WEBVTT

00:00.180 --> 00:07.000
UWerner Altnickel, injineli engumsebenzi-zodwa kwezomabonakude
ukusukela ngo-1974, ngumamkeli weBhaso le-EUROSOLAR

00:07.000 --> 00:10.910
lowama-1997 kunye namanye amabhaso okhuseleko lwendalo.

00:10.910 --> 00:18.833
U-Altnickel wajongana kakhulu nentlekele
yenyukliya yaseChernobyl yomhla wama-26 kuTshazimpuzi 1986.

00:18.833 --> 00:22.956
I-Kla.TV isasaza idocumentary kaWerner Altnickel namhlanje.

00:22.956 --> 00:28.703
Kuyo, ubonisa ngokucacileyo ukuba
intlekele yaseChernobyl ayinakuba yingozi!

00:28.703 --> 00:33.375
Olu xwebhu alukho nje malunga nokuhlolwa ngokutsha komlando.

00:33.375 --> 00:38.146
Iinkqubo zezixhobo ezazisetyenziswa ngelo xesha
zibeka isisongelo esikhulu ngakumbi kuthi kule

00:38.146 --> 00:41.210
meko yomhlaba jikelele ingxamisekileyo yangoku.

00:41.210 --> 00:46.250
I. Iingxelo eziphikisanayo zikaNjing. Gqr Edmund Lengfelder

00:46.250 --> 00:53.065
Ngethuba lophando lwakhe, uWerner Altnickel wafumana inqaku
likaMartin Ebner lango-31 Agasti 2003 malunga nohambo nababhali

00:53.065 --> 00:58.772
beendaba oluya kwindawo evaliweyo yesikhululo
samandla enyukliya saseChernobyl kunye noNjing. Dr Edmund

00:58.772 --> 01:01.708
Lengfelder we-Otto Hug Radiation Institute eMunich.

01:01.708 --> 01:07.375
Sicaphula kwingxelo ethi "Uhambo lwasemaphandleni ngeGeiger
counter" ebhalwe nguMartin Ebner ngomhla wama-31 ku-Agasti 2003:

01:07.375 --> 01:12.676
Zizeziphi ezo zixhobo zomnxeba ezinkulu kakhulu,
ezingaziwayo kulo naliphi na ifoto yaseChernobyl, kodwa ngoku

01:12.676 --> 01:16.125
zinokubonwa ngamehlo engqondweni ngaphezulu kwePripyat?

01:16.125 --> 01:24.125
Ingcaciso kaLengfelder: Le yimpendulo engagqitywanga kwi-"Star
Wars programme" yase-US, kanye iindonga ezimbini zeentena

01:24.125 --> 01:29.042
ezinobude obuziimitha ezili-150 nobude obuziimitha ezingama-600.

01:29.042 --> 01:35.434
Kwalu-10 kwezi kwakufuneka zimiwe ngokwenza
isangqa esinomgama we-35 km ububanzi, ukuze

01:35.434 --> 01:38.958
kutshayelwe imitha yamaza aphezulu kwi-ionosphere.

01:38.958 --> 01:43.946
Isikhululo samandla enyukliya sasijongene
nokubonelela ngamandla amakhulu kakhulu, kwaye

01:43.946 --> 01:47.417
kwakucwangciselwe izakhiwo ze-reactor ezili-16.

01:47.417 --> 01:50.725
"Ngebesebenze," uqinisekile uLengfelder:

01:50.725 --> 01:58.817
IChernobyl ayizange ibonelele nje ngeplutonium yee-bombu ,
kodwa yona ngokwayo yayiyinxalenye yesixhobo esikhulu kakhulu.

01:58.817 --> 02:03.792
II. Uphuhliso lwesixhobo somkhosi
esinamandla ngokugqithisileyo kwiSoviet Union

02:03.792 --> 02:07.583
Ithekhinoloji entsha yamaRashiya yaziwa njenge "Woodpecker".

02:07.583 --> 02:12.566
Igama elithi "woodpecker" livela kwiingxolo
zokuphazamiseka kunomathotholo ezifana nokubetha kwentaka

02:12.566 --> 02:16.125
ekhandlayo, ezaqala ukufunyanwa ngabathandi bokunomathotholo.

02:16.125 --> 02:21.967
Ngo-1957, uphando ngesi sixhobo sobutshaba
esigqwesileyo se-scalar somkhosi kwilizwe

02:21.967 --> 02:26.500
elalifudula liyi-USSR lwakhokelela kwintlekele enkulu.

02:26.500 --> 02:33.125
Ngasemzini weKyshtym, kufuphi neMayak, kwakukho
"iziko lophando lwezomkhosi" lenyukliya eliyimfihlo.

02:33.125 --> 02:40.458
Esi sihlazo sabangela amanqanaba e-radiation
kummandla awayephindwe kakhulu kunalawo aseChernobyl!

02:40.458 --> 02:46.208
Owayesakuba nguLieutenant Colonel womkhosi
waseMelika uTom Bearden wayengumhlalutyi ePentagon.

02:46.208 --> 02:50.690
Wayengingcali edumileyo "yobuchwepheshe
be-scalar" kwaye wapapasha incwadi ngesiJamani enesihloko

02:50.690 --> 02:53.625
esithi "Skalartechnolgie" (Ubunjineli be-Scalar).

02:53.625 --> 02:57.225
Uchaza le ntlekele ngolu hlobo:

02:57.225 --> 03:03.481
"AmaSoviet ayevelise amandla
agqithisileyo kwisiphoso sabo sokuqala saseKyshtym.

03:03.481 --> 03:09.385
Oku kubangele uqhushumbo lwenyukliya kwindawo
yokugcina inkunkuma yenyukliya ekufutshane!

03:09.385 --> 03:18.525
Umsila we-radiation wangcolisa indawo emalunga
ne-1,200 km², esengcoliseke kakhulu nanamhlanje.

03:18.525 --> 03:24.220
Bendisazi nokuba amaSoviet ayefakile izixhobo
zokhuseleko kuzo zonke izidluliseli zawo ze-scalar

03:24.220 --> 03:28.607
ukukhusela kwimeko ezingxamisekileyo enjengaleyo yaseKyshtym .

03:28.607 --> 03:34.352
Ezi nkqubo zokhuseleko zenzelwe ukukhupha amandla
kancinci kwaye ngokukhuselekileyo emhlabeni ngokuhamba

03:34.352 --> 03:39.667
kwexesha elide xa kusenzeka i-short circuit kwizidluliseli.

03:39.667 --> 03:43.699
Kwincwadi yakhe ethi "FER DE LANCE", uBearden uyaqhubeka ecacisa:

03:43.699 --> 03:49.792
Izixhobo ezitsha ezinamandla amakhulu zaphuhliswa,
zaveliswa, zaza zasetyenziswa phantsi kolwalathiso lwe-KGB.

03:49.792 --> 03:56.458
Ngenxa yokuba zaziyimfihlo ephezulu, azizange
zinikezelwe kumkhosi oqhelekileyo waseRashiya!

03:56.458 --> 04:02.332
Ngo-1960, owayesakuba yintloko karhulumente weSoviet
Union, uNikita Khrushchev, wenza le ngxelo ilandelayo

04:02.332 --> 04:06.358
kwi-presidium yayo malunga nezixhobo zexesha elizayo ze-scalar:

04:06.358 --> 04:11.328
"Sinoyaba entsha – kwipotifoliyo yezazinzulu zethu, masithi."

04:11.328 --> 04:19.178
Inamandla kakhulu kangangokuba, ukuba ingasetyenziswa ngaphandle
kwemiqathango, ingatshabalalisa yonke impilo eMhlabeni.

04:19.178 --> 04:23.306
III. Isixhobo somkhosi esigqwesileyo sinokulawula imozulu!

04:23.306 --> 04:29.095
Kwakusele kwangonyaka ka-1962, owayesakuba
nguMongameli wase-US uLyndon B. Johnson wathi,

04:29.095 --> 04:32.598
"Nabani na olawula imozulu uya kulawula ihlabathi."

04:32.598 --> 04:41.060
IPhalamende yaseYurophu ikwaqinisekisa ubukho bezixhobo zemozulu
eziyingozi ngolo hlobo kwingxelo enomhla we-14 kaJanuwari 1999

04:41.060 --> 04:47.466
enesihloko esithi "HAARP – Inkqubo yezixhobo eguqula imozulu"!

04:47.466 --> 04:51.583
IV. Iinzame zokulawula isixhobo
somkhosi esinamandla angaphezu kwesiqhelo

04:51.583 --> 04:56.638
Ngo-1976/77, iSivumelwano se-UN-ENMOD
samkelwa ukuthintela ukusetyenziswa kweenkqubo

04:56.638 --> 04:59.167
zezixhobo ezichaphazela okusingqongileyo.

04:59.167 --> 05:04.250
Nantsi inqaku elisuswe kwi-"ENMOD Convention", iSihlomelo 2:

05:04.250 --> 05:11.998
"Ezi mizekelo zilandelayo zibonisa amathuba anokudalwa
ngokusebenzisa iindlela zokulawula okusingqongileyo:

05:11.998 --> 05:19.147
Ukuqhushumba komhlaba, iitsunami, ukuphazamiseka kolungelelwano
lwendalo lwengingqi, utshintsho kwiipateni zemozulu (amafu,

05:19.147 --> 05:24.321
imvula, izaqhwithi neetornado), utshintsho
kwiipateni zemozulu kunye nemisinga yolwandle,

05:24.321 --> 05:28.625
utshintsho kwimeko yomaleko we-ozone kunye ne-ionosphere.

05:28.625 --> 05:37.015
Owayesakuba nguNobhala wezoKhuselo wase-US uGqr William Cohen
waqinisekisa ubukho bezixhobo zentshabalaliso enkulu ngomhla

05:37.015 --> 05:42.161
wama-28 kuTshazimpuzi 1997 kwinkomfa 'yobunqolobi' e-Athens:

05:42.161 --> 05:49.280
"Abanye bade babandakanyeka kuhlobo oluthile lwenqolobyo
yendalo, betshintsha imozulu, bedala ukuqhushumba komhlaba,

05:49.280 --> 05:53.371
bevula iintaba-mlilo ngokusebenzisa amaza kagesi-magnethi.

05:53.371 --> 05:59.641
Yinyani, kwaye seso isizathu sokuba simele
sinzuluze iinzame zethu "zokulwa nobunqolobi"!

05:59.641 --> 06:05.137
V. Imvelaphi eyimfihlo ephezulu
yentlekele ye-reactor yaseChernobyl

06:05.137 --> 06:10.770
uLieutenant Colonel Bearden wabhala kwincwadi yakhe ethi "FER DE
LANCE", eyapapashwa ushicilelo lwayo lwesibini

06:10.770 --> 06:15.841
ngo-2002, ukuba wayebandakanyeka ngqo
kwintlekele yesikhululo samandla enyukliya ngaxeshanye!

06:15.841 --> 06:22.202
Ngokwembono yomkhosi waseMelika, uchaza
ngokweenkcukacha ezipheleleyo kule ncwadi itekhnoloji yemfazwe

06:22.202 --> 06:26.361
ye-electromagnetic scalar eyabangela intlekele yenyukliya.

06:26.361 --> 06:31.641
Sicaphula iingxelo ezisuka
kwincwadi yakhe ziqala kwiphepha le-129:

06:31.641 --> 06:40.801
Ngo-Epreli ka-1986, ii-'KGB interferometer transmitters' zaqala
ukuqokelela amandla kagesi-magnethi, awafakwa

06:40.801 --> 06:49.041
ngamandla emacaleni e-'San Andreas Fault',
edlula eLos Angeles ukuya kuthi ga eSan Francisco.

06:49.041 --> 06:54.073
Basebenzise "ingaphakathi" yee-beams
ze-woodpecker njenge "ziindlela ezinkulu

06:54.073 --> 06:57.641
kakhulu" zamaza abo olude kunye ne-interferometry.

06:57.641 --> 07:00.849
Kwakusetyenziswa iindlela zomkhondo ezimbini ngamaSoviet.

07:00.849 --> 07:06.870
Omnye wehla evela emantla, edlula kwingingqi yePole
yaseMantla nakwiiqabunga lomkhenkce, waya kwinqana –

07:06.870 --> 07:10.486
kwaye omnye wazungeza evela empuma waya kule ndawo.

07:10.486 --> 07:18.220
AmaSoviet enze inyikima yomhlaba enkulu kakhulu – eneneni, enze
uthotho lweenyikima ezinjalo kuyo yonke iSan Andreas

07:18.220 --> 07:26.310
Fault, kunye neentshukumo zomhlaba ezinamandla ezalandelayo
emva kokuba inyikima enkulu ibange umonakalo omkhulu.

07:26.310 --> 07:36.528
Ngamafutshane: balungiselele "inyikima enkulu enye"
ebe ilindelwe kwaye isoyikwa ngumntu wonke ixesha elide.

07:36.528 --> 07:41.261
VI. Impendulo yase-US kuhlaselo lweRussian Woodpecker

07:41.261 --> 07:45.741
Siyaqhubeka nokucaphula kwincwadi kaTom Bearden:

07:45.741 --> 07:48.698
"Iqela labucala liqhagamshelane nam."

07:48.698 --> 07:55.581
Bathe banako ukucima esinye sezisakazi ngokuvelisa umgqomo
wesignali eyomeleleyo, enkulu kakhulu, ebizwa ngokuba

07:55.581 --> 08:03.500
yi-"phase-conjugate replica signal pulse", eya kungena ngqo
kwakhona kwisisakazi ize isitshise ngendlela eyintlekele.

08:03.500 --> 08:09.478
Enyanisweni, kwabonakala ngathi yonke
i-"Andreas Graben Zone" yayiza kuvuselelwa kubude

08:09.478 --> 08:13.750
bayo bonke ngokufakwa kwamandla agqithisileyo.

08:13.750 --> 08:19.763
Kule meko, ukuqaliswa kokungcangcazela komhlaba
okubekiweyo kwaseCalifornia kwakusandul' ukuqala

08:19.763 --> 08:24.042
kwaye kwakukwinqanaba elingazange libonwe ngaphambili.

08:24.042 --> 08:33.615
Ukuba esi siganeko okanye ezi ziganeko zingenzeka,
ilahleko yobomi nepropathi yaseMelika ibiya kuba yintlekele.

08:33.615 --> 08:36.145
"Isisongelo esiphezulu"

08:36.145 --> 08:42.467
Umbuzo endawubuzwa liqela undibeke kwisigqibo esinzima kakhulu.

08:42.467 --> 08:48.077
Imitha ye-interferometer enkulu kangaka
yaseSoviet, xa sele imisiwe, iqulethe amandla

08:48.077 --> 08:52.131
amakhulu kakhulu emaza kagesi-magnethi eziqhubekayo.

08:52.131 --> 09:00.535
Ukuba isidluliseli saseSoviet besikufuphi nezakhiwo zenyukliya
kwaye satshintshela ngoko nangoko ngenxa yokunyibilika,

09:00.535 --> 09:05.251
yonke "amandla agciniweyo" ibiya kungena ngqo emhlabeni.

09:05.251 --> 09:12.116
Kwimeko yokusilela okunje komsasazi okubangela
intlekele, kungasasazeka kumacala onke eMhlabeni umnxeba

09:12.116 --> 09:16.375
onamandla amakhulu kakhulu "longitudinal wave pulse".

09:16.375 --> 09:22.819
Into yokuqala yenyukliya edutyulwa yi-pulse
iya kwahlukana ngequbuliso nangamandla amakhulu.

09:22.819 --> 09:29.650
Ukuba isidluliseli besikwiikhilomitha ezimbalwa kuphela ukusuka
kwenye okanye ngaphezulu "kweendawo zeemijukujelwa ezidibanisa

09:29.650 --> 09:34.150
amazwekazi", kungakhokelela kwiqhushumbisi
elipheleleyo le "ziintloko zemijukujelwa

09:34.150 --> 09:37.539
yenyukliya zeemegaton" ezimalunga nama-30 okanye ama-40.

09:37.539 --> 09:39.915
Ungcolile kwaye ungcolile ngakumbi...

09:39.915 --> 09:46.757
Umonakalo olandelayo kunye nongcoliseko lwe-radiation
ziya kuba zinkulu kakhulu, zisasazeka kwihlabathi

09:46.757 --> 09:51.555
jikelele kwaye zinokubulala izigidi zabantu kwiminyaka ezayo.

09:51.555 --> 09:55.186
Iireaktha zenyukliya zingaba sengozini efanayo.

09:55.186 --> 10:04.625
Ukwahlukana okukhawulezileyo kwayo yonke into enokwahlukana kuyo
enye yazo kungabangela uqhushumbo lwenyukliya olukhulu kakhulu.

10:04.625 --> 10:07.428
Oku kungabeka umzekelo omtsha.

10:07.428 --> 10:12.324
Yayiyiyo leyo "mba yomngcipheko omkhulu".

10:12.324 --> 10:15.215
"Iphakheji yomngcipheko ophantsi"

10:15.215 --> 10:22.931
Ndandisazi ukuba emva kokusilela kwabo kwangoko kwe-transmitter
yaseKyshtym, amaSoviet enze ukubengezela kwe-EMP ngendlela

10:22.931 --> 10:31.000
encinci kakhulu, kwaye olo kubengezela kwabangela uqhushumbo
lwenyukliya kwindawo yokugcina inkunkuma yenyukliya ekufutshane.

10:31.000 --> 10:37.315
Ndandisazi nokuba amaSoviet ayefakile izixhobo
zokhuseleko eKyshtym xa kusenzeka ukusilela okunjalo

10:37.315 --> 10:41.781
kuzo zonke iisigasi zabo ze-interferometer ze-scalar.

10:41.781 --> 10:48.366
Ukuba izixhobo zokhuseleko ziyakwazi ukumelana xa kusenzeka
i-short circuit engxamisekileyo kwi-transmitter, zinokugcina

10:48.366 --> 10:54.073
"imitha yamaza e-EM eziqhubekayo" kunye neepotenshiyeli
ixesha elide ngokwaneleyo ukuze zikhuphe amandla

10:54.073 --> 10:57.660
kancinci kwaye ngokukhuselekileyo emhlabeni ngexesha elide.

10:57.660 --> 11:02.779
Loo nto yayiyinto enomngcipheko ophantsi.

11:02.779 --> 11:08.417
VII. Isizathu sokwenene senhlekelele yaseChernobyl

11:08.417 --> 11:14.811
Kwincwadi yakhe, uBearden uchaza ngokweenkcukacha
indlela intlekele yeriyaktha eyayivuswa ngayo ngokwenene:

11:14.811 --> 11:20.957
Iqela lindenyibulele, lathi liza
kundidubula, laza laxinga umnxeba.

11:20.957 --> 11:27.876
Badubula ngomhla wama-25 kuTshazimpuzi 1986, kanye njengoko
bebethembisile, baza batshabalalisa esinye sezixhobo zokuthumela

11:27.876 --> 11:35.375
imiqondiso ze-KGB – kubonakala ngathi kwakukwiikhilomitha
ezimbalwa ukusuka kwiireaktors zenyukliya zaseChernobyl.

11:35.375 --> 11:43.015
Xa iziko lokuthumela latshatyalaliswa, izixhobo zokhuseleko
zaqalisa ukusebenza, zibamba amandla aphezulu e-radiation kwaye

11:43.015 --> 11:48.171
azibambe kangangeeyure ezimalunga nama-24
ngokukhulula amandla amakhulu e-radiation

11:48.171 --> 11:52.339
emhlabeni kancinci kancinci – ngalo lonke elo xesha.

11:52.339 --> 12:00.037
Emva koko, ngomhla wama-26 kuTshazimpuzi 1986, iinkqubo
zokhuseleko zagqibela ngokusilela kwaye kwenzeka "ukujikajeka

12:00.037 --> 12:08.621
okubangelwa ngamaza obude" okubuthathaka kakhulu kunoko
ngekwenzeke ngaphambili ngaphandle kwezi nkqubo zokhuseleko.

12:08.621 --> 12:16.702
Amaza olo ngqukuva asasazekayo emhlabeni achana ne-reactor core
eChernobyl ekufutshane kakhulu namaza olo

12:16.702 --> 12:24.917
ngqukuva, kwimizuzwana phambi kokuba kubangelwe
ingxothakazi emhlabeni xa lawo mazaza efikileyo.

12:24.917 --> 12:31.501
Inxalenye ye-uranium eyabethwa kwintliziyo ye-reactor
yahlukana kwangoko, yaphuma ngamandla kwisakhiwo sesikhongozeli

12:31.501 --> 12:35.125
yaza yachaphazela izinto eziyingozi ngenxa ye-radiation.

12:35.125 --> 12:40.227
Intsalela yenyukliya yasasazeka phantse kulo lonke elaseYurophu.

12:40.227 --> 12:46.625
VIII. Izazinzulu zaseRashiya
ziyiphikisa ingxelo esemthethweni yaseChernobyl!

12:46.625 --> 12:51.691
Nangona sekudlule iminyaka engaphezu kwama-38, amajelo
eendaba athiwa ngokuba ngawaphambili awenzanga

12:51.691 --> 12:55.167
mnikelo mkhulu ekuvezeni inyaniso ngentlekele yaseChernobyl.

12:55.167 --> 13:00.958
Nangona kunjalo, kwanamajelo eendaba aqhelekileyo anyanzeleka
ukuba atyhile iinyaniso ezingaphelelanga ngamathuba athile.

13:00.958 --> 13:09.682
Omnye umzekelo onjalo yidocumentary ye-NDR-ARTE yango-1998
enesihloko esithi: "Isizathu sokwenene saseChernobyl?"

13:09.682 --> 13:15.701
Njengoko le documentary inezifanekiso zokuqala ezixabisekileyo
zezidubedube zaseChernobyl, ezinokuba

13:15.701 --> 13:21.917
negalelo elibalulekileyo ekutyhileni inyaniso,
ngoku siza kubonisa iinxalenye zale documentary.

13:21.917 --> 13:27.494
Ulwazi lophando lwemvelaphi olunikezelwe
nguWerner Altnickel luyazichaza iziganeko

13:27.494 --> 13:32.667
zokwenene zaseChernobyl ngendlela ekholisayo kakhulu:

13:36.875 --> 13:43.060
Umbonisi we-ARTE: NgoJulayi 1986, kwiinyanga ezimbini emva
kwentlekele embi kakhulu kwisikhululo

13:43.060 --> 13:49.750
samandla enyukliya saseChernobyl, i-KGB
yakhupha uluhlu lwemiyalelo eyimfihlo ephezulu.

13:49.750 --> 13:57.208
Phezulu kuluhlu bekukho: "Isizathu sokwenene
sesona siganeko sibi kakhulu akufuneki sityhilwe."

13:57.208 --> 14:00.625
Kodwa indoda enye yayifuna ukwazi inyaniso kunjalo.

14:00.625 --> 14:04.458
Isazi-fiziksi senyukliya uKonstantin Pavlovich Checherov.

14:04.458 --> 14:09.260
Yiyo loo nto wayesoloko enyuka
kwiintshabalalo, nkqu naphantsi kwe-sarcophagus engoku

14:09.260 --> 14:12.542
ijikeleze i-reactor enguNombolo 4 eyonakeleyo.

14:12.542 --> 14:21.667
Ngokwenza njalo, wafumana imikhondo engaqhelekanga yengozi
eyayingahambelani neengcaciso ezazinikwe ihlabathi ngelo xesha.

14:24.178 --> 14:29.005
Checherov, ingcali yefiziksi yenyukliya, eMoscow: Sinyukele
kwisigqeba se-reactor saza sakhasa sangena

14:29.005 --> 14:33.908
ngakumbi kwigumbi lolawulo elingaphezulu
kwe-reactor, kwanakwamagumbi angaphantsi kwe-reactor.

14:33.908 --> 14:43.483
Sathatha iifoto neevidiyo, saqokelela amakhulu
amasampuli kwaye, ndingatsho, senze amawaka emilinganiselo.

14:43.483 --> 14:49.458
Kwakusekulapho ke saqala kancinci
kancinci ukuqonda into eyayisenzekele iBlock 4.

14:49.458 --> 14:54.738
Kwaye ngequbuliso kwacaca kuthi ukuba
iinkcazelo ezisemthethweni zango-1986

14:54.738 --> 14:59.583
bezingahambelani kwaphela noko sasikubona phambi kwethu.

14:59.583 --> 15:05.732
Umbhali we-ARTE: Kwangaxeshanye, ngoJulayi 1986, i-KGB
yanika oosopolitiki abakumgangatho ophezulu kunye namagosa

15:05.732 --> 15:11.190
karhulumente uluhlu oluyimfihlo olunemiyalelo ecacileyo.

15:11.190 --> 15:17.476
Checherov: Olu luhlu lwaluhlanganiswe ngendlela
engaqhelekanga, lwenziwa lula yi-KGB, inkonzo

15:17.476 --> 15:21.667
eyimfihlo. Loo nto yayingaqhelekanga. Sisigqibo sezopolitiko.

15:21.667 --> 15:26.792
Uluhlu lwapapashwa kwaye bonke
abasebenzi bolawulo kwafuneka baluthobele.

15:28.398 --> 15:35.792
Into yoku-1 kuluhlu: "Yonke inkcazelo etyhila izizathu
zokwenyani zentlekele yeriyaktha iyimfihlo engqongqo."

15:35.792 --> 15:41.375
Ngoko ke zonke iingxelo ezisemthethweni bezingeyonyani emva kwayo
yonke loo nto, kuba bezingeyimfihlo. Kuyamangalisa kakhulu.

15:41.375 --> 15:45.645
Umbhali we-ARTE: ...isikhululo samandla
enyukliya saseChernobyl sakhiwa kwindawo eyayithathwa

15:45.645 --> 15:49.395
ngokubanzi njengezinzileyo ngokwembali yomhlaba.

15:51.275 --> 15:56.765
Feliks Aptekajew, isazi ngeentlhishu, e-Ukraine: Abachasi
bethiyori yeentlhishu bathi akunakubakho zintlhishu

15:56.765 --> 16:02.635
apha kuba iintlhishu azenzeki kwisakhiwo sepleyiti
yejiyoloji esidala kangaka njengoko kunjalo kule ndawo.

16:02.635 --> 16:05.469
Umbhali we-ARTE: Isikhululo se-seismology
eneneni siqaphele kuphela ukungcangcazela

16:05.469 --> 16:07.561
okuthambileyo, kwasekuhlaleni. Umbhali we-ARTE:

16:07.561 --> 16:13.576
1990: Uxwebhu oluvela eKiev luneengxelo zabantu
abangamashumi amabini ababone ngamehlo, iingxelo zabasebenzi

16:13.576 --> 16:16.750
basetshungelweni lombane ababesemsebenzini ngobo busuku.

16:16.750 --> 16:21.667
Bangqina bathi: "Umhlaba
wanyikima phambi kokuba intlekele ifike."

16:21.667 --> 16:27.944
Ukuqhambuka komhlaba kobukhulu obuyi-2, okufunyaniswe ziingcali
zokuqhambuka komhlaba kwaza kwangqinwa ngabantu abaninzi

16:27.944 --> 16:31.958
ababubonileyo, kwenzeka kwimizuzwana nje phambi kwale ntlekele.

16:31.958 --> 16:37.000
Idocumentary ye-NDR-ARTE ayiniki
mpendulo eyanelisayo ngesi sisihlo.

16:37.000 --> 16:42.333
Noko ke, iinkcazelo zikaLieutenant Colonel
Bearden ngoku zinika inkcazelo egqibeleleyo.

16:42.333 --> 16:48.820
Ngenxa yeemeko zejiyoloji, oku akunakuba sisichotho
sendalo, kodwa sibangelwe kukusetyenziswa kwezixhobo

16:48.820 --> 16:52.750
eziyimfihlo zombane-magnethi ezichazwe apha ngasentla!

16:52.750 --> 16:59.167
Yavulwa ngexesha amanyathelo okhuseleko ayesilele, nto
leyo eyabangela ukuba amandla amakhulu agciniweyo

16:59.167 --> 17:03.158
akhululwe ngequbuliso nangokungenakulinganiswa emhlabeni.

17:03.158 --> 17:08.668
Kwase kuthi kwimizuzwana nje emva koko,
kwabakho uqhushumbo kwisikhululo samandla enyukliya.

17:08.668 --> 17:13.291
Noko ke, ingcinga edweliswe yidocumentary ye-Arte
yokuba ukuqhuma komhlaba kusenokuba kuye kwabangela

17:13.291 --> 17:16.125
le ntlekele, ingobuxoki obungqineka ngokucacileyo.

17:16.125 --> 17:22.276
Izazinzulu zaseJamani zibonelele ngobungqina besayensi kuphando
lwezikhululo zombane zenukliya i-BIBLIS-B,

17:22.276 --> 17:28.869
obungqina ukuba kuthathela ubuncinane imizuzu engama-30
ukuba kwenzeke ukunyibilika kwe-uranium yenukliya.

17:28.869 --> 17:37.050
Yiyo loo nto idocumentary ye-Arte ekugqibeleni inokucaciswa
kuphela ngamazwi kaTom Bearden athi intlekele yenyukliya

17:37.050 --> 17:46.945
yaseChernobyl ibangelwe lulwelo lwe-scalar electromagnetic
olufana nolomlo phakathi kwe-KGB yaseSoviet Union kunye ne-USA.

17:46.945 --> 17:52.365
ARTE: Umbhali: Kodwa ezi zibhengezo zinomdla azizange zihoywe:

17:52.365 --> 17:55.245
Checherov: Ndive ingxolo enkulu; kwawa
isitena esisicaba esisuka esilingini.

17:55.245 --> 18:01.925
Umgangatho wanyikima, izibane
zacima, kwaza kwavela izibane zikaxakeka.

18:01.925 --> 18:05.845
. Ngomngxuma ophakamileyo, ndabona
ukhanyiselo, hayi umlilo, yinto enye.

18:05.845 --> 18:10.437
Iindonga kwigumbi lokulawula zaqalisa
ukungcangcazela, kwanjalo nesilingi nomgangatho.

18:10.437 --> 18:13.445
Emva kwemizuzwana embalwa, kwabakho uqhushumbo lwesibini.

18:13.445 --> 18:17.165
Kwakubuthathaka kancinci, kodwa
kwakungaqhelekanga indlela yonke into eyahlukana ngayo.

18:17.165 --> 18:23.005
Ukukhanya okunemibala okunyukele phezulu
ukuya kubude obungamakhulu alinye emitha.

18:24.525 --> 18:29.185
Umbhali we-ARTE: Iingxelo zabafakazi kunye
nezinto ezifunyenwe nguChecherov zenza into enye icace:

18:29.185 --> 18:36.625
Ingcaciso eyapapashwa ngabasemagunyeni
baseSoviet ngo-1986 ibingachanekanga.

18:36.625 --> 18:41.105
Ngokuphindaphindiweyo, kwenziwa
iingqwalasela ezimangalisa ngokupheleleyo.

18:44.638 --> 18:49.377
Checherov: Ngoko ke, umzekelo, bekunethemba lokuba iqokobhe
legraphite kunye nentliziyo yeriyaktha ziya kuhlala zingonakanga

18:49.377 --> 18:54.570
– kodwa akubangakho nto enje, kwakukho nje umngxuma omkhulu.

18:54.570 --> 19:01.098
Kwakucingelwa ukuba isikhongozeli sokhuseleko lwezinto
eziphilayo esijikeleze i-reactor sasitshatyalaliswe okanye

19:01.098 --> 19:04.333
sisonakele kakhulu – kodwa nako oko kwakungachanekanga.

19:04.333 --> 19:08.776
Iphantse yayingonakanga, yonakele kancinci nje.

19:11.748 --> 19:20.962
Inxalenye enkulu yomphezulu wayo, ingakumbi
ngaphakathi, yayisaphelele ipeyinti yayo.

19:20.962 --> 19:29.023
Werner Altnickel: Yonke into yenzeka ngemizuzwana nje. Xa amandla
e-EMP engenileyo ngesiquphe avuselela i-uranium yaza yagxotha.

19:29.023 --> 19:36.000
Kwimvukelo eqhelekileyo, bekuya kuthatha ixesha elide kwaye
ipeyinti esisityeni ngokuqinisekileyo ibiya kutsha iphume.

19:36.000 --> 19:40.594
Kwenzeka ngokukhawuleza kakhulu kangangokuba ukungashukumi
ngokukhawuleza kobushushu besikhongozeli

19:40.594 --> 19:45.792
sokhuseleko lwezinto eziphilayo kusenokwenzeka ukuba kuye
kwakhusela nempeyinti engaphakathi kuso ekutshisweni.

19:45.792 --> 19:54.167
Checherov: Babe belindele ukuba uqhushumbo kwishafti yeriyaktha
luzakuzakrazula yonke into – kodwa akukho nto yakrazulwayo.

19:55.783 --> 20:02.750
Ngenxa yoko, uninzi lwezixhaso ezazisetyenziselwa
ukuzinzisa isiciko segraphite zazinyibilikile nje zavela.

20:04.303 --> 20:09.500
Kwaye xa umntu wajonga ngokusondeleyo ezi nxalenye
zinyibilikileyo, kwacaca ukuba bekukho isiphumo

20:09.500 --> 20:13.458
sobushushu esingaqhelekanga kakhulu esasisebenza apha.

20:13.458 --> 20:19.243
Ngokungathi kusuka kwisibane sokutshisa esitshise iipayipi.

20:19.243 --> 20:27.291
Ewe, imibhobho ikhangeleka ngathi isikwe ngoluhlobo
lwematshini yokuqhobosha okanye itotshi yeplasma.

20:30.680 --> 20:38.350
Werner Altnickel Iipayipi, ezibonakala ngathi zitshatyalaliswe
yithotshi yeplasma, zinokucaciswa ngokugqibeleleyo kuphela yile

20:38.350 --> 20:44.255
plasma eyadalwayo, ngamandla amakhulu kakhulu
e-scalar electromagnetic energy awayengasathintelwa

20:44.255 --> 20:47.042
ziinkqubo zokhuseleko zomhlaba ezingaphumelelanga.

20:47.042 --> 20:48.583
Umbonisi we-ARTE: 1:23:35: Ukuqhuma komhlaba kuqala.

20:48.583 --> 20:51.500
Kuvakale ingxolo enkulu, kwaye iBloko yesine yanzakala.

20:51.500 --> 21:02.083
1:23:40: Igosa eliphetheyo liyaqaphela ukungcangcazela lize
licinezele iswitshi yongxamiseko. Ukungcangcazela kuya kwanda.

21:02.083 --> 21:06.492
Isibetho sokuqala esinamandla sibangela ukuba izixhaso
ezithe nkqo zitshikizeke zisiya ngaphambili nangasemva.

21:06.492 --> 21:09.417
Iithayile zesilingi ziyawa. Kwakhona, ukhanya olukhazimlayo.

21:09.417 --> 21:13.000
Iifestile ziyagqabhuka kwiholo yeematshini.

21:13.000 --> 21:18.000
Ukungcangcazela okunamandla kwaye i-reactor iqhushumba.

21:21.092 --> 21:23.538
UVladimir Strachov, kwi-Institute of
Geophysics, eMoscow: Kodwa kukho umqobo omnye:

21:23.538 --> 21:28.609
Ngokweengxelo zikaChecherov, imeko kwi-reactor ibiya
kufuneka yanyuke ngokukhawuleza kwisithuba semizuzwana

21:28.609 --> 21:32.375
eli-15 ukuya kuma-20 ide ifikelele kwinqanaba lokuqhushumba.

21:32.375 --> 21:34.583
Checherov: Ibloko 4 ibonisa lo mfanekiso ulandelayo:

21:34.583 --> 21:41.583
Isinyithi esinyibilikileyo siqukuqele phantsi, satshayisa
umqobo, sanyuswa saza saqina saba yimilo efana neyadidi.

21:41.583 --> 21:47.560
Usakwazi ukuyibona loo nto nanamhlanje, kwaye ke sayifilma.

21:47.560 --> 21:54.292
Kuyalinganiswa ukuba isinyithi
esinyibilikileyo siqukuqele ngesantya esimalunga nee-5 m/s.

21:54.292 --> 21:56.667
Ngoko ke, akukho kucotha okanye ukujiya.

21:56.667 --> 21:59.333
Iimitha ezintlanu ngomzuzwana, oko kukhawuleza kakhulu.

21:59.333 --> 22:04.292
Isinyithi esinyibilikileyo sihame umgama
ongadluliyo kwimizila engama-50 ukusuka kwi-reactor.

22:04.292 --> 22:10.250
Isinyithi sahlaluka kangangemizuzwana elishumi. Emva koko saqina.

22:10.250 --> 22:14.415
Kwiimeko ezininzi ikwimeko
evakalayo, oko kukuthi, ngelixa yayihla.

22:14.415 --> 22:19.667
Ngoko ke, ibingekho nexesha elaneleyo
lokuba igalele phantsi ize iqine apho.

22:25.167 --> 22:30.792
W. Strachow: Kongezelelwe koku yinyaniso yokuba
abantu bebengqamaza kwi-reactor ebhujisiweyo.

22:30.792 --> 22:36.330
Kakade ke, kwakucingelwa ukuba amandla e-radiation
apho kumele ukuba ayemakhulu kakhulu, kuba izinto

22:36.330 --> 22:41.152
ezine-radiation zazivela kwi-reactor zaza zathontsiza apho.

22:42.784 --> 22:47.417
Ngoku kuye kwavela ukuba imitha
yeyona ingekho namandla kangako apho.

22:47.417 --> 22:53.542
Kakade ke, abantu babebhinqise iisuti
zokuzikhusela kuhambo lokungena kwiintlambo zeriyaktha.

22:53.542 --> 22:57.762
Kodwa kusamangalisa kakhulu ukuba akukho namnye kubo ofileyo.

22:57.762 --> 23:01.917
Kubonakala ngathi akukho namnye na okhe wagula kakhulu.

23:05.750 --> 23:07.667
Kuyathakazelisa.

23:07.667 --> 23:13.958
Kuyabonakala ukuba phantse akukho zinto
zinomsakazo ezisuka kwi-reactor ezingene kwisakhiwo.

23:13.958 --> 23:16.582
Akukho nokuba siwela phantsi sikhululekile.

23:16.582 --> 23:19.356
Yonke into yenzeke ngokukhawuleza kakhulu.

23:19.356 --> 23:27.052
Inqaku elivela kuWerner Altnickel: Ukushukuma okukhawulezayo,
okomzuzwana kunye nokuqina ngequbuliso kwenkunkuma enyibilikayo

23:27.052 --> 23:33.516
okuchazwe apha ngasentla kuyavakala xa umntu eqonda
ukuba amandla e-EMP angaphandle angeniswe kwi-uranium

23:33.516 --> 23:37.792
ayenamandla kakhulu kwaye ahlala imizuzwana embalwa kuphela.

23:37.792 --> 23:45.481
Oku kuthetha: ukuvuselelwa okunogonyamelo nokukhawulezayo
kweenyukliya ze-athomu ye-uranium kunye nokunyibilika okushushu,

23:45.481 --> 23:51.468
okubhityileyo okunomsinga okukhawulezayo kunye nokuqina
okukhawulezayo embindini walo msinga xa

23:51.468 --> 23:58.592
amandla e-EMP avuselelweyo ephukile kwaye umlilo
we-elektromagnethi ovuthelwe ngaphandle wucinyiwe.

23:58.592 --> 24:08.350
Ngokwamanxalenye asemthethweni e-KGB, kuthiwa kuphela i-4%
yento ekwireactor iphume, kwaye i-96% isekhona kwiintsalela.

24:08.350 --> 24:14.752
Enyanisweni, mhlawumbi yile nto iyenzekileyo.
Phantse yonke into iphume, kwaye i-reactor iphantse yala.

24:14.752 --> 24:16.820
Oku kukwangqinwa zizazinzulu.

24:16.820 --> 24:23.816
Imathiriyeli enyibilikileyo eyaphalala yaza yaba shushu kakhulu
okwethutyana phantsi kwesitya se-reactor, kumele

24:23.816 --> 24:30.392
ukuba ibinokubandakanya ubukhulu becala
isinyithi esigqumayo, umzekelo, i-zirconium ye-uranium.

24:30.392 --> 24:38.583
I-uranium, isebenziswe ngamandla angaphandle,
yatsibela phezulu emoyeni ovulekileyo njengombhobho wokunja.

24:38.583 --> 24:44.533
Ngenxa yokuba phantse akukho yuraniyam isebenzayo
eyayivuza emazantsi kwaye phantse akukho mitha

24:44.533 --> 24:48.375
inokulinganiswa, abantu bakwazi ukwehla phantsi apho bengafi.

24:48.375 --> 24:56.308
Xa amaSoviet aqonda ukuba iziko labo liyadutyulwa –
livela kwicala lamaMelika – bakwazile ukujikisa loo mandla,

24:56.308 --> 25:00.667
laza laphinda angeniswa emhlabeni kangangeeyure ezingama-24.

25:00.667 --> 25:08.625
Kodwa emva kweeyure ezingama-24, ezi nkqubo zomhlaba ezineendawo
zokugcina zasilela ukubamba la mandla makhulu kakhulu.

25:08.625 --> 25:16.517
Kwaye xa ucinga ukuba yintsalela nje eyayisele, nangona yayisele
igalelwe kwelinye icala iiyure ezingama-24, yakwazi ukudubula

25:16.517 --> 25:24.596
isikhululo samandla enyukliya, ungacinga ukuba ngekwenzeke ntoni
ukuba, umzekelo, bebengenayo le nkqubo yokulawula – oko kukuthi,

25:24.596 --> 25:28.667
inkqubo yokuyijikisa emhlabeni ukuze amandla agcweleyo agoduke.

25:28.667 --> 25:30.417
Ngoko bebezobe betshone bonke.

25:30.417 --> 25:37.397
IX. Ukubaluleka kwenyaniso kaChernobyl
ngokujonga imeko yehlabathi yangoku emangalisayo

25:37.397 --> 25:42.046
Ezi zixhobo zokulwa ezinamandla amakhulu ezichazweyo ziye
zaphuhliswa ngakumbi ngomkhosi kunye neenkonzo eziyimfihlo

25:42.046 --> 25:45.693
ukusukela kwintlekele yaseChernobyl phantse
kwiminyaka engama-40 eyadlulayo, kwaye ke ngoko

25:45.693 --> 25:48.507
ngokuqinisekileyo ziyingozi nangakumbi namhlanje.

25:48.507 --> 25:52.840
Oku kutyhilwa kweChernobyl ke ngoko
kuphakamisa imibuzo emininzi enzima, ingakumbi xa

25:52.840 --> 25:56.763
kujongwe imeko yehlabathi ekhoyo ngoku emangalisayo:

25:56.763 --> 26:05.216
1. Ingaba utshintsho lwemozulu lwangoku kunye neziganeko
zemozulu, ezifana nembalela emandla, izikhukula, iinkanyamba

26:05.216 --> 26:12.368
kwanentlenga-mlilo, njl., njengoko kuqinisekisiwe
kwiSivumelwano se-UN ENMOD, zinxulumene ngqo nezi

26:12.368 --> 26:16.995
nkqubo zamaxhoba ezoyikekayo zomkhosi eziyimfihlo?

26:16.995 --> 26:23.557
2. Ingaba olu loyiko lwangoku lwe-CO2 luluphela nje unobhuqeqesho
olucwangciswe kwihlabathi jikelele

26:23.557 --> 26:31.235
lokuphambanisa ingqondo ukuze ezi nkqubo zezixhobo zemozulu
ziqhubeke zisetyenziswa abantu besingayiqapheli?

26:31.235 --> 26:36.792
3. Ingaba izikhululo zombane ze-nuclear
ziyibhombu elindele ukugqabhuka kuba zinokuhlaselwa

26:36.792 --> 26:41.539
nangaliphi na ixesha zezi nkqubo zezixhobo eziyimfihlo?

26:41.539 --> 26:48.993
4. Ngenxa yokwanda kweendawo ezinomngcipheko ongxamisekileyo
kwihlabathi jikelele, ingaba ezi teknoloji zezixhobo eziyimfihlo

26:48.993 --> 26:53.911
zibeka isisongelo esikhulu ngakumbi kunezixhobo zenyukliya?

26:53.911 --> 26:59.523
Baphulaphuli abathandekayo, Ixesha
lokukhanyiselwa ngabantu abathanda inyaniso lifikile!

26:59.523 --> 27:04.195
Ngoko ke, nceda uncede ukwenza olu xwebhu
lwaziwe ngeendlela zonke ezinokwenzeka.

27:04.195 --> 27:09.430
Yabelana ngale vidiyo ecacisa iingqondo
kumakhasi onxibelelwano afana noFacebook, TikTok,

27:09.430 --> 27:13.071
Twitter, Telegram, Instagram, okanye nge-imeyile.

27:13.071 --> 27:18.334
Sikwabonelela ngezahlulo ezimfutshane
zenkqubo ukuze uzikhuphele kwibhokisi yethu

27:18.334 --> 27:21.596
yolwazi eluhlaza okwesibhakabhaka ku-www.kla.tv.

27:21.596 --> 27:27.763
Kuphela ngokusasaza kwenu okukhutheleyo
kunokunqandwa izaphuli-mthetho ezisazisebenzisayo

27:27.763 --> 27:30.951
ezi zixhobo ngokufihlakeleyo nangokungabonwa!
