WEBVTT

00:00.180 --> 00:06.980
Werner Altnickel, unjiniyela omkhulu wethelevishini
osebenza ngokuzimela kusukela ngo-1974, ungumamukeli womklomelo

00:06.980 --> 00:10.910
we-EUROSOLAR ka-1997 kanye neminye imiklomelo yezemvelo.

00:10.910 --> 00:18.833
U-Altnickel wabhekana kabanzi nengozi
yenuzi yaseChernobyl yango-26 Ephreli 1986.

00:18.833 --> 00:22.956
I-Kla.TV isakaza idokhumentari kaWerner Altnickel namuhla.

00:22.956 --> 00:28.703
Kuyo, uqinisekisa ngokugcwele ukuthi ingozi
yaseChernobyl ayinakuba "ingozi" ngempela!

00:28.703 --> 00:33.375
Lolu bhuku lwemibhalo alukhulumi nje ngokuhlaziywa komlando.

00:33.375 --> 00:41.210
Amasistimu ezikhali asetshenziswa ngaleso sikhathi abeka
insongo enkulu kithi esimweni somhlaba esishubile njengamanje.

00:41.210 --> 00:46.250
I. Izitatimende eziphikisanayo zikaProfesa Dr. Edmund Lengfelder

00:46.250 --> 00:53.226
Ngesikhathi ecwaninga, uWerner Altnickel wathola indatshana
kaMartin Ebner ebhalwe ngomhla ka-31 Agasti 2003 mayelana nohambo

00:53.226 --> 00:58.639
nabalobi bezindaba endaweni evinjiwe yesitshalo
samandla enuzi saseChernobyl noProfesa Dr. Edmund

00:58.639 --> 01:01.708
Lengfelder wase-Otto Hug Radiation Institute eMunich.

01:01.708 --> 01:07.375
Sithatha amazwana embikweni othi "Ukuhamba ezweni nge-Geiger
counter" kaMartin Ebner osukwe ngomhlaka 31 Agasti 2003:

01:07.375 --> 01:12.507
Futhi yini lezo zithumuli ezinkulu ezingakaze
zibonakale kunoma yiziphi izithombe zaseChernobyl, kodwa

01:12.507 --> 01:16.125
manje zingabonakala ngamehlo ngqo ngaphezulu kwePripyat?

01:16.125 --> 01:22.808
Incazelo kaLengfelder: Lena impendulo engakagcwaliswa ephendula
uhlelo lwase-US olubizwa ngokuthi "Star Wars",

01:22.808 --> 01:29.042
okuwukwakha izindonga ze-antenna eziphakeme
ngamamitha angu-150 nezinde ngamamitha angu-600.

01:29.042 --> 01:35.273
Kweshumi kwalawa kwakumele zibekwe zenze
isiyingi esinobubanzi obungu-35 km ukuze

01:35.273 --> 01:38.958
kuthunyelwe imisebe enamaza aphezulu e-ionosphere.

01:38.958 --> 01:43.606
Isitshalo samandla enuzi eChernobyl
sasihloselwe ukuhlinzeka ngamandla amakhulu

01:43.606 --> 01:47.417
kakhulu, kwakuhlelwe amabhulokhi ayi-16 we-reactor.

01:47.417 --> 01:50.725
"Bekuzosebenza," uLengfelder uqinisekile.

01:50.725 --> 01:58.817
I-Chernobyl ayizange inikeze kuphela i-plutonium yamabhomu enuzi,
kodwa yona uqobo yayiyingxenye yesibhamu esikhulu kakhulu.

01:58.817 --> 02:03.792
II. Ukuthuthukiswa kwesikhali
esinamandla kakhulu sezempi eSoviet Union

02:03.792 --> 02:07.583
Ubuchwepheshe obusha bamaRashiya baziwa ngokuthi "Woodpecker".

02:07.583 --> 02:12.944
Igama elithi "woodpecker" livela emsindo
wokuphazamiseka kwe-radio ofana nokushaya kwewudi, owatholakala

02:12.944 --> 02:16.125
okokuqala ngabasebenzisi be-radio abangochwepheshe.

02:16.125 --> 02:26.500
Ngo-1957, ucwaningo ngaleli sikhali esikhulu se-scalar
samasosha e-USSR yangaphambilini laholela enhlekeleleni enkulu.

02:26.500 --> 02:33.125
Eduze neKyshtym, eduze neMayak, kwakukhona
isikhungo socwaningo lwezempi senuzi esiyimfihlo.

02:33.125 --> 02:40.458
Lesi senzo senhlekelele sabangela amazinga omsakazo
esifundeni ayephindwe kashumi amakhulu kunalawo aseChernobyl!

02:40.458 --> 02:46.208
OwayenguLieutenant Colonel we-US Army
uTom Bearden wayengumhlaziyi ePentagon.

02:46.208 --> 02:50.542
Wayenguchwepheshe odumile wezobuchwepheshe
be-scalar futhi wakhulula incwadi ngesiJalimane ebizwa

02:50.542 --> 02:53.625
ngokuthi "Skalartechnolgie" (Ubuchwepheshe be-Scalar).

02:53.625 --> 02:57.225
Uchaza le nhlekelele kanje:

02:57.225 --> 03:03.481
"AmaSoviethi bakhiqize ukugeleza kwamandla
okweqile ekuhlulekeni kwabo kokuqala eKyshtym."

03:03.481 --> 03:09.385
Lokhu kubangele ukuqhuma kwenyukliya
esikhungweni sokugcina imfucuza yenyukliya esiseduze!

03:09.385 --> 03:15.322
Ukungcola okubangelwa ukukhishwa kwezinto
eziyingozi zomhlaza kugcolise indawo ecishe ibe ngu-1,200

03:15.322 --> 03:18.525
km², okusahlala kugcolile kakhulu kuze kube namuhla.

03:18.525 --> 03:24.638
Bengingazi futhi ukuthi amaSovieti afake amadivayisi
okuphepha kuwo wonke ama-transmitter abo e-scalar ukuze avikele

03:24.638 --> 03:28.607
ezimeni eziphuthumayo ezifana naleyo eyenzeka eKyshtym kamuva.

03:28.607 --> 03:34.153
Lezi zinhlelo zokuphepha zakhelwe ukusabalalisa amandla
kancane nangokuphepha emhlabathini ngokuhamba

03:34.153 --> 03:39.667
kwesikhathi eside uma kwenzeka umjikelezo omfishane kumasakazi.

03:39.667 --> 03:43.699
Encwadini yakhe ethi "FER DE LANCE", uBearden uyaqhubeka echaza:

03:43.699 --> 03:49.792
Izikhali ezintsha ezinamandla kakhulu zathuthukiswa,
zakhiqizwa futhi zasetshenziswa ngaphansi kokuqondiswa kwe-KGB.

03:49.792 --> 03:56.458
Njengoba zaziyimfihlo ephezulu, azizange
zinikezwe ibutho laseRussia elijwayelekile!

03:56.458 --> 04:02.696
Ngo-1960, owayenguNdunankulu weSoviet Union,
uNikita Khrushchev, wenza lesi sitatimende elilandelayo

04:02.696 --> 04:06.358
kuPresidium mayelana nezikhali zesikali zangomuso:

04:06.358 --> 04:11.328
"Sinesikhali esisha – ephothifoliyeni
yezingcweti zethu zesayensi, ngokuthi."

04:11.328 --> 04:19.178
Inamandla kangangokuthi, uma isetshenziswa
ngaphandle kwemikhawulo, izobhubhisa yonke impilo emhlabeni.

04:19.178 --> 04:23.306
III. Isikhali esinamandla kakhulu
sobutho singalawula isimo sezulu!

04:23.306 --> 04:32.598
Kusukela ngo-1962, owayenguMongameli wase-US uLyndon B. Johnson
wathi, "Noma ubani olawula isimo sezulu uzolawula umhlaba."

04:32.598 --> 04:39.089
IPhalamende laseYurophu liphinde liqinisekise ukuba khona kwalezi
zikhali zezulu eziyingozi embikweni

04:39.089 --> 04:47.466
oshicilelwe ngomhlaka 14 Januwari 1999 othi "HAARP
– Uhlelo lwezikhali oluguqula isimo sezulu"!

04:47.466 --> 04:51.583
IV. Imizamo yokulawula isikhali esinamandla kakhulu somkhosi

04:51.583 --> 04:59.167
Ngo-1976/77, kwamukelwa iSivumelwano se-UN-ENMOD
ukuvimbela ukusetshenziswa kwezinhlelo zokulwa ezemvelo.

04:59.167 --> 05:04.250
Nansi ingcaphuno evela ku-"ENMOD Convention", Isihlomelo 2:

05:04.250 --> 05:11.998
"Izibonelo ezilandelayo ziveza amathuba
angadalwa ngokusebenzisa amasu wokulawula imvelo:"

05:11.998 --> 05:19.086
Ukuqhuma komhlaba, ama-tsunami, ukuphazamiseka kokulingana
kwemvelo kwesifunda, izinguquko ezindleleni zezulu (amafu,

05:19.086 --> 05:24.539
imvula, iziphepho namatornado), izinguquko
ezindleleni zezimo zezulu nezigele zezilwandle,

05:24.539 --> 05:28.625
izinguquko esimweni segwebu le-ozoni ne-ionosphere.

05:28.625 --> 05:34.856
OwayenguNgqongqoshe Wezokuvikela wase-US, uDkt William Cohen,
waqinisekisa ukuba khona kwalezi zikhali

05:34.856 --> 05:42.161
zokubhubhisa okukhulu ngomhlaka 28 Ephreli 1997
emhlanganweni wokulwa nobugebengu bokwesabisa e-Athene:

05:42.161 --> 05:49.126
"Abanye ngisho benza uhlobo lokuhlasela kwemvelo,
beshintsha isimo sezulu, bedala ukuqhuma komhlaba, bevula

05:49.126 --> 05:53.371
izintaba-mlilo ngokusebenzisa amagagasi kagesi-magnethi."

05:53.371 --> 05:59.641
Kuyiqiniso, yingakho kumele siqinise
imizamo yethu yokulwa nobuphekula!

05:59.641 --> 06:05.137
V. Umlando oyimfihlo kakhulu ngengozi ye-reactor yaseChernobyl

06:05.137 --> 06:10.339
uLieutenant Colonel Bearden wabhala encwadini yakhe ethi "FER DE
LANCE", eyashicilelwa ngokushicilelwa kwayo

06:10.339 --> 06:15.841
kwesibili ngo-2002, ukuthi wayebambe iqhaza ngqo
enhlekeleleni yesitshalo samandla enuzi ngasikhathi sinye!

06:15.841 --> 06:22.350
Ngokombono wempi waseMelika, uchaza
ngokuningiliziwe kakhulu kule ncwadi ubuchwepheshe bokulwa

06:22.350 --> 06:26.361
kagesi obungalingani obabangele ingozi yenyukliya.

06:26.361 --> 06:31.641
Siphinda lapha izingcaphuno ezisuka
encwadini yakhe eziqala ekhasini 129:

06:31.641 --> 06:40.049
Ngo-Ephreli 1986, abathumeli be-interferometer be-KGB baqala
ukuqoqa amandla kagesi kanye nezindunduma,

06:40.049 --> 06:49.041
awagqugquzelwa kakhulu emaceleni eSan Andreas Fault,
edlula eLos Angeles futhi ifinyelela eSan Francisco.

06:49.041 --> 06:54.482
Basebenzisa ingaphakathi lamabhimu
e-Woodpecker njengezindlela ezinkulu kakhulu zokuhamba

06:54.482 --> 06:57.641
kwamagagasi abo obude kanye ne-interferometry.

06:57.641 --> 07:00.849
Kwasetshenziswa izindlela zomisa ezimbili ngamaSoviet.

07:00.849 --> 07:06.887
Omunye wehla evela enyakatho edlula esifundeni sePole Yenyakatho
nezintaba zamakhefu ukuze afinyelele endaweni eqondiwe

07:06.887 --> 07:10.486
– omunye wavela empumalanga waze wafika endaweni eqondiwe.

07:10.486 --> 07:18.036
AmaSoviet adale ukuzamazama komhlaba okukhulu kakhulu – empeleni,
bakhiqiza uchungechunge lonke lokuzamazama okunjalo kuwo wonke

07:18.036 --> 07:22.754
umonakalo weSan Andreas Fault,
kunezizamazama eziqinile ezalandela ngemva kokuba

07:22.754 --> 07:26.310
ukuzamazama okuyinhloko kudale ukonakala okukhulu.

07:26.310 --> 07:36.528
Ngamafuphi: balungiselele "ukuzamazama komhlaba okukhulu okukodwa"
abantu bonke abebekulindele futhi bekwesaba isikhathi eside.

07:36.528 --> 07:41.261
VI. Impendulo yase-US ekuhlaselweni yi-Russian Woodpecker

07:41.261 --> 07:45.741
Siyaqhubeka nokucaphuna encwadini kaTom Bearden:

07:45.741 --> 07:48.698
"Iqembu elizimele lingithinte."

07:48.698 --> 07:56.130
Bathi bangakwazi ukuvala omunye wama-transmitter ngokudala
i-pulse enamandla, enkulu kakhulu ye-signal

07:56.130 --> 08:03.500
ephindwe ngokuhambisana kwe-phase, ezobuya
ngqo ku-transmitter bese iyitshisa ngokuphelele.

08:03.500 --> 08:09.482
Eqinisweni, kwabonakala sengathi yonke
i-"Andreas Graben Zone" yayizovuselelwa kuyo yonke

08:09.482 --> 08:13.750
ubude bayo ngokufakwa kwamandla adlula umthamo.

08:13.750 --> 08:19.749
Kulesi simo, ukuqaliswa kokuzamazama komhlaba
okwabekwa eCalifornia kwakusanda kuqala

08:19.749 --> 08:24.042
futhi kwakukhulu ngokungakaze kubonwe okufanayo.

08:24.042 --> 08:33.615
Uma lo mcimbi noma le micimbi ingenzeka, ukulahlekelwa
kwempilo yamaMelika nezimpahla zabo bekungaba mkhulu kakhulu.

08:33.615 --> 08:36.145
"Isici esiphezulu sengcuphe"

08:36.145 --> 08:42.467
Umbuzo owabekwa kimi yiqembu wangibeka
esimweni esinzima kakhulu sokwenza izinqumo.

08:42.467 --> 08:48.384
Lezo zimisebe ezinkulu ze-interferometer zaseSoviet,
uma sezimiswe, ziqukethe amandla amakhulu kakhulu

08:48.384 --> 08:52.131
emaza kagesi kanye namaza e-electromagnetic ngokubude.

08:52.131 --> 08:58.584
Uma isithumeli saseSoviet sasingase indawo eseduze nezikhungo
zenuzi futhi sashintshwa saba umjikelezo

08:58.584 --> 09:05.251
omfushane ngokushesha ngenxa yokuncibilika, yonke
imandla eyinqwaba yayogijima ngqo emhlabeni.

09:05.251 --> 09:12.173
Uma kwenzeka ukuhluleka okukhulu komsakazi,
i-pulusi yegagasi elide enamandla amakhulu

09:12.173 --> 09:16.375
kakhulu izosabalala yonke indawo emhlabeni.

09:16.375 --> 09:22.819
Impahla yenuzi yokuqala ethintwe umgqi
izohlukaniswa ngokuzumayo nangokudlulele.

09:22.819 --> 09:29.879
Uma umthumeli ubekwe amakhilomitha ambalwa kuphela ukusuka kwenye
noma eziningi izindawo zokudubula izibhamu ezindizayo

09:29.879 --> 09:37.539
ezidlulela emazweni omhlaba, kungaholela ekuqhumeni okuphelele
kwama-warhead enuzi angu-30 noma angu-40 anamandla e-megaton.

09:37.539 --> 09:39.915
Ngcolile futhi ngcolile kakhulu...

09:39.915 --> 09:45.825
Imfucumfucu eyakhiqizwayo nokungcola kwezinto eziyingozi ngenxa
yokukhanya kwe-radiation kuzoba kukhulu

09:45.825 --> 09:51.555
kakhulu, kusabalala emhlabeni wonke futhi
kungabulala izigidi zabantu eminyakeni ezayo.

09:51.555 --> 09:55.186
Ama-reactor enuzi angaba sengozini efanayo.

09:55.186 --> 10:04.625
Ukuqhekeka okusheshayo kwazo zonke izinto ezingaphuka
kalula kweyodwa kuzodala ukuqhuma okukhulu kakhulu kwenyukliya.

10:04.625 --> 10:07.428
Lokhu kuzobeka isibonelo esisha.

10:07.428 --> 10:12.324
Lokho kwakuyingozi enkulu.

10:12.324 --> 10:15.215
"isici sengcuphe ephansi"

10:15.215 --> 10:22.776
Bengazi ukuthi ngemva kokwehluleka kwabo kusenesikhathi
kwe-transmitter yaseKyshtym, amaSoviet akhiqize ukukhanya kwe-EMP

10:22.776 --> 10:31.000
ngendlela encane kakhulu, futhi lolo khanya lwabangela ukuqhuma
kwenyukliya esikhungweni sokugcina imfucuza yenyukliya esiseduze.

10:31.000 --> 10:37.507
Ngiphinde ngazi ukuthi amaSoviet afake amadivayisi okuphepha
eKyshtym ukuze avikele uma kwenzeka lezi zingaphumeleli

10:37.507 --> 10:41.781
kuzo zonke izidluliseli zabo ze-interferometer ze-scalar.

10:41.781 --> 10:48.545
Uma amadivayisi okuphepha emi esimweni sokushintshana kwemigqa
emfushane okungazelelwe kumthumeli, angakwazi ukugcina "imigqa

10:48.545 --> 10:54.227
yamaza kagesi kwe-EM ngokubude" namandla kagesi
isikhathi eside ngokwanele ukuze adlulise amandla kancane

10:54.227 --> 10:57.660
kancane futhi ngokuphepha emhlabathini esikhathini eside.

10:57.660 --> 11:02.779
Lokho kwakuyisici sengcuphe ephansi.

11:02.779 --> 11:08.417
VII. Isizathu sangempela senhlekelele yaseChernobyl

11:08.417 --> 11:14.811
Encwadini yakhe, uBearden uchaza ngokuningiliziwe
ukuthi ingozi ye-reactor yaqaliswa kanjani empeleni:

11:14.811 --> 11:20.957
Iqembu langibonga, lathi bazongidubula, base bevala ucingo.

11:20.957 --> 11:28.029
Badubula ngomhlaka 25 Ephreli 1986, njengoba bebethembise, futhi
babhubhisa esinye sezidluliseli ze-KGB –

11:28.029 --> 11:35.375
okubonakala ukuthi sasikude ngamakhilomitha
ambalwa ukusuka kuma-reactor enuzi aseChernobyl.

11:35.375 --> 11:42.280
Lapho isikhungo sokudlulisa sichithwa, amadivayisi okuphepha
asebenza, abamba amandla aphezulu okukhipha imisebe futhi

11:42.280 --> 11:48.014
awagcina cishe amahora angu-24 ngokukhulula kancane
kancane futhi kancane kancane amandla amakhulu

11:48.014 --> 11:52.339
okukhipha imisebe emhlabathini – kulo lonke leso sikhathi.

11:52.339 --> 11:59.846
Ngaleso sikhathi, mhla ziyi-26 ku-Ephreli 1986, izinhlelo
zokuphepha zagcina zingasebenzi kahle futhi kwenzeka ukujika

11:59.846 --> 12:08.621
okubangelwa igagasi elide okubuthakathaka kakhulu kunalokho
okwakungenzeka ngaphambilini ngaphandle kwezinhlelo zokuphepha.

12:08.621 --> 12:16.499
Amagagasi adlula ngokubheka ngobude emhlabeni ashayisa inhliziyo
ye-reactor eChernobyl eseduze kakhulu namagagasi

12:16.499 --> 12:24.917
adlula ngokubheka ngobude imizuzwana ngaphambi kokuba
kuqhamuke ukuzamazama komhlaba lapho la magagasi efika.

12:24.917 --> 12:31.403
Ingxenye ye-uranium enkabeni ye-reactor yahlukana
ngokushesha, yaphuma ngaphandle kwesakhiwo sesiqukathi

12:31.403 --> 12:35.125
futhi yachitha izinto ezinobuthi bokukhipha imisebe.

12:35.125 --> 12:40.227
Ukungcola kwenyukliya kwasabalala
cishe kuwo wonke umhlaba waseYurophu.

12:40.227 --> 12:46.625
VIII. Ososayensi baseRussia
bayaphikisa indaba esemthethweni yeChernobyl!

12:46.625 --> 12:51.620
Ngisho nangemva kweminyaka engaphezu
kwengu-38, abezindaba abajwayelekile abanikele

12:51.620 --> 12:55.167
kancane ekudaluleni iqiniso ngengozi yaseChernobyl.

12:55.167 --> 13:00.958
Nokho, ngisho nezindaba ezijwayelekile zinyanzeleka
ukuthi ziveze amaqiniso angaphelele ngezikhathi ezithile.

13:00.958 --> 13:09.682
Esinye isibonelo esinjalo yidokhumentari ye-NDR-ARTE
yango-1998 enesihloko esithi: "Isizathu sangempela seChernobyl?"

13:09.682 --> 13:17.202
Njengoba le dokhumentari iqukethe amavidiyo wokuqala ayigugu
ezinsalela zaseChernobyl, angaba negalelo elibalulekile

13:17.202 --> 13:21.917
ekuvezeni iqiniso, manje sizobonisa izingxenye zale dokhumentari.

13:21.917 --> 13:27.467
Ulwazi locwaningo lwangemuva olunikezwe
nguWerner Altnickel luchaza izenzakalo

13:27.467 --> 13:32.667
zangempela eChernobyl ngendlela ekholisayo kakhulu:

13:36.875 --> 13:45.200
umethuli we-ARTE: NgoJulayi 1986, ezinyangeni ezimbili emva
kwentlekele embi kakhulu esiteshini samandla enuzi saseChernobyl,

13:45.200 --> 13:49.750
i-KGB yakhulula uhlu lwemiyalelo eyimfihlo ephezulu.

13:49.750 --> 13:57.208
Phezulu ohlwini kwakuyi: "Isizathu sangempela
sesimo esibi kakhulu akufanele sivezwane nhlobo."

13:57.208 --> 14:00.625
Kodwa indoda eyodwa yayifuna ukwazi iqiniso noma kunjalo.

14:00.625 --> 14:04.458
Ufisikisi wenyukliya uKonstantin Pavlovich Checherov.

14:04.458 --> 14:12.542
Yingakho eqhubeka nokukhuphuka ezinsalela, ngisho nangaphansi
kwe-sarcophagus esezungeze i-reactor engu-4 ebhidliziwe.

14:12.542 --> 14:17.129
Ngokwenza kanjalo, wathola izimpawu
ezingajwayelekile zengozi ezingahambisani

14:17.129 --> 14:21.667
nezincazelo ezaziphethwe umhlaba ngaleso sikhathi.

14:24.178 --> 14:29.070
Checherov, isazi se-fiziksi yenuzi, eMoscow: Sakhuphuka sangena
eshalofini ye-reactor, sahamba ngokuhogela

14:29.070 --> 14:33.908
sangena egumbini lokulawula eliphezulu
kwe-reactor, ngisho nangamagumbi angaphansi kwe-reactor.

14:33.908 --> 14:43.483
Sathatha izithombe namavidiyo, saqoqa amakhulu
amasampula, futhi ngingathi senza izinkulungwane zemilinganiso.

14:43.483 --> 14:49.458
Kwathi-ke kuphela lapho saqala kancane kancane
ukuqaphela ukuthi empeleni kwenzekeni eBlock 4.

14:49.458 --> 14:54.808
Futhi ngokuzumayo kwacaca kithi ukuthi
izincazelo ezisemthethweni zango-1986

14:54.808 --> 14:59.583
azihambisani nhlobo nalokho esasi kubona phambi kwethu.

14:59.583 --> 15:05.558
Umethuli we-ARTE: Ngasikhathi sinye, ngoJulayi 1986,
i-KGB yanikeza abezepolitiki abaphezulu nabasebenzi

15:05.558 --> 15:11.190
bakahulumeni uhlu oluyimfihlo olunezimiyalelo ezicacile.

15:11.190 --> 15:18.198
Checherov: Lolu hlu lwenziwa ngempela ngendlela
engaqondakali, kalula nje yi-sevisi eyimfihlo, i-KGB.

15:18.198 --> 15:21.667
Lokho kwakungajwayelekile. Isinqumo sezepolitiki.

15:21.667 --> 15:26.792
Uhlu lwashicilelwa futhi bonke
abasebenzi bezokuphatha kwadingeka balulandele.

15:28.398 --> 15:35.792
Into 1 ohlwini: "Yonke imininingwane eveza
izimbangela zangempela zengozi ye-reactor iyimfihlo eqinile."

15:35.792 --> 15:41.375
Ngakho-ke zonke izitatimende ezisemthethweni zazingenqiniso
ekugcineni, ngoba zazingenasimfihlo. Kuyamangaza kakhulu.

15:41.375 --> 15:45.308
Umethuli we-ARTE: ...isitshalo samandla
enuzi saseChernobyl sakhiwa endaweni

15:45.308 --> 15:49.395
eyayivame ukubhekwa njengezinzile ngokwezomhlaba.

15:51.275 --> 15:56.577
Feliks Aptekajew, isazi sezizimemezo, e-Ukraine: Abaphikisi
bomqondo wokuthi kwenzeka izizimemezo bathi izizimemezo

15:56.577 --> 16:02.635
ngeke zenzeke lapha ngoba, ngenxa yesakhiwo sepuleti le-geoloji
elidala kangaka kule ndawo, izizimemezo azikaze zenzeke.

16:02.635 --> 16:07.561
Umethuli we-ARTE: Isiteshi se-seismology empeleni siqophe
kuphela ukuzamazama okuncane kwasendaweni. Umethuli we-ARTE:

16:07.561 --> 16:13.514
1990: Idokhumenti evela eKiev iqukethe izitatimende
zabafakazi bamehlo ezingama-20, imibiko yabasebenzi

16:13.514 --> 16:16.750
besiteshi samandla ababebambe umsebenzi ngalobo busuku.

16:16.750 --> 16:21.667
Bafakazela bathi: "Umhlaba
wathuthumela ngaphambi kokuba ingozi yenzeke."

16:21.667 --> 16:27.990
Ukuqhuma komhlaba ngobukhulu obungu-2, okutholwe
ngabacwaningi bezizindla zomhlaba futhi kwaqinisekiswa abafakazi

16:27.990 --> 16:31.958
abaningi, kwenzeka imizuzwana nje ngaphambi kwenhlekelele.

16:31.958 --> 16:37.000
Idokhumentari ye-NDR-ARTE ayiniki impendulo
eyanelisayo kulesi sigameko esishukumisayo.

16:37.000 --> 16:42.333
Nokho, izincazelo zikaLieutenant Colonel
Bearden manje zinikeza incazelo eqinisekile.

16:42.333 --> 16:49.221
Ngenxa yezimo zomhlaba, lokhu akwenzeki ukuthi kube
ukuzamazama komhlaba kwemvelo, kodwa kwabangelwa ukusetshenziswa

16:49.221 --> 16:52.750
kwezikhali zikagesi eziyimfihlo ezichazwe ngenhla!

16:52.750 --> 16:59.122
Yashukumiselwa ngesikhathi izinyathelo zokuphepha
zihluleka, kwabangela ukuthi inani elikhulu lamandla

16:59.122 --> 17:03.158
asele likhishwe ngokuzumayo nangokungalawuleki emhlabeni.

17:03.158 --> 17:08.668
Emizuzwini nje embalwa kamuva,
kwavuka ukuqhuma esitsheni samandla enuzi.

17:08.668 --> 17:12.791
Nokho, umbono odalwe yidokhumentari ye-Arte
wokuthi ukuzamazama komhlaba kungase

17:12.791 --> 17:16.125
kwabangela le nhlekelele, ngokucacile awuyona iqiniso.

17:16.125 --> 17:22.883
Ososayensi baseJalimane banikeze ubufakazi besayensi ocwaningweni
lwesitshalo samandla enuzi i-BIBLIS-B bokuthi

17:22.883 --> 17:28.869
kuthatha okungenani cishe imizuzu engama-30
ukuze kwenzeke ukuncibilika kwenuzi ye-uranium.

17:28.869 --> 17:36.735
Yingakho-ke idokhumentari ye-Arte ekugcineni ingachazwa kuphela
ngamazwi kaTom Bearden athi ingozi yenuzi

17:36.735 --> 17:46.945
yaseChernobyl yabangelwa ukushintshana kwezishaywa ngamandla
kagesi we-scalar phakathi kwe-KGB yaseSoviet Union ne-USA.

17:46.945 --> 17:52.365
ARTE: Umethuli: Kodwa lezi
zitatimende ezithakazelisayo azizange zinake:

17:52.365 --> 17:55.245
Checherov: Ngizwe umsindo
omkhulu; itshe le-slab liwile ophahleni.

17:55.245 --> 18:01.925
Phansi kwashukuma, izibani
zacima, kwavuleka izibani zokuphuthuma.

18:01.925 --> 18:05.845
. Ngembobo ophahleni, ngabona ukukhanya
okuncane, hhayi umlilo, okuthile okuhlukile.

18:05.845 --> 18:10.437
Odonga egumbini lokulawula zaqala ukuzamazama,
kanti nophahla nomhlabathi nazo zaqala ukuzamazama.

18:10.437 --> 18:13.445
Emva kwemizuzwana embalwa, kwavuka ukuqhuma kwesibili.

18:13.445 --> 18:17.165
Kancane buthaka, kodwa kwakumangaza
ukuthi konke kwahlakazeka kanjani.

18:17.165 --> 18:23.005
Ukukhanya okunemibala okudubule kwaqondela phezulu
kufika ebude obuyizinkulungwane eziyikhulu zemitha.

18:24.525 --> 18:29.185
Umethuli we-ARTE: Izitatimende zabafakazi ngamehlo
nemiphumela kaChecherov zenza into eyodwa icace:

18:29.185 --> 18:36.625
Incazelo eyashicilelwa
iziphathimandla zaseSoviet ngo-1986 yayingalungile.

18:36.625 --> 18:41.105
Kuphindaphindwa, kwenziwa izibonelo ezimangalisayo ngokuphelele.

18:44.638 --> 18:49.301
Checherov: Ngakho-ke, isibonelo, bekulindelwe ukuthi ingubo
ye-graphite kanye nesisekelo se-reactor kuhlale kungaphazamiseki

18:49.301 --> 18:54.570
– kodwa akwenzeki lutho olunjalo; kwakukhona nje imbobo enkulu.

18:54.570 --> 19:00.954
Kwakucatshangwa ukuthi isiqukathi sokuphepha kwezinto eziphilayo
esiyindilinga esizungeze i-reactor sasibhidliziwe noma

19:00.954 --> 19:04.333
okungenani senakekile kakhulu – kodwa nalokho kwakungalungile.

19:04.333 --> 19:08.776
Kwakusondele ekupheleleni, kwakunokulimala okuncane kuphela.

19:11.748 --> 19:20.962
Ingxenye enkulu yomphezulu waso, ikakhulukazi
ngaphakathi, yayisagcina upende wayo ungonakali.

19:20.962 --> 19:25.804
Werner Altnickel: Konke kwenzeka kungakapheli
imizuzwana. Lapho ukufakwa kwamandla e-EMP

19:25.804 --> 19:29.023
kwavusa ngokuzumayo i-uranium futhi kwayikhupha.

19:29.023 --> 19:36.000
Ekushwabaneni okuvamile, bekuzoba kancane kakhulu
futhi upende esitsheni ngempela ubengazoshisa uphume.

19:36.000 --> 19:42.528
Kwenzeka ngokushesha kangangokuba i-inertia yokushisa
yendlela yokugcina ukuphepha kwezinto eziphilayo mhlawumbe

19:42.528 --> 19:45.792
yavikela ngisho nepende ngaphakathi kwayo ekutshisweni.

19:45.792 --> 19:54.167
Checherov: Babebelethele ukuqhuma emgudwini we-reactor
okwakuzohlukanisa yonke into – kodwa akukho okwahlukaniswa.

19:55.783 --> 20:02.750
Ngale njongo, izisekelo eziningi ezazisetshenziselwa ukuzinza
ikhava ye-graphite zazincibilikile futhi zashiswa zanyamalala.

20:04.303 --> 20:09.424
Futhi lapho ubheka ngokucophelela lezi ziqephu
ezinyibilikisiwe, kwacaca ukuthi bekukhona

20:09.424 --> 20:13.458
umphumela wokushisa ongajwayelekile osebenza lapha.

20:13.458 --> 20:19.243
Njengokuba kuvela etotshini lokushisela eyayishise amapayipi.

20:19.243 --> 20:27.291
Yebo, amapayipi abukeka sengathi asikiwe
ngumshini wokushisela othile noma ithoshi yeplasma.

20:30.680 --> 20:38.835
Werner Altnickel Amapayipi, abonakala sengathi abhubhile ngenxa
yetotshi yeplasma, angachazwa ngokuphelele kuphela

20:38.835 --> 20:47.042
yi-plasma eyakhiwe, ngamandla amakhulu kakhulu kagesi we-scalar
awasavinjwa izinhlelo zokuphepha zomhlaba ezihlulekile.

20:47.042 --> 20:48.583
Umethuli we-ARTE: 1:23:35: Ukuqhuma komhlaba kuqala.

20:48.583 --> 20:51.500
Umsindo omkhulu wokuduma futhi i-Block 4 iyashukuma.

20:51.500 --> 21:02.083
1:23:40: Umqashwa ophethe uyabona ukuzamazama futhi
acindezela iswishi yezimo eziphuthumayo. Ukuzamazama kuyanda.

21:02.083 --> 21:06.492
Ushaywa wokuqala onamandla ubangela ukuthi
izisekelo eziqondile zishukume zibuyele phambili nangemuva.

21:06.492 --> 21:09.417
Amatayili ophahleni awehla
phansi. Futhi, ukukhazimula kokukhanya.

21:09.417 --> 21:13.000
Amawindi ayaphuka egumbini lemishini.

21:13.000 --> 21:18.000
Ukushatazela okunamandla futhi i-reactor idubula.

21:21.092 --> 21:23.538
uVladimir Strachov, i-Institute of
Geophysics, eMoscow: Kodwa kunesithiyo esisodwa:

21:23.538 --> 21:28.778
Ngokwehlelo likaChecherov, isimo ku-reactor bekumele
sibe sibi kakhulu kungakapheli imizuzwana engu-15

21:28.778 --> 21:32.375
kuya kwengu-20 ukuze kufinyelele ezingeni lokuqhuma.

21:32.375 --> 21:34.583
Checherov: Ibhulokhi 4 iveza isithombe esilandelayo:

21:34.583 --> 21:41.583
Insimbi eyanyibilikayo yageleza phansi, yathintana
nesithiyo, yaphakama yaze yaba yisimo esifana negilebhisi.

21:41.583 --> 21:47.560
Ungakusabona namuhla, futhi nakanjani sayiqopha.

21:47.560 --> 21:54.292
Kungenzeka ukuthi insimbi eyanyibilikayo
yageleza ngesivinini cishe sama-5 m/s.

21:54.292 --> 21:56.667
Ngakho-ke hhayi kancane noma okujiyile.

21:56.667 --> 21:59.333
Amamitha amahlanu ngomzuzwana, lokho kushesha kakhulu.

21:59.333 --> 22:04.292
Insimbi eyanyibilikayo yahamba ibanga
elingafika kumamitha angama-50 ukusuka ku-reactor.

22:04.292 --> 22:10.250
Insimbi yageleza cishe imizuzwana eyishumi. Bese yaba lula.

22:10.250 --> 22:14.415
Kaningi bekusimweni esiqondile,
okungukuthi ngenkathi kwakugeleza phansi.

22:14.415 --> 22:19.667
Ngakho bekungekho ngisho nesikhathi esanele
sokuba kugeleze phansi futhi kuqine lapho.

22:25.167 --> 22:30.792
W. Strachow: Okwengeziwe kulokhu ithi abantu
babegibela bejikeleza ku-reactor eyonakele.

22:30.792 --> 22:36.565
Impela kwakucatshangwa ukuthi amandla ekhaza khona
kumele abe makhulu kakhulu, ngoba impahla enobuthi

22:36.565 --> 22:41.152
bekhaza yayiphuma e-reactor yabe isihamba yaya khona.

22:42.784 --> 22:47.417
Manje sekubonakala ukuthi imisebe khona ayinamandla kangako.

22:47.417 --> 22:53.542
Impela, abantu bagqoke izingubo zokuzivikela
ukuze bahambe ohambweni lokuya ezinsalela ze-reactor.

22:53.542 --> 22:57.762
Kodwa kuyamangaza kakhulu ukuthi akekho kubo ofileyo.

22:57.762 --> 23:01.917
Kubonakala sengathi akekho noyedwa owake wagula kakhulu.

23:05.750 --> 23:07.667
Kuyathakazelisa.

23:07.667 --> 23:13.958
Kubonakala sengathi cishe akukho nto enomsakazo
evela ku-reactor eyangena ngaphakathi kwesakhiwo.

23:13.958 --> 23:16.582
Ngisho nase kuweni okungenamkhawulo phansi.

23:16.582 --> 23:19.356
Konke kwenzeke ngokushesha kakhulu.

23:19.356 --> 23:26.758
Inothi elivela kuWerner Altnickel: Ukugeleza okusheshayo
okungahlali isikhathi eside nokuqina ngokuzumayo kokuncibilika

23:26.758 --> 23:33.228
okuchazwe ngenhla kunengqondo uma umuntu eqaphela ukuthi
ukufakwa kwamandla e-EMP angaphandle ku-uranium

23:33.228 --> 23:37.792
kwakunamandla kakhulu futhi kwahlala imizuzwana embalwa kuphela.

23:37.792 --> 23:46.530
Lokhu kusho: ukuvuselelwa okunamandla nokushesha kwezinhliziyo
zamathomu e-uranium, nokuncibilika okushisayo okuncane okuhamba

23:46.530 --> 23:53.812
ngesivinini esikhulu, nokuqina ngokushesha phakathi
kohambo lapho amandla e-EMP adalwe ephuka khona futhi

23:53.812 --> 23:58.592
umlilo kagesi ogcwele amandla avela ngaphandle ucishiwe.

23:58.592 --> 24:04.554
Ngokwezinhlu ezisemthethweni ze-KGB,
kuthiwa kuphela u-4% kokuqukethwe kwe-reactor

24:04.554 --> 24:08.350
okwaphunyuka, kanti u-96% kusasele ezinsalela.

24:08.350 --> 24:14.752
Eqinisweni, kungenzeka ukuthi kunjalo ngokuphambene. Cishe
yonke into yaphuma, kanti i-reactor isicishe ingenalutho.

24:14.752 --> 24:16.820
Lokhu futhi kuqinisekiswe ngososayensi.

24:16.820 --> 24:25.431
Izinto ezinyibilikile ezaphuma zaphuma zaba shisa kakhulu
isikhashana ngaphansi kwesitsha se-reactor kumele ukuthi

24:25.431 --> 24:30.392
zaziyinsimbi yokumboza, isibonelo i-zirconium ye-uranium.

24:30.392 --> 24:38.583
I-uranium, evuselelwe ngamandla angaphandle,
yadutshulwa phezulu emoyeni ovulekile njengomkhovu wekanoni.

24:38.583 --> 24:44.629
Ngenxa yokuthi cishe akukho i-uranium esebenzayo
eyaphuma phansi futhi cishe akukho mwaranzi

24:44.629 --> 24:48.375
eyayilinganiseka, abantu bakwazi ukwehla phansi bengafa.

24:48.375 --> 24:56.638
Lapho amaSoviet eqaphela ukuthi isikhungo sabo sasidutshulwa
– ngakolunye uhlangothi kwabakwaMelika – basakwazi ukuguqula

24:56.638 --> 25:00.667
leyo mandla eyayibuyiselwa emhlabathini amahora angama-24.

25:00.667 --> 25:05.936
Kodwa ngemva kwamahora angama-24, lezi zinhlelo
eziqinile kakhulu zokuzinza ezinezindawo zokugcina

25:05.936 --> 25:08.625
zihlulekile ukubamba le miganga emikhulu kangaka.

25:08.625 --> 25:16.745
Futhi uma ucabanga ukuthi kwaphuma kuphela ingxenye esele, yize
babezihambisile amahora angama-24, bakwazi ukudubula isitshalo

25:16.745 --> 25:23.189
samandla enuzi, ungacabanga ukuthi bekungaba kanjani uma,
isibonelo, bengenaso leso simiso sokubamba

25:23.189 --> 25:28.667
– okusho uhlelo lokudlulisela phansi
ukuze kugcinwe wonke amandla, olwabe selibuya.

25:28.667 --> 25:30.417
Bese bonke babezodubula.

25:30.417 --> 25:37.397
IX. Ukubaluleka kokuvezwa kweChernobyl
ngokubheka isimo somhlaba esishaqisayo samanje

25:37.397 --> 25:42.173
Izikhali ezinkulu ezingaphezulu kwe-scalar ezichazwe
zithuthukiswe kakhulu amasosha nezinsizakalo

25:42.173 --> 25:48.507
ezimfihlo kusukela enhlekeleleni yaseChernobyl cishe
iminyaka engu-40 edlule, ngakho-ke manje ziyingozi kakhulu.

25:48.507 --> 25:53.162
Lokhu okwembulwe eChernobyl ngaleyo ndlela
kuvusa imibuzo eminingi ebucayi, ikakhulukazi

25:53.162 --> 25:56.763
ngenxa yesimo somhlaba esishaqisayo samanje:

25:56.763 --> 26:05.808
1. Ingabe izinguquko zesimo sezulu zamanje nezimo zezulu ezifana
nokoma okukhulu, izikhukhula, izivunguvungu ngisho nokuzamazama

26:05.808 --> 26:12.097
komhlaba, njll., njengoba kuqinisekisiwe
eNqubomgomeni ye-UN-ENMOD, zihlobene ngqo nalezi

26:12.097 --> 26:16.995
zinhlelo zamasistimu ezikhali ezinkulu ezimfihlo zempi?

26:16.995 --> 26:25.823
2. Ingabe ukwesaba okwamanje nge-CO2 kuwuhlelo nje
lokudonsa ukunaka oluhlelwe umhlaba wonke ukuze lezi zinhlelo

26:25.823 --> 26:31.235
zezikhali zezulu ziqhubeke zisetshenziswa zingabonwa yiluntu?

26:31.235 --> 26:37.083
3. Ingabe iziteshi zamandla enuzi ziyibhomu
elibala isikhathi ngoba zingahlaselwa noma

26:37.083 --> 26:41.539
kunini yilezi zinhlelo zezikhali eziyimfihlo?

26:41.539 --> 26:47.084
4. Njengoba izindawo eziyingozi zokungezwani emhlabeni jikelele
ziya ngokuya zanda, ingabe lezi

26:47.084 --> 26:53.911
zobuchwepheshe zezikhali eziyimfihlo zibeka insongo
enkulu kakhulu kunaleyo yezikhali zenuzi?

26:53.911 --> 26:59.523
Babukeli abathandekayo, Isikhathi
sokukhanyiselwa ngabantu abathanda iqiniso sesifikile!

26:59.523 --> 27:04.195
Ngakho-ke, sicela usize ukwenza lolu hlelo
lwemibhalo lwaziwe nganoma iyiphi indlela engaba khona.

27:04.195 --> 27:09.393
Yabelana ngale vidiyo ekhuthaza ukucabanga
ezinkundleni zokuxhumana ezifana ne-Facebook, TikTok,

27:09.393 --> 27:13.071
Twitter, Telegram, Instagram, noma ngisho nge-imeyili.

27:13.071 --> 27:21.596
Siphinde sinikeze izingcaphuno ezimfushane zohlelo ongazilanda
ebhokisini lethu lolwazi oluhlaza okwesibhakabhaka ku-www.kla.tv.

27:21.596 --> 27:27.400
Kuphela ngokusabalalisa kwenu okusebenzayo
lapho abasolwa abasasebenzisa lezi zikhali

27:27.400 --> 27:30.951
ngokuyimfihlo nangaphandle kokubonwa bangavinjelwa!
