Բարի գալուստ, պարոն Վոլսկի։
Շնորհակալություն KlaTV-ի հրավերի համար։
Այո, իհարկե։ Մենք այս հարցազրույցը անցկացնում ենք շատ հիշարժան օրվա՝ նոյեմբերի 9-ի տարեդարձի առթիվ։
1989 թվականին Բեռլինի պատի անկումից ի վեր այժմ անցել է ճիշտ 35 տարի։
Դուք այս թեմայով մի քանի շատ հետաքրքիր գրքերի հեղինակն եք, որոնք կարելի է գտնել նաև ձեր կայքում։
Եվ նախքան սկսենք, թույլ տվեք նախ ներկայացնել ձեզ մեր դիտողներին։
Մայքլ Վոլսկին ծնվել է Սաքսոնիայում 1952 թվականին և մեծացել է Արևելյան Բեռլինում։
Նա երեք երեխաների հայրն է։
1970 թվականին, ավարտելով միջնակարգ կրթությունը, նա ստացավ տնտեսագիտության բակալավրի
աստիճան՝ մասնագիտանալով արտաքին առևտրի ոլորտում։
1974 թվականից սկսած պարոն Վոլսկին աշխատել է Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետության արտաքին առևտրում։
1986 թվականից մինչև 1990 թվականը նա ԳԴՌ արտաքին առևտրի կապավորի պաշտոնը զբաղեցրել է Արևելյան Բեռլինի Միջազգային
առևտրի կենտրոնում գործող ամերիկյան կորպորացիայի գրասենյակում։
1989 թվականի դեկտեմբերին նա ստանձնեց խմբի անունից Արևելյան Բեռլինում վաճառքի ընկերություն հիմնելու առաջադրանքը։
Այս հրամանը կրկին չեղարկվեց 1990 թվականի հունվարին։
1991 թվականի սկզբին պարոն Վոլսկին տեղափոխվեց Մոսկվա։
Այստեղ նա խմբի ԽՍՀՄ-ում գործող ներկայացուցչական գրասենյակի հիմնադիրն ու ղեկավարն էր և ականատես եղավ
Խորհրդային Միության փլուզմանը և Ռուսաստանի վերափոխմանը։
1998 թվականին նա վերադարձավ Բեռլին և որպես խորհրդատու աշխատեց ռուսական ընկերությունների համար։
2006 թվականից մինչև 2012 թվականը նա եղել է Սարաևոյում Գերմանա-բոսնիական բիզնես ասոցիացիայի հիմնադիրն ու տնօրենը։
Մայքլ Վոլսկին 2014 թվականից թոշակի է անցել։
Նա Բեռլինի պատի անկման մասին հինգ գրքի հեղինակն է։
Մեր հիշողություններում և լրատվամիջոցների հաղորդումներում 1989 թվականին Բեռլինի պատի անկումը միշտ ներկայացվում է որպես խաղաղ
հեղափոխություն, որպես ԳԴՌ-ի բնակչության դժգոհության արդյունք։
Շատ մարդիկ խաղաղության և ցույցերի մասին են մտածում։
Եվ ձեր «1989. Բեռլինի պատի անկում» գրքում, որը 35 տարի անց կատարված հետադարձ հայացք է, դուք, որպես ժամանակակից
վկա, պատի անկումը նկարագրում եք որպես մի իրադարձություն, որը մանրակրկիտ պլանավորված և իրականացված էր։
Ինչն է քեզ այդպես մտածել ստիպում?
Այո, ինչպես ավելի վաղ նշել եմ իմ CV-ում, 1986–1990 թվականներին աշխատել եմ ԱՄՆ կորպորացիայի ներկայացուցչական
գրասենյակում Արևելյան Բեռլինում, որտեղ օգնել եմ կորպորացիայի բիզնեսը զարգացնել ԳԴՌ-ում։
Եվ երբ 1989 թվականի նոյեմբերին Բեռլինի պատը փլվեց, դեկեմբերին գրասենյակը կառավարող շվեյցարացի ընկերության ղեկավարը
եկավ և ասաց. «Մայք, քեզ հատուկ հանձնարարություն է տրվել»:
Մենք կստեղծենք ԳԴՌ-ում վաճառքների համար դուստր ձեռնարկություն, ինչպես արել ենք Լեհաստանում, Չեխիայում և Հունգարիայում։
Եվ ձեր գործը, կարելի է ասել, այս հիմքը նախաձեռնելն է և կատարել անհրաժեշտ նախապատրաստական աշխատանքները,
ինչպիսիք են փաստաբանի և նոտարի հետ կապ հաստատելը, գույքի հարցը որոշելը և մասնակիցների թվի որոշումը։
Եվ հիմա Սուրբ Ծննդյանն մնացել էին ընդամենը մի քանի օր։
Ես սկսեցի սա, և հետո ցանկացա հունվարի սկզբին քննարկումներ անցկացնել աշխատանքի յուրաքանչյուր
փուլի համար պատասխանատու համապատասխան մարդկանց հետ։
Եվ հետո՝ 1990 թ. հունվարի 9-ին, ստացվեց զանգ, որ ամեն ինչ դադարեցնենք։ Մենք դուստր ձեռնարկություն չենք հիմնում։
Մեր բիզնեսը կփոխանցվի գերմանական դուստր ձեռնարկությանը։
Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Նյուս քաղաքում կար մի հսկայական ընկերություն։
Եվ դա ինձ զարմացրեց։ Ես հարցրի՝ ինչու՞ այն դադարեցվում է։
Եվ հետո ղեկավարը ինձ ասաց՝ այո, մենք ԱՄՆ-ից ստացել ենք ցուցում, որ այլևս ԳԴՌ չի լինի։
Դա տեղի ունեցավ 1990 թվականի հունվարի 9-ին։
Եվ եթե նայենք պատմությանը, ապա միայն 1990 թ. փետրվարի 13-ին չորս դաշնակիցները և երկու գերմանական արտգործնախարարները հանդիպեցին և
որոշեցին սկսել բանակցություններ Գերմանիայի վերամիավորման շուրջ։
Դա նշանակում է, որ բարձրագույն ղեկավարությունը արդեն նախապես գիտեր արդյունքը։
Հետաքրքիր է, որ նույնիսկ մինչև փետրվարի 13-ը գար, եղավ երկրորդ զանգ, որտեղ ինձ ասացին, որ ամեն ինչ պետք է ավարտվի
1990 թ. հունիսի 30-ին, այսինքն՝ ԳԴՌ բիզնեսի ինտեգրումը Արևմտյան Գերմանիայի դուստր ձեռնարկության մեջ։
Այո, և հետո մայիսին մենք իմացանք, որ դրամային միությունը տեղի կունենա հուլիսի 1-ին։
Եվ ով դեռ խոսում է պատահականության մասին, իմ կարծիքով, բավականին միամիտ է։
Բայց դա առաջ է բերում հարցը՝ ով իրականում ուզում էր, որ պատը քանդվի?
Լավ, երբ ես Մոսկվայում էի, ես շատ գիտակ մարդկանց հետ խոսեցի։
Օրինակ՝ նախկին ԿԳԲ-ի անդամներ, որոնք հեռացվեցին կոմունիզմի անկումից հետո։
Այսպիսով, Խորհրդային Միությունը լուծարվեց, արտաքին առևտրի մոնոպոլիան փլուզվեց, և անհատական կոմբինատները այժմ կարող
էին իրականացնել արտահանման և ներմուծման գործողություններ։
Եվ ստացվեց, որ այս կոմբայնների արտաքին առևտրի բաժիններում, որտեղ այժմ պետք է գնայի, այլ ոչ թե Մոսկվայի արտաքին առևտրի
ընկերություն, կար մարդիկ, որոնք հոսուն գերմաներեն էին խոսում։
Եվ հետո, լավ, իմ ռուսերենն ու անգլերենը այնքան պրոֆեսիոնալ չէին, ու նրանք ինձ հարցրին՝ Դու որտեղից ես։
Եվ երբ բիզնես քարտի վրա նշված էր Մայքլ Վոլսկին, այն այնքան հստակ ճանաչելի չէր, ինչպես Ֆրից Մյուլլերը կամ նման ինչ-որ բան։
Եվ երբ ես դա ասացի, ԳԴՌ-ից նրա դեմքը լուսավորվեց։
Ես նույնպես հինգ տարի Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետությունում էի։ Ես հոսուն գերմաներեն էի խոսում և գիտեի, որ նա բանակում չէր,
որովհետև սպաները ԳԴՀ-ում առավելագույնը երեք տարի էին ծառայել։ Իսկ մյուս ուժերի
ներկայացուցիչները այնտեղ մի փոքր ավելի երկար էին մնում։
Եվ հետո եղան մի քանի հետաքրքիր զրույցներ, որոնց ընթացքում նրանք ինձ շատ բան պատմեցին ԳԴՌ-ի ղեկավարության կառուցվածքների և
իշխանական հարաբերությունների մասին, որոնց մասին ես տեղյակ չէի։
Լավ, այն ժամանակ ես շատ էի կարդում՝ խորհրդային քաղաքական գործիչների, դիվանագետների,
գաղտնի ծառայության գործակալների և այլն գրքեր։
Եվ աստիճանաբար պատկերը պարզ դարձավ, որ սա իրականում մի իրադարձություն էր, որը թաքնված էր ծխածածկույթի ետևում,
և այդ ծխածածկույթը կոչվում էր «Խաղաղ հեղափոխություն»։
Հետաքրքիր է, որ 2015 թվականի սկզբին երեք հրատարակություններ լուսաբանեցին այս հարցը։
Առաջինը այն էր, որ 2014 թվականի նոյեմբերի 2-ին Der Spiegel-ում հրապարակվեց հոդված, որտեղ նշվում էր, որ
Գորբաչովն ու Շևարդնաձեն ցանկանում էին, որ պատը ընկներ ավելի վաղ։
Նրանք երկուսով գնացին տեսնելու Էրիխին, ով Բեռլինում էր կոնֆերանսի համար...
Դա երբ էր?
Դա 1987 թվականին էր։ 1987 թվականի մայիսի 28-ին կամ 29-ին նրանք այցելեցին Էրիխ Հոնեկերին և ասացին, որ պատը այլևս չի
համապատասխանում Գորբաչովի ձևավորած միացյալ Եվրոպայի պատկերին, ինչպես նաև զինաթափման
քաղաքականությանը, և որ նա պետք է քանդի պատը։
Եվ հետո, կարելի է ասել, Էրիխը սեղանին բարձրացավ և ասաց՝ ոչ։
Դա շատ անպարկեշտ էր, որովհետև Էրիխն էլ գիտեր, որ եթե չկատարեիր Մոսկվայի ուզածը, տանկեր
չէին գա, ինչպես եղավ 1968 թվականին Պրահայում։
Եվ հետո նրանք երկուսն էլ հեռացան։
Հետաքրքիր է, որ 14 օր անց Ռեյգանը գտնվում էր Արևմտյան Բեռլինում և ելույթ ունեցավ Բրանդենբուրգյան դարպասի արևմտյան կողմում։
Եվ ապա, ինչպես նկարում շատ հստակ երևում է, պարոն Գորբաչովի հայտնի հայտարարությունը՝ «Քանդեք այս պատը!»
Այսպիսով նա չասաց Հոնեկերին, այլ Գորբաչովին։
Այսպիսով նա գիտեր, թե ով էր պատասխանատու։
Եվ քանի որ դա տեղի չունեցավ, 1989 թվականին գաղտնի խորհրդային օպերացիա իրականացվեց։
Եվ սա նկարագրվում է «Օպերացիա Լուցչ» անունով գրքում, որը հրատարակվել է 2014 թվականի վերջին կամ 2015 թվականի սկզբին, գրված
է ԳԴՀ ռազմական հետախուզության ծառայության գաղտնի գործակալության կողմից, ով պատմում է, թե ինչպես ընկավ
պատը և ինչ նախապատրաստություններ էին ձեռնարկվել նախապես։
Եվ երրորդ կետը Հունգարիայում տեղի ունեցած իրադարձություններն էին՝ 1989 թվականին սահմանային ամրությունների քանդմամբ, որտեղ կայացավ
այս հանդիպումը, այս պիկնիկը, որի ընթացքում մոտ 700 ԳԴՌ քաղաքացի օգտվեց հնարավորությունից և
Ավստրիայի միջոցով մեկնեց Ֆեդերալ Հանրապետություն։
Հուզիչ է։ Ունե՞ք այլ օրինակներ դեպքերի, երբ ձեզ թվում է, որ տեղի ունեցածը կարծես ֆիլմի սցենարից լինի։
Իհարկե, դեռ մի քանի իրադարձություններ կային։
Երբ հիմա նայում ես նոյեմբերի 9-ին՝ թե ինչպես էր կազմակերպված այդ օրը, ինչպես այն ընթացավ, ամեն ինչ կա այն պատկերներում,
որոնց հետ մենք բոլորս ծանոթ ենք, բայց այլ մեկնաբանությամբ։
Ես նաև գրքում նշել եմ, որ, օրինակ, երբ ավելի ուշ Շաբովսկին ընթերցի իր տեքստը, պարզ կդառնա, որ տեքստից ինչ-որ
բան բացակայում էր, սակայն Էգոն Կրենցը այն ավելացրել էր՝ նշելով, որ գոյություն ուներ արգելափակման շրջան։
Կլսե՞նք դա մի պահ։
...մենք այսօր որոշել ենք ներդնել մի կարգավորում, որը թույլ կտա ԳԴՌ-ի յուրաքանչյուր
քաղաքացուն երկիրը լքել ԳԴՌ-ի սահմանային անցակետերով։
Նախարարության մամուլի բաժնի համար Վարչապետների խորհուրդը որոշել է, որ այս անցումային կարգավորումը ուժի մեջ կմտնի մինչև
Ժողովրդական պալատը ընդունի համապատասխան իրավական կարգավորումը։
Եվ այս տեքստը, որը նա ընթերցեց, ունի սահմանափակումների ծանուցում։
Եվ դա պետք է միայն հաջորդ առավոտյան ժամը հինգին ռադիոյով հայտարարվեր։
Եվ այս սահմանափակումը հանվել է, որպեսզի եթե երկար տարբերակ լինի, նա նստի, փնտրի, նայի և ասի, որ ինչ-որ կերպ զգացել էր,
որ նման բան պետք է գոյություն ունենա, բայց չկարողացավ գտնել։
Սա առաջացրեց սահմանային անցակետերի մոտ խուճապային հոսք։
Եվ դա նույնպես խորհրդային ռազմական հետախուզական ծառայության կազմակերպած օպերացիա էր։
Հիմա այն հարցը, որը շատ ԳԴՌ քաղաքացիներ իրենց էին տալիս այն ժամանակ. Ինչու կրակոցներ չհնչեցին?
Այո, հաջորդ կետը դա է։
Այսպիսով, 1989 թվականի սկզբին սահմանին տեղի ունեցավ մահացու կրակակից փոխհրաձգություն։
Այնուհետև երիտասարդ Քրիս Գեֆֆրոյը սպանվեց Բեռլինում, ինչը, իհարկե, աղետալի հարված էր
Շևարդնաձեի և Գորբաչովի քաղաքականության համար։
Այնուամենայնիվ, քանի որ ԳԴՌ-ի արևմտյան սահմանը գտնվում էր Վարշավյան պայմանագրի իրավասության տակ, ապրիլին ԳԴՌ-ի սահմանապահ
ուժերի կողմից հայտարարվեց, սակայն Վարշավյան պայմանագրի որոշմամբ որոշվեց, որ արևմտյան սահմանին այլևս հրազեն չեն կիրառի։
Դա տեղի ունեցավ ապրիլի 12-ին։
Սա նշանակում է, որ այս պահից սկսած սահմանապահները ակնհայտորեն հերթապահության մեջ էին
սուբմաշինգաններով, սակայն առանց փամփուշտների։
Եվ միայն սպաներն ունեին փամփուշտներ իրենց անձնական ծառայական զենքերի համար։
Սա նշանակում է, որ այս պահից սկսած արդեն պարզ էր, որ այս սահմանային ռեժիմը կավարտվի։
Իհարկե, դա հայտնի չէր; դա գերգաղտնի էր։
Քանի որ այդ ժամանակ արդեն սահմանին վազք կլիներ։
Այո, բայց այնտեղ միայն ԳԴՌ զինվորներ չէին։
Մարդիկ նույնպես զարմանում էին, թե ուր են բոլոր ռուս զինվորները, որոնք ԳԴՌ-ում ամենուր էին։
Այո, և դա վաղուց նախապես պլանավորված էր այս 9 նոյեմբերի իրադարձության համար։
Այսպիսով, նոյեմբերի 7-ը Խորհրդային Միությունում ամենակարևոր քաղաքական տոնն էր՝ Մեծ
հոկտեմբերյան սոցիալիստական հեղափոխությունը։
Այն ժամանակ դա հոկտեմբերն էր, որովհետև նրանց օրացույցը այլ էր։
Եվ այդ տոնակատարությունները միշտ տևում էին երկու օր, ուստի նոյեմբերի 7-ը և 8-ը Խորհրդային
Միությունում պետական տոներ էին՝ կրկնակի տոն։
Եվ այդ պահին խորհրդային զինվորները տեղավորվեցին։
ԳԴՌ-ում նրանց թույլատրվում էր միայն խմբերով դուրս գալ; անհատապես դուրս գալը արգելված էր, և այդ
զինվորները պահակատներում փակված էին մինչև նոյեմբերի 13-ը։
Եվ դրա համար կար մեկ այլ պատճառ։
Յուրաքանչյուր տարի 300-ից մինչև 400 խորհրդային զինվորներ դեսերտացվում էին։
Շատերը ցանկանում էին գնալ դեպի արևելք, նրանք ցանկանում էին տուն գնալ, իսկ ոմանք ցանկանում էին գնալ դեպի արևմուտք։
Եվ քանի որ 1989 թ. օգոստոսի 3-ին կամ 4-ին արևմտյան սահմանին փախչող (դեսերտացող) խորհրդային զինվորը
գնդակահարեց և սպանեց արևելագերմանական սահմանապահին, նրանց բանտարկելու բոլոր հիմքերը կային։
Քանի որ եթե սահմանը բացվեր, խորհրդային զինվորները զենքերով զինված կարող էին խառնվել ամբոխին և արյունալի ջարդ կազմակերպել։
Իհարկե, կար նաև մի քանի այլ կետ։
ԽՍՀՄ ամենաբարձր ներկայացուցիչը, ԳԴՌ-ում քաղաքական ներկայացուցիչը դեսպանն էր։
Եվ դա նույնպես կարող էր հրահրել Խորհրդային զինվորների տեղակայումը պետական սահմանը պաշտպանելու համար։
Ինչպես 1953 թվականին, այն ժամանակ Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետությունում բարձր հանձնակատար Սեմյոնովը նույնպես
հրամայել էր խորհրդային զինվորներին հունիսի 17-ին կիրառել հրազեն։
Դա Մոսկվայում չի արվել, այլ Բեռլինում։
Եվ որպեսզի բացառվեր ցանկացած ռիսկ, քանի որ հայտնի էր, որ ԳԴՌ-ում խորհրդային զինվորների գերագույն հրամանատարին,
ասենք, դժվար էր գնահատել, խորհրդային դեսպանին կամ տվել էին քնեցնող դեղահաբ, կամ նա ինքն էր ընդունել մեկը։
Ինչևէ, այդ երեկո նա անպատասխան էր։
Եվ դա նշանակում էր, որ միակ մարդը, ով կարող էր հրամանը տալ, այնտեղ չէր։
Այո, իսկ ղեկավարությունը, այսինքն՝ Հոնեկերը և ընկերները՞
Լավ, ապա գիշերը, երբ պարզ դարձավ… Կային դեռ մեկ այլ բան, դեռ կայացավ Կենտրոնական կոմիտեի նիստը։
Կենտրոնական կոմիտեի նիստը, որը տեղի էր ունենում Շաբովսկու ելույթի ժամանակ, նախատեսված էր ավարտվել մոտավորապես երեկոյան ժամը 6-ին։
Բայց այնտեղ մարդիկ, որոնք ակնհայտորեն հրահանգված էին Խորհրդային ռազմական հետախուզության ծառայության կամ ԳԴՌ ռազմական
հետախուզության ծառայության կողմից, երկարաձգեցին հանդիպումը։
Դու ասացիր, որ դու էլ չես կարող բաժանվել, շատ խնդիրներ ունես։
Եվ այդպես նրանք թույլ տվեցին, որ հանդիպումը շարունակվի մինչև երեկոյան 8:40։
Դա հենց այն պահն էր, երբ Շաբովսկին հայտարարեց, որ այն ուժի մեջ կմտնի անմիջապես, և մարդիկ հոսքով սկսեցին շարժվել
դեպի սահմանային անցակետը՝ հատկապես Բորնհոլմեր Շտրասսե։
Եվ դա այն ժամանակ հեռուստատեսությամբ հայտարարվեց՝ նախ Արևելյան Գերմանիայի
հեռուստատեսությամբ, ապա Արևմտյան Գերմանիայի հեռուստատեսությամբ։
Եվ նրանք այնտեղ նստած էին Կենտրոնական կոմիտեում, կարծես մեկուսացված լինեին։
Այդ ժամանակ բջջային հեռախոսներ չկային, ուստի ոչ ոք չէր կարող խաղալ ու գոռալ՝ «Օ՛, հիմա ի՞նչ պատահեց»։
Ոչ, ոչ։ Եվ նրանք դրա մասին իմացան միայն մոտավորապես ժամը 10-ին։
ԳԴՀ պաշտպանության նախարարությունը գտնվում էր Ստրաուսբերգում, ոչ թե Բեռլինում։
Եվ այդպես նրանք մեքենայով այնտեղ գնացին, և երեկոյան 8:40-ից հետո՝ մոտավորապես ժամը 10-ին, հասան
Ստրաուսբերգ, և հենց այդ ժամանակ լուրը սկսեց տարածվել։
Բայց սովետները այս գործում ձեռք ունեին, ուստի մերժվեցին առաջին մոտորացված գնդացրային դիվիզիաների տեղակայման գաղափարները։
Հուզիչ է։ Մայքլ
Եվ եթե հիմա հարցեր առաջանան, բայց խաղաղ հեղափոխականներ էլ կային, իհարկե կային, որովհետև նրանք նախապատրաստված էին։
Այսինքն՝ դա գալիս էր Խորհրդային ռազմական հետախուզական ծառայությունից, ոչ թե Ստասիից կամ ԿԳԲ-ից, այլև արևմտյան
ծառայություններից, որպեսզի մարդիկ դուրս գան փողոցներ, բողոքի ցույցեր անեն, պատուհանների մոտ մոմեր
դնեն և այլն, այսինքն՝ դա արդեն գոյություն ուներ։
Վերջիվերջո, դա հետագայում անհրաժեշտ էր խաղաղ հեղափոխականների պատմությունը պատմելու համար։
Եվ չէր կարող լինել պարզապես երեք մարդ, որոնք կանգնած կասեին՝ «Ահա, սրանք էին երեք խաղաղ
հեղափոխականները», որովհետև դա լավ չէր աշխատի։
Ուստի դա պետք է լիներ զանգվածային շարժում՝ տարածքային առումով ոչ միայն Լայպցիգում և Բեռլինում, այլև այլ
քաղաքներում, որտեղ տեղի էին ունենում այդ ցույցերը։
Հուզիչ է։ Ուրեմն, ամփոփելու համար այն, ինչ մինչ այժմ ասել ենք, քանի որ այսօր նույնպես տեսնում ենք նույնը՝
տասնյակ հազարավոր մարդիկ երկուշաբթի օրերին դուրս են գալիս փողոցներ ցույցեր անելու, ինչպես այն ժամանակ։
Հիմա դու ասում ես, որ Խորհրդային ղեկավարությունը, փաստորեն, պլանավորել է պատի անկումը և շահարկել է այդ ցույցերը։
Վերջապես, դուք ենթադրեցիք, որ Արևմտյան հետախուզական գործակալությունները նույնպես ակտիվ դեր են խաղացել։
Այսինքն՝ ճիշտ եմ հասկանում, որ Արևելքն ու Արևմուտքը, որոնք պաշտոնապես թշնամիներ էին,
այժմ մի օրակարգի շուրջ համագործակցում են՞
Ես այդպես եմ կարծում։ Դուք կարող եք տեսնել, որ այս ընդհանուր թելը պատմության մեջ անցնում է 1917–18 թվականներից ի վեր։
Այժմ գոյություն ունեն անթիվ գրքեր, որոնք ապացուցում են, որ այս համագործակցությունը գոյություն է ունեցել։
Դրա մեծ մասը տնտեսական ոլորտում էր, սակայն մի մասը նաև քաղաքական ոլորտում էր, ուստի ֆեդերալ պետությունների ծառայությունների
միջև անշուշտ պարբերաբար անցկացվում էին խորհրդակցություններ։
Հետաքրքիր է։ Ուրեմն Արևելյան և Արևմտյան բլոկների միջև կամուրջներ կային՞
Ես կասեի՝ այո։ Լավ, ես աշխատել եմ նման կամրջի վրա։ Դա առևտրի ոլորտում էր։
ԳԴՌ-ն շատ հետաքրքրված էր այս ամերիկյան կորպորացիաներին ներգրավելով։
Երբ 1985 թվականին այս ամերիկյան կորպորացիաները ժամանեցին, նրանք անշուշտ արդեն ինչ-որ բան գիտեին, քանի որ
եկան միաժամանակ և ցանկանում էին Արևելյան Գերմանիայի քաղաքացիներին աշխատանքի ընդունել։
Նրանք կարող էին այդ ժամանակ իրենց հետ բերել իրենց մարդկանց, կարող էին փնտրել մարդկանց Արևմտյան Բեռլինում և օգտվել Միջազգային
առևտրի կենտրոնի կողմից կազմակերպված օտար առևտրականներից։
Եվ նրանք ուզում էին վերջինը։
Բայց նրանք այնտեղ չէին, ուստի անհրաժեշտ էր սկսել որոնում, քանի որ այդ մարդկանց պետք էր արևմտյան անձնագիր։
Ուստի, կարելի է ասել, նրանք ստիպված էին անցնել ամբողջ ԳԴՌ-ի «աղացը», որպեսզի դառնային ճանապարհորդական կադրեր։
Եվ հետո ինձ մոտ եկան, և ես հետաքրքրված էի աշխատանքով, այդ պատճառով ասացի «այո»։
Եվ ապա ես սկսեցի այս աշխատանքը 1986 թվականի սկզբին, ապրիլին։
Բայց, եթե հիշենք, կար մի քանի այլ կամուրջ։
Այսպիսով, Անգելա Մերկելը գալիս է նախարարների ընտանիքից։
Եվ պաստոր պարոն Քասսները Թեմպլինում ուներ աստվածաբանների ուսուցման կենտրոն։
Արևմտյան Եվրոպայի աստվածաբանները նույնպես այնտեղ պարբերաբար հյուրեր էին։
Եվ նրանք, հավանաբար, արդեն Անջելայի վրա են աչք դրել։
Ով գիտի։ Բայց թվում է, որ այստեղ ինչ-որ օրակարգ է գործում։
Այսինքն՝ սա երեկ հղացված պլան չէ, չէ՞։ Ուրեմն, որքան ժամանակ է, որ դրա վրա աշխատում են։
Ես այդպես եմ կարծում։ Հիմա մանրամասնորեն Կարլ Մարքսին վերադառնալու կարիք չկա։
Բայց բոլոր երկրների պրոլետարներ, միացեք! Դա միայն աշխատում է, եթե բոլոր երկրների կապիտալիստները միավորված
են, քանի որ պրոլետարները կախված են կապիտալիստներից։
Բայց հետո 1917 թվականին տեղի ունեցավ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը, և այդ օրվանից ի վեր հատկապես Միացյալ Նահանգներից
մի շարք գրքեր են հրատարակվել, որոնք մանրամասն նկարագրում են Ուոլ Սթրիթի և բոլշևիկյան
հեղափոխության կապը, օրինակ՝ Էնթոնի Սաթթոնի գրքերում։
Այն նաև նկարագրում էր, թե ինչպես Տրոցկին և Լենինը, ֆինանսական միջոցներով ապահովված՝ մեկը՝ Ֆեդերալ պահուստային
համակարգի հիմնադիրներից, մյուսը՝ գերմանական Աբվերից, մեկնեցին Պետրոգրադ՝ այնտեղ հեղափոխություն բռնկելու համար։
Ոմանք, քանի որ տեսան, որ երկիրը հասունացել է փոփոխությունների համար, մասնավորապես ԱՄՆ բանկիրները, որոնք ցանկանում էին, կարելի է
ասել, երկիրը իրենց թևի տակ բերել, և Լենինը, քանի որ նա անհրաժեշտ էր զինադադարի ապահովման համար, որը հետագայում դարձավ խաղաղության
պայմանագիր, և Գերմանիային երկրորդ ճակատից ազատելու համար։
Այսինքն՝ Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիրը կնքվեց, և Գերմանիան դուրս եկավ դաշնակիցների այս էնտենտից – էհ, Ռուսաստանը դուրս եկավ։
Այդ ժամանակ դա դեռ Ռուսական կայսրությունն էր; Խորհրդային Միությունը հիմնադրվեց միայն 1922
թվականի դեկտեմբերին, սակայն դա անցումային փուլ էր։
Եվ այդ ժամանակ ամերիկացիները նշանակեցին մի մարդու, որը արդեն ծանոթ էր Լենինին և նրա հետ կնքեց
առաջին համաձայնագրերը։ Այդ մարդը Առմոնդ Համերն էր։
Եվ մինչև 1990 թվականին, մահվանից քիչ առաջ, նա ԱՄՆ մայրաքաղաքի և Պոլիտբյուրոյի միջև կապավորն էր։
Եվ Խորհրդային Միության բոլոր այս խոշոր ներմուծման նախագծերը՝ գործարանների, հիդրոէլեկտրակայանների, ինչպես նաև Երկրորդ
համաշխարհային պատերազմի ընթացքում հողի և վարձակալության համաձայնագրերի առումով, կարելի
է ասել, կնքվել են նրա հովանավորության ներքո։
Օ, և ի դեպ, Արմանդ Համերը տարիների ընթացքում միլիարդատեր էր։
Նրա հայրը կոմունիստական կուսակցության հիմնադիրն էր, իսկ Միացյալ Նահանգների կոմունիստական կուսակցության համահիմնադիրը։
Եվ, իհարկե, նա նույնպես Լենինի շքանշանի ասպետ էր։
Պետք է ասել, որ երկու բլոկների միջև ակնհայտ կապ կա։
Բայց հիմա, կրկին, քանի որ համոզված եմ, որ դա վճռորոշ է այսօր տեղի ունեցող իրադարձությունների համար, եկեք նայենք անցյալին։
Դու ասացիր, որ ՖԵԴ-ը, այսինքն՝ Ֆեդերալ պահուստային համակարգը, Արևմտյան աշխարհի ամենակարևոր ֆինանսական
օլիգարխները, նախաձեռնել են Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը։
Այո։
Այսինքն՝ նրանք այնտեղ անշուշտ շատ հստակ ֆինանսական շահեր են ունեցել՞
Լավ, անշուշտ։ Հետաքրքրությունը Ռուսաստանին գերիշխելու մեջ էր։
Բայց դու դա ուղղակիորեն չէիր կարող անել։
Այսպիսով նրանք փորձեցին դա, սկսվեց քաղաքացիական պատերազմ, որին մասնակցում էին նաև ամերիկացի, բրիտանացի և ճապոնացի մարտիկներ։
Բայց երկիրը պարզապես չափազանց մեծ էր։
Եվ հենց դա էր այն, ինչ նրանք այնտեղ փորձեցին անել՝ ստեղծել իրենցից կախված, բայց աշխարհին անծանոթ ռեժիմ։
Ոչ ոք չէր կմտածեր, որ այս ռուսական կոմունիստները սկզբնական փուլում վերջնական հաշվով ֆինանսավորվել են
Արևմուտքի կողմից, իսկ հետո նրանց կողմից վերահսկվել են։
Դա նույնպես պատճառն է, որ շատ մարդիկ չեն կարողանում հասկանալ, որ Խորհրդային Միությունը քանդեց իր սեփական համակարգը։
Այսպիսով, Բեռլինի պատի անկումը գործնականում նշանակում էր Եվրոպայի սոցիալիստական երկրների
նկատմամբ բռնակալ վերահսկողության թուլացումը։
Այնուհետև սկսվեց Խորհրդային բանակի դուրսբերումը, որը տևեց մինչև 1994 թվականը, և հետո տեղի
ունեցավ հենց Խորհրդային Միության փլուզումը։
Եվ երբ Գորբաչովը ստանձնեց պաշտոնը, նա այս ամենը գեղեցիկ կերպով բնութագրեց «պերեստրոյկա» և «գլասնոստ» տերմիններով։
Պերեստրոյկան նշանակում է վերակառուցում, իսկ գլասնոստը՝ թափանցիկություն։ Եվ հենց
դա էր այն, ինչ նա ուզում էր վերակառուցել։
Եվ այն, ինչ մենք ապրեցինք, այն էր, որ դրանից ի հայտ եկավ օլիգարխների կաստան, իսկ Պոլիտբյուրոն և
կուսակցությունը՝ իր բոլոր կառույցներով, հանկարծակի անհետացան։
Եվ այն դասակարգային պայքարը, որը մենք ունեինք այն ժամանակ, վերածվեց կլիմայական պայքարի։
Լավ, այսպիսով մենք հասանք մինչև այսօր, կարծում եմ։
Այո, այո։
Դա կլիներ իմ հաջորդ հարցը։
Դուք նկարագրել եք, թե ինչպես Ռուսաստանի կամ Խորհրդային Միության ամբողջ պատմության ընթացքում միշտ
մեծ ֆինանսական օլիգարխների ազդեցություն է եղել։
Լավ, իսկ այսօր?
Մայքլ Վոլսկի:] Լավ, ես կարծում եմ, որ նրանք դեռ զգոն են, բայց այդպես չեն երևում։
Եվ այն, ինչ մեզ մատուցվում է, մինչև 1990 թվականը դա աշխատավորական դասակարգի կուսակցությունն էր, դասակարգային պայքարը, «բոլոր
երկրների պրոլետարներ, միացեք» և նման բոլոր դատարկ արտահայտությունները, որոնք այժմ
փոխարինվել են այլ դատարկ արտահայտություններով։
Եվ դա առաջ է բերում հարցը, թե ինչպես դա տեղի ունեցավ։
Ինչու՞ տեղի ունեցավ այս փոփոխությունը։
Եվ դա մեզ վերադարձնում է պատի կառուցմանը, այսինքն՝ Բեռլինի պատին։
Քանի որ 1960-ականներին տեղի ունեցավ այս փոփոխությունը, սակայն նախորդ սոցիալիստական համակարգի ետնաբեմում
մշակվում էին նոր ռազմավարություն, տեսություն և այլն։
Թույլ տվեք այսպես բացատրել։
Պատի կառուցումը խորհրդայինների կողմից հրամայվել է 1960 թվականին, ուստի անհրաժեշտ էր նախապատրաստական աշխատանքներ իրականացնել,
որպեսզի ԳԴՌ-ն իր պլանավորված տնտեսությամբ կարողանար ձեռք բերել ամեն անհրաժեշտը՝ ներառյալ շինանյութերն ու աշխատուժը։
Եվ հետո նրանք կառուցեցին պատը։
Պատճառը այն էր, որ Արևմտյան դաշնակիցները չէին ուզում ընդունել Խորհրդային առաջարկը՝ փոխել Արևմտյան
Բեռլինի քաղաքական դաշտը, այսինքն՝ Բեռլինի ուլտիմատումը։
Եվ հետո պատը կառուցվեց, և հետո պարզ դարձավ, որ դա գործնականում ԳԴՌ-ին անկառավարելիության
եզրին է հասցնում, այսինքն՝ տնտեսական փլուզման։
Դա նպատակ չէր, ոչ ոք չէր կարող դա կանխատեսել, սակայն դա ապացուցեց, որ ԳԴՌ-ում, Արևելյան բլոկի միակ արդյունաբերական
երկրում, սոցիալիստական պլանավորված տնտեսությունը չի աշխատել։
Դուք անշուշտ լսել եք Առևտրային համակարգման վարչության մասին և նրա ղեկավար Ալեքսանդր Շալկ-Գոլոդկովսկու մասին։
Այս պատմությունը սկսվում է 1962 թվականին, երբ Շալկ-Գոլոդկովսկին դարձավ SED շրջանային ղեկավարության արտաքին առևտրի առաջին
քարտուղարը, և մոտ 30 գործող արտաքին առևտրային ընկերություններ ճնշում էին գործադրում նրա վրա՝ իջեցնելու
արտահանման նպատակները. ԳԴՌ-ում մյուսներին դա թույլատրված չէր։
Վերջիվերջո, ԳԴՌ-ն արդյունաբերական երկիր էր և հումք ու կիսաֆաբրիկատներ էր գնում՝ դրանք վերամշակելու և, իհարկե, առաջին
հերթին Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն վաճառելու համար։
Բայց քանի որ այս պլանավորված տնտեսությունը շատ կոշտ էր, փոքր իրեր՝ վերանորոգումներ, պահեստամասեր և աքսեսուարներ,
հնարավոր չէր գնել, և այդպես մեքենաները կանգնած էին անգործ։
Եվ հետո ընկերությունները, արտաքին առևտրի ընկերությունները, եկան և ասացին՝ այո, մենք չենք կարող արտահանել, որովհետև XY
ընկերությունը չի կարող առաքել, քանի որ պահեստամասեր չկան։
1962 և 1963 թվականներին Շալկը արդեն քննարկել էր իր MFS հրամանատարի հետ, թե ինչպես փոխել սա, սակայն գաղափարը մերժվեց Մոսկվայում։
1964 թվականին իրավիճակը ավելի վատթարացավ, Խրուշչովը տապալվեց, և 1965 թվականին Մոսկվան թույլ տվեց, որ այս
կառույցը ԳԴՌ-ում պլանային տնտեսության զուգահեռ գործի որպես մասնավոր արտասահմանյան առևտուր։
Այնուհետև 1966 թվականին ընդունվեց հիմնադիր փաստաթուղթը, և ապա այս առևտրային համակարգման ոլորտը կարգավորմամբ հաստատվեց։
Ուստի դա պաշտոնական gazette-ում չհրապարակվեց; դա հակառակ արդյունք կունենար։
Արևմուտքը օրեր շարունակ ծնկներին կծկկտեր՝ նշելով, որ ԳԴՌ-ն ապացուցել է, որ կոմունիզմը չի աշխատում։
Բայց սա, իր հերթին, 1968 թվականին Արևմուտքին թույլ տվեց ստանալ տեղեկություններ Չեխիայի Ստասի գեներալից, որը դեֆեկտ էր կատարել,
որ 1966 թվականի Վարշավյան պայմանագրի աշնանային հանդիպման ժամանակ հայտարարվել էր, որ ամբողջ սոցիալիստական դոկտրինան
կփոխվի և Արևմուտքին թույլ կտրվի աստիճանաբար անցնել սոցիալիզմի։
Հետաքրքիր է, որ անցյալ տարի Սահմանադրության պաշտպանության դաշնային գրասենյակի նախկին ղեկավարը հենց դա հաստատեց։
Լսե՞նք դա։
…Ես փաստաբան եմ, իմ ղեկավարը կլիներ բռնապետ կամ բռնապետի հավակնորդ, և նա կասեր. «Պարոն Մաասեն, մտածեք, թե
ինչպես կարող եք ազատական ժողովրդավարությունը վերածել տոտալիտար պետության, որը կաշխատի իմ ուզած ձևով»։
Այնուհետև ես նաև կմտածեի, թե ինչ մեխանիզմներ կարելի է կիրառել ամբողջ համակարգը թուլացնելու համար։
Եվ համակարգը կոլեկտիվիզմի վերածելու մեկ ճանապարհը, երբ բոլոր մարդիկ ընդգրկվում են հիմնական հոսքում և բոլորը նույն ուղղությամբ
են մտածում, նրանց վախեցնելն ու ավելի բարձր նպատակ դրելն է։
Եվ պետք է ասեմ, որ կլիմայից օգտվելով սահմանադրությունը թուլացնելու գաղափարը խելացի էր, ով էլ որ այն առաջարկած լինի։
Ես գիտեմ, որ դեռ 1960-ականներին ԿԳԲ-ում արդեն կային մարդիկ, որոնք մտածում էին, թե
ինչպես թույլ տալ Արևմուտքին սոցիալիզմի մեջ աճել։
Այն ժամանակ շրջակա միջավայրի պաշտպանության հարցը արդեն քննարկվում էր ԿԳԲ-ում։ Շրջակա միջավայրի և հակառասիզմի նման հարցերի շուրջ
մարդկանց կարելի է համոզել ասել՝ «թողնենք ժողովրդավարությունն ու օրինականության գերակայությունը մի կողմ,
կարևորը հակառասիզմն է, կարևորը շրջակա միջավայրն է»։
Սրանք 1960-ականներին ԿԳԲ-ի մտքերն էին։
Բայց պետք է ասեմ, որ կլիմայի փոփոխության թեմային անդրադառնալով՝ հիացմունքս եմ հայտնում ձեզ։
Իրոք զարմանալի է կլիմայական խնդիրը օգտագործել որպես միջոց՝ ժողովրդավարական սահմանադրական պետությունը թուլացնելու համար։
Այո, և դա մեզ բերում է Խորհրդային Միությունում 1966 թվականին դրված նպատակներին։
Առաջին նպատակը Արևմուտքին ներս աճելու հնարավորություն տալն էր։
Եվ երկրորդ նպատակը կլիմայից գումար վաստակելն էր։
Դա է տեղի ունեցել։
Այսպիսով, առաջին քայլը 1967 թվականին Ռոմեի ակումբի հիմնադիրին խորհուրդ տալն էր՝ ինչպես այն հիմնել և
որոնք պետք է լինեին դրա հիմնական ուշադրության ոլորտները։
Նա այդ ժամանակ թռավ Խորհրդային Միություն և երկար քննարկումներ վարեց։
Եվ հետո, երբ հիմնադրվեց Հռոմի ակումբը, երկու ԿԳԲ գեներալներ մինչև 1992 թվականը միշտ եղել են Հռոմի ակումբի լիիրավ անդամներ։
Ես չեմ կարող ասել, թե հետո ինչ տեղի ունեցավ, բայց դա փաստագրված է։
Մեկ այլ կետն այն է, որ Վիեննայի մոտ ամերիկացիների հետ համատեղ ինստիտուտ ստեղծվեց՝ Խորհրդային Միության լուծարման
հարցերով զբաղվելու համար, որտեղ 1982 թվականից սկսած պատրաստվում էր քաղաքական անձնակազմ հետպերեստրոյկայի դարաշրջանի համար։
Դա նշանակում է, որ այնտեղ են պատրաստվել Չուբայսի, Վեխշելբերգի, Արվենի և այլնի նման անուններ, որոնք հետո, պերեստրոյկայի ավարտին,
մասնակցել են հանրային, պետական սեփականության մասնավորեցմանը։
Եվ այսպես նրանք դարձան այն միլիարդատերերն ու օլիգարխները, որոնց մասին մենք խոսում ենք։
Միացյալ Նահանգներում այս օլիգարխների ի հայտ գալու համար պահանջվեց 200 տարի։
Եվ դա երեքից հինգ տարի առաջ էր, երբ այս օլիգարխները ի հայտ եկան։
Եվ բոլորը ապշած էին, թե որքան արագ այս մարդիկ հարստացան։
Ինչպիսի՞ առումով հարուստ?
մասնավորեցման միջոցով, քանի որ նրանք գտնվում էին աղբյուրի մոտ և կարող էին մասնավորեցնել
համապատասխան ձեռնարկությունները՝ պետական ձեռնարկությունները։
Դա բավականին բարդ գործընթաց էր։
Գիրքը նույնպես մանրամասն նկարագրում է այս գործընթացը։
Եվ Արևմուտքի ֆինանսական օլիգարխները նույնպես ներգրավված էին։
Եվ նրանք արդեն ընտրել էին հումքի արդյունաբերության առաջնակարգ հատվածները։
Խոդորկովսկին նման օրինակներից մեկն է, Աբրամովիչը՝ մեկ այլ օրինակ, ով Արևմուտքից վարկեր էր ստացել, 1988 թվականից վարկային
երաշխավորություններ էր ստացել, և երբ մասնավորացումը ընթանում էր, այս ընկերությունները, կարելի
է ասել, վստահորդների կարգավիճակով ձեռք բերեց։
Իհարկե, դա չէր երևում։ Վստահորդ, այո, դու դա ինչ-որ մեկին տվեցիր։
Բայց նա կանգնած էր առաջին պլանում, և բոլորը կարծում էին, որ նա սեփականատերն է։
Ռոման Աբրամովիչը ունի 100 միլիոն՝ դա նույնպես փաստագրված է գրքում։ Միացյալ Նահանգներում գործում է «Ֆինկեն» կոչվող
կազմակերպություն, որը մի տեսակ վերահսկողության ստորաբաժանում է և հետաքննում է ֆինանսական
հանցագործությունները, և դրա մասին կա երկար հոդված։
Այսպիսով նա ստացավ 100 միլիոն դոլարի վարկ, այնուհետև ներդրեց գումարը նավթային ընկերությունում, որը տասը
կամ տասներկու տարի անց վաճառեց 13,5 միլիարդ դոլարով։
Լավ, հիմա նա ապրում է այդ երեք տոկոսով, այո։
Դա մի փոքր ծայրահեղ է։ Այսինքն, եթե ես ճիշտ եմ հասկանում, սա ազգային հարստության խելագար վերաբաշխում է՞
Այո, առաջին հեղափոխությունից հետո, երբ բոլոր եկեղեցիները, ազնվականները, մեծ հողատերերը, առևտրականներն ու ձեռնարկատերերը,
այսինքն՝ կապիտալիստները, զրկվեցին իրենց ունեցվածքից։
Այդ գործընթացում շատերը սպանվեցին, շատերը փախան Եվրոպա։
Եվ դա երկրորդ վերաբաշխման արշավն էր, որի ընթացքում մարդիկ շատ կարճ ժամանակում հարստացան։
Այն ժամանակ, 1920-ականների սկզբին, այդ խառնաշփոթ օրերին, ամեն ինչ գրեթե ամբողջությամբ փոխանցվեց
պետությանը և անհատներին չբաշխվեց, այսինքն՝ վերաբաշխվեց։
Այսպիսով, այժմ այն, ինչ պարոն Մաասեն ասաց կլիմայի մասին, երրորդ վերաբաշխումն է։
Այս պահին դասակարգային պայքարը դարձել է կլիմայական պայքար։
Եվ եթե նախկինում դա, կարելի է ասել, կապիտալիստն էր, ապա այսօր նա կլիմայի մերժողների,
կլիմայի մեղավորների, կլիմային վնասողների թշնամին է։
Եվ այսպիսով այս ամբողջ գաղափարախոսությունը այժմ հասել է այն մակարդակին, երբ գոյություն ունեն CO2 հարկեր – օրգանական
արտադրանքների ամբողջ խնդիրն էլ դրա մի մասն է, ինչը նշանակում է, որ ամեն ինչ, ինչ օրգանական է, ավելի թանկ է
– և նաև սահմանափակումներ են կիրառվում տեղաշարժի վրա։
Հիմա կարող ենք տեսնել, որ VW խումբը կրճատվում է, այսինքն՝ փոքրանում է։
Եվ վերջիվերջո դա նշանակում է, որ քանի որ կլիմայական պատճառներով այլևս չենք ուզում մասնավոր տրանսպորտ (տես 15 րոպե
տևողությամբ քաղաքներ), այնտեղ ամեն ինչ կարող եք անել հեծանիվով։
Եվ եթե ցանկանում եք լքել 15-րոպեանոց քաղաքը, Չինաստանում այժմ ձեզ թույլտվություն է անհրաժեշտ։
Հակառակ դեպքում դուք խոչընդոտը չեք հաղթահարի։
Եվ այդպիսով՝ այս ամենը կազմակերպած ուժերը կրկին սկսել են գումար վաստակել։
Փողը ստացվում է տաք օդից։
Եվ հիմա ես նկատի ունեմ պարոն Մաասենին։
Հուզիչ է։ Ուրեմն, ամփոփելու համար, մենք իսկապես կարող ենք մեջբերել մեր բարեհաճ WEF նախաձեռնողին՞
Այո։
Կլաուս Շվաբ։
Մայքլ Վոլսկի Այո, դա նույնպես հետաքրքիր է։
ԱՀԿ-ն, Աշխարհի տնտեսական ֆորումը, հիմնադրվել է 1972 թվականին նրա կողմից, և նա մինչ օրս այնտեղ է՝ ֆոսիլ։
Դու ոչինչ չես ունենա և երջանիկ կլինես; դա նպատակն է։
Եվ դա մեզ վերադարձնում է սոցիալիստական հասարակությանը։
Այսպիսով, հիմա խոսվում է այս CO2 հարկերի, նոր ջեռուցման համակարգերի մասին – Գերմանիայում մարդկանց 40%-ը
սեփական տներ ունի, և ես չգիտեմ, թե նրանցից քանի՞ն կկարողանա թույլ տալ նոր ջեռուցման համակարգ ձեռք բերել։
Եվ հետո հայտնի Black Rocks-ը և նման ընկերություններն, ամենայն հավանականությամբ, կանգնել ու կասեն՝ «լավ, ուրեմն մենք
այն կգնենք սնանկության զանգվածից, բռնագանձման աճուրդից»։
Այո, շատ, շատ լուսավորիչ, կարելի է ասել, թե որքան հեռու ենք արդեն հասել այս ընթացիկ երրորդ փորձարկման մեջ։
Այո։
KlaTV հարցազրույցող Հիմա իսկապես պետք է հարցնել՝ 1989 թվականին իրականում որքան սոցիալիզմ մահացավ։
Բայց ամփոփելու համար շատ դժվար է պատկերացնել, որ այստեղ գործում են թաքնված ուժեր, որոնք
ակնհայտորեն գործում են մարդկանց բարօրության դեմ։
Եվ մինչ այժմ ամեն ինչ սատանայականորեն խելացի է, կարելի է անգամ ասել՝ իրոք ամեն ինչ ընդգրկող։
Այո, հավանաբար ամեն ինչ վերահսկվում է արհեստական բանականության կողմից։
Այո, այս շատ հետաքրքիր հարցազրույցի ավարտին ես կցանկանայի հարցնել, թե հիմա ինչ այլ բան կարելի է անել?
Դե, կարող եք ինքներդ ձեզ կայունացնել՝ ստանալով համապարփակ տեղեկատվություն, այսինքն՝ ոչ միայն ձեր մտավոր սնունդը ստանալով
առօրյա նորություններից, MoMa-ից և Netflix-ից, այլև օգտագործելով այլընտրանքային մեդիա կամ ոգեշնչվելով այսպիսի աղբյուրներից։
Այս գրքում գրեթե 100 հղում կա այնպիսի կայքերի, որտեղ կարող եք գտնել հղումներ տարբեր թեմաների շուրջ, հավաքել
նոր գաղափարներ և հետո ավելի խորությամբ ուսումնասիրել։
Բայց դա նշանակում է ակտիվ լինել և երեկոյան հեռուստացույցի առջև չի նստել չիպսերի տոպրակով։
Այո, կարծում եմ՝ սրտով կվերցնենք դա՝ ակտիվ դառնալը։ Շատ շնորհակալ եմ հարցազրույցի համար։
Ձեզ էլ շնորհակալություն։
Եվ հետո մենք կրկին կտեսնվենք։
Այո, շնորհակալություն։