1
00:00:00,000 --> 00:00:00,180


2
00:00:00,180 --> 00:00:06,980
Werner Altnickel, unjiniyela omkhulu wethelevishini
osebenza ngokuzimela kusukela ngo-1974, ungumamukeli womklomelo

3
00:00:06,980 --> 00:00:10,910
we-EUROSOLAR ka-1997 kanye neminye imiklomelo yezemvelo.

4
00:00:10,910 --> 00:00:18,833
U-Altnickel wabhekana kabanzi nengozi
yenuzi yaseChernobyl yango-26 Ephreli 1986.

5
00:00:18,833 --> 00:00:22,956
I-Kla.TV isakaza idokhumentari kaWerner Altnickel namuhla.

6
00:00:22,956 --> 00:00:28,703
Kuyo, uqinisekisa ngokugcwele ukuthi ingozi
yaseChernobyl ayinakuba "ingozi" ngempela!

7
00:00:28,703 --> 00:00:33,375
Lolu bhuku lwemibhalo alukhulumi nje ngokuhlaziywa komlando.

8
00:00:33,375 --> 00:00:41,210
Amasistimu ezikhali asetshenziswa ngaleso sikhathi abeka
insongo enkulu kithi esimweni somhlaba esishubile njengamanje.

9
00:00:41,210 --> 00:00:46,250
I. Izitatimende eziphikisanayo zikaProfesa Dr. Edmund Lengfelder

10
00:00:46,250 --> 00:00:53,226
Ngesikhathi ecwaninga, uWerner Altnickel wathola indatshana
kaMartin Ebner ebhalwe ngomhla ka-31 Agasti 2003 mayelana nohambo

11
00:00:53,226 --> 00:00:58,639
nabalobi bezindaba endaweni evinjiwe yesitshalo
samandla enuzi saseChernobyl noProfesa Dr. Edmund

12
00:00:58,639 --> 00:01:01,708
Lengfelder wase-Otto Hug Radiation Institute eMunich.

13
00:01:01,708 --> 00:01:07,375
Sithatha amazwana embikweni othi "Ukuhamba ezweni nge-Geiger
counter" kaMartin Ebner osukwe ngomhlaka 31 Agasti 2003:

14
00:01:07,375 --> 00:01:12,507
Futhi yini lezo zithumuli ezinkulu ezingakaze
zibonakale kunoma yiziphi izithombe zaseChernobyl, kodwa

15
00:01:12,507 --> 00:01:16,125
manje zingabonakala ngamehlo ngqo ngaphezulu kwePripyat?

16
00:01:16,125 --> 00:01:22,808
Incazelo kaLengfelder: Lena impendulo engakagcwaliswa ephendula
uhlelo lwase-US olubizwa ngokuthi "Star Wars",

17
00:01:22,808 --> 00:01:29,042
okuwukwakha izindonga ze-antenna eziphakeme
ngamamitha angu-150 nezinde ngamamitha angu-600.

18
00:01:29,042 --> 00:01:35,273
Kweshumi kwalawa kwakumele zibekwe zenze
isiyingi esinobubanzi obungu-35 km ukuze

19
00:01:35,273 --> 00:01:38,958
kuthunyelwe imisebe enamaza aphezulu e-ionosphere.

20
00:01:38,958 --> 00:01:43,606
Isitshalo samandla enuzi eChernobyl
sasihloselwe ukuhlinzeka ngamandla amakhulu

21
00:01:43,606 --> 00:01:47,417
kakhulu, kwakuhlelwe amabhulokhi ayi-16 we-reactor.

22
00:01:47,417 --> 00:01:50,725
"Bekuzosebenza," uLengfelder uqinisekile.

23
00:01:50,725 --> 00:01:58,817
I-Chernobyl ayizange inikeze kuphela i-plutonium yamabhomu enuzi,
kodwa yona uqobo yayiyingxenye yesibhamu esikhulu kakhulu.

24
00:01:58,817 --> 00:02:03,792
II. Ukuthuthukiswa kwesikhali
esinamandla kakhulu sezempi eSoviet Union

25
00:02:03,792 --> 00:02:07,583
Ubuchwepheshe obusha bamaRashiya baziwa ngokuthi "Woodpecker".

26
00:02:07,583 --> 00:02:12,944
Igama elithi "woodpecker" livela emsindo
wokuphazamiseka kwe-radio ofana nokushaya kwewudi, owatholakala

27
00:02:12,944 --> 00:02:16,125
okokuqala ngabasebenzisi be-radio abangochwepheshe.

28
00:02:16,125 --> 00:02:26,500
Ngo-1957, ucwaningo ngaleli sikhali esikhulu se-scalar
samasosha e-USSR yangaphambilini laholela enhlekeleleni enkulu.

29
00:02:26,500 --> 00:02:33,125
Eduze neKyshtym, eduze neMayak, kwakukhona
isikhungo socwaningo lwezempi senuzi esiyimfihlo.

30
00:02:33,125 --> 00:02:40,458
Lesi senzo senhlekelele sabangela amazinga omsakazo
esifundeni ayephindwe kashumi amakhulu kunalawo aseChernobyl!

31
00:02:40,458 --> 00:02:46,208
OwayenguLieutenant Colonel we-US Army
uTom Bearden wayengumhlaziyi ePentagon.

32
00:02:46,208 --> 00:02:50,542
Wayenguchwepheshe odumile wezobuchwepheshe
be-scalar futhi wakhulula incwadi ngesiJalimane ebizwa

33
00:02:50,542 --> 00:02:53,625
ngokuthi "Skalartechnolgie" (Ubuchwepheshe be-Scalar).

34
00:02:53,625 --> 00:02:57,225
Uchaza le nhlekelele kanje:

35
00:02:57,225 --> 00:03:03,481
"AmaSoviethi bakhiqize ukugeleza kwamandla
okweqile ekuhlulekeni kwabo kokuqala eKyshtym."

36
00:03:03,481 --> 00:03:09,385
Lokhu kubangele ukuqhuma kwenyukliya
esikhungweni sokugcina imfucuza yenyukliya esiseduze!

37
00:03:09,385 --> 00:03:15,322
Ukungcola okubangelwa ukukhishwa kwezinto
eziyingozi zomhlaza kugcolise indawo ecishe ibe ngu-1,200

38
00:03:15,322 --> 00:03:18,525
km², okusahlala kugcolile kakhulu kuze kube namuhla.

39
00:03:18,525 --> 00:03:24,638
Bengingazi futhi ukuthi amaSovieti afake amadivayisi
okuphepha kuwo wonke ama-transmitter abo e-scalar ukuze avikele

40
00:03:24,638 --> 00:03:28,607
ezimeni eziphuthumayo ezifana naleyo eyenzeka eKyshtym kamuva.

41
00:03:28,607 --> 00:03:34,153
Lezi zinhlelo zokuphepha zakhelwe ukusabalalisa amandla
kancane nangokuphepha emhlabathini ngokuhamba

42
00:03:34,153 --> 00:03:39,667
kwesikhathi eside uma kwenzeka umjikelezo omfishane kumasakazi.

43
00:03:39,667 --> 00:03:43,699
Encwadini yakhe ethi "FER DE LANCE", uBearden uyaqhubeka echaza:

44
00:03:43,699 --> 00:03:49,792
Izikhali ezintsha ezinamandla kakhulu zathuthukiswa,
zakhiqizwa futhi zasetshenziswa ngaphansi kokuqondiswa kwe-KGB.

45
00:03:49,792 --> 00:03:56,458
Njengoba zaziyimfihlo ephezulu, azizange
zinikezwe ibutho laseRussia elijwayelekile!

46
00:03:56,458 --> 00:04:02,696
Ngo-1960, owayenguNdunankulu weSoviet Union,
uNikita Khrushchev, wenza lesi sitatimende elilandelayo

47
00:04:02,696 --> 00:04:06,358
kuPresidium mayelana nezikhali zesikali zangomuso:

48
00:04:06,358 --> 00:04:11,328
"Sinesikhali esisha – ephothifoliyeni
yezingcweti zethu zesayensi, ngokuthi."

49
00:04:11,328 --> 00:04:19,178
Inamandla kangangokuthi, uma isetshenziswa
ngaphandle kwemikhawulo, izobhubhisa yonke impilo emhlabeni.

50
00:04:19,178 --> 00:04:23,306
III. Isikhali esinamandla kakhulu
sobutho singalawula isimo sezulu!

51
00:04:23,306 --> 00:04:32,598
Kusukela ngo-1962, owayenguMongameli wase-US uLyndon B. Johnson
wathi, "Noma ubani olawula isimo sezulu uzolawula umhlaba."

52
00:04:32,598 --> 00:04:39,089
IPhalamende laseYurophu liphinde liqinisekise ukuba khona kwalezi
zikhali zezulu eziyingozi embikweni

53
00:04:39,089 --> 00:04:47,466
oshicilelwe ngomhlaka 14 Januwari 1999 othi "HAARP
– Uhlelo lwezikhali oluguqula isimo sezulu"!

54
00:04:47,466 --> 00:04:51,583
IV. Imizamo yokulawula isikhali esinamandla kakhulu somkhosi

55
00:04:51,583 --> 00:04:59,167
Ngo-1976/77, kwamukelwa iSivumelwano se-UN-ENMOD
ukuvimbela ukusetshenziswa kwezinhlelo zokulwa ezemvelo.

56
00:04:59,167 --> 00:05:04,250
Nansi ingcaphuno evela ku-"ENMOD Convention", Isihlomelo 2:

57
00:05:04,250 --> 00:05:11,998
"Izibonelo ezilandelayo ziveza amathuba
angadalwa ngokusebenzisa amasu wokulawula imvelo:"

58
00:05:11,998 --> 00:05:19,086
Ukuqhuma komhlaba, ama-tsunami, ukuphazamiseka kokulingana
kwemvelo kwesifunda, izinguquko ezindleleni zezulu (amafu,

59
00:05:19,086 --> 00:05:24,539
imvula, iziphepho namatornado), izinguquko
ezindleleni zezimo zezulu nezigele zezilwandle,

60
00:05:24,539 --> 00:05:28,625
izinguquko esimweni segwebu le-ozoni ne-ionosphere.

61
00:05:28,625 --> 00:05:34,856
OwayenguNgqongqoshe Wezokuvikela wase-US, uDkt William Cohen,
waqinisekisa ukuba khona kwalezi zikhali

62
00:05:34,856 --> 00:05:42,161
zokubhubhisa okukhulu ngomhlaka 28 Ephreli 1997
emhlanganweni wokulwa nobugebengu bokwesabisa e-Athene:

63
00:05:42,161 --> 00:05:49,126
"Abanye ngisho benza uhlobo lokuhlasela kwemvelo,
beshintsha isimo sezulu, bedala ukuqhuma komhlaba, bevula

64
00:05:49,126 --> 00:05:53,371
izintaba-mlilo ngokusebenzisa amagagasi kagesi-magnethi."

65
00:05:53,371 --> 00:05:59,641
Kuyiqiniso, yingakho kumele siqinise
imizamo yethu yokulwa nobuphekula!

66
00:05:59,641 --> 00:06:05,137
V. Umlando oyimfihlo kakhulu ngengozi ye-reactor yaseChernobyl

67
00:06:05,137 --> 00:06:10,339
uLieutenant Colonel Bearden wabhala encwadini yakhe ethi "FER DE
LANCE", eyashicilelwa ngokushicilelwa kwayo

68
00:06:10,339 --> 00:06:15,841
kwesibili ngo-2002, ukuthi wayebambe iqhaza ngqo
enhlekeleleni yesitshalo samandla enuzi ngasikhathi sinye!

69
00:06:15,841 --> 00:06:22,350
Ngokombono wempi waseMelika, uchaza
ngokuningiliziwe kakhulu kule ncwadi ubuchwepheshe bokulwa

70
00:06:22,350 --> 00:06:26,361
kagesi obungalingani obabangele ingozi yenyukliya.

71
00:06:26,361 --> 00:06:31,641
Siphinda lapha izingcaphuno ezisuka
encwadini yakhe eziqala ekhasini 129:

72
00:06:31,641 --> 00:06:40,049
Ngo-Ephreli 1986, abathumeli be-interferometer be-KGB baqala
ukuqoqa amandla kagesi kanye nezindunduma,

73
00:06:40,049 --> 00:06:49,041
awagqugquzelwa kakhulu emaceleni eSan Andreas Fault,
edlula eLos Angeles futhi ifinyelela eSan Francisco.

74
00:06:49,041 --> 00:06:54,482
Basebenzisa ingaphakathi lamabhimu
e-Woodpecker njengezindlela ezinkulu kakhulu zokuhamba

75
00:06:54,482 --> 00:06:57,641
kwamagagasi abo obude kanye ne-interferometry.

76
00:06:57,641 --> 00:07:00,849
Kwasetshenziswa izindlela zomisa ezimbili ngamaSoviet.

77
00:07:00,849 --> 00:07:06,887
Omunye wehla evela enyakatho edlula esifundeni sePole Yenyakatho
nezintaba zamakhefu ukuze afinyelele endaweni eqondiwe

78
00:07:06,887 --> 00:07:10,486
– omunye wavela empumalanga waze wafika endaweni eqondiwe.

79
00:07:10,486 --> 00:07:18,036
AmaSoviet adale ukuzamazama komhlaba okukhulu kakhulu – empeleni,
bakhiqiza uchungechunge lonke lokuzamazama okunjalo kuwo wonke

80
00:07:18,036 --> 00:07:22,754
umonakalo weSan Andreas Fault,
kunezizamazama eziqinile ezalandela ngemva kokuba

81
00:07:22,754 --> 00:07:26,310
ukuzamazama okuyinhloko kudale ukonakala okukhulu.

82
00:07:26,310 --> 00:07:36,528
Ngamafuphi: balungiselele "ukuzamazama komhlaba okukhulu okukodwa"
abantu bonke abebekulindele futhi bekwesaba isikhathi eside.

83
00:07:36,528 --> 00:07:41,261
VI. Impendulo yase-US ekuhlaselweni yi-Russian Woodpecker

84
00:07:41,261 --> 00:07:45,741
Siyaqhubeka nokucaphuna encwadini kaTom Bearden:

85
00:07:45,741 --> 00:07:48,698
"Iqembu elizimele lingithinte."

86
00:07:48,698 --> 00:07:56,130
Bathi bangakwazi ukuvala omunye wama-transmitter ngokudala
i-pulse enamandla, enkulu kakhulu ye-signal

87
00:07:56,130 --> 00:08:03,500
ephindwe ngokuhambisana kwe-phase, ezobuya
ngqo ku-transmitter bese iyitshisa ngokuphelele.

88
00:08:03,500 --> 00:08:09,482
Eqinisweni, kwabonakala sengathi yonke
i-"Andreas Graben Zone" yayizovuselelwa kuyo yonke

89
00:08:09,482 --> 00:08:13,750
ubude bayo ngokufakwa kwamandla adlula umthamo.

90
00:08:13,750 --> 00:08:19,749
Kulesi simo, ukuqaliswa kokuzamazama komhlaba
okwabekwa eCalifornia kwakusanda kuqala

91
00:08:19,749 --> 00:08:24,042
futhi kwakukhulu ngokungakaze kubonwe okufanayo.

92
00:08:24,042 --> 00:08:33,615
Uma lo mcimbi noma le micimbi ingenzeka, ukulahlekelwa
kwempilo yamaMelika nezimpahla zabo bekungaba mkhulu kakhulu.

93
00:08:33,615 --> 00:08:36,145
"Isici esiphezulu sengcuphe"

94
00:08:36,145 --> 00:08:42,467
Umbuzo owabekwa kimi yiqembu wangibeka
esimweni esinzima kakhulu sokwenza izinqumo.

95
00:08:42,467 --> 00:08:48,384
Lezo zimisebe ezinkulu ze-interferometer zaseSoviet,
uma sezimiswe, ziqukethe amandla amakhulu kakhulu

96
00:08:48,384 --> 00:08:52,131
emaza kagesi kanye namaza e-electromagnetic ngokubude.

97
00:08:52,131 --> 00:08:58,584
Uma isithumeli saseSoviet sasingase indawo eseduze nezikhungo
zenuzi futhi sashintshwa saba umjikelezo

98
00:08:58,584 --> 00:09:05,251
omfushane ngokushesha ngenxa yokuncibilika, yonke
imandla eyinqwaba yayogijima ngqo emhlabeni.

99
00:09:05,251 --> 00:09:12,173
Uma kwenzeka ukuhluleka okukhulu komsakazi,
i-pulusi yegagasi elide enamandla amakhulu

100
00:09:12,173 --> 00:09:16,375
kakhulu izosabalala yonke indawo emhlabeni.

101
00:09:16,375 --> 00:09:22,819
Impahla yenuzi yokuqala ethintwe umgqi
izohlukaniswa ngokuzumayo nangokudlulele.

102
00:09:22,819 --> 00:09:29,879
Uma umthumeli ubekwe amakhilomitha ambalwa kuphela ukusuka kwenye
noma eziningi izindawo zokudubula izibhamu ezindizayo

103
00:09:29,879 --> 00:09:37,539
ezidlulela emazweni omhlaba, kungaholela ekuqhumeni okuphelele
kwama-warhead enuzi angu-30 noma angu-40 anamandla e-megaton.

104
00:09:37,539 --> 00:09:39,915
Ngcolile futhi ngcolile kakhulu...

105
00:09:39,915 --> 00:09:45,825
Imfucumfucu eyakhiqizwayo nokungcola kwezinto eziyingozi ngenxa
yokukhanya kwe-radiation kuzoba kukhulu

106
00:09:45,825 --> 00:09:51,555
kakhulu, kusabalala emhlabeni wonke futhi
kungabulala izigidi zabantu eminyakeni ezayo.

107
00:09:51,555 --> 00:09:55,186
Ama-reactor enuzi angaba sengozini efanayo.

108
00:09:55,186 --> 00:10:04,625
Ukuqhekeka okusheshayo kwazo zonke izinto ezingaphuka
kalula kweyodwa kuzodala ukuqhuma okukhulu kakhulu kwenyukliya.

109
00:10:04,625 --> 00:10:07,428
Lokhu kuzobeka isibonelo esisha.

110
00:10:07,428 --> 00:10:12,324
Lokho kwakuyingozi enkulu.

111
00:10:12,324 --> 00:10:15,215
"isici sengcuphe ephansi"

112
00:10:15,215 --> 00:10:22,776
Bengazi ukuthi ngemva kokwehluleka kwabo kusenesikhathi
kwe-transmitter yaseKyshtym, amaSoviet akhiqize ukukhanya kwe-EMP

113
00:10:22,776 --> 00:10:31,000
ngendlela encane kakhulu, futhi lolo khanya lwabangela ukuqhuma
kwenyukliya esikhungweni sokugcina imfucuza yenyukliya esiseduze.

114
00:10:31,000 --> 00:10:37,507
Ngiphinde ngazi ukuthi amaSoviet afake amadivayisi okuphepha
eKyshtym ukuze avikele uma kwenzeka lezi zingaphumeleli

115
00:10:37,507 --> 00:10:41,781
kuzo zonke izidluliseli zabo ze-interferometer ze-scalar.

116
00:10:41,781 --> 00:10:48,545
Uma amadivayisi okuphepha emi esimweni sokushintshana kwemigqa
emfushane okungazelelwe kumthumeli, angakwazi ukugcina "imigqa

117
00:10:48,545 --> 00:10:54,227
yamaza kagesi kwe-EM ngokubude" namandla kagesi
isikhathi eside ngokwanele ukuze adlulise amandla kancane

118
00:10:54,227 --> 00:10:57,660
kancane futhi ngokuphepha emhlabathini esikhathini eside.

119
00:10:57,660 --> 00:11:02,779
Lokho kwakuyisici sengcuphe ephansi.

120
00:11:02,779 --> 00:11:08,417
VII. Isizathu sangempela senhlekelele yaseChernobyl

121
00:11:08,417 --> 00:11:14,811
Encwadini yakhe, uBearden uchaza ngokuningiliziwe
ukuthi ingozi ye-reactor yaqaliswa kanjani empeleni:

122
00:11:14,811 --> 00:11:20,957
Iqembu langibonga, lathi bazongidubula, base bevala ucingo.

123
00:11:20,957 --> 00:11:28,029
Badubula ngomhlaka 25 Ephreli 1986, njengoba bebethembise, futhi
babhubhisa esinye sezidluliseli ze-KGB –

124
00:11:28,029 --> 00:11:35,375
okubonakala ukuthi sasikude ngamakhilomitha
ambalwa ukusuka kuma-reactor enuzi aseChernobyl.

125
00:11:35,375 --> 00:11:42,280
Lapho isikhungo sokudlulisa sichithwa, amadivayisi okuphepha
asebenza, abamba amandla aphezulu okukhipha imisebe futhi

126
00:11:42,280 --> 00:11:48,014
awagcina cishe amahora angu-24 ngokukhulula kancane
kancane futhi kancane kancane amandla amakhulu

127
00:11:48,014 --> 00:11:52,339
okukhipha imisebe emhlabathini – kulo lonke leso sikhathi.

128
00:11:52,339 --> 00:11:59,846
Ngaleso sikhathi, mhla ziyi-26 ku-Ephreli 1986, izinhlelo
zokuphepha zagcina zingasebenzi kahle futhi kwenzeka ukujika

129
00:11:59,846 --> 00:12:08,621
okubangelwa igagasi elide okubuthakathaka kakhulu kunalokho
okwakungenzeka ngaphambilini ngaphandle kwezinhlelo zokuphepha.

130
00:12:08,621 --> 00:12:16,499
Amagagasi adlula ngokubheka ngobude emhlabeni ashayisa inhliziyo
ye-reactor eChernobyl eseduze kakhulu namagagasi

131
00:12:16,499 --> 00:12:24,917
adlula ngokubheka ngobude imizuzwana ngaphambi kokuba
kuqhamuke ukuzamazama komhlaba lapho la magagasi efika.

132
00:12:24,917 --> 00:12:31,403
Ingxenye ye-uranium enkabeni ye-reactor yahlukana
ngokushesha, yaphuma ngaphandle kwesakhiwo sesiqukathi

133
00:12:31,403 --> 00:12:35,125
futhi yachitha izinto ezinobuthi bokukhipha imisebe.

134
00:12:35,125 --> 00:12:40,227
Ukungcola kwenyukliya kwasabalala
cishe kuwo wonke umhlaba waseYurophu.

135
00:12:40,227 --> 00:12:46,625
VIII. Ososayensi baseRussia
bayaphikisa indaba esemthethweni yeChernobyl!

136
00:12:46,625 --> 00:12:51,620
Ngisho nangemva kweminyaka engaphezu
kwengu-38, abezindaba abajwayelekile abanikele

137
00:12:51,620 --> 00:12:55,167
kancane ekudaluleni iqiniso ngengozi yaseChernobyl.

138
00:12:55,167 --> 00:13:00,958
Nokho, ngisho nezindaba ezijwayelekile zinyanzeleka
ukuthi ziveze amaqiniso angaphelele ngezikhathi ezithile.

139
00:13:00,958 --> 00:13:09,682
Esinye isibonelo esinjalo yidokhumentari ye-NDR-ARTE
yango-1998 enesihloko esithi: "Isizathu sangempela seChernobyl?"

140
00:13:09,682 --> 00:13:17,202
Njengoba le dokhumentari iqukethe amavidiyo wokuqala ayigugu
ezinsalela zaseChernobyl, angaba negalelo elibalulekile

141
00:13:17,202 --> 00:13:21,917
ekuvezeni iqiniso, manje sizobonisa izingxenye zale dokhumentari.

142
00:13:21,917 --> 00:13:27,467
Ulwazi locwaningo lwangemuva olunikezwe
nguWerner Altnickel luchaza izenzakalo

143
00:13:27,467 --> 00:13:32,667
zangempela eChernobyl ngendlela ekholisayo kakhulu:

144
00:13:36,875 --> 00:13:45,200
umethuli we-ARTE: NgoJulayi 1986, ezinyangeni ezimbili emva
kwentlekele embi kakhulu esiteshini samandla enuzi saseChernobyl,

145
00:13:45,200 --> 00:13:49,750
i-KGB yakhulula uhlu lwemiyalelo eyimfihlo ephezulu.

146
00:13:49,750 --> 00:13:57,208
Phezulu ohlwini kwakuyi: "Isizathu sangempela
sesimo esibi kakhulu akufanele sivezwane nhlobo."

147
00:13:57,208 --> 00:14:00,625
Kodwa indoda eyodwa yayifuna ukwazi iqiniso noma kunjalo.

148
00:14:00,625 --> 00:14:04,458
Ufisikisi wenyukliya uKonstantin Pavlovich Checherov.

149
00:14:04,458 --> 00:14:12,542
Yingakho eqhubeka nokukhuphuka ezinsalela, ngisho nangaphansi
kwe-sarcophagus esezungeze i-reactor engu-4 ebhidliziwe.

150
00:14:12,542 --> 00:14:17,129
Ngokwenza kanjalo, wathola izimpawu
ezingajwayelekile zengozi ezingahambisani

151
00:14:17,129 --> 00:14:21,667
nezincazelo ezaziphethwe umhlaba ngaleso sikhathi.

152
00:14:24,178 --> 00:14:29,070
Checherov, isazi se-fiziksi yenuzi, eMoscow: Sakhuphuka sangena
eshalofini ye-reactor, sahamba ngokuhogela

153
00:14:29,070 --> 00:14:33,908
sangena egumbini lokulawula eliphezulu
kwe-reactor, ngisho nangamagumbi angaphansi kwe-reactor.

154
00:14:33,908 --> 00:14:43,483
Sathatha izithombe namavidiyo, saqoqa amakhulu
amasampula, futhi ngingathi senza izinkulungwane zemilinganiso.

155
00:14:43,483 --> 00:14:49,458
Kwathi-ke kuphela lapho saqala kancane kancane
ukuqaphela ukuthi empeleni kwenzekeni eBlock 4.

156
00:14:49,458 --> 00:14:54,808
Futhi ngokuzumayo kwacaca kithi ukuthi
izincazelo ezisemthethweni zango-1986

157
00:14:54,808 --> 00:14:59,583
azihambisani nhlobo nalokho esasi kubona phambi kwethu.

158
00:14:59,583 --> 00:15:05,558
Umethuli we-ARTE: Ngasikhathi sinye, ngoJulayi 1986,
i-KGB yanikeza abezepolitiki abaphezulu nabasebenzi

159
00:15:05,558 --> 00:15:11,190
bakahulumeni uhlu oluyimfihlo olunezimiyalelo ezicacile.

160
00:15:11,190 --> 00:15:18,198
Checherov: Lolu hlu lwenziwa ngempela ngendlela
engaqondakali, kalula nje yi-sevisi eyimfihlo, i-KGB.

161
00:15:18,198 --> 00:15:21,667
Lokho kwakungajwayelekile. Isinqumo sezepolitiki.

162
00:15:21,667 --> 00:15:26,792
Uhlu lwashicilelwa futhi bonke
abasebenzi bezokuphatha kwadingeka balulandele.

163
00:15:28,398 --> 00:15:35,792
Into 1 ohlwini: "Yonke imininingwane eveza
izimbangela zangempela zengozi ye-reactor iyimfihlo eqinile."

164
00:15:35,792 --> 00:15:41,375
Ngakho-ke zonke izitatimende ezisemthethweni zazingenqiniso
ekugcineni, ngoba zazingenasimfihlo. Kuyamangaza kakhulu.

165
00:15:41,375 --> 00:15:45,308
Umethuli we-ARTE: ...isitshalo samandla
enuzi saseChernobyl sakhiwa endaweni

166
00:15:45,308 --> 00:15:49,395
eyayivame ukubhekwa njengezinzile ngokwezomhlaba.

167
00:15:51,275 --> 00:15:56,577
Feliks Aptekajew, isazi sezizimemezo, e-Ukraine: Abaphikisi
bomqondo wokuthi kwenzeka izizimemezo bathi izizimemezo

168
00:15:56,577 --> 00:16:02,635
ngeke zenzeke lapha ngoba, ngenxa yesakhiwo sepuleti le-geoloji
elidala kangaka kule ndawo, izizimemezo azikaze zenzeke.

169
00:16:02,635 --> 00:16:07,561
Umethuli we-ARTE: Isiteshi se-seismology empeleni siqophe
kuphela ukuzamazama okuncane kwasendaweni. Umethuli we-ARTE:

170
00:16:07,561 --> 00:16:13,514
1990: Idokhumenti evela eKiev iqukethe izitatimende
zabafakazi bamehlo ezingama-20, imibiko yabasebenzi

171
00:16:13,514 --> 00:16:16,750
besiteshi samandla ababebambe umsebenzi ngalobo busuku.

172
00:16:16,750 --> 00:16:21,667
Bafakazela bathi: "Umhlaba
wathuthumela ngaphambi kokuba ingozi yenzeke."

173
00:16:21,667 --> 00:16:27,990
Ukuqhuma komhlaba ngobukhulu obungu-2, okutholwe
ngabacwaningi bezizindla zomhlaba futhi kwaqinisekiswa abafakazi

174
00:16:27,990 --> 00:16:31,958
abaningi, kwenzeka imizuzwana nje ngaphambi kwenhlekelele.

175
00:16:31,958 --> 00:16:37,000
Idokhumentari ye-NDR-ARTE ayiniki impendulo
eyanelisayo kulesi sigameko esishukumisayo.

176
00:16:37,000 --> 00:16:42,333
Nokho, izincazelo zikaLieutenant Colonel
Bearden manje zinikeza incazelo eqinisekile.

177
00:16:42,333 --> 00:16:49,221
Ngenxa yezimo zomhlaba, lokhu akwenzeki ukuthi kube
ukuzamazama komhlaba kwemvelo, kodwa kwabangelwa ukusetshenziswa

178
00:16:49,221 --> 00:16:52,750
kwezikhali zikagesi eziyimfihlo ezichazwe ngenhla!

179
00:16:52,750 --> 00:16:59,122
Yashukumiselwa ngesikhathi izinyathelo zokuphepha
zihluleka, kwabangela ukuthi inani elikhulu lamandla

180
00:16:59,122 --> 00:17:03,158
asele likhishwe ngokuzumayo nangokungalawuleki emhlabeni.

181
00:17:03,158 --> 00:17:08,668
Emizuzwini nje embalwa kamuva,
kwavuka ukuqhuma esitsheni samandla enuzi.

182
00:17:08,668 --> 00:17:12,791
Nokho, umbono odalwe yidokhumentari ye-Arte
wokuthi ukuzamazama komhlaba kungase

183
00:17:12,791 --> 00:17:16,125
kwabangela le nhlekelele, ngokucacile awuyona iqiniso.

184
00:17:16,125 --> 00:17:22,883
Ososayensi baseJalimane banikeze ubufakazi besayensi ocwaningweni
lwesitshalo samandla enuzi i-BIBLIS-B bokuthi

185
00:17:22,883 --> 00:17:28,869
kuthatha okungenani cishe imizuzu engama-30
ukuze kwenzeke ukuncibilika kwenuzi ye-uranium.

186
00:17:28,869 --> 00:17:36,735
Yingakho-ke idokhumentari ye-Arte ekugcineni ingachazwa kuphela
ngamazwi kaTom Bearden athi ingozi yenuzi

187
00:17:36,735 --> 00:17:46,945
yaseChernobyl yabangelwa ukushintshana kwezishaywa ngamandla
kagesi we-scalar phakathi kwe-KGB yaseSoviet Union ne-USA.

188
00:17:46,945 --> 00:17:52,365
ARTE: Umethuli: Kodwa lezi
zitatimende ezithakazelisayo azizange zinake:

189
00:17:52,365 --> 00:17:55,245
Checherov: Ngizwe umsindo
omkhulu; itshe le-slab liwile ophahleni.

190
00:17:55,245 --> 00:18:01,925
Phansi kwashukuma, izibani
zacima, kwavuleka izibani zokuphuthuma.

191
00:18:01,925 --> 00:18:05,845
. Ngembobo ophahleni, ngabona ukukhanya
okuncane, hhayi umlilo, okuthile okuhlukile.

192
00:18:05,845 --> 00:18:10,437
Odonga egumbini lokulawula zaqala ukuzamazama,
kanti nophahla nomhlabathi nazo zaqala ukuzamazama.

193
00:18:10,437 --> 00:18:13,445
Emva kwemizuzwana embalwa, kwavuka ukuqhuma kwesibili.

194
00:18:13,445 --> 00:18:17,165
Kancane buthaka, kodwa kwakumangaza
ukuthi konke kwahlakazeka kanjani.

195
00:18:17,165 --> 00:18:23,005
Ukukhanya okunemibala okudubule kwaqondela phezulu
kufika ebude obuyizinkulungwane eziyikhulu zemitha.

196
00:18:24,525 --> 00:18:29,185
Umethuli we-ARTE: Izitatimende zabafakazi ngamehlo
nemiphumela kaChecherov zenza into eyodwa icace:

197
00:18:29,185 --> 00:18:36,625
Incazelo eyashicilelwa
iziphathimandla zaseSoviet ngo-1986 yayingalungile.

198
00:18:36,625 --> 00:18:41,105
Kuphindaphindwa, kwenziwa izibonelo ezimangalisayo ngokuphelele.

199
00:18:44,638 --> 00:18:49,301
Checherov: Ngakho-ke, isibonelo, bekulindelwe ukuthi ingubo
ye-graphite kanye nesisekelo se-reactor kuhlale kungaphazamiseki

200
00:18:49,301 --> 00:18:54,570
– kodwa akwenzeki lutho olunjalo; kwakukhona nje imbobo enkulu.

201
00:18:54,570 --> 00:19:00,954
Kwakucatshangwa ukuthi isiqukathi sokuphepha kwezinto eziphilayo
esiyindilinga esizungeze i-reactor sasibhidliziwe noma

202
00:19:00,954 --> 00:19:04,333
okungenani senakekile kakhulu – kodwa nalokho kwakungalungile.

203
00:19:04,333 --> 00:19:08,776
Kwakusondele ekupheleleni, kwakunokulimala okuncane kuphela.

204
00:19:11,748 --> 00:19:20,962
Ingxenye enkulu yomphezulu waso, ikakhulukazi
ngaphakathi, yayisagcina upende wayo ungonakali.

205
00:19:20,962 --> 00:19:25,804
Werner Altnickel: Konke kwenzeka kungakapheli
imizuzwana. Lapho ukufakwa kwamandla e-EMP

206
00:19:25,804 --> 00:19:29,023
kwavusa ngokuzumayo i-uranium futhi kwayikhupha.

207
00:19:29,023 --> 00:19:36,000
Ekushwabaneni okuvamile, bekuzoba kancane kakhulu
futhi upende esitsheni ngempela ubengazoshisa uphume.

208
00:19:36,000 --> 00:19:42,528
Kwenzeka ngokushesha kangangokuba i-inertia yokushisa
yendlela yokugcina ukuphepha kwezinto eziphilayo mhlawumbe

209
00:19:42,528 --> 00:19:45,792
yavikela ngisho nepende ngaphakathi kwayo ekutshisweni.

210
00:19:45,792 --> 00:19:54,167
Checherov: Babebelethele ukuqhuma emgudwini we-reactor
okwakuzohlukanisa yonke into – kodwa akukho okwahlukaniswa.

211
00:19:55,783 --> 00:20:02,750
Ngale njongo, izisekelo eziningi ezazisetshenziselwa ukuzinza
ikhava ye-graphite zazincibilikile futhi zashiswa zanyamalala.

212
00:20:04,303 --> 00:20:09,424
Futhi lapho ubheka ngokucophelela lezi ziqephu
ezinyibilikisiwe, kwacaca ukuthi bekukhona

213
00:20:09,424 --> 00:20:13,458
umphumela wokushisa ongajwayelekile osebenza lapha.

214
00:20:13,458 --> 00:20:19,243
Njengokuba kuvela etotshini lokushisela eyayishise amapayipi.

215
00:20:19,243 --> 00:20:27,291
Yebo, amapayipi abukeka sengathi asikiwe
ngumshini wokushisela othile noma ithoshi yeplasma.

216
00:20:30,680 --> 00:20:38,835
Werner Altnickel Amapayipi, abonakala sengathi abhubhile ngenxa
yetotshi yeplasma, angachazwa ngokuphelele kuphela

217
00:20:38,835 --> 00:20:47,042
yi-plasma eyakhiwe, ngamandla amakhulu kakhulu kagesi we-scalar
awasavinjwa izinhlelo zokuphepha zomhlaba ezihlulekile.

218
00:20:47,042 --> 00:20:48,583
Umethuli we-ARTE: 1:23:35: Ukuqhuma komhlaba kuqala.

219
00:20:48,583 --> 00:20:51,500
Umsindo omkhulu wokuduma futhi i-Block 4 iyashukuma.

220
00:20:51,500 --> 00:21:02,083
1:23:40: Umqashwa ophethe uyabona ukuzamazama futhi
acindezela iswishi yezimo eziphuthumayo. Ukuzamazama kuyanda.

221
00:21:02,083 --> 00:21:06,492
Ushaywa wokuqala onamandla ubangela ukuthi
izisekelo eziqondile zishukume zibuyele phambili nangemuva.

222
00:21:06,492 --> 00:21:09,417
Amatayili ophahleni awehla
phansi. Futhi, ukukhazimula kokukhanya.

223
00:21:09,417 --> 00:21:13,000
Amawindi ayaphuka egumbini lemishini.

224
00:21:13,000 --> 00:21:18,000
Ukushatazela okunamandla futhi i-reactor idubula.

225
00:21:21,092 --> 00:21:23,538
uVladimir Strachov, i-Institute of
Geophysics, eMoscow: Kodwa kunesithiyo esisodwa:

226
00:21:23,538 --> 00:21:28,778
Ngokwehlelo likaChecherov, isimo ku-reactor bekumele
sibe sibi kakhulu kungakapheli imizuzwana engu-15

227
00:21:28,778 --> 00:21:32,375
kuya kwengu-20 ukuze kufinyelele ezingeni lokuqhuma.

228
00:21:32,375 --> 00:21:34,583
Checherov: Ibhulokhi 4 iveza isithombe esilandelayo:

229
00:21:34,583 --> 00:21:41,583
Insimbi eyanyibilikayo yageleza phansi, yathintana
nesithiyo, yaphakama yaze yaba yisimo esifana negilebhisi.

230
00:21:41,583 --> 00:21:47,560
Ungakusabona namuhla, futhi nakanjani sayiqopha.

231
00:21:47,560 --> 00:21:54,292
Kungenzeka ukuthi insimbi eyanyibilikayo
yageleza ngesivinini cishe sama-5 m/s.

232
00:21:54,292 --> 00:21:56,667
Ngakho-ke hhayi kancane noma okujiyile.

233
00:21:56,667 --> 00:21:59,333
Amamitha amahlanu ngomzuzwana, lokho kushesha kakhulu.

234
00:21:59,333 --> 00:22:04,292
Insimbi eyanyibilikayo yahamba ibanga
elingafika kumamitha angama-50 ukusuka ku-reactor.

235
00:22:04,292 --> 00:22:10,250
Insimbi yageleza cishe imizuzwana eyishumi. Bese yaba lula.

236
00:22:10,250 --> 00:22:14,415
Kaningi bekusimweni esiqondile,
okungukuthi ngenkathi kwakugeleza phansi.

237
00:22:14,415 --> 00:22:19,667
Ngakho bekungekho ngisho nesikhathi esanele
sokuba kugeleze phansi futhi kuqine lapho.

238
00:22:25,167 --> 00:22:30,792
W. Strachow: Okwengeziwe kulokhu ithi abantu
babegibela bejikeleza ku-reactor eyonakele.

239
00:22:30,792 --> 00:22:36,565
Impela kwakucatshangwa ukuthi amandla ekhaza khona
kumele abe makhulu kakhulu, ngoba impahla enobuthi

240
00:22:36,565 --> 00:22:41,152
bekhaza yayiphuma e-reactor yabe isihamba yaya khona.

241
00:22:42,784 --> 00:22:47,417
Manje sekubonakala ukuthi imisebe khona ayinamandla kangako.

242
00:22:47,417 --> 00:22:53,542
Impela, abantu bagqoke izingubo zokuzivikela
ukuze bahambe ohambweni lokuya ezinsalela ze-reactor.

243
00:22:53,542 --> 00:22:57,762
Kodwa kuyamangaza kakhulu ukuthi akekho kubo ofileyo.

244
00:22:57,762 --> 00:23:01,917
Kubonakala sengathi akekho noyedwa owake wagula kakhulu.

245
00:23:05,750 --> 00:23:07,667
Kuyathakazelisa.

246
00:23:07,667 --> 00:23:13,958
Kubonakala sengathi cishe akukho nto enomsakazo
evela ku-reactor eyangena ngaphakathi kwesakhiwo.

247
00:23:13,958 --> 00:23:16,582
Ngisho nase kuweni okungenamkhawulo phansi.

248
00:23:16,582 --> 00:23:19,356
Konke kwenzeke ngokushesha kakhulu.

249
00:23:19,356 --> 00:23:26,758
Inothi elivela kuWerner Altnickel: Ukugeleza okusheshayo
okungahlali isikhathi eside nokuqina ngokuzumayo kokuncibilika

250
00:23:26,758 --> 00:23:33,228
okuchazwe ngenhla kunengqondo uma umuntu eqaphela ukuthi
ukufakwa kwamandla e-EMP angaphandle ku-uranium

251
00:23:33,228 --> 00:23:37,792
kwakunamandla kakhulu futhi kwahlala imizuzwana embalwa kuphela.

252
00:23:37,792 --> 00:23:46,530
Lokhu kusho: ukuvuselelwa okunamandla nokushesha kwezinhliziyo
zamathomu e-uranium, nokuncibilika okushisayo okuncane okuhamba

253
00:23:46,530 --> 00:23:53,812
ngesivinini esikhulu, nokuqina ngokushesha phakathi
kohambo lapho amandla e-EMP adalwe ephuka khona futhi

254
00:23:53,812 --> 00:23:58,592
umlilo kagesi ogcwele amandla avela ngaphandle ucishiwe.

255
00:23:58,592 --> 00:24:04,554
Ngokwezinhlu ezisemthethweni ze-KGB,
kuthiwa kuphela u-4% kokuqukethwe kwe-reactor

256
00:24:04,554 --> 00:24:08,350
okwaphunyuka, kanti u-96% kusasele ezinsalela.

257
00:24:08,350 --> 00:24:14,752
Eqinisweni, kungenzeka ukuthi kunjalo ngokuphambene. Cishe
yonke into yaphuma, kanti i-reactor isicishe ingenalutho.

258
00:24:14,752 --> 00:24:16,820
Lokhu futhi kuqinisekiswe ngososayensi.

259
00:24:16,820 --> 00:24:25,431
Izinto ezinyibilikile ezaphuma zaphuma zaba shisa kakhulu
isikhashana ngaphansi kwesitsha se-reactor kumele ukuthi

260
00:24:25,431 --> 00:24:30,392
zaziyinsimbi yokumboza, isibonelo i-zirconium ye-uranium.

261
00:24:30,392 --> 00:24:38,583
I-uranium, evuselelwe ngamandla angaphandle,
yadutshulwa phezulu emoyeni ovulekile njengomkhovu wekanoni.

262
00:24:38,583 --> 00:24:44,629
Ngenxa yokuthi cishe akukho i-uranium esebenzayo
eyaphuma phansi futhi cishe akukho mwaranzi

263
00:24:44,629 --> 00:24:48,375
eyayilinganiseka, abantu bakwazi ukwehla phansi bengafa.

264
00:24:48,375 --> 00:24:56,638
Lapho amaSoviet eqaphela ukuthi isikhungo sabo sasidutshulwa
– ngakolunye uhlangothi kwabakwaMelika – basakwazi ukuguqula

265
00:24:56,638 --> 00:25:00,667
leyo mandla eyayibuyiselwa emhlabathini amahora angama-24.

266
00:25:00,667 --> 00:25:05,936
Kodwa ngemva kwamahora angama-24, lezi zinhlelo
eziqinile kakhulu zokuzinza ezinezindawo zokugcina

267
00:25:05,936 --> 00:25:08,625
zihlulekile ukubamba le miganga emikhulu kangaka.

268
00:25:08,625 --> 00:25:16,745
Futhi uma ucabanga ukuthi kwaphuma kuphela ingxenye esele, yize
babezihambisile amahora angama-24, bakwazi ukudubula isitshalo

269
00:25:16,745 --> 00:25:23,189
samandla enuzi, ungacabanga ukuthi bekungaba kanjani uma,
isibonelo, bengenaso leso simiso sokubamba

270
00:25:23,189 --> 00:25:28,667
– okusho uhlelo lokudlulisela phansi
ukuze kugcinwe wonke amandla, olwabe selibuya.

271
00:25:28,667 --> 00:25:30,417
Bese bonke babezodubula.

272
00:25:30,417 --> 00:25:37,397
IX. Ukubaluleka kokuvezwa kweChernobyl
ngokubheka isimo somhlaba esishaqisayo samanje

273
00:25:37,397 --> 00:25:42,173
Izikhali ezinkulu ezingaphezulu kwe-scalar ezichazwe
zithuthukiswe kakhulu amasosha nezinsizakalo

274
00:25:42,173 --> 00:25:48,507
ezimfihlo kusukela enhlekeleleni yaseChernobyl cishe
iminyaka engu-40 edlule, ngakho-ke manje ziyingozi kakhulu.

275
00:25:48,507 --> 00:25:53,162
Lokhu okwembulwe eChernobyl ngaleyo ndlela
kuvusa imibuzo eminingi ebucayi, ikakhulukazi

276
00:25:53,162 --> 00:25:56,763
ngenxa yesimo somhlaba esishaqisayo samanje:

277
00:25:56,763 --> 00:26:05,808
1. Ingabe izinguquko zesimo sezulu zamanje nezimo zezulu ezifana
nokoma okukhulu, izikhukhula, izivunguvungu ngisho nokuzamazama

278
00:26:05,808 --> 00:26:12,097
komhlaba, njll., njengoba kuqinisekisiwe
eNqubomgomeni ye-UN-ENMOD, zihlobene ngqo nalezi

279
00:26:12,097 --> 00:26:16,995
zinhlelo zamasistimu ezikhali ezinkulu ezimfihlo zempi?

280
00:26:16,995 --> 00:26:25,823
2. Ingabe ukwesaba okwamanje nge-CO2 kuwuhlelo nje
lokudonsa ukunaka oluhlelwe umhlaba wonke ukuze lezi zinhlelo

281
00:26:25,823 --> 00:26:31,235
zezikhali zezulu ziqhubeke zisetshenziswa zingabonwa yiluntu?

282
00:26:31,235 --> 00:26:37,083
3. Ingabe iziteshi zamandla enuzi ziyibhomu
elibala isikhathi ngoba zingahlaselwa noma

283
00:26:37,083 --> 00:26:41,539
kunini yilezi zinhlelo zezikhali eziyimfihlo?

284
00:26:41,539 --> 00:26:47,084
4. Njengoba izindawo eziyingozi zokungezwani emhlabeni jikelele
ziya ngokuya zanda, ingabe lezi

285
00:26:47,084 --> 00:26:53,911
zobuchwepheshe zezikhali eziyimfihlo zibeka insongo
enkulu kakhulu kunaleyo yezikhali zenuzi?

286
00:26:53,911 --> 00:26:59,523
Babukeli abathandekayo, Isikhathi
sokukhanyiselwa ngabantu abathanda iqiniso sesifikile!

287
00:26:59,523 --> 00:27:04,195
Ngakho-ke, sicela usize ukwenza lolu hlelo
lwemibhalo lwaziwe nganoma iyiphi indlela engaba khona.

288
00:27:04,195 --> 00:27:09,393
Yabelana ngale vidiyo ekhuthaza ukucabanga
ezinkundleni zokuxhumana ezifana ne-Facebook, TikTok,

289
00:27:09,393 --> 00:27:13,071
Twitter, Telegram, Instagram, noma ngisho nge-imeyili.

290
00:27:13,071 --> 00:27:21,596
Siphinde sinikeze izingcaphuno ezimfushane zohlelo ongazilanda
ebhokisini lethu lolwazi oluhlaza okwesibhakabhaka ku-www.kla.tv.

291
00:27:21,596 --> 00:27:27,400
Kuphela ngokusabalalisa kwenu okusebenzayo
lapho abasolwa abasasebenzisa lezi zikhali

292
00:27:27,400 --> 00:27:30,951
ngokuyimfihlo nangaphandle kokubonwa bangavinjelwa!

