Boyeyi bolamu, Mongombo Wolski.
Matondi mpo na libyangi ya KlaTV.
Iyo, solo mpenza. Tozali kosala interview oyo na mokolo moko ya kokanisa makasi, mokolo ya anivɛrsɛrɛ ya 9 Novɛmbɛ.
Sikawa esili kokokisa mbula 35 mpenza banda kokwea ya Efelo ya Berlin na mobu 1989.
Ozali mokomi ya babuku ebele ya kosepelisa mingi na likambo oyo mpenza, oyo ekoki mpe komonana na site na yo ya internet.
Mpe liboso tóbanda, tika tóyebisa batalani na biso yo liboso.
Michael Wolski abotamaki na Saxe na mobu 1952 mpe akolaki na Berlin ya Est.
Azali tata ya bana misato.
Na mobu 1970, sima ya kosilisa kelasi na ye ya secondaire, azwaki diplome na ye na makambo ya nkita,
mpe ayekolaki mingi mombongo na mikili ya bapaya.
Banda na mobu 1974, Mongombo Wolski asalaki na mombongo ya bapaya na RDA.
Kobanda 1986 kino 1990, azalaki mokambi ya boyokani mpo na mombongo ya libanda ya RDA na biro ya kompani moko ya
Amerika na Ndako ya Mombongo ya Bikolo na Berlin ya Est.
Na sanza ya zomi na mibale 1989, azwaki mokumba ya kofungola kompani ya boteki na Berlin ya Esti na nkombo ya etuluku.
Batikisaki mobeko oyo lisusu na sanza ya yambo 1990.
Na ebandeli ya mobu 1991, batindaki Mongongo Wolski na Moscou.
Kuna, azalaki mobandisi mpe mokonzi ya biro ya boyimeli ya lingomba na URSS mpe amonaki
bokwei ya Union Soviétique mpe mbongwana ya Russie.
Na 1998, azongaki na Berlin mpe asalaki lokola consultant mpo na ba kompani ya Russie.
Kobanda 2006 kino 2012, azalaki mobandisi mpe mokambi ya Lisanga ya Mombongo ya Allemagne na Bosnie na Sarajevo.
Michael Wolski azali na retraite banda mobu 2014.
Azali mokomi ya babuku mitano na ntina na kokwea ya Efelo ya Berlin.
Na makanisi na biso mpe na masolo ya bapanzi sango, kokwea ya Efelo ya Berlin na 1989 emonanaka ntango nyonso lokola mbongwana
ya kimya, lokola mbano ya kosepela te kati na bato ya RDA.
Bato ebele bakanisaka kimya mpe bamanifestation.
Mpe na buku na yo "1989 Kokwea ya Efelo ya Berlin, kotala lisusu sima ya mibu 35", yo, lokola motatoli ya ntango
wana, olimboli kokwea ya Efelo lokola likambo oyo ebongisamaki mpe esalemaki na bokebi nyonso.
Nini etindi yo okanisa bongo?
Iyo, ndenge nalobaki liboso na CV na ngai, nasalaki na biro ya boyemeli ya kompani moko ya Amerika na Berlin
ya Esti kobanda 1986 kino 1990, esika nasalisaki mpo na kokolisa misala ya kompani yango na RDA.
Mpe tango efelo ya Berlin ekweaki na sanza ya zomi na moko 1989, mokonzi ya Suisse ya kompani oyo ezalaki
kokamba biro ayaki na sanza ya zomi na mibale mpe alobaki, Mike, ozwi mosala moko ya ntina.
Tokofungola filiale moko mpo na boteki na RDA, lokola tosalaki na Pologne, Tchéquie mpe Hongrie.
Mpe mosala na yo ezali ya kobanda moboko oyo, ndenge balobaka, mpe kosala mabongisi nyonso esengeli, lokola kosolola na avoka,
kokata likambo ya biloko, mpe koyeba bato boni bakozala na kati.
Mpe sikoyo etikali kaka mikolo moke liboso ya Noël.
Nabandaki likambo oyo mpe na ebandeli ya sanza ya yambo, nalingaki kosala masolo na bato oyo etali
bango mpe bazali na mokumba ya etape na etape ya mosala.
Mpe na mokolo ya 9 sanza ya yambo 1990, libenga eyaki koloba bátika nyonso. Tokosala filiale te.
Mosala na biso ekotelema na filiale ya Allemagne.
Ezalaki na kompani moko monene na Republiki Federale ya Allemagne, na Neuss.
Mpe yango ekamwisaki ngai. Mpe natunaki motuna, ɛɛ, mpo na nini bakotika yango?
Mpe na nsima patron ayebisaki ngai ete, ɛɛ, tozwi mitindo uta na Amerika ete GDR ekozala lisusu te.
Yango ezalaki na mokolo ya libwa sanza ya yambo 1990.
Mpe soki totali lisusu lisapo, esalemaki kaka na mokolo ya 13 sanza ya mibale 1990 nde ba alliés minei mpe ba ministres
mibale ya makambo ya bapaya ya Allemagne bakutanaki mpe bazwaki mokano ya kobanda masolo mpo na kosangisa lisusu Allemagne.
Yango elingi koloba ete bakonzi ya likolo bayebaki déjà ndenge makambo ekosuka.
Mpe likambo ya kokamwa, ata liboso mokolo ya 13 sanza ya mibale ekoka, libiangi ya mibale esalemaki epai wapi bayebisaki ngai ete
nyonso esengelaki kosila kosalema na mokolo ya 30 sanza ya motoba 1990, elingi koloba, kosangisa
mombongo ya RDA na filiale ya Allemagne ya Wɛsti.
Iyo, mpe na sanza ya mitano toyokaki ete union monétaire ekosalema na mokolo ya yambo ya sanza ya nsambo.
Mpe moto nyonso oyo azali naino kolobela likambo ya mbalakaka, azali kaka na makanisi ya bana mike, nakanisi.
Kasi yango etomboli motuna: nani mpenza alingaki ete efelo ekwea?
Bon, tango nazalaki na Moscou, nasololaki na bato ebele baye bazalaki na boyebi mingi.
Na ndakisa, bato ya kala ya KGB oyo balongolamaki na mosala sima ya kokwea ya communisme.
Bongo Union Soviétique epaswanaki, monopole ya mombongo ya bapaya ekweaki, mpe ba coopératives moko moko ekomaki na makoki ya kosala
mombongo ya kotinda biloko na bapaya mpe ya kokotisa yango.
Mpe esalemaki ete na ba biro wana ya mombongo ya bapaya ya ba combines, esika nasengelaki sikoyo kokende na
esika ya kompani ya mombongo ya bapaya na Moscou te, ezalaki na bato oyo balobaki Allemand malamu mpenza.
Mpe bongo, lokola Kirusi na Lingelesi na ngai ezalaki malamu mingi te, batunaki ngai, "Owuti wapi?"
Mpe lokola kombo ya Michael Wolski ezalaki na karte de visite, ezalaki komonana polele te
lokola Fritz Müller to biloko ya ndenge wana.
Mpe tango nalobaki bongo, kowuta na RDA, elongi na ye engɛngaki:
Ngai mpe nazalaki na RDA mpo na mibu mitano. Nalobaki Allemand malamu mpenza, mpe nayebaki ete azalaki na mampinga te, mpo ba
officiers bazalaki kotikala na RDA kaka mpo na mibu misato eleki te. Mpe baoyo ya
mampinga mosusu bazalaki kuna mwa ntango molai moke.
Mpe na sima, biso tosololaki masolo mosusu ya kosepelisa, epai wapi bayebisaki ngai makambo ebele etali RDA
oyo nayebaki te, na ntina ya ndenge bakonzi bazalaki kotonga mpe bokatikati ya bokonzi.
Bon, na tango wana nazalaki kotanga mingi, babuku ya bato ya politiki ya Union Soviétique, ya ba
diplomate, ya ba agent ya service secret mpe bongo na bongo.
Mpe malembe malembe, likambo yango ekomaki polele ete ezalaki solo likambo oyo ebombamaki na sima ya liyebisi ya lokuta,
mpe liyebisi wana ya lokuta ebengamaki Révolution ya Kimya.
Likambo ya kokamwa, na ebandeli ya mobu 2015, mikanda misato ebimaki oyo epelisaki mwa pole na likambo yango.
Ya liboso ezalaki ete na mokolo ya 2 Novɛ́mbɛ 2014, lisolo moko ebimaki na zulunalo Der Spiegel, kolobaka ete
Gorbachev na Shevardnadze balingaki ete efelo ekwea noki.
Bango mibale bakendeki komona Erich, oyo azalaki na Berlin mpo na likita...
Yango ezalaki ntango nini?
Yango ezalaki na mobu 1987. Na mokolo ya 28 to 29 sanza ya mitano 1987, bakendeki kotala Erich Honecker mpe bayebisaki ye ete efelo
yango eyokani lisusu te na elilingi ya Eropa moko oyo Gorbachev azalaki kolendisa, mpe eyokani mpe te na likambo ya
kolongola bibundeli, mpe ete asengeli kobuka efelo yango.
Mpe na nsima, Erich atɛlɛmaki likolo ya mesa, ndenge balobaka, mpe alobaki te.
Yango ezalaki mpenza bozoba, mpo Erich ayebaki mpe ete ba chars bakoya te, lokola basalaki na
Prague na 1968, soki bosali te oyo Moscou alingaki.
Mpe na nsima bango mibale bakendeki.
Likambo ya kokamwa, mikolo 14 na sima, Reagan azalaki na Berlin ya Wɛsti mpe alobaki na ngambo ya wɛsti ya Ekuke ya Brandenburg.
Mpe na nsima, lokola bozali komona yango polele na elilingi, ezalaki maloba ya lokumu ya Mongombo Gorbachev: "Buka efelo oyo!"
Na yango, alobaki te Honecker, kasi Gorbachev.
Na yango ayebaki nani azalaki mokonzi.
Mpe lokola yango esalemaki te, ebongiseli moko ya nkuku ya ba Soviétique ezalaki na 1989.
Mpe likambo oyo elimbolami na buku moko na nkombo Operation Lutsch, oyo ebimaki na suka ya mobu 2014 to na ebandeli ya 2015,
ekomamaki na agent moko ya nkuku ya service ya renseignement ya mampinga ya RDA, oyo alimbolaki ndenge
efelo ekweaki mpe mabongisi nini esalemaki liboso.
Mpe likambo ya misato ezalaki makambo oyo esalemaki na Hongrie, na kolongolama ya bifelo ya bokengi na ndelo na mobu 1989, esika
likita oyo esalemaki, picnic oyo, epai wapi pene na bato 700 ya ekolo RDA bazwaki libaku mpe
bakendeki na Republiki Federali na nzela ya Autriche.
Eza kitoko. Ozali na bandakisa mosusu ya makambo oyo esalemaki, oyo omonaki lokola nde ebimaki na mokanda ya film?
Ya solo, ezalaki naino na mwa makambo.
Soki otali mokolo ya 9 Novɛ́mbɛ sikoyo, ndenge ebongisamaki mpe ndenge elekaki, nyonso wana ezali na
bilili oyo biso nyonso toyebi, kasi na ndimbola mosusu.
Nalobelaki mpe likambo oyo na buku, ete, na ndakisa, oyo tokoki komona sima, tango Schabowski atángaki texte na ye, ezali
ete eloko moko ezalaki kozanga na kati ya texte yango, kasi Egon Krenz abakisaki yango, ete ezalaki na eleko ya kopekisa.
Tokoyoka yango mwa moke?
...tozuí mokano ya kobimisa mobeko lelo oyo ekopesa nzela na moúmóni nyonso ya RDA ya kolongwa na
mboka na nzela ya bisika ya koleka ndelo ya RDA.
Mpo na departema ya bapanzi sango ya ministere, Conseil ya ba Ministres ezwaki ekateli ete ebongiseli oyo ya
ntango mokuse ekobanda kosala kino mobeko oyo etali likambo yango ekofundisama na Chambre ya Bato.
Mpe mokanda oyo atángaki ezali na liyebisi ya ndelo.
Mpe yango esengelaki kaka koyebisama na radio na ngonga ya mitano ya ntongo elandaki.
Mpe ndelo oyo elongolami, bongo soki version ya molayi ezali, afandi wana mpe alukaluka, atala, mpe alobi ete
na ndenge moko ayebaki na motema ete eloko ya boye esengelaki kozala, kasi akokaki komona yango te.
Yango esalaki ete bato bákima na lombangu na bisika ya kokatisa ndelo.
Mpe yango mpe ezalaki opération moko ebongisamaki na service ya renseignement ya basoda ya Union Soviétique.
Sikawa, tótuna motuna oyo bato ebele ya Allemagne ya Esti batunaki bango moko na tango wana. Mpo na nini babɛtaki masasi te?
Iyo, yango nde likambo elandi.
Bongo, na ebandeli ya mobu 1989, etumba ya masasi ya liwa esalemaki na ndelo.
Na sima, Chris Geffroy ya elenge abomamaki na masasi na Berlin, likambo oyo ezalaki solo likama
monene mpo na politiki ya Shevardnadze na Gorbachev.
Kasi, lokola ndelo ya wɛsti ya RDA ezalaki na nsé ya bokonzi ya Pacte de Varsovie, basoda ya ndelo ya RDA basakolaki
na sanza ya minei, na ekateli ya Pacte de Varsovie, ete bakosalela lisusu bibundeli te na ndelo ya wɛsti.
Yango ezalaki na mokolo ya 12 sanza ya minei.
Yango elingi koloba ete, banda na ntango wana, bakɛngɛli ya ndelo bazalaki komonana polele na
mosala, na ba mitraillettes, kasi ezangaki masasi.
Mpe kaka bakonzi nde bazalaki na masasi ya mandoki na bango ya komibatela.
Yango elingi koloba ete, banda na ntango wana, ezalaki déjà polele ete règime oyo ya ndelo ekosila.
Ya solo, yango eyebanaki te; ezalaki sekele ya likolo.
Mpo na ntango wana, bato balingaki asila kokima na ndelo.
Iyo, kasi ezalaki kaka basoda ya RDA te.
Bato bazalaki mpe komituna wapi basoda nyonso ya Russie bazalaki, bango oyo bazalaki bisika nyonso na RDA.
Iyo, mpe yango ebongisamaki malamu banda kala mpenza mpo na likambo oyo ya mokolo ya 9 Novɛ́mbɛ.
Bongo, mokolo ya 7 Novɛ́mbɛ ezalaki fɛ́ti ya politiki ya ntina koleka na Union
Soviétique, Révolution Socialiste Monene ya Octobre.
Na tango wana ezalaki sanza ya zomi, mpo bazalaki na kalandriye mosusu.
Mpe bongo bafeti wana ezalaki ntango nyonso ya mikolo mibale, yango wana mokolo ya 7 na ya 8 ya sanza ya
zomi na moko ezalaki mikolo ya feti ya leta na Union Soviétique, feti ya mikolo mibale.
Mpe na ntango wana, basoda ya Soviet bakabolamaki na bandako.
Na RDA, bazalaki kaka na ndingisa ya kobima na bituluku; bazalaki na ndingisa ya kobima moko moko te, mpe basoda wana bakangamaki
na kaserne kino na mokolo ya 13 sanza ya zomi na moko.
Mpe ezalaki na ntina mosusu mpo na yango.
Mbula na mbula, basoda ya Union Soviétique kati na 300 na 400 bazalaki kokima.
Bato ebele balingaki kokende na Esti, balingaki kozonga na mboka, mpe basusu balingaki kokende na Ouesti.
Mpe lokola na mokolo ya 3 to 4 sanza ya mwambe 1989, mobateli moko ya ndelo ya RDA abomamaki na masasi na soda moko ya Soviet
oyo azalaki kokima, elingi koloba kobwaka mampinga, na ndelo ya wɛsti, ezalaki na ntina nyonso ya kokanga bango na boloko.
Mpo soki ndelo efungwamaki, basoda ya Soviet balingaki kokota na kati ya ebele ya bato, na
bibundeli na bango, mpe balingaki kosala libomi monene.
Ya solo, ezalaki mpe na mwa makambo mosusu.
Moyemeli ya likolo koleka ya Soviet, moyemeli ya politiki na RDA, azalaki ambasadere.
Mpe yango ekokaki mpe kozala ntina ya kotinda basoda ya Union Soviétique mpo na kobatela ndelo ya mboka.
Kaka lokola na 1953, Haut-Commissaire ya ntango wana na RDA, Semjonow, mpe apesaki mitindo na basoda ya Union Soviétique
ete basálela bibundeli na mokolo ya 17 sanza ya motoba.
Yango esalemaki te na Moscou, kasi na Berlin.
Mpe mpo na kolongola likama nyonso, lokola eyebanaki ete komanda-mokonzi ya basoda ya Sovieti awa na RDA azalaki, tóloba
bongo, moto ya mpasi mpo na koyeba makanisi na ye, bapesaki ambasadere ya Sovieti nkisi ya pongi to ye moko azwaki yango.
Ata ndenge nini, ayanolaki te na mpokwa wana.
Na yango, moto kaka oyo akokaki kopesa mitindo azalaki te.
Iyo, mpe bakonzi, elingi koloba Honecker ná baninga na ye?
Bon, bongo na butu, tango sango yango epanzanaki... Ezalaki naino likambo mosusu, likita ya Komite ya Kati ezalaki naino.
Likita ya Komite ya Kati, oyo ezalaki kosalema na ngonga moko na diskur ya Schabowski,
esengelaki kosila pene na ngonga ya motoba ya mpokwa.
Kasi kuna, bato oyo emonanaki polele ete bazwaki mitindo epai ya service ya renseignement ya basoda ya
Union Soviétique to ya RDA, babakisaki likita molayi.
Bongo olobaki ete yo mpe okoki kokabwana te, ozali na mikakatano ebele.
Na yango, batikaki likita ekoba kino na ngonga ya mwambe na miniti ntuku minei ya butu.
Wana nde ezalaki mpenza ntango Schabowski alobaki ete ekosala mbala moko, mpe bato babandaki kokende ebele na
esika ya koleka ndelo, mingi mpenza na Bornholmer Strasse.
Mpe yango nde esakolamaki na televizyo, liboso na televizyo ya Allemagne ya Esti, sima na televizyo ya Allemagne ya Ouesti.
Mpe wana bafandaki na Komite Sentral, lokola nde na esika ya bato oyo bakabwani na basusu, soki tokoki koloba bongo.
Na tango wana, ba telefone ya maboko ezalaki te, yango wana moto moko te akokaki kosakana
mpe koganga ete, "Oh, nini esalemi sikoyo?"
Te, te. Mpe bayebaki yango kaka pene na ngonga ya zomi ya butu.
Ministère ya Défense ya RDA ezalaki na Strausberg, kasi na Berlin te.
Bongo babimaki na motuka, mpe sima ya ngonga ya mwambe na miniti ntuku minei ya butu, bazalaki na Strausberg pene na
ngonga ya zomi ya butu, mpe wana nde sango ebandaki kopanzana.
Kasi ba Soviétique bazalaki na maboko na likambo oyo, yango wana makanisi ya mbala mosusu kotia ba
divisions ya liboso ya ba fusiliers motorisés eboyamaki.
Kitoko. Michael
Mpe soki mituna etelemi sikoyo, kasi bato ya mbongwana ya kimya bazalaki, solo, bazalaki, mpo babongisamaki.
Yango ewutaki na service ya renseignement ya basoda ya Union Soviétique, kasi na Stasi to KGB te, mpe lisusu na ba services ya
Mpoto, mpo bato babimaki na balabala, batɛlɛmɛlaki, batyaki ba buji na maninisa na bango mpe bongo na bongo, yango ezalaki déjà.
Na suka suka, esengelaki na yango sima mpo na koyebisa lisolo ya babongoli ya kimya.
Mpe elingaki te kozala kaka bato misato batelemi wana koloba, "Tala, bango nde bazalaki bato misato ya
mbongwana ya kimya," mpo yango elingaki kosimba malamu te.
Yango esengelaki ezala mouvement ya bato ebele, mpe na bisika ndenge na ndenge, kaka na Leipzig mpe na Berlin te, kasi
mpe na bingumba mosusu esika batambolaki mpo na botomboki.
Likambo ya esengo. Bongo, mpo na kokuseisa makambo tolobi tii sikoyo, po tozali komona lisusu likambo yango moko ezali kosalema
lelo, na bankoto na bankoto ya bato bazali kobima na balabala na mikolo ya yambo mpo na
kolakisa botɛmɛli, kaka lokola na ntango wana.
Sikawa bozali koloba ete bakonzi ya Union Soviétique bango moko nde babongisaki kokweya ya
Mure mpe basalelaki mabe bamanifestation wana.
Na suka, olobaki ete ba services secrets ya mikili ya Wɛsti mpe basanganaki na mosala yango makasi.
Bongo, nazali kokanga ntina malamu ete Est na Ouest, oyo bazalaki banguna na ndenge ya
Leta, sikoyo bazali kosala elongo na mokano moko?
Nakanisi bongo. Okoki komona ete filu oyo ya bomoko ezali koleka na kati ya lisapo banda 1917, 18.
Sikawa ezali na babuku ebele mpenza oyo emonisaka ete boyokani wana ezalaki.
Eteni monene ezalaki na makambo ya nkita, kasi ndambo mosusu ezalaki mpe na makambo ya politiki, mpe na
yango, ezalaki mpenza na masolo ya mbala na mbala kati na baservisi ya ba états fédéraux.
Ya kokamwa. Bongo, ezalaki na ba ponts kati na bloc ya Est mpe ya Ouest?
Nakoloba ee. Bon, nasalaki na pont ya ndenge wana. Yango ezalaki na mombongo.
RDA elingaki mingi kobenda ba kompani wana ya Amerika.
Ntango ba kompani oyo ya Amerika bakomaki na 1985, esengeli ete bayebaki likambo moko liboso, mpo bayaki nyonso na mbala moko
mpe balingaki kozwa bato ya Allemagne ya Esti lokola basali.
Balingaki bakokaki komema bato na bango moko na ntango wana, bakokaki koluka bato na Berlin ya Wɛsti, mpe
bakokaki kosalela bato ya mombongo ya bapaya oyo Centre International ya Commerce ebongisaki.
Mpe balingaki oyo ya suka.
Kasi bazalaki te, yango wana esengelaki kobanda koluka bango, mpo bato wana bazalaki na mposa ya passeport ya mboka ya Wɛsti.
Na yango, esengelaki bango baleka na etumba mobimba ya RDA, soki tokoki koloba bongo, mpo na kokoma bakadre ya mibembo.
Mpe na nsima, bapesaki ngai mosala mpe nasepelaki na yango, bongo nandimaki.
Mpe na nsima, nabandaki mosala oyo na ebandeli ya mobu 1986, na sanza ya minei.
Kasi ezalaki na ba ponts mosusu ebele, soki tokanisi.
Bongo Angela Merkel auti na libota ya ba ministres.
Mpe pastɛrɛ, Mongombo Kassner, azalaki na centre de formation mpo na ba théologiens na Templin.
Bateologí ya Eropa ya Wɛsti bazalaki mpe bapaya ya mbala na mbala kuna.
Mpe mbala mosusu, miso na bango ezali déjà likolo ya Angela.
Nani ayebi. Kasi ezali mpenza lokola ete ezali na mwango moko oyo ezali kosala mosala awa.
Bongo, ezali mwango oyo ekanisamaki lobi te, boye te? Bongo, esili koleka ntango boni na misala?
Nakanisi bongo. Esengeli te tózonga sikoyo na mozindo epai ya Karl Marx.
Kasi baproletɛrɛ ya mikili nyonso, bomikangama! esalaka kaka soki bakapitaliste ya mikili nyonso
bakangami, mpo ete baproletɛrɛ bazali na nse ya bakapitaliste.
Kasi na sima, Révolution ya Octobre esalemaki na 1917, mpe banda wana, babuku ebele ebimaki, mingi mingi uta na Etats-Unis,
oyo elimbolaka na mozindo boyokani kati na Wall Street mpe Révolution ya Bolchévik, na ndakisa oyo ya Anthony Sutton.
Elobelaki mpe ndenge Trotsky na Lenin, moko na lisungi ya mbongo ya bakeli ya Federal Reserve mpe mosusu na lisungi ya Abwehr ya
Allemagne, bakendeki na Petrograd mpo na kobimisa mobulu kuna.
Bamosusu mpo bamonaki ete mboka ekokaki mpo na mbongwana, mingi mingi babanki ya Amerika, oyo balingaki kokɔtisa mboka na nsé ya
bokonzi na bango, soki tokoki koloba bongo, mpe Lenin mpo azalaki na ntina mpo na kosala ete bitumba etɛlɛma,
oyo na sima ekomaki boyokani ya kimya, mpe mpo na kobikisa Allemagne na front ya mibale.
Yango elingi koloba ete Boyokani ya Brest-Litovsk esilaki mpe Allemagne elongwaki na lisanga
wana ya ba Alliés – eh, Russie nde elongwaki.
Na tango wana, ezalaki naino Ampire ya Russie; Union Soviétique esalemaki kaka na sanza ya zomi na
mibale 1922, kasi ezalaki kaka eleko ya mbongwana.
Mpe na tango wana, ba Américains batiaki moto moko oyo ayebaki Lenin liboso mpe asalaki na ye
boyokani ya liboso. Moto wana azalaki Armand Hammer.
Mpe kino na liwa na ye na 1990, mwa moke liboso akufa, azalaki moto ya boyokani kati na capital ya Amerika mpe Politburo.
Mpe misala minene nyonso wana ya kokɔtisa biloko uta na poto oyo Union Soviétique asalaki, oyo etali ba izine, ba centrale
hydroélectrique, kasi mpe boyokani ya mabele mpe ya location na tango ya Etumba ya Mibale ya Mokili Mobimba,
esukisamaki na nse ya libateli na ye, soki tokoki koloba bongo.
Ah, mpe lisusu, Armand Hammer azalaki milliardaire na boumeli ya bambula.
Tata na ye azalaki mobandisi ya Parti Communiste, mpe moko ya babandisi ya Parti Communiste ya Etats-Unis.
Mpe, solo, azalaki mpe mozwi ya Ordre ya Lénine.
Esengeli koloba ete boyokani ya polele ezali kati na ba blocs mibale.
Kasi sikoyo, lisusu, mpo nandimi ezali na ntina mingi mpo na makambo oyo ezali kosalema lelo, tótala lisusu na sima.
Olobaki ete FED, elingi koloba Federal Reserve, ba oligarches financiers ya ntina mingi na mokili
ya Wɛsti, nde babandisaki Révolution ya Octobre.
Iyo.
Boye, esengeli ete bazalaki na matomba ya mbongo ya polele kuna?
Bon, solo mpenza. Mokano ezalaki ya kolonga Russie.
Kasi okokaki kosala yango te na ndenge ya mbala moko.
Bongo bamekaki yango, etumba ya bana mboka ezalaki, epai wapi basoda ya Amerika, ya Grande-Bretagne mpe ya Japon mpe bazalaki.
Kasi mboka ezalaki kaka monene mingi.
Mpe yango mpenza nde eloko balekaki kosala kuna: kotia boyangeli moko oyo ekokaki
kotalela bango, kasi oyo mokili mobimba eyebaki te.
Moto moko te akanisaki ete ba communistes oyo ya Russie, na suka suka, bapesamaki mbongo na mikili ya
Wɛsti na ebandeli mpe na sima bakambamaki na bango.
Yango mpe ezali ntina oyo bato ebele bakoki te kososola ete Union Soviétique ebukaki système na yango moko.
Moko, mibale, misato, minei, mitano, motoba, nsambo, mwambe, libwa, zomi, zomi na moko, zomi na
mibale, zomi na misato, zomi na minei, zomi na mit
Na yango, kokwea ya Efelo ya Berlin ezalaki lokola kofungola mwa moke maboko likolo ya bikolo ya socialisme na Eropa.
Na sima, kolongwa ya basoda ya Union Soviétique, oyo ewumelaki kino 1994, mpe na sima,
kobebisama ya Union Soviétique yango moko.
Mpe tango Gorbachev akamataki bokonzi, alimbolaki yango kitoko na perestroika mpe glasnost.
Perestroika elingi koloba kobongisa lisusu, mpe glasnost elingi koloba polele. Mpe yango
mpenza nde eloko alingaki kobongisa lisusu.
Mpe oyo tosalaki na yango ezalaki ete yango ebimisaki lingomba ya ba oligarques, mpe Politburo wana ná parti,
na bibongiseli na yango nyonso, bilimwaki na mbala moko.
Mpe etumba ya biteni ya bato oyo tozalaki na yango na ntango wana ebongwanaki na etumba mpo na klima.
Okay, yango ememi biso tii na mokolo ya lelo, nakanisi.
Iyo, iyo.
Yango nde motuna na ngai ya kolanda elingaki kozala.
Olobeli ndenge nini, na lisapo mobimba ya Russie, to ya Union Soviétique, bato ya minene
ya mosolo bazalaki ntango nyonso na bopusi.
Bon, mpe lelo?
Michael Wolski:] Bon, nakanisi bazali kaka na likebi, kasi emonanaka bongo te.
Mpe oyo bazalaki kotondisa biso na yango kino 1990 na Bloc de l'Est ezalaki: parti ya bato ya mosala, etumba ya bato ya misala,
bato ya mosala ya mikili nyonso bomikangisa – maloba nyonso ya mpamba oyo sikoyo ekitanami na maloba mosusu ya mpamba.
Mpe yango etuni motuna ya ndenge nini likambo oyo esalemaki.
Mpo na nini mbongwana oyo esalemaki?
Mpe yango ezongisi biso na botongi ya bifelo, mpe na boye mpe na Efelo ya Berlin.
Mpo na bambula ya 1960, mbongwana wana ezalaki, kasi na nkuku ya système socialiste ya kala, stratégie ya
sika, théorie mpe bongo na bongo bazalaki kobongisa.
Tika nalimbola yango boye:
Botongi ya Efelo ebandamaki na mitindo ya ba Soviétique na mobu 1960, yango wana esengelaki kobongisa makambo liboso mpo na
komindimisa ete RDA, na économie na yango ya plan, ekokaki kozwa biloko nyonso oyo ezalaki na
mposa na yango: biloko ya kotonga mpe maboko ya bato.
Mpe na nsima batongaki efelo.
Ntina ezalaki ete ba alliés ya Wɛsti balingaki te kondima likanisi ya Soviet ya kobongola ezalela ya politiki
na Berlin ya Wɛsti, oyo babengaki Ultimatum ya Berlin.
Mpe bongo efelo etongamaki, mpe bongo emonanaki polele ete likambo yango ezalaki pene na komema RDA na esika oyo
kokamba yango ekokaki lisusu te, elingi koloba, kokwea ya nkita.
Yango ezalaki likanisi te, moto moko te akokaki kokanisa yango, kasi emonisaki ete na RDA, mboka se moko ya misala ya minene
na Bloc de l'Est, économie socialiste ya mibeko esimbaki te.
Ya solo, boyoka nkombo ya Departema ya Boyokani ya Mombongo mpe mokonzi na yango, Alexander Schalck-Golodkowski.
Lisolo oyo ebandi na mobu 1962, tango Schalck-Golodkowski akomaki mokomi ya liboso ya komite ya etuka ya SED mpo na mombongo ya
bapaya mpe azalaki sikoyo na nse ya pression ya pene na bakompanyi 30 ya mombongo ya bapaya oyo ezalaki –
basusu bazalaki na ndingisa ya kosala yango te na RDA – mpo na kokitisa mikano ya koteka biloko na bapaya.
Na suka ya nyonso, RDA ezalaki mboka ya industrie mpe ezalaki kosomba biloko ya mobesu mpe biloko oyo esili kosalema mwa
moke mpo na kosala yango lisusu mpe koteka yango na mokili mobimba, mingi mingi na République Fédérale ya Allemagne, solo.
Kasi lokola économie planifiée oyo ezalaki makasi mingi, biloko ya mike lokola kobongisa, ba pièces de rechange
mpe ba accessoires ezalaki kosombama te, mpe bongo ba machines etikalaki mpamba kozanga kosala.
Mpe na nsima, ba kompani, ba kompani ya mombongo ya bapaya, bayaki mpe balobaki, ɛɛ, tokoki te kotinda biloko na bapaya mpo kompani
XY ekoki te kokabela yango, mpo biteni ya rechange ezali te.
Mpe na 1962 mpe 1963, Schalck asilaki kosolola na mokonzi na ye ya MFS ndenge nini bakoki kobongola
likambo oyo, kasi likanisi yango babwakaki yango na Moscou.
Na 1964, makambo ekomaki lisusu mabe koleka, Khrushchev alongolamaki na bokonzi, mpe na 1965 Moscou epesaki ndingisa
ete ebongiseli oyo esalema pembeni ya économie planifiée lokola mombongo ya bato na bato na mikili ya bapaya na RDA.
Na sima, mokanda ya ebandeli ezalaki na 1966, mpe na sima etando oyo ya boyokani ya mombongo etiyamaki na nzela ya mobeko.
Bongo, yango ebimisamaki na gazeti ofisiele te; yango elingaki kozala mabe koleka.
Mpoto elingaki kozala na esengo makasi mikolo ebele, kolobaka ete Allemagne ya Esti emonisaki ete communisme esimbaka te.
Kasi yango esalaki ete Bepayi ya Wɛsti bazuwa sango na mobu 1968 kowuta na jenerale moko ya Stasi ya Tchéquie oyo abwakaki bango,
ete elobamaki na likita ya automne ya Pacte de Varsovie na mobu 1966 ete mateya nionso ya socialisme ekobongwana mpe ete
Bepayi ya Wɛsti bakondimama kokola kino kokoma na socialisme.
Mpe likambo ya kokamwa, mbula eleki mokonzi ya kala ya Biro Fédéral mpo na Kobatela
Mibeko-Mokonzi andimaki mpenza likambo wana.
Tóyoka yango?
…Nazali avocat, patron na ngai akokaki kozala dictateur to moto oyo alingi kokoma dictateur mpe alobaki, 'Mongongo
Maaßen, kanisa ndenge nini okoki kobongola démocratie libérale mpo ekoma leta totalitaire oyo ekosala na ndenge nalingi.'
Bongo nalingaki mpe kotalela lolenge nini bakoki kosalela mpo na kobebisa système mobimba.
Mpe lolenge moko ya kobongola système mpo ekoma ya bomoko, esika bato nyonso bakomaka ndenge moko mpe bakanisaka na nzela moko,
ezali ya kobangisa bango mpe kopesa bango mokano moko ya likolo.
Mpe nasengeli koloba, likanisi ya kosalela climat mpo na kobebisa constitution ezalaki ya mayele, ata nani akanisaki yango.
Nayebi ete na bambula ya 1960, ezalaki deja na bato na kati ya KGB oyo bazalaki kokanisa ndenge
nini bakoki kotika ete Mpoto ekoma socialisme.
Na tango wana, likambo ya kobatela environnema ezalaki déjà kosololama na KGB. Na makambo lokola environnema mpe kotɛmɛla
rasizime, mpe bongo na bongo, okoki kondimisa bato ete batika demokrasi mpe botosi ya mibeko pembeni mpo
na sikoyo, likambo ya ntina ezali kotɛmɛla rasizime, likambo ya ntina ezali environnema.
Oyo ezalaki makanisi ya KGB na bambula ya 1960.
Kasi nasengeli koloba, na komema likambo ya mbongwana ya klima, nasengeli koloba, lokumu na yo.
Ezali mpenza likambo ya kokamwa kosalela likambo ya climat lokola nzela ya kobebisa leta
ya demokrasi oyo etongami na mobeko-likonzi.
Iyo, mpe yango ememi biso na mikano oyo etyamaki na Union Soviétique na mobu 1966.
Mokano ya liboso ezalaki kotika ete Bwɛti ekola.
Mpe mokano ya mibale ezalaki ya kosala mbongo na likambo ya klima.
Yango nde esalemaki.
Bongo, etape ya liboso ezalaki ya kopesa toli na mobandisi ya Club ya Rome, na mobu 1967, ndenge ya kosala yango mpe
makambo nini esengelaki ezala ya ntina mingi mpo na yango.
Na tango wana, akendeki na Union Soviétique na mpepo mpe asololaki na bango masolo ya milayi.
Mpe na sima, tango Club ya Rome esalemaki, ba généraux mibale ya KGB bazalaki ntango nyonso ba membres,
ba membres ya solo, ya Club ya Rome kino na mobu 1992.
Nakoki koloba te nini esalemaki na sima, kasi ekomami.
Likambo mosusu ezali ete, institut moko ya boyokani esalemaki pene na Vienne elongo na ba Américains mpo na kotalela likambo ya
bokabwani ya Union Soviétique, esika wapi bato ya politiki bazalaki koyekola kobanda
1982 mpo na eleko ya sima ya perestroika.
Yango elingi koloba ete ezali na bankombo lokola Chubais, Wechselberg, Arwen mpe bongo na bongo, baye
bayekolaki kuna mpe na nsima, na suka ya perestroika, bakotaki na likambo ya koteka biloko ya Leta.
Mpe bongo nde bakomaki ba milliardaires to ba oligarques oyo tozali kolobela.
Na Etats-Unis, ezuaki mibu 200 mpo ba oligarques oyo bámonana.
Mpe yango ezalaki mibu misato kino mitano eleki, tango ba oligarques oyo babimaki.
Mpe bato nyonso bakamwaki na ndenge bato wana bakomaki bakolo na lombango.
Bozwi na lolenge nini?
Na nzela ya privatisation, mpo bazalaki na ebandeli mpe bakokaki kokomisa ba entreprises ya
Leta oyo etali likambo yango, ya bato ya mpamba.
Yango ezalaki mosala moko ya mpasi mpenza.
Buku yango mpe elimboli mosala oyo na mozindo.
Mpe ba oligarques ya Mpoto, ba oligarques ya mosolo, bango mpe bazalaki na kati.
Mpe baponaki biteni ya motuya koleka na industrie ya biloko ya mobesu.
Mpe Khodorkovsky azali ndakisa moko, Abramovich azali ndakisa mosusu, bango bazwaki mindele epai ya mikili ya Mpoto, bazwaki
bilaka ya mindele banda 1988, mpe na sima, tango privatisation ezalaki kosalema, basombaki ba kompani
wana lokola ba fiduciaries, soki tokoki koloba bongo.
Ya solo, yango emonanaki te. Mokɛngɛli, ɛɛ, opesaki yango na moto mosusu.
Kasi atɛlɛmaki na liboso mpe bato nyonso bakanisaki ete azali nkolo.
Mpe Roman Abramovich azali na bamilio nkama moko – yango mpe ekomami na buku. Na Etats-Unis, ezali na ebongiseli moko babengi
Finken, lolenge moko ya etuluku ya bokengi oyo esalaka ankɛtɛ na makambo ya mbongo ya mbindo,
mpe ezali na lisolo moko molai oyo elobeli yango.
Bongo azwaki nyongo ya dolare milio nkama moko mpe na sima abimisaki mbongo yango na kompani moko ya petrole,
oyo na sima ya mibu zomi to zomi na mibale atekaki yango na dolare miliare zomi na misato na ndambo.
Bon, sikoyo azali kobika na yango, na pɔsɔ misato wana, ɛɛ.
Yango ezali koleka ndelo. Bongo, soki nasosoli malamu, ezali kokabola bozwi ya ekolo mobimba na bato nyonso?
Iyo, sima ya révolution ya liboso, tango babukolaki biloko ya ba église, ya ba nobles, ya bakolo mabele ya
minene, ya bato ya mombongo mpe ya ba entrepreneurs, na maloba mosusu, ba capitalistes.
Babomaki bato ebele na kati ya likambo yango, ebele bakimaki na Mpoto.
Mpe wana ezalaki kampanye ya mibale ya kokabola lisusu, epai wapi bato bakomaki bakolo na ntango moke mpenza.
Na tango wana, na ebandeli ya bambula 1920, na eleko wana ya mobulu, biloko nyonso pene na pene ezalaki
kopesama na Leta mpe te kokabolama na bato moko moko, elingi koloba, kokabolama lisusu.
Bongo, sikoyo oyo Mongombo Maaßen alobi mpo na klima ezali bokaboli ya misato.
Mpo na sikoyo, etumba ya kelasi ekomi etumba ya klima.
Mpe soki liboso azalaki, ndenge balobaka, capitaliste, lelo azali monguna ya bato oyo baboyi kondima mbongwana ya klima,
ya basumuki ya klima, ya bato nyonso oyo babebisaka klima.
Bongo, makanisi oyo nyonso sikoyo ekómi na nivo oyo tozali na mpako ya CO2 – likambo mobimba ya biloko ya bio ezali mpe
eteni ya yango, elingi koloba ete biloko nyonso ya bio ezali talo koleka – kasi mpe mipekiseli na ndenge ya kotambola.
Sikawa tokoki komona ete Groupe VW ezali kokita, elingi koloba ezali kokoma moke.
Mpe na suka, yango elingi koloba ete mpo na mitungisi ya climat, transport privé ezali lisusu malamu te; kanisá
bingumba ya miniti 15, esika okoki kosala biloko nyonso na velo.
Mpe soki olingi kolongwa na engumba ya miniti 15, esengeli sikoyo ozwa ndingisa na Chine.
Soki te, okokata barrière te.
Na yango, ba forces oyo ebongisaki likambo oyo bazongi na mosala ya kosala mbongo.
Mbongo esalemaka na mopepe ya moto.
Mpe sikoyo nazali kolobela Mongombo Maaßen.
Kitoko. Bongo, mpo na kokanga likambo, tokoki mpenza kowuta maloba ya mobandisi na biso ya malamu ya WEF?
Iyo.
Klaus Schwab.
Michael Wolski Iyo, yango mpe ezali ya kosepelisa.
WEF, Forum Économique Mondial, esalemaki na 1972 na ye, mpe kino lelo azali kaka kuna, lokola libanga ya kala.
Bokozala na eloko te mpe bokosepela; yango nde mokano.
Mpe yango ezongisi biso na société socialiste.
Sikawa bazali kolobela ba mpako wana ya CO2, ba systèmes ya sika ya chauffage – 40% ya bato na Allemagne bazali bakolo
ya bandako na bango moko, mpe nayebi te soki boni kati na bango bakokoka kosomba système ya sika ya chauffage.
Mpe na nsima, ba Black Rocks ya lokumu mpe bakompanyi mosusu ya ndenge wana bakoki kotelema wana mpe koloba,
'ok, soki bongo, tokosomba yango na ndako ya faillite, na nzela ya niongu ya biloko oyo bakanga'.
Iyo, ezali mpenza kopesa pole mingi, nakoki koloba, ndenge tosili kokende mosika na nzela na
processus oyo ya misato oyo tozali na yango sikoyo.
Iyo.
Motuni ya KlaTV Esengeli mpenza komituna sikoyo soki socialisme ekufaki mpenza boni na mobu 1989.
Kasi, na mokuse, ekoki kozala mpasi mingi kokanisa ete nguya ya kobombana ezali kosala mosala awa,
mpe polele ezali kosala mabe mpo na bolamu ya bato.
Mpe tii sikoyo, mayele ya nsɔmɔ, okoki ata koloba, mayele oyo ezwi biloko nyonso.
Iyo, emonani lokola biloko nyonso bizali kokambama na intelligence artificielle.
Iyo, na suka ya interview oyo ya kitoko mpenza, nalingi kotuna nini mosusu ekoki kosalema sikoyo?
Bon, okoki komitɛlɛmisa na kozwa bansango ya mozindo, elingi koloba, te kaka kozwa makanisi na yo uta na nsango ya mokolo
na mokolo, MoMa mpe Netflix, kasi mpe na kosalela ba media mosusu to mpe kozwa makanisi ya sika uta na bisika lokola oyo.
Nazali na pene ya ba liens nkama moko na buku oyo, oyo ekoki komema yo na ba sites internet esika okoki kozwa
ba liens mosusu na makambo ndenge na ndenge, kozwa makanisi ya sika mpe kolanda lisusu mosika.
Kasi yango elingi koloba kosala ngalasisi mpe te kofanda liboso ya televizyo na saki ya chips na pokwa.
Iyo, nakanisi tokokanga yango na motema: kokoma na misala. Matondi mingi mpo na interview.
Matondi mpe epai na yo.
Mpe na sima tokomonana lisusu.
Iyo, matondi.