ba ne ba apere liaparo tsa
tšireletso bakeng sa leeto la ho kena litšong tsa reactor.

22:53.542 --> 22:57.762
Empa ho ntse ho makatsa haholo hore ha
ho le a mong oa bona ea hlokahetseng.

22:57.762 --> 23:01.917
Ho bonahala eka ha ho na le ea kileng a kula haholo.

23:05.750 --> 23:07.667
Hoo hoa kgahla.

23:07.667 --> 23:13.958
Ho bonahala eka ha ho na thepa e kotsi ea mahlaseli
e tsoang reaktoreng e ileng ea kena ka har'a moaho.

23:13.958 --> 23:16.582
Leha e le ho wela fatshe ka bolokolohi.

23:16.582 --> 23:19.356
Tsohle li etsahetse ka potlako haholo.

23:19.356 --> 23:25.800
Tlhokomeliso e tsoang ho Werner Altnickel: Motsamao o
potlakileng, o sa nkeleng nako o wa ho qhibiliha le ho ba letsoai

23:25.800 --> 23:31.702
ka tshohanyetso ha tshepe e qhibidihileng ho hlalositsweng ka
hodimo ho a utlwahala ha motho a hlokomela hore

23:31.702 --> 23:37.792
matla a kantle a EMP a kenyweng ka hara uranium a ne
a le mabifi mme a nka metsotswana e mmalwa feela.

23:37.792 --> 23:46.259
Sena se bolela: ho qholotsoa ka matla le ka potlako ha khubu ea
athomo ea uranium le chumane e chesang, e tšesaane e phallang ka

23:46.259 --> 23:53.733
lebelo le phahameng, le ho fetoha serame ka potlako
bohareng ba phallo, ha matla a EMP a qholotsoeng a khaoha 'me

23:53.733 --> 23:58.592
mollo oa motlakase o tšehelitsoeng ka matla a kantle o tima.

23:58.592 --> 24:08.350
Ho latela manane a semmuso a KGB, ho thwe ke 4% feela ya dikahare
tsa reactor e ileng ya phonyoha, mme 96% e ntse e le dithakong.

24:08.350 --> 24:12.049
Ha e le hantle, mohlomong ho fapane. Hoo e
ka bang ntho e 'ngoe le e 'ngoe e ile ea

24:12.049 --> 24:14.752
fofela kantle 'me reaktor e batla e se na letho.

24:14.752 --> 24:16.820
Sena se boetse se netefalitsoe ke borasaense.

24:16.820 --> 24:23.554
Tšepe e qhibilihisitsoeng e ileng ea lutla 'me ea chesa haholo ka
nako e khuts'oane ka tlas'a sejana sa reactor e

24:23.554 --> 24:30.392
tlameha hore ebe e ne e entsoe haholo-holo ka tšepe e
sireletsang, mohlala, zirconium bakeng sa uranium.

24:30.392 --> 24:38.583
Uramine, e tsositsoe ke matla a tsoang kantle, e ile ea
thunngoa holimo moeeng o bulehileng joaloka bolo ea kanono.

24:38.583 --> 24:45.054
Kaha ho ne ho sa fumanehe ho le hakaalo ha uranium e
sebetsang botlaseng, mme ho ne ho sa lekanngwe ho le hakaalo

24:45.054 --> 24:48.375
ha mahlaseli, batho ba ile ba kgona ho theoha ba sa shwe.

24:48.375 --> 24:56.527
Ha Ma-Soviet a hlokomela hore setsi sa bona se ne se thunngoa –
ho tsoa ka lehlakoreng la Ma-Amerika – ba ile ba ntse ba khona

24:56.527 --> 25:00.667
ho faposa matla ao eaba a kgutlisetswa fatshe ka dihora tse 24.

25:00.667 --> 25:05.917
Empa kamora dihora tse 24, ditsamaiso tsena tse
tiileng haholo tse nang le meaho ya polokelo di

25:05.917 --> 25:08.625
ile tsa hloleha ho laola matla ana a maholohadi.

25:08.625 --> 25:16.297
Mme ha o nahana hore feela masalla a neng a setse, leha ba ne ba
se ba a fapositse ka dihora tse 24, a kgonne ho qhomisa setsi sa

25:16.297 --> 25:22.839
matla a nyutlelie, o ka nahana hore ho ka be ho etsahetse eng
haeba, mohlala, ba ne ba se na mokgwa o jwalo wa

25:22.839 --> 25:28.667
ho a laola – ke hore, mokgwa wa ho a faposa
fatshe bakeng sa matla a feletseng, a ntan'o kgutla.

25:28.667 --> 25:30.417
Joale kaofela ba ka be ba phatlohetse.

25:30.417 --> 25:37.397
IX. Bohlokoa ba tšenolo ea Chernobyl ho
latela maemo a tšosang a lefatše a hajoale

25:37.397 --> 25:42.323
Dihlomo tse matla haholo tsa scalar tse hlalositsweng di
ntlafaditswe le ho feta ke sesole le ditshebeletso tsa

25:42.323 --> 25:48.507
sephiri ho tloha kotsing ya Chernobyl dilemong tse ka bang 40
tse fetileng, mme ka hona, ruri di kotsi le ho feta kajeno.

25:48.507 --> 25:53.082
Ka hona, tšenolo ena ea Chernobyl e hlahisa
lipotso tse ngata tse tebileng, haholo-holo ha ho

25:53.082 --> 25:56.763
shejoa boemo ba hajoale bo tsotehang ba lefats'e:

25:56.763 --> 26:03.973
1. Na liphetoho tsa tlelaemete tsa hajoale le liketsahalo tsa
boemo ba leholimo, tse kang komello e matla, likhohola, lifefo

26:03.973 --> 26:10.543
tsa moea tse matla (tornadoes) esita le litšisinyeho tsa lefatše,
jj., joalokaha ho tiisitsoe Selekaneng sa UN sa

26:10.543 --> 26:16.995
ENMOD, li amana ka kotloloho le litsamaiso
tsena tsa sephiri tsa libetsa tse matla tsa sesole?

26:16.995 --> 26:24.070
2. Na letsholo la hajwale la tshoso ka CO2 ke leqheka feela la ho
kgelosa le hlophisitsweng lefatsheng ka bophara, le etseditsweng

26:24.070 --> 26:31.235
ho dumella disistimi tsena tsa dibetsa tsa boemo ba lehodimo
hore di tswelle pele ho sebediswa di sa elellwe ke setjhaba?

26:31.235 --> 26:37.149
3. Na diteishene tsa motlakase tsa nyutlelie ke bomo e
ntseng e lebeletse ho phatloha hobane di ka hlaselwa nako

26:37.149 --> 26:41.539
efe kapa efe ke ditsamaiso tsena tsa dibetsa tsa sephiri?

26:41.539 --> 26:48.450
4. Ka lebaka la ho ata ha libaka tsa likoluoa tse tebileng
lefatšeng ka bophara, na mahlale ana a libetsa tsa

26:48.450 --> 26:53.911
sephiri a beha tšokelo e kholo ho feta ea libetsa tsa nyutlelie?

26:53.911 --> 26:59.523
Bapalami ba ratehang, Nako ea khanya e
tlisitsoeng ke batho ba ratang 'nete e fihlile!

26:59.523 --> 27:04.195
Ka hona, ka kopo thusa ho phatlalatsa ka
litokomane tsena ka mekgwa yohle e ka kgonehang.

27:04.195 --> 27:09.579
Arolelana video ena e susumetsang monahano mecheng ea
litaba tsa sechaba joalo ka Facebook, TikTok, Twitter,

27:09.579 --> 27:13.071
Telegram, Instagram, kapa esita le ka lengolo-tsoibila.

27:13.071 --> 27:18.524
Re boetse re fana ka likaroloana tse khutšoanyane
tsa lenaneo tse ka jarollotsoang lebokoseng la

27:18.524 --> 27:21.596
rona la tlhahisoleseling le leputsoa ho www.kla.tv.

27:21.596 --> 27:27.768
Ke feela ka phatlalatso ea lona e mafolofolo moo
bosenyi ba ntseng ba sebelisa libetsa tsena ka

27:27.768 --> 27:30.951
sephiri le ka ho sa lemohuoeng ba ka thibeloang!
