1
00:00:00,000 --> 00:00:00,520


2
00:00:00,520 --> 00:00:02,560
Хәерле килү, Вольски әфәнде.

3
00:00:02,560 --> 00:00:05,560
KlaTVдан чакыру өчен рәхмәт.

4
00:00:05,560 --> 00:00:12,840
Әйе, шатланып. Без бу әңгәмәне бик
истәлекле көндә, 9 ноябрьнең еллыгында үткәрәбез.

5
00:00:12,840 --> 00:00:19,840
1989 елда Берлин диварының егылуына хәзер нәкъ 35 ел узды.

6
00:00:19,840 --> 00:00:27,976
Сез бу тема буенча берничә бик кызыклы китап авторы,
аларны шулай ук сезнең веб-сайтта да табарга мөмкин.

7
00:00:27,976 --> 00:00:34,016
Башлаганчы, иң элек сезне безнең тамашачыларга тәкъдим итәбез.

8
00:00:34,016 --> 00:00:39,560
Майкл Волски 1952 елда Саксониядә
туган һәм Көнчыгыш Берлинда үскән.

9
00:00:39,560 --> 00:00:42,304
Ул өч баланың атасы.

10
00:00:42,304 --> 00:00:48,080
1970 елда урта белем алуны тәмамлаганнан соң, ул чит ил
сәүдәсе буенча махсуслашып, икътисад белгечлеге дипломын алды.

11
00:00:48,080 --> 00:00:53,664
1974 елдан башлап Вольски әфәнде ГДРда чит ил сәүдәсендә эшләде.

12
00:00:53,664 --> 00:00:59,839
1986 елдан 1990 елга кадәр ул Көнчыгыш Берлиндагы
Халыкара сәүдә үзәгендәге АКШ корпорациясе офисында

13
00:00:59,839 --> 00:01:03,620
ГДР тышкы сәүдәсе буенча элемтә офицеры булып эшләде.

14
00:01:03,620 --> 00:01:10,440
1989 елның декабрендә ул төркем исеменнән Көнчыгыш
Берлинда сату компаниясе булдыру бурычын үз өстенә алды.

15
00:01:10,440 --> 00:01:14,523
Бу боерык 1990 елның гыйнварында янә гамәлдән чыгарылды.

16
00:01:14,523 --> 00:01:18,620
1991 елның башында Вольски әфәндене Мәскәүгә күчерделәр.

17
00:01:18,620 --> 00:01:24,048
Анда ул төркемнең СССРдагы вәкиллек офисын
нигезләүче һәм җитәкчесе булды, һәм Совет Союзының

18
00:01:24,048 --> 00:01:28,096
таркалуын, Россиянең үзгәрүен үз күзләре белән күрде.

19
00:01:28,096 --> 00:01:33,632
1998 елда ул Берлинга кире кайтты һәм рус
компанияләре өчен консультант булып эшләде.

20
00:01:33,632 --> 00:01:40,160
2006 елдан 2012 елга кадәр ул Сараеводагы Германия-Босния
бизнес ассоциациясенең нигез салучысы һәм директоры булды.

21
00:01:40,160 --> 00:01:43,736
Майкл Волски 2014 елдан бирле пенсиядә.

22
00:01:43,736 --> 00:01:48,080
Ул Берлин диварының җимерелүе турында биш китап авторы.

23
00:01:48,080 --> 00:01:57,065
Безнең хәтердә һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хәбәрләрендә
1989 елда Берлин диварының җимерелүе һәрвакыт тыныч революция

24
00:01:57,065 --> 00:02:02,440
буларак, ГДР халкы арасындагы ризасызлык нәтиҗәсе буларак күренә.

25
00:02:02,440 --> 00:02:07,310
Күп кешеләр тынычлык һәм демонстрацияләр турында уйлый.

26
00:02:07,310 --> 00:02:13,925
Һәм сезнең «1989: Берлин диварының егылуы» исемле китабыгызда, 35
елдан соң ясалган ретроспектива буларак, сез, заманча

27
00:02:13,925 --> 00:02:19,843
шаһит буларак, диварның егылуын җентекләп
планлаштырылган һәм гамәлгә ашырылган вакыйга дип тасвирлыйсыз.

28
00:02:19,843 --> 00:02:22,260
Син моны ни өчен уйлыйсың?

29
00:02:22,260 --> 00:02:35,159
Әйе, CVымда алдан әйткәнемчә, мин 1986–1990 елларда Көнчыгыш
Берлиндагы АКШ корпорациясенең вәкиллек офисында эшләдем,

30
00:02:35,159 --> 00:02:42,180
анда мин ГДРда корпорациянең эшмәкәрлеген үстерүгә ярдәм иттем.

31
00:02:42,180 --> 00:02:52,406
1989 елның ноябрендә Берлин дивары җимерелгәч,
офисны идарә итүче компаниянең швейцарияле башлыгы

32
00:02:52,406 --> 00:02:58,056
декабрьдә килеп: «Майк, сиңа махсус йөкләмә бар», диде.

33
00:02:58,056 --> 00:03:06,343
Без ГДРда сатулар өчен, Польшада, Чехиядә
һәм Венгриядә эшләгән кебек, филиал ачачакбыз.

34
00:03:06,343 --> 00:03:13,824
Һәм сезнең бурыч – әйтергә мөмкин булса, бу нигезне башлап җибәрү
һәм кирәкле әзерлек эшләрен башкару:

35
00:03:13,824 --> 00:03:20,743
мәсәлән, адвокат һәм юрист белән элемтәгә керү,
нинди милек һәм күпме кеше катнашуын ачыклау.

36
00:03:20,743 --> 00:03:23,943
Һәм хәзер Раштуага берничә көн генә калган иде.

37
00:03:23,943 --> 00:03:38,656
Мин моны башлап җибәрдем, аннары гыйнвар башында эшнең һәр этабы
өчен җаваплы тиешле кешеләр белән сөйләшүләр үткәрергә теләдем.

38
00:03:38,656 --> 00:03:48,063
Аннары 1990 елның 9 гыйнварында шалтыраттылар да
барысын да туктатырга куштылар. Без филиал ачмыйбыз.

39
00:03:48,063 --> 00:03:53,176
Безнең бизнес Германиядәге филиалга күчереләчәк.

40
00:03:53,176 --> 00:03:56,450
Германия Федератив Республикасының
Нёсс шәһәрендә зур бер компания бар иде.

41
00:03:56,450 --> 00:04:04,816
Һәм бу мине шаккатырды. Һәм мин сорадым: ни өчен аны туктаталар?

42
00:04:04,816 --> 00:04:15,460
Аннары башлык миңа әйтте: «Әйе, без АКШтан
киләчәктә ГДР булмаячак дигән күрсәтмәләр алдык».

43
00:04:15,460 --> 00:04:18,303
Бу 1990 елның 9 гыйнварында булды.

44
00:04:18,303 --> 00:04:29,196
Әгәр тарихка күз салсак, дүрт союзник һәм ике немец тышкы
эшләр министры 1990 елның 13 февраленә кадәр очрашмады һәм

45
00:04:29,196 --> 00:04:36,100
Германияне берләштерү турында сөйләшүләрне башларга карар кылды.

46
00:04:36,100 --> 00:04:42,670
Димәк, югары җитәкчелек нәтиҗәне алдан ук белгән.

47
00:04:42,670 --> 00:04:51,668
Һәм кызыклысы шунда ки, 13 февраль җитәр алдыннан ук икенче
чакыру булды, анда миңа барысын да 1990 елның 30

48
00:04:51,668 --> 00:05:00,460
июненә кадәр тәмамларга кирәклеге әйтелде, ягъни ГДР
бизнесын Көнбатыш Германия филиалына интеграцияләү.

49
00:05:00,460 --> 00:05:05,523
Әйе, һәм май аенда без белдек, акча
берлеге 1 июльдә барлыкка киләчәк.

50
00:05:05,523 --> 00:05:13,728
Һәм әле дә очраклык турында
сөйләүче һәркем, минемчә, шактый наив.

51
00:05:13,728 --> 00:05:19,296
Ләкин бу сорау туа: чынлап та диварның җимерелүен кем теләгән?

52
00:05:19,296 --> 00:05:28,923
Мин Мәскәүдә булганда шактый белемле күп кешеләр белән сөйләштем.

53
00:05:28,923 --> 00:05:37,316
Мәсәлән, коммунизм җимерелгәннән соң
эштән куылган элекке КГБ әгъзалары.

54
00:05:37,316 --> 00:05:43,731
Шулай итеп, Совет Союзы таркалды, чит ил сәүдәсе
монополиясе җимерелде, һәм аерым комбайналар хәзер

55
00:05:43,731 --> 00:05:46,996
экспорт һәм импорт операцияләрен башкара алдылар.

56
00:05:46,996 --> 00:05:52,891
Шулай килеп чыкты ки, хәзер мин Мәскәүдәге чит ил сәүдә
компаниясенә түгел, ә комбайндарның чит ил

57
00:05:52,891 --> 00:05:58,510
сәүдә бүлекләренә барырга тиеш идем, һәм шунда
иркен немецча сөйләшә торган кешеләр бар иде.

58
00:05:58,510 --> 00:06:05,452
Аннары, әйе, минем рус һәм инглиз телләрем
шулкадәр дә профессиональ түгел иде, шуңа

59
00:06:05,452 --> 00:06:09,196
күрә алар миңа: «Син кайдан?» дип сорадылар.

60
00:06:09,196 --> 00:06:17,430
Ә бизнес-картада Майкл Волски язылганда,
ул Фриц Мюллер кебек ачык танылмый иде.

61
00:06:17,430 --> 00:06:22,416
Мин моны әйткәч, ГДРдан аның йөзе балкып китте:

62
00:06:22,416 --> 00:06:29,652
Мин дә ГДРда биш ел булдым. Мин немецча иркен сөйләшә идем һәм
аның гаскәрдә булмавын белә идем, чөнки офицерлар

63
00:06:29,652 --> 00:06:36,720
ГДРда максимум өч ел гына хезмәт итәләр иде. Ә башка
гаскәр төркемнәреннән булганнар бераз озаграк тордылар.

64
00:06:36,720 --> 00:06:44,529
Аннары кызыклы сөйләшүләр булды, алар миңа
ГДРның җитәкчелек структуралары һәм хакимият

65
00:06:44,529 --> 00:06:50,000
мөнәсәбәтләре турында мин белмәгән күп нәрсә сөйләделәр.

66
00:06:50,000 --> 00:06:59,416
Әйе, мин ул вакытта бик күп укыдым: Совет сәясәтчеләре,
дипломатлар, разведка агентлары һәм башкаларның китапларын.

67
00:06:59,416 --> 00:07:08,510
Һәм әкренләп сурәт ачыграк булды: бу чынлыкта
төтен пәрдәсе артында яшерелгән вакыйга икән, ә

68
00:07:08,510 --> 00:07:14,576
ул төтен пәрдәсе «Тыныч революция» дип аталган.

69
00:07:14,576 --> 00:07:28,520
Кызыклысы шунда ки, 2015 ел башында бу
мәсьәләгә бераз яктылык керткән өч басма чыкты.

70
00:07:28,520 --> 00:07:38,271
Беренчесе шунда иде: 2014 елның 2 ноябрендә Der
Spiegel журналында Горбачев һәм Шеварднадзенең

71
00:07:38,271 --> 00:07:44,416
диварның иртәрәк егылуын теләгәннәре турында мәкалә чыкты.

72
00:07:44,416 --> 00:07:49,856
Икесе конференциядә катнашу өчен
Берлинда булган Эрихны күрергә бардылар...

73
00:07:49,856 --> 00:07:51,156
Бу кайчан булды?

74
00:07:51,156 --> 00:08:00,558
Бу 1987 елда булды. 1987 елның 28 яки 29 маенда алар Эрих
Хонеккер янына килделәр һәм аңа әйттеләр: дивар Горбачев

75
00:08:00,558 --> 00:08:07,651
формалаштырган бердәм Европа образына туры
килми, шулай ук ул разоружение сәясәтенә дә

76
00:08:07,651 --> 00:08:11,800
туры килми, шуңа күрә ул диварны җимерергә тиеш.

77
00:08:11,800 --> 00:08:17,780
Аннары Эрих, әйтерсең лә, өстәлгә менде дә «юк» диде.

78
00:08:17,780 --> 00:08:26,209
Бу бик батыл иде, чөнки Эрих шулай ук белә
иде: әгәр син Мәскәү теләгәнне эшләмәсәң, 1968

79
00:08:26,209 --> 00:08:30,496
елда Прагада булган кебек танклар килмәячәк.

80
00:08:30,496 --> 00:08:34,309
Аннары икесе дә китте.

81
00:08:34,309 --> 00:08:42,909
Кызыклысы шунда ки, 14 көннән соң Рейган Көнбатыш Берлинда
булды һәм Бранденбург капкасының көнбатыш ягында чыгыш ясады.

82
00:08:42,909 --> 00:08:52,770
Аннары, рәсемдә бик ачык күренгәнчә, Горбачев
әфәнденең мәшһүр «Бу диварны җимерегез!» дигән белдерүе булды.

83
00:08:52,770 --> 00:08:56,026
Шулай итеп, ул Хонеккер дип әйтмәде, ә Горбачев дип әйтте.

84
00:08:56,026 --> 00:09:00,780
Шулай итеп, ул кем җитәкче икәнен белде.

85
00:09:00,780 --> 00:09:10,428
Һәм бу булмаганга күрә, 1989 елда яшерен Совет операциясе булды.

86
00:09:10,428 --> 00:09:22,029
Бу «Операция Лутч» дип аталган китапта тасвирлана, ул 2014 ел
ахырында яки 2015 ел башында басылып чыккан, аны ГДР хәрби

87
00:09:22,029 --> 00:09:30,826
разведка хезмәтенең яшерен агенты язган; ул
китапта Берлин дивары ничек егылганын һәм алдан

88
00:09:30,826 --> 00:09:35,476
нинди әзерлек эшләре башкарылганын тасвирлый.

89
00:09:35,476 --> 00:09:50,101
Өченче нокта — 1989 елда Венгриядәге вакыйгалар, чик ныгытмаларын
сүтү, нәкъ менә шушы очрашу, бу пикник узган

90
00:09:50,101 --> 00:10:04,864
урын, анда якынча 700 ГДР ватандашы мөмкинлектән
файдаланып, Австрия аша Федератив Республикага китте.

91
00:10:04,864 --> 00:10:11,863
Кызыклы. Сездә тагын шундый вакыйгалар бармы,
анда булган хәлләр кино сценарие кебек тоелды?

92
00:10:11,863 --> 00:10:19,360
Әлбәттә, әле дә берничә вакыйга булды.

93
00:10:19,360 --> 00:10:29,206
Хәзер 9 ноябрьгә карасаң, ул көн ничек
оештырылган, ничек узган — болар барысы да безгә

94
00:10:29,206 --> 00:10:34,323
таныш сурәтләрдә, тик алар башкача аңлатыла.

95
00:10:34,323 --> 00:10:50,408
Мин моны китапта да телгә алдым: мәсәлән, соңрак Шабоуски үз
текстын укыганда без бу текстта бер нәрсәнең җитмәвен күрербез,

96
00:10:50,408 --> 00:10:58,620
әмма Эгон Кренц аны өстәп куйган — блоклау чоры булуы турында.

97
00:10:58,620 --> 00:11:01,500
Әйдәгез, моны бер мизгелгә тыңлыйкмы?

98
00:11:04,928 --> 00:11:14,784
...без бүген ҢДРның һәр гражданына ҢДРның чик
үтү пунктлары аша илдән чыгу мөмкинлеген

99
00:11:14,784 --> 00:11:20,640
бирәчәк кагыйдә кертү турында карар кабул иттек.

100
00:11:20,640 --> 00:11:29,155
Министрлыкның матбугат бүлеге өчен Министрлар Шурасы
бу вакытлыча тәртип Халык палатасы тиешле хокукый

101
00:11:29,155 --> 00:11:35,740
актны кабул иткәнче гамәлгә керәчәк дип карар кылды.

102
00:11:35,740 --> 00:11:41,363
Һәм ул укып чыккан бу текстта чикләү турында хәбәр бар.

103
00:11:41,363 --> 00:11:48,323
Һәм моны иртәгә иртәнге биштә генә
радио аша игълан итәргә тиеш иделәр.

104
00:11:48,323 --> 00:11:57,825
Һәм бу чикләү бетерелде, шуңа күрә озынрак версия
булса, ул шунда утырып эзли, карый да: «Мондый нәрсә булырга

105
00:11:57,825 --> 00:12:02,688
тиеш дип күңелем сизгән иде, ләкин таба алмадым», — ди.

106
00:12:02,688 --> 00:12:08,600
Бу чикне кичү урыннарына ашыгу тудырды.

107
00:12:08,600 --> 00:12:17,152
Һәм бу шулай ук Совет хәрби разведка
хезмәте тарафыннан оештырылган операция иде.

108
00:12:17,152 --> 00:12:23,940
Хәзер күп кенә ГДР гражданнары шул вакытта
үз-үзләренә биргән сорау: ни өчен ут ачылмады?

109
00:12:23,940 --> 00:12:25,320
Әйе, бу киләсе пункт.

110
00:12:25,320 --> 00:12:36,003
Шулай итеп, 1989 ел башында чиктә үтергеч ут алышу булды.

111
00:12:36,003 --> 00:12:49,080
Аннары яшь Крис Геффрой Берлинда атып үтерелде, бу,
әлбәттә, Шеварднадзе һәм Горбачев сәясәте өчен зур фаҗига булды.

112
00:12:49,080 --> 00:13:02,867
Ләкин ГДРның көнбатыш чиге Варшава килешүе суверенитеты астында
булганлыктан, апрельдә ГДР чик сакчылары игълан итте, әмма Варшава

113
00:13:02,867 --> 00:13:09,020
килешүе карары буенча көнбатыш чиктә корал куллану туктатылды.

114
00:13:09,020 --> 00:13:11,463
Бу 12 апрельдә булды.

115
00:13:11,463 --> 00:13:23,956
Бу шуннан башлап чик сакчылары пистолет-пулемётлар белән
күзгә күренеп хезмәт иттеләр, ләкин аларда патроннар юк иде.

116
00:13:23,956 --> 00:13:29,056
Һәм бары тик офицерларның шәхси хезмәт
кораллары өчен патроннары гына бар иде.

117
00:13:29,056 --> 00:13:37,184
Бу шул мәлдән башлап бу чик
режимының тәмамланачагы инде ачык иде.

118
00:13:37,184 --> 00:13:41,203
Әлбәттә, моны беркем дә белми
иде; ул иң югары дәрәҗәдәге сер иде.

119
00:13:41,203 --> 00:13:45,050
Чөнки шул вакытта чик буенда инде халык йөгереп килгән булыр иде.

120
00:13:45,050 --> 00:13:49,020
Әйе, ләкин анда ГДР солдатлары гына түгел иде.

121
00:13:49,020 --> 00:13:53,792
Кешеләр шулай ук ГДРда һәр җирдә булган барлык рус
солдатларының кайда икәнен дә аптырап сорадылар.

122
00:13:53,792 --> 00:14:03,216
Әйе, һәм бу 9 ноябрьдәге чара өчен моны
алдан ук яхшылап планлаштырганнар иде.

123
00:14:03,216 --> 00:14:12,010
Шулай итеп, 7 ноябрь Совет Социалистик Республикалар Союзында
иң мөһим сәяси бәйрәм – Бөек Октябрь социалистик инкыйлабы иде.

124
00:14:12,010 --> 00:14:15,800
Ул вакытта октябрь иде, чөнки аларның календаре башка иде.

125
00:14:15,800 --> 00:14:29,740
Һәм бу бәйрәмнәр һәрвакыт ике көн дәвам итте, шуңа күрә Совет
Союзында 7 һәм 8 ноябрь дәүләт бәйрәмнәре иде, икеләтә бәйрәм.

126
00:14:29,740 --> 00:14:34,883
Һәм шул вакытта Совет солдатларын урнаштырдылар.

127
00:14:34,883 --> 00:14:43,241
ГДРда аларга бары тик төркемләп кенә чыгарга рөхсәт
ителде; аерым чыгарга рөхсәт ителмәде, һәм бу

128
00:14:43,241 --> 00:14:48,000
солдатларны 13 ноябрьгә кадәр казармада ябып тоттылар.

129
00:14:48,000 --> 00:14:50,856
Һәм моның өчен тагын бер сәбәп бар иде.

130
00:14:50,856 --> 00:14:56,983
Һәр ел саен 300–400 совет солдатлары дезертирлана иде.

131
00:14:56,983 --> 00:15:03,189
Күпләр көнчыгышка барырга теләделәр, кайтырга
теләделәр, ә кайберләре көнбатышка барырга теләделәр.

132
00:15:03,189 --> 00:15:15,508
Һәм 1989 елның 3–4 августында көнбатыш чигендә качып китүче, ягъни
дезертир булган совет солдаты Көнчыгыш Германия чик сакчысын

133
00:15:15,508 --> 00:15:21,116
атып үтергәннән соң, аларны төрмәгә ябу өчен бөтен нигез бар иде.

134
00:15:21,116 --> 00:15:36,283
Чөнки әгәр чик ачылган булса, Совет солдатлары кораллары белән
халык арасында аралашып, кан коелышы китереп чыгара алырлар иде.

135
00:15:36,283 --> 00:15:39,140
Әлбәттә, тагын берничә пункт та бар иде.

136
00:15:39,140 --> 00:15:45,756
ГДРда иң югары Совет вәкиле, сәяси вәкиле — илче иде.

137
00:15:45,756 --> 00:15:55,523
Һәм бу шулай ук дәүләт чиген саклау өчен Совет
солдатларын җибәрүне дә кузгата алган булыр иде.

138
00:15:55,523 --> 00:16:03,717
1953 елдагы кебек үк, ГДРдагы шул вакыттагы
югары комиссар Семенов та 17 июньдә совет

139
00:16:03,717 --> 00:16:08,176
солдатларына ут коралларын кулланырга боерды.

140
00:16:08,176 --> 00:16:10,816
Бу Мәскәүдә эшләнмәде, ә Берлинда эшләнде.

141
00:16:10,816 --> 00:16:22,113
Һәм теләсә нинди куркынычны бетерү өчен, чөнки ГДРдагы совет
солдатларының баш командиры, әйтик, бәяләүе

142
00:16:22,113 --> 00:16:32,566
авыр булуы билгеле иде, совет илчесенә йокы
китерүче дару бирелде яки ул үзе бер таблетка эчте.

143
00:16:32,566 --> 00:16:37,343
Һәрхәлдә, ул шул кич җавап бирмәде.

144
00:16:37,343 --> 00:16:45,824
Һәм бу боерыкны бирә алырлык бердәнбер кеше анда юк иде.

145
00:16:45,824 --> 00:16:50,420
Әйе, ә җитәкчелек, ягъни Хонеккер һәм компания?

146
00:16:50,420 --> 00:16:58,943
Ярар, төнлә, бу мәгълүм булгач... Тагын бер
нәрсә бар иде, әле Үзәк Комитет утырышы да бар иде.

147
00:16:58,943 --> 00:17:13,643
Шабовскийның чыгышы белән бер үк вакытта узучы Үзәк комитет
утырышы якынча кичке алтыда тәмамланырга планлаштырылган иде.

148
00:17:13,643 --> 00:17:21,592
Ләкин анда, ачык күренгәнчә Совет хәрби разведка
хезмәте яки ГДР хәрби разведка хезмәте

149
00:17:21,592 --> 00:17:26,916
күрсәтмәләре буенча эш иткән кешеләр җыелышны озайттылар.

150
00:17:26,916 --> 00:17:32,030
Шулай итеп, син дә аерыла алмыйсың
дидең, синең бик күп проблемаларың бар.

151
00:17:32,030 --> 00:17:36,716
Шулай итеп, алар җыелышны кичке 8:40ка кадәр дәвам иттеләр.

152
00:17:36,716 --> 00:17:43,271
Шулчак Шабовский «бу шунда ук гамәлгә керәчәк»
диде, һәм кешеләр чик үтү пункты — аерым

153
00:17:43,271 --> 00:17:48,236
алганда Борнхольмер-штрассе — ягына агыла башладылар.

154
00:17:48,236 --> 00:17:53,483
Һәм бу соңыннан телевизорда игълан ителде, башта Көнчыгыш Германия
телевидениесендә, аннары Көнбатыш Германия телевидениесендә.

155
00:17:53,483 --> 00:18:01,472
Һәм менә алар Үзәк комитетта, әйтерсең
лә изолятор бүлмәсендә утыралар иде.

156
00:18:01,472 --> 00:18:07,260
Ул вакытта мобиль телефоннар булмады, шуңа күрә беркем
дә уйнап кычкырып: «Ох, хәзер ни булды?» дия алмады.

157
00:18:07,260 --> 00:18:13,906
Юк, юк. Һәм алар моны якынча кичке унда гына белделәр.

158
00:18:13,906 --> 00:18:18,510
ГДР саклану министрлыгы Берлинда
түгел, ә Страусбергта урнашкан иде.

159
00:18:18,510 --> 00:18:30,096
Шулай итеп, алар чыгып киттеләр, һәм кичке 8:40тан соң, якынча
10да Страусбергта булдылар, һәм шул вакытта хәбәр тарала башлады.

160
00:18:30,096 --> 00:18:39,128
Ләкин моңа Советлар да катнашты, шуңа күрә,
бәлки, беренче моторлаштырылган пехота

161
00:18:39,128 --> 00:18:44,243
дивизияләрен урнаштыру идеяләре кире кагылды.

162
00:18:44,243 --> 00:18:45,563
Кызыклы. Майкл

163
00:18:45,563 --> 00:18:56,070
Әгәр хәзер сораулар туса да, әлбәттә, тыныч
революционерлар булган, чөнки алар моңа әзер иделәр.

164
00:18:56,070 --> 00:19:07,707
Шулай итеп, бу Совет хәрби разведка хезмәтеннән иде, Стазидан да,
КГБдан да түгел, ә Көнбатыш хезмәтләреннән дә, шуның нәтиҗәсендә

165
00:19:07,707 --> 00:19:18,400
кешеләр урамнарга чыкты, протест белдерде, тәрәзәләренә шәмнәр
куйды һәм башка шундый гамәлләр кылды, һәм болар инде бар иде.

166
00:19:18,400 --> 00:19:25,149
Ниһаять, соңрак тыныч
революционерларның тарихын сөйләү өчен ул кирәк булды.

167
00:19:25,149 --> 00:19:30,103
Һәм анда бары тик өч кеше басып торып «Менә,
болар өч тыныч революционерлар иде» дип әйтү генә дә

168
00:19:30,103 --> 00:19:32,630
ярамас иде, чөнки бу бик тә нәтиҗәле булмас иде.

169
00:19:32,630 --> 00:19:38,320
Шуңа күрә ул массакүләм хәрәкәт булырга тиеш иде,
территориаль яктан да — ул Лейпциг һәм Берлинда гына түгел, ә

170
00:19:38,320 --> 00:19:41,760
шулай ук бу демонстрацияләр узган башка шәһәрләрдә дә.

171
00:19:41,760 --> 00:19:49,120
Кызыклы. Шулай итеп, әлегәчә әйткәннәребезне йомгакласак,
бүген дә без шул ук хәлне күрәбез: дүшәмбе саен урамнарга

172
00:19:49,120 --> 00:19:55,328
меңләгән кеше чыгып, шул вакыттагы кебек демонстрацияләр үткәрә.

173
00:19:55,328 --> 00:20:04,320
Хәзер син әйтәсең, Совет җитәкчелеге нигездә Берлин диварының
егылуын планлаштырган һәм бу демонстрацияләрдән файдаланган.

174
00:20:04,320 --> 00:20:10,363
Ниһаять, сез Көнбатыш разведка
органнарының да актив роль уйнаганын тәкъдим иттегез.

175
00:20:10,363 --> 00:20:19,616
Димәк, мин дөрес аңлыйммы: рәсми рәвештә дошман булган Көнчыгыш
белән Көнбатыш хәзер бер үк көн тәртибе буенча бергә эшлиләр?

176
00:20:19,616 --> 00:20:28,669
Минемчә, шулай. Сез күрә аласыз, бу уртак җеп
1917–1918 еллардан бирле тарих аша сузылып килә.

177
00:20:28,669 --> 00:20:36,870
Хәзер бу хезмәттәшлекнең булуын
дәлилләүче санап бетергесез китаплар бар.

178
00:20:36,870 --> 00:20:44,940
Аның күпчелеге икътисади өлкәдә булды, ләкин
кайберләре сәяси өлкәдә дә булды, шуңа күрә федератив

179
00:20:44,940 --> 00:20:51,380
дәүләтләрнең органнары арасында даими киңәшләшүләр булды.

180
00:20:51,380 --> 00:20:58,100
Кызыклы. Димәк, Көнчыгыш һәм Көнбатыш
блоктар арасында күперләр булганмы?

181
00:20:58,100 --> 00:21:03,840
Мин әйе дияр идем. Ярар, мин
шундый күпердә эшләдем. Ул сәүдәдә иде.

182
00:21:03,840 --> 00:21:08,803
ГДР бу АКШ корпорацияләрен җәлеп итүгә бик кызыксынды.

183
00:21:08,803 --> 00:21:16,130
Бу АКШ корпорацияләре 1985 елда килгәндә, алар инде нәрсәдер
белгән булырга тиеш, чөнки алар бер үк

184
00:21:16,130 --> 00:21:22,816
вакытта килделәр һәм Көнчыгыш Германия
гражданнарын хезмәткәр итеп эшкә алырга теләделәр.

185
00:21:22,816 --> 00:21:30,938
Алар шул вакытта үз кешеләрен үзе белән китерә алырлар иде,
Көнбатыш Берлинда кешеләрне эзли алырлар иде һәм Халыкара сәүдә

186
00:21:30,938 --> 00:21:34,115
үзәге оештырган чит ил сәүдәгәрләрен файдалана алырлар иде.

187
00:21:34,115 --> 00:21:35,903
Һәм алар соңгысын теләделәр.

188
00:21:35,903 --> 00:21:45,949
Ләкин алар анда булмадылар, шуңа күрә эзләү башларга
туры килде, чөнки бу кешеләргә Көнбатыш паспорты кирәк иде.

189
00:21:45,949 --> 00:21:53,040
Шулай итеп, аларга, әйтерсең лә, ГДРның бөтен
«мельницасы»н үтеп, сәяхәт кадрлары булырга туры килде.

190
00:21:53,040 --> 00:21:58,856
Аннары миңа мөрәҗәгать иттеләр, мин бу
эшкә кызыксындым, шуңа күрә мин ризалаштым.

191
00:21:58,856 --> 00:22:06,304
Аннары мин бу эшкә 1986 елның башында, апрельдә керештем.

192
00:22:06,304 --> 00:22:10,903
Ләкин, искә төшерсәк, тагын берничә күпер бар иде.

193
00:22:10,903 --> 00:22:15,516
Шулай итеп, Ангела Меркель министрлар гаиләсеннән чыккан.

194
00:22:15,516 --> 00:22:22,880
Һәм пастор, Касснер әфәнде,
Темплинда теологлар өчен укыту үзәге булды.

195
00:22:22,880 --> 00:22:30,036
Көнбатыш Европадан килгән теологлар да анда даими кунаклар иде.

196
00:22:30,036 --> 00:22:36,203
Һәм, мөгаен, алар инде Анжелага күз салганнардыр.

197
00:22:36,203 --> 00:22:41,296
Кем белә. Ләкин монда ниндидер максат бар кебек яңгырый.

198
00:22:41,296 --> 00:22:49,850
Димәк, бу план кичә генә уйланып табылган
түгел, шулай бит? Ул күптән инде эшләнәме?

199
00:22:49,850 --> 00:22:56,456
Мин шулай уйлыйм. Биредә безгә Карл
Марксны җентекләп кабат карарга кирәкми.

200
00:22:56,456 --> 00:23:03,641
Ләкин барлык илләрнең пролетариатлары, берләшегез! Бу
бары тик барлык илләр капиталистлары берләшкән очракта

201
00:23:03,641 --> 00:23:07,920
гына эшли, чөнки пролетариатлар капиталистларга бәйле.

202
00:23:07,920 --> 00:23:22,446
Ләкин 1917 елда Октябрь инкыйлабы булды, һәм шуннан бирле, бигрәк
тә АКШтан чыккан берничә китап, мәсәлән Энтони

203
00:23:22,446 --> 00:23:35,700
Саттон язганнары, Уолл-Стрит белән большевик
инкыйлабы арасындагы бәйләнешне бик җентекләп тасвирлый.

204
00:23:35,700 --> 00:23:46,085
Моннан тыш, анда Троцкий белән Ленинның ничек Петроградка барып
революцияне кузгатулары тасвирлана: берсе

205
00:23:46,085 --> 00:23:56,496
Федераль резерв системасын нигезләүчеләр тарафыннан,
икенчесе — Германия Абвехр тарафыннан финансланган.

206
00:23:56,496 --> 00:24:09,687
Кайберәүләр илнең үзгәрешкә өлгергәнен күргәнлектән – аеруча АКШ
банкирлары, алар илне үз канат астына алырга теләгән; ә Ленин

207
00:24:09,687 --> 00:24:22,380
кирәк иде атышуны туктату килешүен (ул соңрак тынычлык килешүе
булды) төзү һәм Германияне икенче фронттан азат итү өчен.

208
00:24:22,380 --> 00:24:36,064
Димәк, Брест-Литовск килешүе төзелде һәм Германия
бу союздашлар Энтэнтесыннан чыкты – ә, Русия чыкты.

209
00:24:36,064 --> 00:24:44,740
Ул вакытта ул әле Русия империясе иде; Совет Союзы бары тик 1922
елның декабрендә генә оештырылды, ләкин ул күчеш чоры гына иде.

210
00:24:44,740 --> 00:24:56,168
Һәм шул вакытта американнар инде Ленинны белгән
бер кешене билгеләделәр һәм аның белән беренче

211
00:24:56,168 --> 00:25:02,150
килешүләрне төзеделәр. Бу кеше Арман Хаммер иде.

212
00:25:02,150 --> 00:25:13,856
Һәм 1990 елда вафат булганчы, вафатына аз гына вакыт кала
ул АКШ башкаласы белән Политбюро арасындагы элемтәче булды.

213
00:25:13,856 --> 00:25:25,020
Һәм Совет Союзының заводларны, гидроэлектростанцияләрне үз эченә
алган барлык бу зур импорт проектлары, шулай ук Икенче

214
00:25:25,020 --> 00:25:37,740
бөтендөнья сугышы вакытындагы җир һәм аренда
килешүләре дә, әйтергә кирәк, аның патронажы астында төгәлләнде.

215
00:25:37,740 --> 00:25:42,820
Әйткәндәй, Арман Хаммер еллар буе миллиардер булган.

216
00:25:42,820 --> 00:25:49,603
Аның атасы Коммунистик партиянең нигез салучысы, шулай ук
АКШ Коммунистик партиясенең нигез салучыларының берсе иде.

217
00:25:49,603 --> 00:25:55,246
Һәм, әлбәттә, ул шулай ук Ленин ордены белән бүләкләнде.

218
00:25:55,246 --> 00:25:59,940
Ике блок арасында ачык бәйләнеш бар, дип әйтергә кирәк.

219
00:25:59,940 --> 00:26:05,340
Ләкин хәзер, тагын бер кат, чөнки бу бүгенге
вакыйгалар өчен бик мөһим дип саныйм, кире борылып карыйк.

220
00:26:05,340 --> 00:26:13,896
Сез әйттегез, ФРС, ягъни Федераль резерв
системасы, Көнбатыш дөньясының иң мөһим финанс

221
00:26:13,896 --> 00:26:18,740
олигархлары, Октябрь инкыйлабын башлап җибәргән.

222
00:26:18,740 --> 00:26:19,580
Әйе.

223
00:26:19,580 --> 00:26:24,543
Димәк, аларның анда бик ачык финанс мәнфәгатьләре булгандыр?

224
00:26:24,543 --> 00:26:31,552
Ярар, әлбәттә. Кызыксыну – Россияне басып алуда иде.

225
00:26:31,552 --> 00:26:33,920
Ләкин син моны турыдан-туры эшли алмас идең.

226
00:26:33,920 --> 00:26:41,748
Шулай итеп, алар моны сынап карадылар, һәм бу
гражданнар сугышы булды, анда шулай ук

227
00:26:41,748 --> 00:26:46,560
американ, британ һәм япон сугышчылары да катнашты.

228
00:26:46,560 --> 00:26:48,816
Ләкин ил гади генә бик зур иде.

229
00:26:48,816 --> 00:27:01,936
Һәм нәкъ менә шуны алар анда эшләргә тырыштылар:
үзләренә бәйле, ләкин дөньяга билгеле булмаган режим булдыру.

230
00:27:01,936 --> 00:27:08,685
Беркем дә уйламаган булыр иде, бу рус коммунистлары
башлап җибәрү этабында Көнбатыш тарафыннан

231
00:27:08,685 --> 00:27:13,760
финансланган һәм соңрак алар тарафыннан контрольдә тотылганнар.

232
00:27:13,760 --> 00:27:23,220
Шулай ук шуның өчен күп кешеләр Совет
Союзының үз системасын таркатканын аңлый алмыйлар.

233
00:27:23,220 --> 00:27:25,200


234
00:27:25,200 --> 00:27:32,950
Шулай итеп, Берлин диварының җимерелүе чынлыкта Европаның
социалистик илләренә карата тоткан кысымның йомшартуы иде.

235
00:27:32,950 --> 00:27:44,496
Аннары 1994 елга кадәр дәвам иткән Совет армиясенең
чыгып китүе, һәм аннан соң үзе Совет Союзының таркалуы.

236
00:27:44,496 --> 00:27:50,410
Горбачев вазифага килгәч, ул моны «перестройка» һәм
«гласность» терминнары белән матур итеп тасвирлады.

237
00:27:50,410 --> 00:28:01,200
Перестройка дигәндә яңадан кору, ә гласность дигәндә
ачыклык аңлатыла. Һәм нәкъ менә шуны ул яңадан корырга теләде.

238
00:28:01,200 --> 00:28:09,161
Аннары без күрдек: шуннан олигарх кастасы
барлыкка килде, ә бу Политбюро һәм партия,

239
00:28:09,161 --> 00:28:13,952
барлык структуралары белән, кинәт юкка чыкты.

240
00:28:13,952 --> 00:28:21,024
Һәм бездә булган сыйныф көрәше
соңыннан климат көрәше булып үзгәрде.

241
00:28:21,024 --> 00:28:24,320
Ярар, бу безне хәзерге көнгә кадәр китерде, дип уйлыйм.

242
00:28:24,320 --> 00:28:25,440
Әйе, әйе.

243
00:28:25,440 --> 00:28:29,040
Бу минем киләсе соравым булыр иде.

244
00:28:29,040 --> 00:28:41,180
Сез тасвирладыгыз, Русия тарихында да, Совет Союзы тарихында
да һәрвакыт зур финанс олигархларының йогынтысы булганын.

245
00:28:41,180 --> 00:28:44,320
Ә бүген?

246
00:28:46,816 --> 00:28:53,260
Майкл Волски:] Ярар, минемчә, алар әле дә хәлне
контрольдә тоталар, ләкин моны шундый рәвештә күреп булмый.

247
00:28:53,260 --> 00:29:03,391
Ә Көнчыгыш блокта безне 1990 елга кадәр эшче класс партиясе,
класс көрәше, барлык илләрнең пролетариатлары,

248
00:29:03,391 --> 00:29:12,126
берләшегез! – дигән буш сүзләр белән
бомбаладылар; хәзер аларны башка буш сүзләр алыштырды.

249
00:29:12,126 --> 00:29:16,743
Һәм бу ничек барлыкка килүе сорау тудыра.

250
00:29:16,743 --> 00:29:20,083
Бу үзгәреш ни өчен килеп чыкты?

251
00:29:20,083 --> 00:29:27,424
Һәм бу безне диварлар төзелешенә, шул
исәптән Берлин диварына кире кайтара.

252
00:29:27,424 --> 00:29:39,057
Чөнки 1960нчы елларда бу үзгәреш булды, ләкин
элекке социалистик системаның кулислар

253
00:29:39,057 --> 00:29:47,600
артында яңа стратегия һәм теория эшләнелә иде һ.б.

254
00:29:47,600 --> 00:29:49,380
Мин моны болай аңлатыйм:

255
00:29:49,380 --> 00:29:58,196
Диварны төзүне 1960 елда советлар боерды, шуңа күрә планлы
икътисадлы ГДРның барлык кирәкле әйберләрне, шул

256
00:29:58,196 --> 00:30:06,860
исәптән төзелеш материалларын һәм эшче көчләрен
тәэмин итәрлек әзерлек эшләрен башкарырга туры килде.

257
00:30:06,860 --> 00:30:10,460
Аннары алар диварны төзеделәр.

258
00:30:10,460 --> 00:30:19,569
Сәбәбе шунда иде: Көнбатыш союздашлары Көнбатыш
Берлинда сәяси хәлне үзгәртергә тәкъдим иткән Советлар

259
00:30:19,569 --> 00:30:25,180
Союзының Берлин ультиматумын кабул итәргә теләмәделәр.

260
00:30:25,180 --> 00:30:33,724
Аннары дивар салынды, һәм бу, гамәлдә,
ГДРны идарә итү мөмкин булмаган хәлгә, ягъни

261
00:30:33,724 --> 00:30:38,800
икътисади җимерелеш чигенә китерүен ачыклады.

262
00:30:38,800 --> 00:30:48,898
Бу максат булмады, беркем дә моны фаразлый алмады,
ләкин бу ГДРда, Көнчыгыш блогындагы бердәнбер сәнәгатьләшкән

263
00:30:48,898 --> 00:30:55,104
илдә социалистик планлы икътисад эшләмәвен күрсәтте.

264
00:30:55,104 --> 00:31:07,680
Сез, һичшиксез, Коммерция координациясы бүлеге һәм аның
башлыгы Александр Шалк-Голодковский турында ишеткәнсездер.

265
00:31:07,680 --> 00:31:17,709
Бу хикәя 1962 елда башлана, шул вакытта Шальк-Голодковский SED
район җитәкчелегенең чит ил сәүдәсе буенча беренче секретаре итеп

266
00:31:17,709 --> 00:31:25,231
билгеләнә һәм ул ГДРда чит ил сәүдәсе белән
шөгыльләнергә рөхсәт ителгән якынча 30 ширкәт басымы

267
00:31:25,231 --> 00:31:29,879
астында кала — экспорт максатларын киметүне таләп итәләр.

268
00:31:29,879 --> 00:31:35,935
Ниһаять, ГДР сәнәгатьләшкән ил иде һәм ул чималны һәм яртылаш
эшкәртелгән продукцияне сатып алып, аларны

269
00:31:35,935 --> 00:31:42,880
эшкәрткәннән соң бөтен дөньяга, әлбәттә, иң беренче
чиратта Германия Федератив Республикасына сатты.

270
00:31:42,880 --> 00:31:53,243
Ләкин бу планлы икътисад шулкадәр каты булганга, ремонт,
запас өлешләр һәм аксессуарлар кебек кечкенә әйберләрне

271
00:31:53,243 --> 00:31:59,104
сатып алырга мөмкин булмады, һәм машиналар эшсез торып калды.

272
00:31:59,104 --> 00:32:07,915
Аннары чит ил белән сәүдә итүче компанияләр килеп:
«Әйе, без экспортлый алмыйбыз, чөнки XY компаниясе

273
00:32:07,915 --> 00:32:12,256
запас өлешләр булмау сәбәпле тапшыра алмый», – диделәр.

274
00:32:12,256 --> 00:32:20,953
1962 һәм 1963 елларда Шалк инде үз МФС командиры
белән моны ничек үзгәртергә мөмкинлеген

275
00:32:20,953 --> 00:32:26,413
сөйләшкән иде, ләкин бу идеяне Мәскәүдә кире кактылар.

276
00:32:26,413 --> 00:32:41,226
1964 елда хәл тагын да начарланды, Хрущёвны төшерделәр, ә 1965
елда Мәскәү бу структураны ГДРда планлы икътисад белән параллель

277
00:32:41,226 --> 00:32:48,261
рәвештә шәхси чит ил сәүдәсе итеп эшләтүгә рөхсәт бирде.

278
00:32:48,261 --> 00:32:56,820
Аннары 1966 елда нигез салу документы кабул ителде, һәм шуннан
соң бу коммерция координациясе өлкәсе кагыйдә белән булдырылды.

279
00:32:56,820 --> 00:33:02,953
Шулай итеп, ул рәсми газетада
бастырылмады; бу кире нәтиҗә бирер иде.

280
00:33:02,953 --> 00:33:15,456
Көнбатыш берничә көн буена тезләрен чапып, ГДР
коммунизмның эшләмәвен исбатлавын бәйрәм итәр иде.

281
00:33:15,456 --> 00:33:29,644
Ләкин бу, 1968 елдан башлап, дезертир булган чех СТАЗИ генералы
аша Көнбатышка мәгълүмат килүгә китерде: 1966 елда Варшава

282
00:33:29,644 --> 00:33:39,181
килешүенең көзге утырышында бөтен социалистик
доктринаны үзгәртергә һәм Көнбатышка

283
00:33:39,181 --> 00:33:46,210
социализмга үсү мөмкинлеге бирергә карар кабул ителгән.

284
00:33:46,210 --> 00:33:55,850
Һәм кызыклысы шунда ки, узган ел Конституцияне яклау буенча
Федераль идарәнең элекке җитәкчесе нәкъ менә шуны раслады.

285
00:33:55,850 --> 00:33:59,170
Аны тыңлыйкмы?

286
00:33:59,170 --> 00:34:06,318
…Мин юрист, минем башлык диктатор яки диктатор булырга теләүче
кеше булыр иде, һәм ул әйтер иде: «Г-н Мaaзен,

287
00:34:06,318 --> 00:34:13,029
либераль демократияне минем теләгәнчә эшләүче тоталитар
дәүләткә ничек әйләндерергә мөмкин икәнен уйлагыз».

288
00:34:13,029 --> 00:34:19,403
Аннары мин бөтен системаны какшату өчен нинди
механизмнарны кулланырга мөмкин икәнен дә карар идем.

289
00:34:19,403 --> 00:34:28,230
Системаны коллективизмга әйләндерүнең бер ысулы – кешеләрне
куркыту һәм аларга югарырак максат кую, шул рәвешле барлык

290
00:34:28,230 --> 00:34:32,669
кешеләр дә төп агымга кереп, бер юнәлештә уйлый башлыйлар.

291
00:34:32,669 --> 00:34:43,648
Һәм әйтергә кирәк, конституцияне какшату өчен климатны куллану
идеясе, аны кем генә уйлап тапкан булса да, бик зирәк булган.

292
00:34:43,648 --> 00:34:54,170
Мин беләм, 1960нчы елларда КГБда инде Көнбатышның социализмга
үсүен ничек мөмкин итәргә дип уйлаган кешеләр булган.

293
00:34:54,170 --> 00:35:02,429
Ул вакытта тирә-якны саклау мәсьәләләре инде КГБда да күтәрелә
иде. Тирә-якны саклау һәм расизмга каршы көрәш кебек мәсьәләләрне

294
00:35:02,429 --> 00:35:09,914
кулланып, кешеләрне «хәзер демократияне һәм хокук дәүләте
принципларын читкә куеп торыйк, иң мөһиме – расизмга каршы

295
00:35:09,914 --> 00:35:13,810
көрәш, иң мөһиме – тирә-якны саклау» дип ышандырырга була.

296
00:35:13,810 --> 00:35:16,836
Бу 1960 елларда КГБның уйлары иде.

297
00:35:16,836 --> 00:35:22,663
Ләкин климат үзгәреше темасын
күтәргәнең өчен сиңа чын күңелдән хөрмәт.

298
00:35:22,663 --> 00:35:29,850
Климат мәсьәләсен демократик конституцион
дәүләтне какшату чарасы итеп куллану чыннан да гаҗәеп.

299
00:35:29,850 --> 00:35:40,963
Әйе, һәм бу безне 1966 елда Совет
Союзында куелган максатларга китерә.

300
00:35:40,963 --> 00:35:44,510
Беренче максат – Көнбатышның үсүенә юл кую иде.

301
00:35:44,510 --> 00:35:49,570
Һәм икенче максат – климаттан акча эшләү иде.

302
00:35:49,570 --> 00:35:51,536
Шулай булды.

303
00:35:51,536 --> 00:36:03,341
Шулай итеп, беренче адым 1967 елда Рим клубының нигез салучысына,
әйтергә кирәк, аны ничек оештырырга һәм аның төп игътибар

304
00:36:03,341 --> 00:36:09,010
юнәлешләре нинди булырга тиешлеге турында киңәш бирү булды.

305
00:36:09,010 --> 00:36:15,910
Ул шул вакытта Совет Союзына очып
барды һәм озак сөйләшүләр үткәрде.

306
00:36:15,910 --> 00:36:30,536
Аннан соң, Рим клубы оештырылгач, ике КГБ генералы 1992
елга кадәр һәрвакыт Рим клубының тулы әгъзалары булды.

307
00:36:30,536 --> 00:36:34,590
Аннан соң нәрсә булганын әйтә
алмыйм, ләкин ул документлаштырылган.

308
00:36:34,590 --> 00:36:43,819
Тагын бер мәсьәлә шунда ки, Америкалылар белән берлектә Вена
янында Совет Союзы таркалу мәсьәләләре белән

309
00:36:43,819 --> 00:36:54,272
шөгыльләнү өчен уртак институт оештырылды, анда 1982 елдан
башлап пост-перестройка чоры өчен сәяси кадрлар әзерләнде.

310
00:36:54,272 --> 00:37:08,696
Бу шунда укытылган һәм аннары перестройка ахырында
җәмәгать һәм дәүләт милкен шәхсиләштерүдә катнашкан

311
00:37:08,696 --> 00:37:17,206
Чубайс, Вэшельберг, Арвен кебек исемнәр бар дигәнне аңлата.

312
00:37:17,206 --> 00:37:23,040
Шулай итеп, алар без сөйләгән
миллиардерлар яки олигархлар булдылар.

313
00:37:23,040 --> 00:37:29,920
АКШта бу олигархларның барлыкка килүе 200 ел вакыт алды.

314
00:37:29,920 --> 00:37:37,380
Һәм бу өчтән биш еллап элек булды,
шул вакытта бу олигархлар пәйда булды.

315
00:37:37,380 --> 00:37:45,504
Һәм һәркем бу кешеләрнең ничек тиз байып китүләренә шаккатты.

316
00:37:45,504 --> 00:37:47,328
Ничек бай?

317
00:37:47,328 --> 00:37:56,823
Приватизация аша, чөнки алар чыганак янында иделәр һәм тиешле
дәүләт милкендәге предприятиеләрне приватизацияли алдылар.

318
00:37:56,823 --> 00:37:59,963
Бу шактый катлаулы процесс иде.

319
00:37:59,963 --> 00:38:05,240
Китапта шулай ук бу процесс җентекләп тасвирлана.

320
00:38:05,240 --> 00:38:11,883
Һәм Көнбатыштан килгән
олигархлар, финанс олигархлары да катнашты.

321
00:38:11,883 --> 00:38:16,960
Һәм алар чимал сәнәгатендәге иң
яхшы өлешләрне сайлап куйганнар иде.

322
00:38:16,960 --> 00:38:27,900
Һәм Ходорковский — шундый бер мисал, ә Абрамович — тагын бер
мисал: ул Көнбатыштан кредитлар алды, 1988 елдан бирле кредит

323
00:38:27,900 --> 00:38:39,140
вәгъдәләре бар иде, һәм аннары, приватизация бара торгач,
әйтерсең лә ышанычлы зат буларак шушы компанияләрне үзләштерде.

324
00:38:39,140 --> 00:38:43,100
Әлбәттә, ул күренмәде. Попечитель, әйе, син аны кемгәдер бирдең.

325
00:38:43,100 --> 00:38:47,083
Ләкин ул алда басып тора иде, һәм һәркем аны хуҗа дип уйлады.

326
00:38:47,083 --> 00:38:58,901
Роман Абрамовичка 100 миллион – бу да китапта документлаштырылган.
АКШта «Финкен» дип аталган оешма бар, ул финанс җинаятьләрен

327
00:38:58,901 --> 00:39:04,546
тикшерүче контроль бүлекчәсе, һәм аның турында озын мәкалә бар.

328
00:39:04,546 --> 00:39:14,847
Шулай итеп, ул 100 миллион долларлык кредит алды
һәм бу акчаны нефть компаниясенә инвестицияләде, ә

329
00:39:14,847 --> 00:39:20,490
ун-ун ике елдан соң аны 13,5 миллиард долларга сатты.

330
00:39:20,490 --> 00:39:25,400
Ярар, хәзер ул шул өч проценттан яши, әйе.

331
00:39:25,400 --> 00:39:36,296
Бу бераз артык. Димәк, мин дөрес аңлаган
булсам, милли байлыкны зур күләмдә яңадан бүлүме?

332
00:39:36,296 --> 00:39:44,685
Әйе, беренче инкыйлабтан соң барлык чиркәүләр, дворяннар,
зур җир ияләре, сәүдәгәрләр һәм эшмәкәрләр, башка сүз

333
00:39:44,685 --> 00:39:49,320
белән әйткәндә капиталистлар милекләреннән мәхрүм ителделәр.

334
00:39:49,320 --> 00:39:53,493
Процесс барышында күпләр үтерелде, күпләр Европага качты.

335
00:39:53,493 --> 00:40:04,224
Һәм бу икенче табышны яңадан бүлү кампаниясе иде,
анда кешеләр бик кыска вакыт эчендә байып киттеләр.

336
00:40:04,224 --> 00:40:12,319
Ул вакытта, 1920нче еллар башындагы буталчык
чорда, барлык нәрсә дә диярлек дәүләткә күчерелде

337
00:40:12,319 --> 00:40:16,693
һәм шәхесләргә бүленмәде, ягъни яңадан бүленде.

338
00:40:16,693 --> 00:40:23,900
Шулай итеп, хәзер Мистер Маазен климат
турында әйткәннәре өченче тапкыр тарату булып тора.

339
00:40:23,900 --> 00:40:30,233
Хәзерге вакытта сыйныф көрәше климат көрәше булды.

340
00:40:30,233 --> 00:40:39,995
Ә элек ул, әйтерсең лә, капиталист булса,
бүген ул климатны инкарь итүчеләрнең, климатны

341
00:40:39,995 --> 00:40:45,566
бозучыларның, климатка зыян салучыларның дошманы.

342
00:40:45,566 --> 00:40:55,880
Шулай итеп, бу бөтен идеология хәзер шундый дәрәҗәгә җитте ки,
бездә CO2 салымнары бар – органик продуктлар мәсьәләсе

343
00:40:55,880 --> 00:41:05,513
дә моның бер өлеше, ягъни органик булган һәрнәрсә
кыйммәтрәк – һәм шулай ук хәрәкәт иреген чикләүләр дә бар.

344
00:41:05,513 --> 00:41:13,212
Хәзер без күрә алабыз, VW төркеме кыскара, ягъни кечерәя.

345
00:41:13,212 --> 00:41:20,677
Һәм ниһаять, бу шуны аңлата: без климат сәбәпләре
аркасында шәхси транспортны кулланырга теләмибез (15 минутлык

346
00:41:20,677 --> 00:41:25,006
шәһәрләрне карагыз), анда барысын да велосипедта башкарып була.

347
00:41:25,006 --> 00:41:30,433
Әгәр дә сез 15 минутлык шәһәрдән чыгарга
теләсәгез, хәзер сезгә Кытайда рөхсәт кирәк.

348
00:41:30,433 --> 00:41:32,780
Югыйсә, син киртәдән үтә алмаячаксың.

349
00:41:32,780 --> 00:41:39,353
Шулай итеп, моны оештырган көчләр яңадан акчага баттылар.

350
00:41:39,353 --> 00:41:41,251
Акча буш сүздән ясала.

351
00:41:41,251 --> 00:41:45,984
Һәм хәзер мин Маассен әфәндегә мөрәҗәгать итәм.

352
00:41:45,984 --> 00:41:57,840
Кызыклы. Шулай итеп, йомгаклап әйткәндә, без чынлап та
безнең яхшы WEF башлап җибәрүчене цитата китерә алабызмы?

353
00:41:57,840 --> 00:41:58,933
Әйе.

354
00:41:58,933 --> 00:42:00,773
Клаус Шваб.

355
00:42:00,773 --> 00:42:05,280
Майкл Волски Әйе, бу да кызык.

356
00:42:05,280 --> 00:42:13,826
Дөнья икътисади форум (WEF) 1972 елда аның
тарафыннан нигез салынган, һәм ул бүген дә анда – фоссил.

357
00:42:13,826 --> 00:42:19,180
Син бернигә дә ия булмаячаксың
һәм бәхетле булачаксың; максат шул.

358
00:42:19,180 --> 00:42:22,320
Һәм бу безне социалистик җәмгыятькә кире кайтара.

359
00:42:22,320 --> 00:42:30,812
Хәзер алар CO2 салымнары, яңа җылыту системалары турында
сөйләшәләр – Германиядә халыкның 40%ы үз

360
00:42:30,812 --> 00:42:38,750
йортларына ия, һәм аларның күпмесе яңа җылыту
системасын сатып алырлык булачагын белмим.

361
00:42:38,750 --> 00:42:47,023
Аннары мәшһүр Black Rocks һәм шундый ук башка компанияләр,
мөгаен, шунда басып торып әйтерләр: «Ярар, без аны банкротлык

362
00:42:47,023 --> 00:42:52,100
милек массасыннан, мәҗбүри сату аукционыннан сатып алабыз».

363
00:42:52,100 --> 00:43:00,830
Әйе, бик-бик аңлатучы, мин әйтер идем, без бу хәзерге
өченче процесс барышында инде ни дәрәҗәгә җиткәнбез.

364
00:43:00,830 --> 00:43:01,490
Әйе.

365
00:43:01,490 --> 00:43:09,189
KlaTV интервьюеры Хәзер чынлап та сорарга
кирәк: 1989 елда социализм чынлап та күпме үлгән?

366
00:43:09,189 --> 00:43:18,512
Ләкин йомгаклап әйткәндә, монда халыкның
иминлегенә ачык каршы эшләүче яшерен көчләрнең

367
00:43:18,512 --> 00:43:24,003
эшләвен күз алдына китерү бик авыр булырга мөмкин.

368
00:43:24,003 --> 00:43:33,129
Һәм әлегәчә шулкадәр шайтанча зирәк,
диярсең, чынлап та бөтенне үз эченә ала торган.

369
00:43:33,129 --> 00:43:38,336
Әйе, мөгаен, барысы да ясалма интеллект белән идарә ителә.

370
00:43:38,336 --> 00:43:48,063
Әйе, бу бик кызыклы әңгәмәнең ахырында мин
сорарга телим: хәзер тагын ниләр эшләргә мөмкин?

371
00:43:48,063 --> 00:44:01,316
Ярар, сез тулы мәгълүмат җыеп үз-үзегезне тотрыклы итә аласыз,
ягъни интеллектуаль туклануыгызны көндәлек яңалыклардан,

372
00:44:01,316 --> 00:44:14,240
MoMa һәм Netflixтан гына түгел, альтернатив матбугат чараларын
кулланып яки мондый чыганаклардан илһамланып та баетыгыз.

373
00:44:14,240 --> 00:44:25,940
Бу китапта мин якынча 100 сылтама китердем: алар төрле
темаларга багышланган веб-сайтларга алып бара, анда сез яңа

374
00:44:25,940 --> 00:44:32,533
идеяләр таба аласыз һәм аннан соң да эзләнүне дәвам итә аласыз.

375
00:44:32,533 --> 00:44:40,309
Ләкин бу актив булырга, кичләрен телевизор
каршында чипс капчыгы белән утырмаска дигән сүз.

376
00:44:40,309 --> 00:44:45,060
Әйе, минемчә, без моны йөрәгебезгә
сеңдерербез: актив булырга. Интервью өчен бик зур рәхмәт.

377
00:44:45,060 --> 00:44:46,700
Сезгә дә рәхмәт.

378
00:44:46,700 --> 00:44:48,930
Һәм без тагын очрашырбыз.

379
00:44:48,930 --> 00:44:50,983
Әйе, рәхмәт.