1
00:00:00,000 --> 00:00:00,180


2
00:00:00,180 --> 00:00:06,895
Вернер Альтниккель, 1974 елдан бирле шәхси эшмәкәр
булып эшләүче телевидение остасы инженеры, 1997 елгы

3
00:00:06,895 --> 00:00:10,910
EUROSOLAR премиясе һәм башка экологик бүләкләр иясе.

4
00:00:10,910 --> 00:00:18,833
Альтниккель 1986 елның 26 апрелендәге
Чернобыль атом һәлакәте белән киң күләмдә шөгыльләнде.

5
00:00:18,833 --> 00:00:22,956
Kla.TV бүген Вернер Альтникель
төшергән документаль фильмны күрсәтә.

6
00:00:22,956 --> 00:00:28,703
Анда ул ышандырырлык итеп күрсәтә,
Чернобыль һәлакәте чынлыкта «авария» була алмаган!

7
00:00:28,703 --> 00:00:33,375
Бу документация бары тик тарихи анализ турында гына түгел.

8
00:00:33,375 --> 00:00:41,210
Ул вакытта кулланылган корал системалары хәзерге драматик
дөнья вазгыятендә безгә тагын да зуррак куркыныч тудыра.

9
00:00:41,210 --> 00:00:46,250
I. Проф. д-р Эдмунд Ленгфельдерның бәхәсле белдерүләре

10
00:00:46,250 --> 00:00:53,173
Тикшеренүләре вакытында Вернер Альтниккель 2003 елның 31
августында Мартин Эбнер язган, Мюнхендагы Отто Һуг радиация

11
00:00:53,173 --> 00:00:58,784
институты профессоры доктор Эдмунд Ленгфельдер
белән берлектә журналистларны Чернобыль АЭСының

12
00:00:58,784 --> 00:01:01,708
тыю зонасына экскурсия турында мәкаләгә юлыкты.

13
00:01:01,708 --> 00:01:07,375
Без Мартин Эбнерның 2003 елның 31 августында язылган
«Гейгер счетчигы белән илгә сәяхәт» хисабыннан цитата китерәбез:

14
00:01:07,375 --> 00:01:16,125
Һәм Припять өстендә күз белән күренгән, әмма Чернобыль фотоларында
беркайчан да очрамый торган шул зур антенналар нәрсә ул?

15
00:01:16,125 --> 00:01:24,322
Ленгфельдер аңлатмасы: Бу АКШның «Йолдызлар сугышы»
программасына әзерләнүче тәмамланмаган җавап – ике 150 метр

16
00:01:24,322 --> 00:01:29,042
биеклектәге һәм 600 метр озынлыктагы антенна диварлары.

17
00:01:29,042 --> 00:01:38,958
Шуларның уны 35 км диаметры булган түгәрәк рәвешендә урнаштырырга
тиеш иделәр, ионосферага югары ешлыклы нурлар җибәрү өчен.

18
00:01:38,958 --> 00:01:47,417
Чернобыльдәге атом электр станциясе зур күләмдә энергия бирү
өчен каралган иде, анда 16 реактор блогы планлаштырылган иде.

19
00:01:47,417 --> 00:01:50,725
"Ул эшләр иде," – дип ышана Ленгфельдер:

20
00:01:50,725 --> 00:01:58,817
Чернобыль бомбалары өчен плутоний гына тәэмин
итмәде, ә үзе дә зур коралның бер өлеше иде.

21
00:01:58,817 --> 00:02:03,792
II. Совет Союзында хәрби суперкорал эшләү

22
00:02:03,792 --> 00:02:07,583
Русларның яңа технологиясе «Дятел» дип аталды.

23
00:02:07,583 --> 00:02:12,714
«Woodpecker» термины аматор радиооператорлар
тарафыннан беренче тапкыр ачыкланган, дятел сугу тавышларын

24
00:02:12,714 --> 00:02:16,125
хәтерләткән радио тыгызлану тавышларыннан барлыкка килгән.

25
00:02:16,125 --> 00:02:26,500
1957 елда элекке СССРда бу хәрби скаляр
суперкоралны өйрәнү зур фаҗигага китерде.

26
00:02:26,500 --> 00:02:33,125
Киштым янында, Маяк янында серле
атом «хәрби-тикшеренү үзәге» булган.

27
00:02:33,125 --> 00:02:40,458
Бу һәлакәт төбәктә радиация дәрәҗәсен
Чернобыльгә караганда йөз тапкыр югарырак итте!

28
00:02:40,458 --> 00:02:46,208
АКШ армиясенең элекке лейтенант-полковнигы
Том Бирден Пентагонда аналитик булып эшләгән.

29
00:02:46,208 --> 00:02:50,148
Ул данлыклы «скаляр технологиясе белгече»
иде һәм «Skalartechnolgie» (Скаляр

30
00:02:50,148 --> 00:02:53,625
технологиясе) исемле немец телендәге китапны бастырды.

31
00:02:53,625 --> 00:02:57,225
Ул бу фаҗигане түбәндәгечә аңлата:

32
00:02:57,225 --> 00:03:03,481
"Советлар Киштәм авариясенең башлангыч
чорында энергия артышын тудырганнар."

33
00:03:03,481 --> 00:03:09,385
Бу якындагы ядро калдыкларын саклау
объектында ядро шартлавына китерде!

34
00:03:09,385 --> 00:03:18,525
Радиоактив төшкән калдыклар якынча 1 200 км² мәйданны
пычратты, ул бүгенге көнгә кадәр бик нык пычрануда кала.

35
00:03:18,525 --> 00:03:24,869
Мин шулай ук белә идем, ки Советлар барлык масштаблы
тапшыру җайланмаларына Киштәмдәге кебек гадәттән тыш хәлләрдән

36
00:03:24,869 --> 00:03:28,607
саклау өчен куркынычсызлык җайланмалары урнаштырганнар.

37
00:03:28,607 --> 00:03:34,401
Бу куркынычсызлык системалары тапшыру җайланмаларында
кыска тоташу килеп чыкса, озак вакыт дәвамында энергияне

38
00:03:34,401 --> 00:03:39,667
җиргә әкрен һәм куркынычсыз рәвештә тарату өчен проектланган.

39
00:03:39,667 --> 00:03:43,699
Үзенең «Фер де Ланс» китабында Бирден аңлата:

40
00:03:43,699 --> 00:03:49,792
"Яңа суперкораллар КГБ җитәкчелеге астында
эшләнде, җитештерелде һәм урнаштырылды."

41
00:03:49,792 --> 00:03:56,458
Алар иң югары дәрәҗәдә серле булганга, аларны
гади Русия армиясенә беркайчан да тапшырмадылар!

42
00:03:56,458 --> 00:04:02,260
1960 елда Совет Союзының элекке хөкүмәт
башлыгы Никита Хрущёв киләчәк скаляр кораллар

43
00:04:02,260 --> 00:04:06,358
турында аның президиумына түбәндәге белдерүне ясады:

44
00:04:06,358 --> 00:04:11,328
"Бездә яңа корал бар – безнең галимнәрнең портфелендә, диярсең."

45
00:04:11,328 --> 00:04:19,178
Шундый көчле ки, чикләүсез кулланылса,
ул Җирдәге бөтен тереклекне юк итәр иде.

46
00:04:19,178 --> 00:04:23,306
III. Хәрби суперкорал һава торышын үзгәртә ала!

47
00:04:23,306 --> 00:04:29,065
1962 елда ук элекке АКШ президенты Линдон
Б. Джонсон «Кем һава торышын контрольдә

48
00:04:29,065 --> 00:04:32,598
тота, шул дөньяны контрольдә тотачак», — дигән.

49
00:04:32,598 --> 00:04:41,014
Европа парламенты шулай ук 1999 елның 14 гыйнварына даталанган
«HAARP – климатка тәэсир итүче корал системасы» исемле

50
00:04:41,014 --> 00:04:47,466
хисабында мондый куркыныч һава коралларының булуын раслый!

51
00:04:47,466 --> 00:04:51,583
IV. Хәрби суперкоралны контрольдә тотарга омтылышлар

52
00:04:51,583 --> 00:04:59,167
1976/77 елларда БМОның ENMOD конвенциясе әйләнә-тирә мохиткә
корал системаларын куллануны булдырмау өчен кабул ителде.

53
00:04:59,167 --> 00:05:04,250
Менә ENMOD конвенциясенең 2-нче кушымтасыннан өзек:

54
00:05:04,250 --> 00:05:11,998
"Түбәндәге мисаллар тирә-якны манипуляцияләү ысулларын кулланып
барлыкка китерергә мөмкин булган мөмкинлекләрне күрсәтә:

55
00:05:11,998 --> 00:05:19,607
Җир тетрәүләре, цунами, төбәкнең экологик балансын бозылу, һава
торышы үрнәкләренең үзгәрүе (болытлар, явым-төшем,

56
00:05:19,607 --> 00:05:28,625
циклоннар һәм торнадолар), климат үрнәкләренең һәм океан
агымнарының үзгәрүе, озон катламы һәм ионосфера хәленең үзгәрүе.

57
00:05:28,625 --> 00:05:36,312
АКШның элеккеге оборона министры доктор Уильям Коэн 1997
елның 28 апрелендә Афинада узган «террорчылык

58
00:05:36,312 --> 00:05:42,161
конференциясендә» массакүләм юк итү коралларының булуын раслады:

59
00:05:42,161 --> 00:05:48,855
"Башкалар хәтта электромагнит дулкыннарын
кулланып климатны үзгәртү, җир тетрәүләре тудыру,

60
00:05:48,855 --> 00:05:53,371
вулканнарны ачу кебек эко-террор белән дә шөгыльләнә."

61
00:05:53,371 --> 00:05:59,641
Бу чын, һәм шуңа күрә без
«террорчылыкка каршы көрәш»не көчәйтергә тиешбез!

62
00:05:59,641 --> 00:06:05,137
V. Чернобыль реакторы фаҗигасенең иң серле фоны

63
00:06:05,137 --> 00:06:11,796
подполковник Бирден 2002 елда икенче тапкыр басылып чыккан
«Фер де Ланс» исемле китабында ул шул ук вакытта атом

64
00:06:11,796 --> 00:06:15,841
электр станциясенең һәлакәтенә турыдан-туры катнашканын язган!

65
00:06:15,841 --> 00:06:21,589
АКШ хәрби күзлегеннән караганда, ул бу китапта
ядрәле һәлакәткә китергән скаляр

66
00:06:21,589 --> 00:06:26,361
электромагнит сугыш технологиясен бик җентекләп тасвирлый.

67
00:06:26,361 --> 00:06:31,641
Биредә без аның китабыннан 129-нчы
биттән башлап өзекләр китерәбез:

68
00:06:31,641 --> 00:06:40,337
1986 елның апрелендә «КГБ интерферометр тапшыру җайланмалары»
электромагнит энергиясен туплый башлады, ул

69
00:06:40,337 --> 00:06:49,041
көчле рәвештә Лос-Анджелес аша Сан-Францискога кадәр
сузылган «Сан-Андреас яры» якларына үтеп керде.

70
00:06:49,041 --> 00:06:54,558
Алар дятел брусларының «эчке өлешен» озынлык
буенча дулкыннары һәм интерферометрия өчен

71
00:06:54,558 --> 00:06:57,641
«супер автомагистральләр» итеп кулландылар.

72
00:06:57,641 --> 00:07:00,849
Советлар ике нур юлын кулланган.

73
00:07:00,849 --> 00:07:06,616
Берсе төньяктан Төньяк полюс төбәге һәм боз
таулары аша максатка төште – ә икенчесе

74
00:07:06,616 --> 00:07:10,486
көнчыгыштан әйләнеп максат мәйданчыгына килде.

75
00:07:10,486 --> 00:07:18,154
Советлар бик зур җир тетрәү тудырдылар – чынлыкта, алар
Сан-Андреас яры буенда шундый тетрәүләрнең бөтен бер

76
00:07:18,154 --> 00:07:26,310
сериясен барлыкка китерделәр, төп тетрәү куркыныч
җимерелешләр китергәннән соң көчле кабат тетрәүләр белән.

77
00:07:26,310 --> 00:07:36,528
Кыскасы: алар озак вакыт көтеп һәм куркып
йөргән «бер зур җир тетрәүне» әзерләделәр.

78
00:07:36,528 --> 00:07:41,261
VI. АКШның «Рус дятел» һөҗүменә җавабы

79
00:07:41,261 --> 00:07:45,741
Без Том Бирденның китабыннан цитаталар китерүне дәвам итәбез:

80
00:07:45,741 --> 00:07:48,698
"Миңа шәхси төркем мөрәҗәгать итте."

81
00:07:48,698 --> 00:07:57,962
Алар көчле, зур «фаза-конъюгат күчермә сигнал импульсы»
тудырып, аны турыдан-туры тапшыру җайланмасына кире җибәреп,

82
00:07:57,962 --> 00:08:03,500
аны фаҗигале рәвештә яндырып җибәрә алырлар дип белдерделәр.

83
00:08:03,500 --> 00:08:09,193
Чынлыкта, бөтен «Андреас Грабен зонасы»
артык энергияне урнаштыру юлы белән бөтен

84
00:08:09,193 --> 00:08:13,750
озынлыгы буйлап стимуллаштырылачак кебек күренде.

85
00:08:13,750 --> 00:08:24,042
Бу очракта билгеләнгән Калифорния җир тетрәвен индукцияләү
әле генә башланган иде һәм ул чагыштыргысыз зурлыкта булды.

86
00:08:24,042 --> 00:08:33,615
Әгәр бу вакыйга яки бу вакыйгалар булса,
Америка кеше гомерләре һәм милке зур зыян күрәчәк.

87
00:08:33,615 --> 00:08:36,145
"Югары куркыныч факторы"

88
00:08:36,145 --> 00:08:42,467
Төркем миңа биргән сорау бик катлаулы
карар кабул итү ситуациясен тудырды.

89
00:08:42,467 --> 00:08:47,672
Мондый зур Совет интерферометр нурлары, бер
тапкыр урнаштырылгач, озынлык буенча

90
00:08:47,672 --> 00:08:52,131
электромагнит дулкын энергиясенең зур күләмен үз эченә ала.

91
00:08:52,131 --> 00:09:00,506
Әгәр дә Совет тапшыру җайланмасы атом корылмалары янында урнашкан
булса һәм эри башлау сәбәпле шунда ук кыска ялганышка эләксә,

92
00:09:00,506 --> 00:09:05,251
бөтен «потенциаль энергия» турыдан-туры җиргә агып китәр иде.

93
00:09:05,251 --> 00:09:12,254
Әгәр дә мондый фаҗигале тапшыру җайланмасы
ватылса, бик көчле «озынлык дулкын импульсы»

94
00:09:12,254 --> 00:09:16,375
Җир тирәли барлык юнәлешләргә таралыр иде.

95
00:09:16,375 --> 00:09:22,819
Импульс бәреп төшкән беренче ядрәле
матдә кинәт һәм бик көчле рәвештә бүленәчәк.

96
00:09:22,819 --> 00:09:30,338
Әгәр тапшыру җайланмасы бер яки берничә «интерконтиненталь ракета
базасыннан» берничә чакрым гына ераклыкта

97
00:09:30,338 --> 00:09:37,539
урнашкан булса, тулы шартлау якынча 30–40
мегатонналык атом бомбаларына тиң нәтиҗә бирергә мөмкин.

98
00:09:37,539 --> 00:09:39,915
Чүпрәк һәм тагын да чүпрәк...

99
00:09:39,915 --> 00:09:47,011
Нәтиҗәдәге радиоактив төшкән калдыклар һәм пычрану
зур күләмдә булачак, бөтен дөньяга таралып, киләсе

100
00:09:47,011 --> 00:09:51,555
елларда миллионлаган кешенең үлеменә китерергә мөмкин.

101
00:09:51,555 --> 00:09:55,186
Ядро реакторлары да шундый ук куркыныч астында булыр иде.

102
00:09:55,186 --> 00:10:04,625
Шуларның берсендәге бөтен бүленә торган материалның кичекмәстән
бүленеп китүе зур атом шартлауын китереп чыгарыр иде.

103
00:10:04,625 --> 00:10:07,428
Бу яңа прецедент булдырыр иде.

104
00:10:07,428 --> 00:10:12,324
Бу «югары куркыныч факторы» иде.

105
00:10:12,324 --> 00:10:15,215
«Түбән куркыныч факторы»

106
00:10:15,215 --> 00:10:23,615
Мин белә идем, аларның иртә Киштюм тапшыру җайланмасы ватылганнан
соң, советлар EMP-ялкынны күпкә кечерәк күләмдә

107
00:10:23,615 --> 00:10:31,000
тудырдылар, һәм ул ялкын якындагы радиоактив
калдыклар саклау объектында атом шартлавына китерде.

108
00:10:31,000 --> 00:10:37,164
Мин шулай ук белә идем, ки Советлар Киштәмдә мондый
бозылулар очрагында барлык скаляр «интерферометр тапшыру

109
00:10:37,164 --> 00:10:41,781
җайланмалары» өчен куркынычсызлык системаларын урнаштырганнар.

110
00:10:41,781 --> 00:10:48,348
Әгәр тапшыру җайланмасында кинәт кыска ялганыш килеп чыкса һәм
куркынычсызлык җайланмалары тотса, алар «озынлык буенча

111
00:10:48,348 --> 00:10:54,359
электромагнит дулкын нурларын» һәм потенциалларны
җитәрлек озак саклап, энергияне җиргә озак вакыт дәвамында

112
00:10:54,359 --> 00:10:57,660
әкрен һәм имин рәвештә таратырга мөмкинлек бирер иде.

113
00:10:57,660 --> 00:11:02,779
Бу «түбән куркыныч факторы» иде.

114
00:11:02,779 --> 00:11:08,417
VII. Чернобыль һәлакәтенең чын сәбәбе

115
00:11:08,417 --> 00:11:14,811
Китабында Бирден реактор һәлакәтенең чыннан
да ничек кузгатылганын җентекләп тасвирлый:

116
00:11:14,811 --> 00:11:20,957
Төркем миңа рәхмәт әйтте, алар ут
ачачакларын әйттеләр һәм телефонны куйдылар.

117
00:11:20,957 --> 00:11:29,870
1986 елның 25 апрелендә, вәгъдә иткәннәречә, алар ут ачтылар һәм
бер КГБ тапшыру җайланмасын юк иттеләр – күрәсең, ул Чернобыль

118
00:11:29,870 --> 00:11:35,375
атом реакторларыннан берничә чакрым ераклыкта урнашкан булган.

119
00:11:35,375 --> 00:11:43,517
Транспортлау корылмасы җимерелгәндә, куркынычсызлык җайланмалары
эшкә керде, югары радиация потенциалын үзләштерде һәм аны

120
00:11:43,517 --> 00:11:52,339
якынча 24 сәгать дәвамында тотты, шул вакыт эчендә көчле
радиация энергиясен җиргә әкренләп һәм акрынлап бүлеп чыгарды.

121
00:11:52,339 --> 00:12:00,075
Аннары, 1986 елның 26 апрелендә, куркынычсызлык системалары
ниһаять эшләми калды, һәм куркынычсызлык

122
00:12:00,075 --> 00:12:08,621
системалары булмаса элек булачактан күпкә зәгыйфрәк
«озынлык буенча дулкын аударылуы» килеп чыкты.

123
00:12:08,621 --> 00:12:18,953
Җирдә таралган озынлык дулкыннары Чернобыльдәге реактор
ядрасына озынлык дулкыннары иң якын булган урында җир

124
00:12:18,953 --> 00:12:24,917
тетрәве барлыкка килгәнче берничә секунд элек бәрелде.

125
00:12:24,917 --> 00:12:35,125
Реактор үзәгендәге уранның бер өлеше шунда ук таркалды, контейнер
конструкциясеннән очып чыкты һәм радиоактив матдәләр чәчте.

126
00:12:35,125 --> 00:12:40,227
Атом төтеннәре Европаның диярлек бөтен территориясенә таралды.

127
00:12:40,227 --> 00:12:46,625
VIII. Русия галимнәре рәсми Чернобыль хикәясен кире кага!

128
00:12:46,625 --> 00:12:51,642
38 елдан артык вакыт узса да, «төп агым матбугаты»
дип аталган массакүләм мәгълүмат чаралары

129
00:12:51,642 --> 00:12:55,167
Чернобыль фаҗигасенең чынлыгын ачуга бик аз өлеш кертте.

130
00:12:55,167 --> 00:13:00,958
Ләкин хәтта төп агым матбугаты дип саналган басмалар
да вакыт-вакыт өлешчә дөреслекне ачарга мәҗбүр була.

131
00:13:00,958 --> 00:13:09,682
Мондый мисалларның берсе – 1998 елда чыккан
NDR-ARTE документаль фильмы: «Чернобыльнең чын сәбәбе?»

132
00:13:09,682 --> 00:13:15,848
Бу документаль фильмдә Чернобыльдәге җимереклекләрнең кыйммәтле
оригиналь кадрлары бар, алар хакыйкатьне

133
00:13:15,848 --> 00:13:21,917
ачуга мөһим өлеш кертә ала, шуңа күрә хәзер без
бу документаль фильмдән өзекләр күрсәтәчәкбез.

134
00:13:21,917 --> 00:13:32,667
Вернер Альтниккель биргән фон тикшеренү мәгълүматы
Чернобыльдәге чын вакыйгаларны бик ышанычлы итеп аңлата:

135
00:13:36,875 --> 00:13:44,584
ARTE алып баручысы: 1986 елның июль аенда, Чернобыль
атом электр станциясендәге куркыныч һәлакәттән ике ай

136
00:13:44,584 --> 00:13:49,750
узгач, КГБ иң югары серле күрсәтмәләр исемлеген чыгарды.

137
00:13:49,750 --> 00:13:57,208
Исемлекнең иң өстендә иде: «Иң начар
очракның чын сәбәбе беркайчан да ачылмаска тиеш.»

138
00:13:57,208 --> 00:14:00,625
Ләкин бер кеше барыбер хакыйкатьне белергә теләде.

139
00:14:00,625 --> 00:14:04,458
Ядер физигы Константин Павлович Чечеров.

140
00:14:04,458 --> 00:14:12,542
Шуңа күрә ул хәзер җимерелгән 4-нче реакторны
уратып алган саркофаг астына да керүне дәвам итте.

141
00:14:12,542 --> 00:14:21,667
Шулай эшләгәндә ул авариянең гаҗәеп эзләрен тапты, алар
шул вакытта дөньяга бирелгән аңлатмаларга туры килмәде.

142
00:14:24,178 --> 00:14:30,231
Чечеров, атом физигы, Мәскәү: Без реактор шахтасына
мендек һәм реактор өстендәге контроль бүлмәсенә,

143
00:14:30,231 --> 00:14:33,908
хәтта реактор астындагы бүлмәләргә дә үрмәләп кердек.

144
00:14:33,908 --> 00:14:43,483
Без фотолар һәм видеолар төшердек, йөзләгән үрнәк
җыйдык һәм, дияр идем, меңләгән үлчәү үткәрдек.

145
00:14:43,483 --> 00:14:49,458
Шуннан соң гына без әкренләп 4-нче блок
белән чынлап ни булганын аңлый башладык.

146
00:14:49,458 --> 00:14:59,583
Һәм кинәт безгә аңлашылды: 1986 елгы рәсми аңлатмалар
без каршыбызда күргәннәр белән бөтенләй туры килми иде.

147
00:14:59,583 --> 00:15:05,271
ARTE алып баручысы: Шул ук вакытта, 1986 елның
июлендә, КГБ югары дәрәҗәле сәясәтчеләргә һәм дәүләт

148
00:15:05,271 --> 00:15:11,190
чиновникларына ачык күрсәтмәләр белән серле исемлек тапшырды.

149
00:15:11,190 --> 00:15:17,690
Чечеров: Бу исемлек чынлыкта шактый сәер ысул
белән — гади генә итеп КГБ тарафыннан —

150
00:15:17,690 --> 00:15:21,667
төзелгән иде. Бу гадәти хәл түгел иде. Сәяси карар.

151
00:15:21,667 --> 00:15:26,792
Исемлек бастырылды һәм барлык идарә
персоналы да аңа буйсынырга тиеш булды.

152
00:15:28,398 --> 00:15:35,792
Исемлектәге 1-нче пункт: «Реактор һәлакәтенең чын
сәбәпләрен ача торган барлык мәгълүмат катгый сер булып санала.»

153
00:15:35,792 --> 00:15:41,375
Шулай итеп, барлык рәсми белдерүләр дә ялган
булып чыкты, чөнки алар серле түгел иде. Бик гаҗәп.

154
00:15:41,375 --> 00:15:49,395
ARTE алып баручысы: ...Чернобыль атом электр станциясе гомумән
алганда геологик яктан тотрыклы дип саналган төбәктә төзелгән.

155
00:15:51,275 --> 00:15:58,491
Феликс Аптекаев, сейсмолог, Украина: Җир тетрәү теориясенә каршы
чыгучылар монда җир тетрәү булмас дип белдерделәр, чөнки мондый

156
00:15:58,491 --> 00:16:02,635
иске геологик плита структурасында җир тетрәүләр гадәттә булмый.

157
00:16:02,635 --> 00:16:07,561
ARTE алып баручысы: Сейсмологик станция чынлыкта бары тик
зәгыйфь, җирле селкенүне генә теркәгән. ARTE алып баручысы:

158
00:16:07,561 --> 00:16:16,750
1990: Киевтан килгән документта шул төнне дежурда торган
электр станциясе хезмәткәрләренең 20 шаһит хисабы бар.

159
00:16:16,750 --> 00:16:21,667
Алар шаһитлык иттеләр: «Афәт килеп җиткәнче җир селкенде.»

160
00:16:21,667 --> 00:16:27,920
Зәрябчеләр тарафыннан ачыкланган һәм күпсанлы
шаһитләр тарафыннан расланган 2 магнитудалы

161
00:16:27,920 --> 00:16:31,958
җир тетрәве фаҗигага берничә секунд кала булды.

162
00:16:31,958 --> 00:16:37,000
NDR-ARTE документаль фильмы бу зур
тетрәнүгә канәгатьләнерлек җавап бирми.

163
00:16:37,000 --> 00:16:42,333
Ләкин подполковник Бирденның
аңлатмалары хәзер төгәл аңлатма бирә.

164
00:16:42,333 --> 00:16:48,386
Геологик шартлар аркасында бу табигый җир тетрәүе
була алмый, ә ул югарыда тасвирланган яшерен

165
00:16:48,386 --> 00:16:52,750
электромагнит кораллар куллану нәтиҗәсендә барлыкка килгән!

166
00:16:52,750 --> 00:16:59,413
Иминлек чаралары эшләми калган мизгелдә ул эшкә
кушылды, нәтиҗәдә зур күләмдәге калдык энергия

167
00:16:59,413 --> 00:17:03,158
кинәт һәм контрольсез рәвештә җиргә чыгарылды.

168
00:17:03,158 --> 00:17:08,668
Берничә секунд үткәч, атом электр станциясендә шартлау булды.

169
00:17:08,668 --> 00:17:13,288
Ләкин Arte документаль фильмында җир тетрәве
бәла-казаны башлап җибәргән булырга мөмкин

170
00:17:13,288 --> 00:17:16,125
дигән тәэсир тудыруы ачык ялган булып тора.

171
00:17:16,125 --> 00:17:24,231
Германия галимнәре BIBLIS-B атом электр станциясе
өйрәнүендә ядрәле уран эри башлавы өчен ким дигәндә

172
00:17:24,231 --> 00:17:28,869
якынча 30 минут кирәклеген фәнни яктан дәлилләделәр.

173
00:17:28,869 --> 00:17:37,297
Шуңа күрә «Артэ» документаль фильмын ахыр чиктә бары тик Том
Бирденның белдерүләре белән генә аңлатып була: Чернобыль атом

174
00:17:37,297 --> 00:17:46,945
һәлакәте Советлар Союзы КГБсы белән АКШ арасындагы сугышчан
скаляр электромагнит ударлар алмашу нәтиҗәсендә килеп чыккан.

175
00:17:46,945 --> 00:17:52,365
ARTE: Тапшыручы: Ләкин бу кызыклы
белдерүләргә беркайчан да игътибар ителмәде:

176
00:17:52,365 --> 00:17:55,245
Чечеров: Мин гөрелдәү тавышын
ишеттем; түшәмнән плитә төшеп китте.

177
00:17:55,245 --> 00:18:01,925
Идән селкенде, утлар сүнде, һәм авария яктыртуы кабынды.

178
00:18:01,925 --> 00:18:05,845
. Түбәдәге тишек аша мин ялкын түгел,
ә башка нәрсә – бер ялтыравык күрдем.

179
00:18:05,845 --> 00:18:10,437
Идарә бүлмәсендәге диварлар селкенә
башлады, түшәм һәм идән дә шулай ук селкенде.

180
00:18:10,437 --> 00:18:13,445
Берничә секундтан соң икенче шартлау.

181
00:18:13,445 --> 00:18:17,165
Бераз зәгыйфрәк иде, ләкин барысының
да ничек таркалып китүе гаҗәп булды.

182
00:18:17,165 --> 00:18:23,005
Йөз метр биеклеккә кадәр күтәрелгән төсле балкыш.

183
00:18:24,525 --> 00:18:29,185
ARTE алып баручысы: Күзәтүчеләр хисаплары һәм
Чечеров нәтиҗәләре бер нәрсәне ачык күрсәтә:

184
00:18:29,185 --> 00:18:36,625
1986 елда Совет хакимияте бастырган аңлатма дөрес түгел иде.

185
00:18:36,625 --> 00:18:41,105
Кат-кат бөтенләй гаҗәпләнерлек күзәтүләр ясала.

186
00:18:44,638 --> 00:18:49,062
Чечеров: Мәсәлән, графит кабыгы һәм реактор ядрасы
сау-сәламәт калыр дип өмет ителгән иде – ләкин

187
00:18:49,062 --> 00:18:54,570
мондый хәл булмады, анда бары тик зур тишек кенә бар иде.

188
00:18:54,570 --> 00:19:00,982
Реактор тирәсендәге боҗра формасындагы биологик
куркынычсызлык контейнеры җимерелгән яки ким дигәндә җитди зыян

189
00:19:00,982 --> 00:19:04,333
күргән дип фараз ителгән иде – ләкин бу да дөрес булмады.

190
00:19:04,333 --> 00:19:08,776
Ул диярлек сау-сәламәт иде, бары тик аз гына зыян күргән иде.

191
00:19:11,748 --> 00:19:20,962
Аның өслегенең күп өлеше, бигрәк тә эчке
ягы, хәтта әле буявы да сакланган иде.

192
00:19:20,962 --> 00:19:29,023
Вернер Альтникель: Барысы да секундлар эчендә булды. EMP
энергиясе кинәт уранны активлаштырды һәм аны чыгарып ташлады.

193
00:19:29,023 --> 00:19:36,000
Гадәти эретелү вакытында бу күпкә акрынрак булыр
иде, һәм савыттагы буяу һичшиксез яна төшәр иде.

194
00:19:36,000 --> 00:19:42,408
Бу шулкадәр тиз булды ки, биологик
куркынычсызлык контейнерының термик инерциясе, мөгаен,

195
00:19:42,408 --> 00:19:45,792
эчке ягындагы буяуны да янып китүдән саклаган.

196
00:19:45,792 --> 00:19:54,167
Чечеров: Алар реактор шахтасында шартлау бөтен нәрсәне
тар-мар итәр дип көткәннәр иде – ләкин берни дә тар-мар булмады.

197
00:19:55,783 --> 00:20:02,750
Шуның өчен графит капканы тотрыклыландыру өчен
кулланылган күп кенә терәкләр гади генә эреп, янганнар.

198
00:20:04,303 --> 00:20:13,458
Һәм бу эрегән өлешләргә җентекләп карагач, монда
бик үзенчәлекле җылылык тәэсире эшләве ачык күренде.

199
00:20:13,458 --> 00:20:19,243
Трубаларны яндырып үткән эретеп ябыштыру факелыннан чыккан кебек.

200
00:20:19,243 --> 00:20:27,291
Әйе, торбалар ниндидер эретеп ябу машинасы
яки плазма факелы белән киселгән кебек күренә.

201
00:20:30,680 --> 00:20:39,187
Вернер Альтникель Плазма факелы белән җимерелгән кебек күренгән
торбаларны бары тик барлыкка килгән плазма һәм иминлек җиргә

202
00:20:39,187 --> 00:20:47,042
тоташтыру системалары эшләми калу сәбәпле тоткарланмаган
зур масштаблы электромагнит энергиясе белән генә аңлатып була.

203
00:20:47,042 --> 00:20:48,583
ARTE алып баручысы: 1:23:35: Җир тетрәве башлана.

204
00:20:48,583 --> 00:20:51,500
Зур шау-шу булды һәм 4-нче квартал селкенде.

205
00:20:51,500 --> 00:21:02,083
1:23:40: Җаваплы хезмәткәр тетрәнүне сизә һәм
ашыгыч хәл өчен ачкычны баса. Тетрәнү көчәя.

206
00:21:02,083 --> 00:21:06,492
Беренче көчле бәрү вертикаль терәкләрне алга-артка тибрәтә.

207
00:21:06,492 --> 00:21:09,417
Түшәм плиткалары коела. Тагын яктылык ялтыравы.

208
00:21:09,417 --> 00:21:13,000
Машиналар залында тәрәзәләр шартлый.

209
00:21:13,000 --> 00:21:18,000
Көчле селкенү була һәм реактор шартлый.

210
00:21:21,092 --> 00:21:23,538
Владимир Страхов, Геофизика
институты, Мәскәү: Ләкин бер генә киртә бар:

211
00:21:23,538 --> 00:21:32,375
Чечеров версиясе буенча, реактордагы хәл 15–20 секунд
эчендә шартлау дәрәҗәсенә кадәр кискенләшергә тиеш булыр иде.

212
00:21:32,375 --> 00:21:34,583
Чечеров: 4-нче блок түбәндәге рәсемне күрсәтә:

213
00:21:34,583 --> 00:21:41,583
Эретелгән металл идән буйлап агып, киртәгә бәрелеп,
югарыга сикереп, йөзем шишәсе кебек формада катып калды.

214
00:21:41,583 --> 00:21:47,560
Сез моны бүген дә күрә аласыз, һәм әлбәттә без аны төшердек.

215
00:21:47,560 --> 00:21:54,292
Эретелгән металл якынча 5 м/с
тизлектә агып барган дип фараз итәргә була.

216
00:21:54,292 --> 00:21:56,667
Шулай итеп, әкрен дә, куе да түгел.

217
00:21:56,667 --> 00:21:59,333
Секundына биш метр, бу бик тиз.

218
00:21:59,333 --> 00:22:04,292
Эретелгән металл реактордан максимум 50 метр ара үтте.

219
00:22:04,292 --> 00:22:10,250
Металл якынча ун секунд агып торды. Аннары ул катты.

220
00:22:10,250 --> 00:22:14,415
Күп очракта вертикаль хәлдә, ягъни ул аска агып төшкәндә.

221
00:22:14,415 --> 00:22:19,667
Шуңа күрә ул идән өстенә агып төшеп,
анда катып калырга да вакыт җитмәде.

222
00:22:25,167 --> 00:22:30,792
W. Strachow: Моннан тыш, кешеләр
җимерелгән реактор эчендә йөреп йөргәннәр.

223
00:22:30,792 --> 00:22:36,567
Әлбәттә, анда радиация интенсивлыгы бик зур
булырга тиеш дип уйладылар, чөнки радиоактив

224
00:22:36,567 --> 00:22:41,152
матдә реактордан килеп, шунда агып чыккан иде.

225
00:22:42,784 --> 00:22:47,417
Хәзер анда радиация чынлыкта шулкадәр көчле түгел икән.

226
00:22:47,417 --> 00:22:53,542
Әлбәттә, кешеләр реактор калдыкларына
экспедициягә чыгу өчен саклагыч костюмнар кигәннәр.

227
00:22:53,542 --> 00:22:57,762
Ләкин аларның берсенең дә үлмәве һаман да бик гаҗәп.

228
00:22:57,762 --> 00:23:01,917
Күрәсең, беркем дә җитди авырып китмәгән.

229
00:23:05,750 --> 00:23:07,667
Бу кызыклы.

230
00:23:07,667 --> 00:23:13,958
Күрәсең, реактордан бинага радиоактив матдәләр диярлек эләкмәгән.

231
00:23:13,958 --> 00:23:16,582
Хәтта аска таба ирекле төшүдә дә түгел.

232
00:23:16,582 --> 00:23:19,356
Барысы да бик тиз булды.

233
00:23:19,356 --> 00:23:28,683
Вернер Альтникельдан искәрмә: Югарыда тасвирланган эри торган
массаның тиз, кыска вакытлы агымы һәм кинәт катып калуы уранга

234
00:23:28,683 --> 00:23:37,792
тыштан тәэсир иткән көчле электромагнит импульс энергиясенең
нибары берничә секунд дәвам итүен аңлаганда аңлашыла.

235
00:23:37,792 --> 00:23:46,915
Бу болай дигән сүз: индуцирланган электромагнит дулкын энергиясе
өзелеп калганда һәм тыштан тукландырылган электромагнит янгыны

236
00:23:46,915 --> 00:23:53,955
сүнгәндә уран атом ядрәләре көчле һәм тиз
активлаша, эссе, нечкә эри торган масса тиз агым тизлеге

237
00:23:53,955 --> 00:23:58,592
белән хәрәкәтләнә һәм агым уртасында тиз катып кала.

238
00:23:58,592 --> 00:24:08,350
Рәсми КГБ исемлекләренә караганда, реактор эчтәлегенең бары
тик 4%ы гына агып чыккан, ә 96%ы әле дә җимерекләрдә кала.

239
00:24:08,350 --> 00:24:14,752
Чынлыкта, мөгаен, киресенчә. Диярлек
барысы да очып чыкты, һәм реактор диярлек буш.

240
00:24:14,752 --> 00:24:16,820
Бу да галимнәр тарафыннан расланган.

241
00:24:16,820 --> 00:24:24,909
Реактор савыты астында агып чыккан һәм кыска вакыт
эчендә бик кызу булган эрегән матдә, мөгаен, төп

242
00:24:24,909 --> 00:24:30,392
нигездә уран өчен цирконий кебек каплау металлыннан торган.

243
00:24:30,392 --> 00:24:38,583
Тышкы энергия кертү нәтиҗәсендә активлашкан
уран артиллерия ядрәсе кебек ачык һавага очты.

244
00:24:38,583 --> 00:24:44,609
Чөнки төптә бик аз гына активлаштырылган
уран агып чыккан һәм радиация дә бик аз

245
00:24:44,609 --> 00:24:48,375
үлчәнгәнлектән, кешеләр анда үлмичә төшә алдылар.

246
00:24:48,375 --> 00:25:00,667
Советлар үз корылмаларына Америка ягыннан ут ачылганын аңлагач
та, алар 24 сәгатькә энергияне җиргә кире юнәлтә алдылар.

247
00:25:00,667 --> 00:25:08,625
Ләкин 24 сәгать узгач, саклау җайланмалары булган бу бик
нык җирләү системалары бу зур энергияләрне тотып кала алмады.

248
00:25:08,625 --> 00:25:16,348
Һәм калган калдыкны гына исәпкә алсаң, аны инде 24 сәгатькә
юнәлткәннәр булса да, алар атом электр станциясен шартлатырга

249
00:25:16,348 --> 00:25:24,391
өлгергәннәр; әгәр, мәсәлән, аларда шундый тоткарлау системасы –
ягъни тулы энергияләрне җиргә юнәлтүче һәм соңыннан кире кайта

250
00:25:24,391 --> 00:25:28,667
торган система – булмаса, ни булыр иде, күз алдына китерә аласың.

251
00:25:28,667 --> 00:25:30,417
Аннары алар барысы да шартлар иде.

252
00:25:30,417 --> 00:25:37,397
IX. Хәзерге драматик дөнья вазгыяте
шартларында Чернобыль ачылышының әһәмияте

253
00:25:37,397 --> 00:25:42,957
Тасвирланган скаляр суперкораллар Чернобыль һәлакәтеннән соң
якынча 40 ел элек хәрбиләр һәм разведка-контрразведка

254
00:25:42,957 --> 00:25:48,507
хезмәтләре тарафыннан тагын да үстерелде һәм
шуңа күрә бүген алар һичшиксез тагын да куркынычрак.

255
00:25:48,507 --> 00:25:56,763
Шуңа күрә бу Чернобыль ачышы күп кенә җитди сораулар тудыра,
бигрәк тә хәзерге драматик глобаль вазгыятьне исәпкә алганда:

256
00:25:56,763 --> 00:26:05,755
1. БМОның ENMOD конвенциясендә расланган хәзерге климат
үзгәрешләре һәм һава торышы күренешләре, мәсәлән, көчле

257
00:26:05,755 --> 00:26:16,995
корылык, су басулар, торнадолар һәм хәтта җир тетрәүләр һ.б.,
турыдан-туры бу серле хәрби суперкорал системалары белән бәйлеме?

258
00:26:16,995 --> 00:26:24,353
2. Хәзерге CO2 куркынычы дөнья күләмендә оештырылган игътибарны
читкә юнәлтүче тактика гына булып, һава

259
00:26:24,353 --> 00:26:31,235
торышы кораллары системаларының җәмәгатьчелек
игътибарсыз дәвам итүенә мөмкинлек бирәме?

260
00:26:31,235 --> 00:26:37,084
3. Ядро электр станцияләре тик торган вакытта
шартлауга әзер бомбалар кебекме, чөнки аларны бу яшерен

261
00:26:37,084 --> 00:26:41,539
корал системалары теләсә кайсы вакытта һөҗүм итә ала?

262
00:26:41,539 --> 00:26:48,611
4. Дөнья буйлап хәзерге кризис очракларының
кискенләшүен исәпкә алып, бу яшерен корал технологияләре

263
00:26:48,611 --> 00:26:53,911
атом коралларына караганда да зуррак куркыныч тудырамы?

264
00:26:53,911 --> 00:26:59,523
Хөрмәтле тамашачылар, Хакыйкатьне
яратучыларның яктырту вакыты җитте!

265
00:26:59,523 --> 00:27:04,195
Шуңа күрә, зинһар, бу документацияне мөмкин
булган барлык юллар белән танылган итүгә ярдәм итегез.

266
00:27:04,195 --> 00:27:09,226
Бу уйландыра торган видеоны Facebook, TikTok,
Twitter, Telegram, Instagram кебек социаль

267
00:27:09,226 --> 00:27:13,071
челтәрләрдә яки хәтта электрон почта аша уртаклашыгыз.

268
00:27:13,071 --> 00:27:21,596
Без шулай ук www.kla.tv адресындагы зәңгәр мәгълүмат тартмасында
программадан кыска өзекләрне йөкләп алу өчен тәкъдим итәбез.

269
00:27:21,596 --> 00:27:27,555
Бары тик сезнең актив таратуыгыз аша гына әле
дә бу коралларны яшерен һәм ачыкланмыйча

270
00:27:27,555 --> 00:27:30,951
куллана торган җинаятьчеләрне туктатырга мөмкин!