Nau mai, e te rangatira Wolski.
Ngā mihi mō te tono a KlaTV.
Āe, tērā noa. Kei te whakahaere mātou i tēnei uiui i tētahi rā tino maumahara, arā, te huritau o te 9 o Noema.
Kua tino 35 tau ināianei mai i te hinga o te Parepare o Berlin i te tau 1989.
Ko koe te kaituhi o ngā pukapuka maha tino whakamere mō tēnei kaupapa tonu, ā, ka kitea hoki ēnei pukapuka i tō paetukutuku.
Ā, i mua i tō tātou tīmatanga, me whakamōhio tuatahi atu ki a koutou ki ā mātou kaimātakitaki.
I whānau mai a Michael Wolski ki Saxony i te tau 1952, ā, i tipu ake ia i Berlin Rāwhiti.
Ko ia te pāpā o ngā tamariki e toru.
I te tau 1970, i muri i tana whakaoti i tana mātauranga tuarua, ka whiwhi ia i te tohu paetahi mō
te ōhanga, ā, he motuhake ia ki te hokohoko ā-waho.
Mai i te tau 1974, i mahi a Mr Wolski i te hokohoko ā-waho i te GDR.
Mai i te tau 1986 ki te tau 1990, ko ia te kaiwhakawhiti kōrero mō ngā tauhokohoko ā-waho o te GDR i te tari o tētahi kamupene
o Amerika i te Pokapū Tauhokohoko ā-Ao i Rānana Rāwhiti.
I Tihema 1989, i whakaae ia ki te whakatū i tētahi kamupene hoko i Berlin Rāwhiti mō te rōpū.
I whakakorehia anō tēnei ota i Hānuere 1990.
I te tīmatanga o te tau 1991, i whakawhitia a Mr Wolski ki Moscow.
I reira, ko ia te kaiwhakatū me te upoko o te tari māngai a te rōpū i te Uniana Soviet, ā, i mātakitaki ia i te
hinganga o te Uniana Soviet me te panonitanga o Rūsia.
I te tau 1998, i hoki ia ki Berlin, ā, i mahi ia hei kaitohutohu mō ngā kamupene Ruhiana.
Mai i te tau 2006 ki te tau 2012, ko ia te kaiwhakatū me te kaiwhakahaere o te Rōpū Pakihi Tiamana–Bosnia i Sarajevo.
Kua reti a Michael Wolski mai i te tau 2014.
Ko ia te kaituhi o ngā pukapuka e rima mō te hinganga o te Parepare o Berlin.
I roto i ā mātou mahara me ngā pūrongo pāpāho, ko te hinga o te Parepare o Berlin i te tau 1989 e puta tonu ana hei
huringa rangimārie, hei hua nō te kore hari o te iwi o te GDR.
He maha ngā tāngata e whakaaro ana ki te rangimārie me ngā whakahe.
Ā, i tō pukapuka 1989: Te Heke o te Parepare o Berlin, he tirohanga whakamuri i muri i te 35 tau, koe, hei
kaiwhakaatu o te wā, e whakamārama ana i te heke o te Parepare hei kaupapa i whakamaheretia āta, ā, i whakatinanahia.
He aha te take i whakaaro ai koe pēnei?
Āe, pēnei i taku kī i mua i taku CV, i mahi au i te tari māngai o tētahi kamupene nō Amerika i Rānana Rāwhiti mai i
te tau 1986 ki te tau 1990, ā, i āwhina au ki te whakawhanake i ngā pakihi a te kamupene i te GDR.
Ā, i te hinganga o te Parepare o Berlin i Noema 1989, i tae mai te tumuaki Huitana o te kamupene i whakahaere i te
tari i Tīhema, ā, ka mea ia, "Mike, he kawenga motuhake tāu."
Ka whakatū mātou i tētahi kamupene peka mō ngā hoko i te GDR, pērā i tā mātou i mahi ai i Pōrana, i Tēkia me Hūngāri.
Ko tō mahi, kia whakatū i tēnei tūāpapa, ā, kia whakarite i ngā whakarite e hiahiatia ana, pērā i te whakapā atu ki
tētahi rōia me tētahi rōpū ture, te whakatau i te rawa, me te mōhio hoki ki te tokomaha o ngā tāngata ka whai wāhi.
Ā, ināianei he torutoru noa ngā rā i mua i te Kirihimete.
I tīmata ahau i tēnei, ā, i hiahia ahau ki te whakawhiti kōrero ki ngā tāngata e hāngai ana, e kawenga
ana mō ia wāhanga o te mahi i te tīmatanga o Hānuere.
Ā, i te 9 o Hānuere 1990, ka tae mai tētahi karanga e kī ana kia whakamutu i ngā mea katoa.
Kāore mātou e whakatū i tētahi kamupene peka.
Ka whakawhitia tā mātou pakihi ki te peka o Tiamana.
I reira tētahi kamupene nui rawa atu i te Repupurika Tūmatanui o Tiamana, i Neuss.
Ā, i miharo ahau. Ā, i pātai au, āe, he aha i whakakorehia ai?
Ā muri iho ka mea mai te rangatira ki ahau, āe, kua whiwhi mātou i ngā tohutohu mai i Amerika e mea ana kāore he GDR anō.
I te 9 o Hānuere 1990 tērā.
Ā, ki te titiro whakamuri ki te hītori, kāore i tae ki te 13 o Hui-tanguru 1990 kia hui tahi ai ngā hoa whakakotahi e whā
me ngā minita tauiwi Tiamana e rua, ā, ka whakatau rātou ki te tīmata i ngā kōrero mō te whakakotahitanga o Tiamana.
Nō reira, i mōhio kē te whakahaere matua ki te hua i mua.
Ā, he mea whakamīharo, ahakoa kāore anō kia tae mai te 13 o Huitanguru, i tae mai tētahi karanga tuarua e kī ana me oti
katoa ngā mea katoa i mua i te 30 o Hune 1990, arā, te whakaurunga o ngā pakihi o te GDR ki te peka o Tiamana Hauauru.
Āe, ā, i Mei ka mōhio mātou ka tū te kotahitanga moni i te 1 o Hūrae.
Ā, ko te hunga e kōrero tonu ana mō te tūpono noa, he tino māmā rātou, ki taku whakaaro.
Engari ka ara ake te pātai: ko wai rawa i hiahia kia taka iho te Pare?
Nō reira, i taku noho ki Moscow, i kōrero au ki te tokomaha o ngā tāngata i tino mātau.
Hei tauira, ngā mema o mua o te KGB i whakakorehia i muri i te hinga o te komonism.
Nā reira i whati te Kotahitanga Soviet, i pakaru te mana motuhake hokohoko ā-waho, ā, i āhei ināianei ngā rōpū ahuwhenua motuhake
ki te whakahaere i ngā mahi kaweake me ngā mahi kawemai.
Ā, i puta ake, i roto i ēnei tari hokohoko ā-tawahi o ngā mīhini whakakotahi, ki reira au e haere ana ināianei, kāore
au e haere ki te kamupene hokohoko ā-tawahi o Moscow, i reira he tāngata e kōrero mātau ana i te reo Tiamana.
Ā, kāore i tino ngaio taku reo Rūsiana me taku reo Ingarihi, nō reira ka pātai mai rātou ki ahau, nō hea koe?
Ā, i runga i te kāri pakihi a Michael Wolski, kāore i tino mārama te tautuhi pēnei i a Fritz Müller, rānei.
Ā, i taku kī atu i tērā, nō te GDR, ka whiti tōna kanohi:
I noho hoki au i te GDR mō ngā tau e rima. I tino mātau ahau ki te reo Tiamana, ā, i mōhio au kāore ia i roto i te ope taua,
nā te mea he toru tau noa iho te roa e noho ai ngā āpiha i te GDR. Ā, ko te hunga nō ērā atu ope taua i noho roa ake i reira.
Ā muri ake, i puta ētahi kōrero whakamīharo, ā, i roto i aua kōrero i kōrero mai rātou ki ahau mō ngā hanganga ārahi
me ngā hononga mana o te GDR, ā, kāore au i mōhio ki ēnei.
Nō reira, i pānui au i te nui i taua wā, i ngā pukapuka a ngā kaiārahi tōrangapū o te Soviet,
ngā māngai, ngā māngai ratonga huna, me ērā atu.
Ā, i te āta haere, ka mārama ake te whakaahua, he kaupapa tūturu tēnei i huna i muri i tētahi parani auahi, ā, ko
taua parani auahi i tapaina ko Te Hurihanga Rangimārie.
He mea whakamīharo, i te tīmatanga o te tau 2015, i puta e toru ngā whakaputanga i whakamārama i tēnei take.
Ko te tuatahi, i te 2 o Noema 2014, i puta he tuhinga i Der Spiegel e kī ana i hiahia a Gorbachev
rāua ko Shevardnadze kia hinga wawe ake te Pare.
I haere rāua ki te kite i a Erich, i reira ia i Berlin mō tētahi hui.
I ahea tērā?
I taua tau, i te tau 1987. I te 28, i te 29 rānei o Mei 1987, i toro atu rātou ki a Erich Honecker, ā, i kī atu ki a ia kāore te
Parepare e hāngai ana ki te whakaahua o tētahi Īropi kotahi i whakatipuhia e Gorbachev, ā, kāore hoki e hāngai ana ki
te whakakore pū, nō reira me whakangaro ia i te Parepare.
Ā, ka tū ake a Erich ki runga i te tēpu, kia pērā ai te kī, ā, ka mea ia, 'kāo'.
He tino māngere tēnei, nā te mea i mōhio hoki a Erich kāore he tanka e tae mai, pēnei i Prague i te tau
1968, mēnā kāore koe e mahi i tā Moscow e hiahia ana.
Ā, kātahi ka wehe rāua.
He mea whakamīharo, i muri i te 14 rā, i tae atu a Reagan ki Berlin Hauauru, ā, i kōrero
ia i te taha hauauru o te Kuaha o Brandenburg.
Ā, i muri iho, pērā i tō kite mārama i te whakaahua, ko te kōrero rongonui a Mr Gorbachev: 'Whakangaromia tēnei pakitara!'
Nō reira, kāore ia i kī Honecker, engari i kī ia i a Gorbachev.
Nō reira, i mōhio ia ko wai te kaiwhakahaere.
Ā, nā te mea kāore i puta tērā, i whakahaerehia e ngā Soviet he whakahaere huna i te tau 1989.
Ā, e whakamārama ana tēnei i roto i tētahi pukapuka e kīia nei ko Operation Lutsch, i whakaputaina i te mutunga o te tau 2014, i te
tīmatanga rānei o te tau 2015, nā tētahi āpiha huna nō te ratonga mōhiohio hōia o te GDR i tuhi, i whakamārama ai ia i te
hinganga o te Parepare o Berlin me ngā whakarite i mahia i mua.
Ā, ko te tuatoru ko ngā kaupapa i Hūngāri, me te wetewete i ngā ārai rohe i te tau 1989, i reira i tū ai tēnei hui, tēnei
pikiniki, i reira i whai painga ai ngā tāngata tata ki te 700 nō te GDR, ā, ka haere
rātou ki te Repupurika Whakakotahi mā Ōtiria.
He whakamīharo. He tauira anō āu mō ētahi kaupapa i puta ai te āhua he mea nō tētahi tuhinga kiriata?
Āe mārika, he tokoiti tonu ngā kaupapa i toe.
Ināianei, ki tō titiro ki te 9 o Noema, ki te hanganga o taua rā, ki tōna whanaketanga, kei reira katoa ngā whakaahua e
mōhiotia ana e tātou katoa, engari he whakamāramatanga rerekē.
I whakahua hoki au i tēnei i roto i te pukapuka, arā, hei tauira, ka kite pea tātou ā muri ake nei, i te wā ka pānuitia e
Schabowski tana tuhinga, i ngaro tētahi mea i roto i taua tuhinga, engari nā Egon Krenz i tāpiri he wā aukati.
Me whakarongo tātou ki tērā mō tētahi wā poto?
…kua whakatau mātou i tēnei rā ki te whakauru i tētahi ture e āhei ai ia tangata nō te GDR ki te wehe
i te whenua mā ngā wāhi whakawhiti rohe o te GDR.
Mō te tari pāpāho o te minita, kua whakatau te Kaunihera o ngā Minita kia whai mana tēnei whakaritenga whakawhitinga tae noa ki
te wā ka whakatinanahia e te Whare o te Iwi te ture e hāngai ana.
He pānui here kei tēnei tuhinga i pānuitia e ia.
Ā, ka pānuitia noa iho tērā i te reo irirangi i te rima karaka o te ata e whai ake nei.
Ā, kua whakakorehia tēnei here, nō reira, mēnā he putanga roa, ka noho ia ki reira, ka rapu, ka tiro, ā, ka mea
ia i rongo ia i roto i tōna ngākau he mea pēnei e tūpono ana kia noho, engari kāore ia i kitea.
Nā tēnei i puta ai he oma ki ngā whakawhiti rohe.
Ā, he whakahaere anō hoki tērā i whakaritea e te ratonga mōhiohio hōia o te Soviet.
Ināianei, ko te pātai i pātai ai te tokomaha o ngā tāngata o te GDR ki a rātou anō i taua wā. He aha i kore ai i puhia ngā pu?
Āe, koinei te take e whai ake nei.
Nō reira, i te tīmatanga o te tau 1989, i puta he whakawhiti pahū mate i te rohe.
Nāwai ka patua a Chris Geffroy taitamariki i Berlin, ā, he tino aitua tēnei mō
Shevardnadze rāua ko Gorbachev me ā rātou kaupapa here.
Heoi, i raro i te rangatiratanga o te Kotahitanga o Warsaw te rohe uru o te GDR; i pānuitia i Aperira e ngā ope
rohe o te GDR, engari i whakatauhia e te Kotahitanga o Warsaw, kāore anō he pū e whakamahia ki te rohe uru.
I te 12 o Aperira tērā.
Ko te tikanga, mai i tēnei wā, ka kitea ngā kaitiaki rohe e mahi ana me ngā pū hī-tere, engari kāore he pahū.
Ā, ko ngā āpiha anake i whai pahū mō ā rātou pū ratonga whaiaro.
Ko te tikanga, mai i tēnei wā, kua mārama kē ka mutu tēnei whakahaere rohe.
Āe mārika, kāore i mōhiotia tērā; he tino muna.
Nō reira, kua puta kē he oma ki te rohe.
Āe, engari ehara i ngā hōia o te GDR anake.
I pātai hoki te tangata kei hea ngā hōia Ruhiana katoa, i kitea ai rātou puta noa i te GDR.
Āe, ā, i whakamahere pai tērā i mua rawa atu mō tēnei hui i te 9 o Noema.
Nō reira, ko te 7 o Noema te hararei tōrangapū tino hira rawa atu i te Uniana Soviet, ko te
Huringa Nui o te Whakawhanaunga ā-Hāpori o Oketopa.
I taua wā, he Oketopa nā te mea he maramataka rerekē ā rātou.
Ā, i mau tonu ēnei whakanuitanga mō ngā rā e rua, nō reira ko te 7 me te 8 o Noema he hararei
ā-iwi i te Uniana Soviet, he hararei takirua.
Ā i taua wā, i whakaritea he whare noho mō ngā hōia Soviet.
I te GDR, i whakaaetia anake kia puta rātou i roto i ngā rōpū; kāore i whakaaetia kia puta takitahi, ā, i herea
ēnei hōia ki roto i ngā whare hōia tae noa ki te 13 o Noema.
Ā, he take anō i pērā ai.
Ia tau, i waenga i te 300 me te 400 o ngā hōia Soviet i oma.
He tokomaha i hiahia ki te haere ki te Rāwhiti, i hiahia hoki ki te hoki ki te kāinga,
ā, i hiahia ētahi ki te haere ki te Hauauru.
Nō te mea i te 3, i te 4 rā o Akuhata 1989, i patua tētahi kaitiaki rohe o Tiamana ki te Rawhiti e tētahi hōia
Soviet e oma ana, arā, e wehe ana i tōna ope, i te rohe uru, nō reira he take katoa kia mauherea rātou.
Nō te mea, mēnā i whakatuwheratia te rohe, ka taea e ngā hōia Soviet te whakauru ki waenganui i te
hunga, me ō rātou patu, ā, ka puta he patunga toto nui.
Āe mārika, i reira anō ētahi atu take.
Ko te māngai Soviet teitei rawa, te māngai tōrangapū i te GDR, ko te amepā.
Ā, tērā pea i whakaoho hoki i te tuku hoia Soviet ki te tiaki i te rohe ā-motu.
Pērā i te tau 1953, i whakahau hoki a Semjonow, te Komihana Matua i taua wā i te GDR, kia
whakamahi ngā hōia Soviet i ngā pū i te 17 o Pipiri.
Ehara i te mea i mahia i Moscow, engari i mahia i Berlin.
Hei whakakore i ngā tūraru katoa, nā te mea i mōhiotia he uaua ki te aromatawai i te rangatira matua o ngā hōia
Soviet i konei i te GDR, i hoatu rānei he pirikara moe ki te amepā Soviet, i tangohia rānei e ia anō tētahi.
Ahakoa pēhea, kāore ia i whakautu i taua ahiahi.
Nō reira, kāore i reira te tangata kotahi anake i taea te tuku i te whakahau.
Āe, ā, ko te rangatiratanga, arā ko Honecker me ōna hoa?
Nō reira, i whai rātou i tērā i te pō, i te wā i mōhiotia ai... He mea anō anō, kei reira tonu te hui a te Komiti Matua.
I whakaritea kia mutu te hui a te Komiti Matua, i tū i taua wā tonu i te whaikōrero a Schabowski, i te ono karaka i te ahiahi.
Engari i reira, nā ngā tāngata i whakahaua mārika e te ratonga mōhiohio hōia o Soviet, o te
ratonga mōhiohio hōia o te GDR rānei, i roa ake te hui.
Nā, i mea koe kāore e taea e koe te wehe i tētahi, he maha rawa āu raruraru.
Nā reira i waiho e rātou kia haere tonu te hui tae noa ki te 8:40 i te pō.
Ko tērā tonu te wā i kī ai a Schabowski ka whai mana tonu, ā, ka tīmata ngā tāngata ki te rere
ki te tomokanga rohe, arā ko Bornholmer Strasse.
Ā, i pānuitia tērā i runga i te pouaka whakaata, tuatahi i te pouaka whakaata o Tiamana ki te Rāwhiti, kātahi
ka puta i te pouaka whakaata o Tiamana ki te Hauāuru.
Ā, i reira rātou i te Komiti Matua, e noho ana pēnei i roto i tētahi rūma wehe, kia kī ai.
Kāore i taua wā he waea pūkoro, nō reira kāore i taea e tētahi te tākaro, te karanga rānei, "Aue, he aha kua tupu ināianei?"
Kāo, kāo. I mōhio rātou ki tērā i te tekau karaka i te pō.
I Strausberg te Tari Tiaki ā-Motu o te GDR, ehara i Berlin.
Nā reira ka taraiwa rātou ki reira, ā, i muri i te 8:40 i te pō ka tae rātou ki Strausberg i te tata ki te 10
i te pō, ā, i taua wā ka tīmata te kōrero ki te horapa.
Engari i whai wāhi ngā Soviet ki tēnei, nā reira i whakakorehia ngā whakaaro mō te
whakamahi pea i ngā wāhanga pū rīpene motoka tuatahi.
Whakamīharo. Michael
Ā, mēnā ka ara ake ētahi pātai ināianei, engari i reira ngā kaihuringa rangimārie, āe,
i reira rātou, nā te mea i whakarite rātou.
Nō te ratonga mōhiohio hōia o te Soviet tērā, ehara i te mea nō te Stasi, nō te KGB rānei, engari nō ngā ratonga o te Hauauru
hoki; nā reira i puta ngā tāngata ki ngā tiriti, i whakahe, i whakanoho i ngā rama ki ō rātou
matapihi, me ērā atu mea, ā, i tū kē ēnei i mua.
Hei whakamutunga, i hiahiatia ā muri ake nei kia kōrerotia ai te pūrākau o ngā kaihuringa rangimārie.
Ā, kāore i taea kia toru noa ngā tāngata e tū ana i reira, e kī ana, "Anei, ko ēnei ngā tokotoru o ngā
kaiwhawhai rangimārie," nā te mea kāore i tino pai tērā.
Nō reira me noho he nekehanga whānui, ā-rohe hoki, ehara i te mea i Leipzig me Berlin anake,
engari i ētahi atu tāone i tū ai ēnei whakahe.
He whakaihiihi. Nō reira, hei whakarāpopoto i ā mātou kōrero tae noa mai ki tēnei wā, kei te kite anō mātou i taua
āhuatanga i ēnei rā, ā, e tekau mano tāngata e puta ana ki ngā tiriti ia Rāhina hei whakaatu, pērā i ngā rā o mua.
Ināianei kei te kī koe i whakamahere noa te rangatiratanga o Soviet i te hinganga o te
Parepare o Berlin, ā, i whakamahia ēnei whakahe.
Hei whakamutunga, i tūtohu koe i whai wāhi kaha hoki ngā tari mōhiohio o te Hauāuru.
Nō reira, kei te tika taku mārama, ko Te Rāwhiti rāua ko Te Hauāuru, i whakatauria he hoariri ā-ture, ā,
ināianei kei te mahi ngātahi rātou i runga i tētahi kaupapa?
Ki taku whakaaro, āe. Ka kite koe kua rere tēnei aho kotahi puta noa i te hītori mai i te tau 1917, 1918.
Ināianei, he maha rawa ngā pukapuka e whakaatu ana i tōna noho o tēnei mahi ngātahi.
He nuinga o ēnei i roto i te ao ōhanga, engari he wāhanga anō i roto i te ao tōrangapū, nō reira i tino
whai wāhi ngā whakawhitiwhiti kōrero auau i waenga i ngā ratonga o ngā kāwanatanga ā-motu.
He tino whakamīharo. Nō reira, i reira ngā piriti i waenga i ngā porowhita o te Rāwhiti me te Hauāuru?
Ka mea au, āe. Nō reira, i mahi au i runga i tētahi piriti pēnei. I roto i te hokohoko tērā.
I tino hiahia te GDR ki te kukume i ēnei kamupene nui o Amerika.
I tae mai ēnei kamupene nui o Amerika ki te United States i te tau 1985, ā, me mōhio kē rātou ki tētahi mea, nā te
mea i tae mai rātou i taua wā kotahi, ā, i hiahia rātou ki te whiwhi tāngata nō Te Tonga o Tiamana hei kaimahi.
I taua wā, ka taea e rātou te kawe mai i ā rātou ake tāngata, ka taea hoki e rātou te rapu tāngata i Berlin Hauauru,
ā, ka taea hoki e rātou te whakamahi i ngā kaihokohoko nō tāwāhi i whakaritea e te Pokapū Hokohoko ā-Ao.
Ā, ko te mea whakamutunga rā tā rātou i hiahia.
Engari kāore rātou i reira, nō reira me tīmata he rapunga, nā te mea i hiahia ēnei tāngata ki tētahi pasipoti Pākehā.
Nō reira, me haere rātou i roto i te katoa o te pūnaha whakangungu o te GDR, kia riro ai rātou hei kaimahi haerenga.
Ā muri iho ka toro mai rātou ki ahau, ā, i hiahia au ki taua mahi, nō reira i mea au 'āe'.
Ā, i tīmata au i tēnei mahi i te tīmatanga o te tau 1986, i te marama o Āperira.
Engari, ki tā mātou mahara, he maha atu anō ngā piriti.
Nō te whānau minita a Angela Merkel.
Ā, ko te minita, a Mr Kassner, he pokapū whakangungu mō ngā kaipūtaiao whakapono i Templin.
Ko ngā kaipāho i ahu mai i Ūropi Hauāuru he manuhiri auau hoki ki reira.
Ā, kua titiro pea rātou ki a Angela ināianei.
Ko wai e mōhio. Engari, e rongo ana he kaupapa huna kei te mahi i konei.
Nō reira, ehara tēnei mahere i te mea i whakaaro noa iho i inanahi, nē rā? Nō reira, kua pehea te roa e whakawhanakehia ana?
Ki taku whakaaro, āe. Kāore e hiahiatia kia hoki tātou ki a Karl Marx i ngā taipitopito ināianei.
Engari, e ngā kaimahi o ngā whenua katoa, kotahitia! Ka whai hua anake mēnā ka kotahi ngā kaipupuri pūtea o ngā whenua katoa, nā
te mea e whakawhirinaki ana ngā kaimahi ki ngā kaipupuri pūtea.
Engari i muri mai ka puta te Irawhiti o Oketopa i te tau 1917, ā, mai i taua wā kua puta he maha ngā pukapuka, otirā nō Amerika, e
whakamārama taipitopito ana i te hononga i waenga i a Wall Street me te Irawhiti a ngā Bolshevik, hei tauira nā Anthony Sutton.
I whakamārama hoki i pēhea a Trotsky rāua ko Lenin, i whai rauemi pūtea—tētahi nā tētahi o ngā kaiwhakatū o te
Federal Reserve, tētahi nā te tari Abwehr o Tiamana—i haere ki Petrograd kia whakaoho i te huringa i reira.
Ko ētahi nā te mea i kite rātou kua pakeke te whenua mō te panoni, arā ko ngā kai-pēke o Amerika, i hiahia kia riro te
whenua i raro i tō rātou parirau, kia pērā ai; ā, ko Lenin hoki nā te mea i hiahiatia ia kia whakarite i te whakatā
pakanga, i muri mai ka noho hei kirimana rangimārie, ā, kia whakaora i a Tiamana i te tuarua o ngā rārangi pakanga.
Nō reira, i oti te Tiriti o Brest-Litovsk, ā, i tangohia a Tiamana i tēnei Kotahitanga
o ngā Hoa Taua – ā, i tangohia hoki a Ruhia.
I taua wā, he Emepaea Rūsia tonu; i whakatūhia anake te Kotahitanga Soviet i
Tihema 1922, engari he wā whakawhitinga tērā.
I taua wā, i whakatū e ngā Amerikana tētahi tangata i mōhio kē ki a Lenin, ā, i hainatia ngā
whakaaetanga tuatahi ki a ia. Ko Armand Hammer taua tangata.
Ā, tae noa ki tōna matenga i te tau 1990, i ngā rā tata i mua i tōna matenga, ko ia te kaihono i
waenga i te kāpitara o Amerika me te Politburo.
Ā, i raro i tōna mana whakahaere, i oti katoa ēnei kaupapa kawenga nui a te Uniana Soviet, arā ngā
wheketere, ngā teihana hiko wai, me te kirimana whenua me te rīhi i te wā o te Pakanga Tuarua o te Ao.
Ā, hei kōrero noa, he piriona ia a Armand Hammer i ngā tau kua pahure.
Ko tōna pāpā te kaiwhakatū o te Rōpū Komonita, ā, ko ia hoki te kaiwhakatū tahi o te Rōpū Komonita o Amerika.
Ā, kāore e kore, i whakawhiwhia hoki ia ki te Rāhui o Lenin.
He hononga mārama i waenga i ngā poraka e rua, me kī.
Engari ināianei, anō hoki, nā te mea e whakapono ana au he mea tino hira tēnei mō ngā mea e
tupu ana i tēnei rā, me titiro whakamuri tātou.
I mea koe nā te FED, arā ko te Federal Reserve, ko ngā oligarch pūtea tino hira o te ao Hauāuru, i tīmata te Irawhiti o Oketopa.
Āe.
Nō reira, me tino mārama ā rātou painga pūtea i reira?
Āe rā, tūturu. Ko te hiahia kia rangatira i Rūsia.
Engari kāore e taea e koe te mahi tika i tērā.
Nā reira i whakamātau rātou i tērā; i puta he pakanga ā-iwi, i whai wāhi hoki ngā hoia Amerikana, Piritānia me Hapanihi.
Engari he nui rawa atu te whenua.
Ā, koirā tā rātou i ngana ai ki te mahi i reira, kia whakatū i tētahi kāwanatanga e whakawhirinaki
ana ki a rātou, engari kāore i mōhiotia e te ao.
Kāore he tangata i whakaaro ka whakawhiwhia pūtea ēnei komonitara Rūhia e te Hauāuru i te wā
tīmatanga, ā, i muri mai ka whakahaerehia rātou.
Koia hoki tērā te take i kore ai e mārama te tokomaha o te tangata, i whakakorehia e te Uniana Soviet tōna ake pūnaha.
kotahi, rua, e toru, e whā, e rima, e ono, e whitu, e waru, e iwa, tekau mā tahi, tekau mā rua,
tekau mā toru, tekau mā whā, tekau mā rima, tek
Nā reira, ko te hinga o te Parepare o Berlin he rite tonu ki te whakangāwari i te hopu ki ngā whenua pāpori o Europi.
Nā muri iho, ko te tangohanga o te ope hoia Soviet, i roa tae noa ki te tau 1994, ā,
kātahi ka whakangaromia te Uniana Soviet anō.
Ā, i tana whakauru ki te tūranga, ka whakamārama ātaahua a Gorbachev i tēnei mā te perestroika me te glasnost.
Ko te tikanga o perestroika ko te whakarōpūtanga anō, ā, ko te tikanga o glasnost ko te mārama. Ā,
koirā tonu te mea i hiahia ia kia whakarōpūtia anō.
Ā, ko tā mātou i wheako ai i muri iho, ko te puta mai o te kāwai oligarch i tēnei, ā, ka ngaro
ohorere te Politburo me te pāti, me ōna hanganga katoa.
Ā, kua huri te pakanga ā-kāwai i a mātou i taua wā hei pakanga āhuarangi.
Āe, kua tae tātou ki te rā nei, e whakapono ana au.
Āe, āe.
Ko tērā te pātai e whai ake nei āku.
Kua whakamārama koe me pēhea, i roto i ngā hītori katoa o Ruhia, o te Uniana Soviet rānei, i
mau tonu ai te mana o ngā rangatira pūtea nui.
Ā, āianei rā?
Michael Wolski:] Āe, ki taku whakaaro kei te mataara tonu rātou, engari kāore rātou e kitea ana i taua āhua.
Ā, ko ngā rerenga kōrero kau i whāia tonu ki a mātou tae noa ki te tau 1990 i te Rohe Rāwhiti: te pāti o te kāwai kaimahi, te
pakanga ā-kāwai, 'ā, 'Kia kotahi ngā kaimahi rawaka o ngā whenua katoa' – he rerenga kōrero kau katoa kua
whakakapia ināianei e ētahi atu rerenga kōrero kau.
Ā, nā tērā ka ara ake te pātai me pēhea i puta ai tēnei.
He aha i puta ai tēnei panoni?
Ā, nā tēnei ka hoki anō tātou ki te hanganga o te pakitara, arā, ko te Pakitara o Berlin.
Nō te mea i ngā tau 1960 i puta tēnei panoni, engari i muri i ngā āhua o te pūnaha pāpori o mua, i whakawhanakehia
tonu he rautaki hou me tētahi ariā hou, me ērā atu.
Me whakamārama atu e au i tēnei ara:
I whakahaua e ngā Soviet te hanganga o te Pare i te tau 1960, nō reira me whakarite kia taea e te GDR, me tōna ōhanga
whakamahere, te tiki i ngā mea katoa e hiahiatia ana, tae atu ki ngā rauemi hanga me te kaha mahi a te tangata.
Ā muri iho ka hanga rātou i te pakitara.
Ko te take i kore ai e hiahia ngā Hoa Taua o te Hauāuru ki te whakaae ki te tono a ngā Soviet kia whakarerekē i te
āhua tōrangapū o Berlin Hauāuru, arā ko te Ultimatum o Berlin.
Ā muri iho ka hangaia te pakitara, ā, ka kitea he mea e ārahi ana i te GDR ki te pito o te kore
āhei ki te whakahaere, arā, te hinganga ōhanga.
Ehara tērā i te whāinga, kāore he tangata i taea te matapae, engari i whakaatu tēnei kāore i whai hua te
ōhanga whakamahere ā-pāpori i roto i te GDR, te kotahi anake o ngā whenua ahumahi o te Rōpū Rāwhiti.
Kua rongo koe mō te Tari Whakakōtahitanga Arumoni me tōna upoko, a Alexander Schalck-Golodkowski.
Ka tīmata tēnei pūrākau i te tau 1962, i te wā i tū ai a Schalck-Golodkowski hei Tumuaki Tuatahi mō te Tauhokohoko
ā-Tāwāhi i te ārahi ā-rohe o te SED, ā, i raro ia i te pēhanga a ngā kamupene tauhokohoko ā-tāwāhi e 30 pea i taua
wā – kāore ētahi atu i whakaaetia ki te mahi pēnei i te GDR – kia whakaitia ngā whāinga kaweake.
Hei whakamutunga, he whenua ahumahi te GDR, ā, i hoko rauemi mata me ngā hua haurua-oti kia tukatukahia, kia hokona
huri noa i te ao, otirā ki te Repupurika Tūmatanui o Tiamana.
Engari, nā te mea he tino pakeke tēnei ōhanga whakamahere, kāore i taea te hoko i ngā mea iti pērā i ngā
whakatikatika, ngā wāhanga tāpiri me ngā taputapu tāpiri, ā, ka waiho ngā mīhini kia tū kore mahi.
Ā muri iho ka tae mai ngā kamupene tauhokohoko ā-waho, ā, ka mea, 'āe, kāore mātou e taea te kaweake, nā te mea kāore a
kamupene XY e taea te tuku, kāore he wāhanga whakakapinga.'
Ā, i ngā tau 1962 me 1963, kua kōrero kē a Schalck ki tōna rangatira o te MFS mō te huarahi hei whakarerekē i
tēnei, engari i whakakahoretia taua whakaaro i Moscow.
I te tau 1964, i kino ake anō te āhuatanga, i whakakorehia a Khrushchev, ā, i te tau 1965 ka whakaae a Moscow kia
whakahaerehia tēnei hanganga hei hokohoko ā-waho tūmataiti i te GDR, i te taha o te ōhanga kua whakamaheretia.
I muri iho, i puta te tuhinga whakatū i te tau 1966, ā, i whakatūria tēnei wāhanga whakakōtahitanga tauhokohoko mā te ture.
Nō reira, kāore i whakaputaina i te Pānui ā-Ture; he mea whakahē hua tērā.
Ka patu tonu te Hauauru i ōna hope mō ngā rā maha, e kī ana kua whakaatu te GDR kāore te komonism e whai hua.
Engari nā tēnei i puta ai ki te Hauauru i te tau 1968 he mōhiohio nā tētahi hēnetara Stasi Ceka i huri, e kī ana i pānuitia i te
hui o te Pakihi o Warsaw i te ngahuru o te tau 1966 kia whakarerekē katoa te ariā pāpori-ā-tangata, ā, kia
whakaaetia te Hauauru kia tipu ki roto i te pāpori-ā-tangata.
Ā, he mea whakamīharo, i tērā tau i whakau tika ai e te tumuaki o mua o te Tari ā-Motu mō te Tiaki i te Ture Matua tērā.
Me whakarongo tātou ki tēnei?
…He rōia ahau, ko taku rangatira he kaiwhakahaere kīngitanga, he tangata e hiahia ana kia kaiwhakahaere kīngitanga, ā, ka mea ia,
e Mr Maaßen, whakaarohia me pēhea koe e huri ai i tētahi demokarata tūmatanui kia riro hei
kāwanatanga kīngitanga e mahi ana i taku hiahia.
Ka whakaaro hoki au ki ngā tikanga ka taea te whakamahi hei whakangāwari i te pūnaha katoa.
Ko tētahi huarahi hei huri i tētahi pūnaha ki te whakakotahitanga, ā, ka whakaurua ngā tāngata katoa ki te rerenga
matua, ā, ka whakaaro katoa rātou i te ahunga kotahi, ko te whakamataku i a rātou me te
whakarite i tētahi whāinga teitei ake mā rātou.
Me kī atu au, he whakaaro mātau te whakamahi i te āhuarangi hei whakaiti i te ture matua, ahakoa ko wai i puta mai taua whakaaro.
E mōhio ana au i ngā tau 1960, i reira kē ētahi tāngata i roto i te KGB e whakaaro ana me pēhea te
tuku i te Hauāuru kia tipu ki te pāpori rangatōpū.
I taua wā, i kōrerohia kē te tiaki taiao i roto i te KGB. Mā ngā take pērā i te taiao me te whakahē i te whakaraerae ira tangata,
ka taea e koe te akiaki i te hunga kia kī: 'Me waiho te manapori me te mana ture mō tēnei wā; ko te mea nui ko te whakahē
i te whakaraerae ira tangata, ko te mea nui ko te taiao.'
Ko ēnei ngā whakaaro i whai a te KGB i ngā tau 1960.
Engari me kī atu au, mō te whakaara ake i te kaupapa o te panonitanga āhuarangi, me whakawhetai au ki a koe.
He tino whakamīharo kia whakamahia te take āhuarangi hei huarahi ki te whakaiti i te kāwanatanga ture ā-pāpāpori.
Āe, ā, nā tēnei ka tae tātou ki ngā whāinga i whakaritea i te Uniana Soviet i te tau 1966.
Ko te whāinga tuatahi kia tupu mai te Hauāuru.
Ā, ko te whāinga tuarua kia whiwhi moni mai i te āhuarangi.
Ko tērā te mea i tupu.
Nō reira, ko te mahi tuatahi he tohutohu ki te Karapu o Roma i te tau 1967, arā, ki te kaiwhakatū o te Karapu o Roma, kia mōhio ai
me pēhea te whakatū i a ia, me ngā kaupapa matua hei aro māna.
I rere ia ki te Uniana Soviet i taua wā, ā, i whakawhiti kōrero roa ia.
Ā muri ake, i te whakatūnga o te Karapu o Roma, i noho tonu ngā hēnetara KGB e rua hei mema
katoa o te Karapu o Roma tae noa ki te tau 1992.
Kāore e taea e au te kī he aha i tupu i muri mai, engari kua tuhia.
Ko tētahi atu take, i whakatūria he whare rangahau ngātahi i te taha tata o Vienna me ngā Amerikana hei whakahaere i te wehenga o
te Uniana Soviet, ā, i reira i whakangungua ai ngā kaimahi tōrangapū mai i te tau 1982
ki muri ake mō te wā i muri i te perestroika.
Ko te tikanga, he ingoa pērā i a Chubais, a Wechselberg, a Arwen me ērā atu, i whakangungua ki reira, ā, i te
mutunga o te perestroika, i whai wāhi rātou ki te whakawhāiti i ngā rawa tūmatanui, ngā rawa ā-kāwanatanga.
Ā, koia rā te huarahi i riro ai rātou hei pirionaia, hei oligarch rānei e kōrero nei tātou.
I Amerika, i roa e rua rau tau kia puta mai ēnei rangatira whai mana.
Ā, i ngā tau e toru ki te rima ki muri, i puta mai ēnei oligarchi.
I ohorere katoa te tangata i te tere i whai rawa ai ēnei tāngata.
He aha te momo whai rawa?
Mā te whakawhāngai tūmataiti, nā te mea kei te puna rātou, ā, ka taea e rātou te whakawhāngai tūmataiti i ngā umanga ā-motu.
He tino matatini taua tukanga.
E whakamārama taipitopito ana hoki te pukapuka i tēnei tukanga.
Ā, i uru hoki ngā rangatira pūtea nō te Hauāuru.
Ā, kua tīpako rātou i ngā wāhanga tino pai o te ahumahi rauemi mata.
Ko Khodorkovsky tētahi tauira pērā, ko Abramovich tētahi atu, i whiwhi nama i te Hauāuru, i whiwhi whakamanatanga nama mai
i te tau 1988, ā, i te wā i tīmata ai te whakawhitinga rangatōpū, ka riro i a rātou ēnei kamupene hei kaitiaki, hei kī.
Āe mārika, kāore tērā i kitea. Kaitiaki, āe, i hoatu e koe ki tētahi.
Engari i tū ia ki mua, ā, i whakaaro te katoa ko ia te rangatira.
Ā, e kotahi rau miriona tāra tā Roman Abramovich – kua tuhia hoki tēnei ki te pukapuka. I Amerika, he rōpū e kīia nei
ko Finken, he momo tari whakahaere e tirotiro ana i ngā hara pūtea, ā, he tuhinga roa e pā ana ki a ia.
Nā reira i whiwhi ia i tētahi nama kotahi rau miriona tāra, ā, ka whakangao ia i taua moni ki tētahi kamupene hinu, ā, i
muri i te tekau, i te tekau mā rua rānei tau ka hokona e ia mō te tekau mā toru piriona mā rima rau miriona tāra.
Nō reira, kei te noho ia ināianei i runga i taua toru ōrau, āe.
He tino taumaha tērā. Nō reira, mēnā kua tika taku mārama, he tohatoha rawa ā-motu tino pōrangi?
Āe, i muri i te huringa tuatahi, i tangohia ngā hāhi katoa, ngā rangatira, ngā kaipupuri whenua nui, ngā
kaihokohoko me ngā kaihanga pakihi, arā, ngā kapitale.
I patua te tokomaha i te tukanga, ā, i oma te tokomaha ki Uropi.
Ā, koinei te kaupapa tohatoha anō tuarua, i reira ka whai rawa ngā tāngata i roto i te wā poto rawa.
I taua wā, i ngā tau tuatahi o te rua tekau, i ngā wā pōraruraru, i whakawhitia tata katoa ngā mea ki te kāwanatanga, ā,
kāore i tohatoha ki ngā tāngata takitahi, arā, i tohatoha anō.
Nō reira, ko tā Mr Maaßen i kī mō te āhuarangi te tuarua o te tohatoha anō.
Mo tēnei wā, kua huri te pakanga ā-kāwai hei pakanga āhuarangi.
Ā, mēnā i mua he tangata ia, hei kī, he kaipūtea, ināianei ko ia te hoariri o ngā kaiwhakahē āhuarangi, o
ngā hara āhuarangi, o ngā kaiwhakapōrearea āhuarangi.
Nā reira, kua tae tēnei ariā katoa ki tētahi taumata ināianei e whai tāke CO2 ana mātou – he wāhanga anō hoki tēnei
o te take hua organika, arā, he utu nui ake ngā mea katoa organika – ā, he here anō hoki mō te nekeneke.
Ka kitea ināianei e tātou kei te whakaitia te Rōpū VW, arā, kei te paku haere.
Ā, hei whakamutunga, nā te mea kāore mātou e hiahia ana ki ngā waka tūmataiti mō ngā take āhuarangi, tirohia ngā tāone 15 meneti,
ka taea e koe te mahi i ngā mea katoa i reira mā te paihikara.
Ā, mēnā e hiahia ana koe ki te wehe i te tāone 15 meneti, me whai whakaaetanga koe ināianei i Haina.
Ki te kore, kāore koe e taea te whakawhiti i te ārai.
Nō reira, kua hoki mai ngā kaha i whakarite i tēnei ki te whiwhi moni.
Ka hanga moni i te hau wera.
Ā, ināianei kei te tohu atu au ki a Mr Maaßen.
He whakaihiihi. Nō reira, hei whakarāpopoto, ka taea e mātou te whakahua i tā mātou kaiwhakatū pai o te WEF?
Ae.
Klaus Schwab.
Michael Wolski Āe, he mea whakamīharo anō hoki tērā.
Ko te WEF, arā ko te World Economic Forum, i whakatūria e ia i te tau 1972, ā, kei reira tonu ia i ēnei rā, he toka.
Kāore koe e whai mea, ā, ka hari koe; koinei te whāinga.
Ā, nā tērā ka hoki anō tātou ki te hapori tōrangapū ā-iwi.
Nō reira, kei te kōrero rātou ināianei mō ēnei tāke CO2, mō ngā pūnaha whakamahana hou – 40% o ngā tāngata i Tiamana e
rangatira ana i ā rātou ake whare, ā, kāore au e mōhio e hia o rātou ka taea te utu i tētahi pūnaha whakamahana hou.
Ā, ka tū pea ngā kamupene rongonui pērā i a Black Rocks me ērā atu, ā, ka mea, 'Āe, ka hoko mātou i
tēnei mai i te rawa whakawāwā, i te hoko aukatinga.'
Āe, he tino, tino whakamārama, ka mea au, kua tino tawhiti kē tā tātou haere i roto i tēnei tukanga tuatoru o nāianei.
Āe.
Kaiuiui a KlaTV Me pātai tūturu ināianei, e hia te nui o te socialism i mate i te tau 1989.
Engari, hei whakarāpopoto, tērā pea he tino uaua ki te whakaaro kei konei ētahi kaha huna e mahi ana,
ā, e mārama ana kei te whakahē i te oranga o te iwi.
Ā, tae noa ki tēnei wā, he tino mātau, ka taea e tētahi te kī, he tino whānui rawa atu, tūturu.
Āe, tērā pea kua whakahaerehia katoa e te mātauranga hangarua.
Ae, i te mutunga o tēnei uiui tino whakamīharo, e hiahia ana ahau ki te pātai he aha anō ka taea te mahi ināianei?
Ka taea e koe te whakapakari i a koe anō mā te tiki pārongo whānui, arā, ehara i te mea mā te rongo pāpāho ā-ia rā, MoMa me
Netflix anake koe e whiwhi mātauranga ai, engari mā te whakamahi hoki i ētahi atu pāpāho,
te tango hihiri rānei i ngā puna pēnei i tēnei.
He tata ki te kotahi rau ngā hononga kei roto i tēnei pukapuka ki ngā paetukutuku, ā, ka kitea e koe ngā hononga mō ngā kaupapa
maha, ka kohi whakaaro hou, ā, ka taea e koe te rapu atu anō.
Engari, me kaha koe ki te neke, kaua e noho ki mua i te pouaka whakaata me tētahi pēke kiripisi i te ahiahi.
Āe, ki taku whakaaro ka mau tēnei ki tō mātou ngākau: kia kaha ki te mahi. Ngā mihi nui mō te uiui.
Ngā mihi anō hoki ki a koe.
Ā muri ake nei ka kite anō tātou.
Āe, ngā mihi.