ברוכים הבאים, מר וואָלסקי.
אַ דאַנק פֿאַר דער איינלאַדונג פֿון KlaTV.
יאָ, זיכער. מיר פֿירן דעם אינטערוויו אויף אַ זייער געדענקווירדיקן טאָג, דעם יאָרצײַט פֿון 9טן נאָוועמבער.
עס זענען איצט פּונקט 35 יאָר זינט דעם פֿאַל פֿון דער בערלינער וואַנט אין 1989.
איר זענט דער מחבר פֿון עטלעכע זייער אינטערעסאַנטע ביכער וועגן דעם זעלבן ענין, וואָס מען קען אויך געפֿינען אויף אייער וועבזײַטל.
און איידער מיר אָנהייבן, לאָמיר אייך ערשט פאָרשטעלן צו אונדזערע צוקוקער.
מיכאַיל וואָלסקי איז געבוירן געוואָרן אין סאַקסאָניע אין 1952 און איז אויפגעוואַקסן אין מזרח־בערלין.
ער איז דער טאַטע פֿון דרײַ קינדער.
אין 1970, נאָך דעם וואָס ער האָט פֿאַרענדיקט זײַן צווייטע שול־בילדונג, האָט ער באַקומען אַ דיפּלאָם אין
עקאָנאָמיע, מיט אַ ספּעציאַליזאַציע אין אויסערן האַנדל.
פֿון 1974 אָן האָט הער וואָלסקי געאַרבעט אין אויסערן־האַנדל אין דער ד.ד.ר.
פֿון 1986 ביז 1990 איז ער געווען דער פֿאַרבינדונגס־אָפֿיציר פֿאַרן אויסערן־האַנדל פֿון דער ד.ד.ר. אין דעם
ביוראָ פֿון אַן אַמעריקאַנער קאָרפּאָראַציע אינעם אינטערנאַציאָנאַלן האַנדלס־צענטער אין מזרח־בערלין.
אין דעצעמבער 1989 האָט ער אויפֿן נאָמען פֿון דער גרופּע איבערגענומען די אויפֿגאַבע צו
גרינדן אַ פֿאַרקויף־פֿירמע אין מזרח־בערלין.
די באַשטעלונג איז ווידער אָפּגעזאָגט געוואָרן אין יאַנואַר 1990.
אין אָנהייב פֿון 1991 איז הער וואָלסקי אַריבערגעפֿירט געוואָרן קיין מאָסקווע.
דאָרט איז ער געווען דער גרינדער און דער הויפּט פֿון דער גרופּעס רעפּרעזענטאַנט־ביוראָ אין דער סאָוועטישער
פארייניקונג, און האָט געזען דעם צוזאַמברעכן פֿון דער סאָוועטישער פארייניקונג און די טראַנספֿאָרמאַציע פֿון רוסלאַנד.
אין 1998 איז ער צוריקגעקומען קיין בערלין און האָט געאַרבעט ווי אַ קאָנסולטאַנט פֿאַר רוסישע פֿירמעס.
פֿון 2006 ביז 2012 איז ער געווען דער גרינדער און דירעקטאָר פֿון דער דײַטש-באָסנישער געשעפֿט-אַסאָציאַציע אין סאַראַיעװאָ.
מיכאַיל וואָלסקי איז פּענסיאָנירט זינט 2014.
ער איז דער מחבר פֿון פֿינף ביכער וועגן דעם פֿאַל פֿון דער בערלינער וואַנט.
אין אונדזער זכרונות און אין מעדיע־ריפּאָרטן דערפֿאַרט זיך דער פֿאַל פֿון דער בערלינער וואַנט אין 1989 שטענדיק ווי אַ
פרידלעכע רעוואָלוציע, ווי דער רעזולטאַט פֿון אומצופֿרידנקייט בײַ דער באַפעלקערונג פֿון דער דײַטשער דעמאָקראַטישער רעפּובליק.
פֿיל מענטשן טראַכטן וועגן שלום און דעמאָנסטראַציעס.
און אין אייער בוך "1989: דער פֿאַל פֿון דער בערלינער וואַנט, אַ רעטראָספּעקטיוו נאָך 35 יאָר", באַשרײַבט איר, ווי אַ
צײַטגענאָסער עד, דעם פֿאַל פֿון דער וואַנט ווי אַ געשעעניש וואָס איז געווען פּינקטלעך פּלאַנירט און דורכגעפֿירט.
וואָס מאַכט אײַך טראַכטן אַזוי?
יאָ, ווי איך האָב פריער דערמאָנט אין מײַן CV, האָב איך געאַרבעט אין דער רעפּרעזענטאַנט־אָפיס פֿון אַ אמעריקאַנער קאָרפּאָראַציע
אין מזרח־בערלין פֿון 1986 ביז 1990, וווּ איך האָב געהאָלפֿן אויפבויען די געשעפֿטן פֿון דער קאָרפּאָראַציע אין דער ד.ד.ר.
און ווען דער בערלינער וואַנט איז געפֿאַלן אין נאָוועמבער 1989, איז דער שווייצער הויפּט פֿון דער פֿירמע וואָס האָט
פֿאַרוואַלטעט דעם ביוראָ אין דעצעמבער געקומען און געזאָגט: "מייק, דו האָסט אַ ספּעציעלע אויפֿגאַבע."
מיר וועלן גרינדן אַ טאָכטער־פֿירמע פֿאַר פֿאַרקויף אין דער ד.ד.ר., ווי מיר האָבן געטאָן אין פּוילן, טשעכיי און אונגאַרן.
און דײַן אַרבעט איז צו גרינדן דעם יסוד, אַזוי צו זאָגן, און צו מאַכן די נויטיקע צוגרייטונגען, ווי למשל קאָנטאַקטירן
אַ סאָליסיטאָר און אַ אַדוואָקאַט, באַשליסן וועגן די אייגנטום און ווי פילע מענטשן וועלן זײַן באַטייליקט.
און איצט זענען נאָר אַ פּאָר טעג געבליבן ביז ניטל.
איך האָב דאָס אָנגעהויבן און דאַן געוואָלט האָבן דיסקוסיעס מיט די פּאַסיקע מענטשן וואָס זענען פֿאַראַנטוואָרטלעך
פֿאַר יעדער פֿאַזע פֿון דער אַרבעט אין אָנהייב יאַנואַר.
און דערנאָך, דעם 9טן יאַנואַר 1990, איז געקומען אַ רוף צו אויפהערן אַלץ. מיר וועלן נישט גרינדן אַ טאָכטער־פֿירמע.
אונדזער געשעפֿט וועט איבערגעגעבן ווערן צו דער דײַטשער טאָכטער־פֿירמע.
אין דער פֿעדעראַלער רעפּובליק פֿון דײַטשלאַנד, אין נויס, איז געווען אַ ריזיקע פֿירמע.
און דאָס האָט מיך איבערראַשט. און איך האָב געפרעגט, יאָ, פֿאַרוואָס ווערט עס אויפגעהויבן?
און דאַן האָט דער באָס מיר געזאָגט, יאָ, מיר האָבן באַקומען אָנװייזונגען פֿון די
פֿאַראייניקטע שטאַטן, עס וועט נישט מער זײַן קיין GDR.
דאָס איז געווען דעם 9טן יאַנואַר 1990.
און אויב מיר קוקן צוריק אין דער געשיכטע, איז נישט געווען ביזן 13טן פֿעברואַר 1990, אַז די פֿיר אַלייז און די צוויי
דײַטשישע אויסערן־מיניסטערן האָבן זיך געטראָפֿן און באַשלאָסן אָנהייבן שמועסן וועגן דער דײַטשער ווידעראַייניקייט.
דאָס מיינט אַז די העכסטע פֿירונג האָט שוין פֿון פֿריִער געוווּסט דעם רעזולטאַט.
און אינטערעסאַנטערהייט, אפילו איידער דער 13טן פֿעברואַר איז אָנגעקומען, איז געווען אַ צווייטער רוף, וווּ מען האָט מיר געזאָגט
אַז אַלץ מוז זיין פאַרענדיקט ביז דעם 30סטן יוני 1990, דאָס הייסט די אינטעגראַציע פֿון די געשעפֿטן
פֿון דער ד.ד.ר. אין דער מערב־דײַטשער טאָכטער־פֿירמע.
יאָ, און דאַן אין מײַ האָבן מיר געפֿונען אַז דער מאָנעטאַרישער פֿאַרבאַנד וועט פּאַסירן דעם 1טן יולי.
און ווער עס נאָך רעדט וועגן צופאַל, איז גאַנץ נײַיוו, מיין איך.
אָבער דאָס ברענגט די פֿראַגע: ווער האָט טאַקע געוואָלט אַז די וואַנט זאָל אַראָפּגיין?
נו, ווען איך בין געווען אין מאָסקווע, האָב איך גערעדט מיט אַ סך מענטשן וואָס זענען געווען גאַנץ געקענט.
למשל, פֿריִערדיקע מיטגלידער פֿון דער קאַגעבע, וואָס זענען אָפּגעזאָגט געוואָרן נאָך דעם פֿאַל פֿון קאָמוניזם.
אַזוי האָט זיך דער סאָוועטישער פאראייניקונג אויפגעלייזט, דער אויסלאַנדישער האַנדל־מאָנאָפּאָל איז
צוזאַמענגעפֿאַלן, און די איינצעלע קאָמבינאַטן האָבן איצט געקענט דורכפֿירן אויספֿיר־ און אימפּאָרט־אָפּעראַציעס.
און אַזוי איז עס געשען, אַז אין די אויסערן־האַנדל־אָפּטיילונגען פֿון די קאָמבינאַטן, צו וועלכע איך איצט האָב געמוזט
פֿאָרן און נישט מער צו דער אויסערן־האַנדל־פֿירמע אין מאָסקווע, זענען געווען מענטשן וואָס האָבן גערעדט פֿליסיק דײַטש.
און דאַן, נו, מײַן רוסיש און ענגליש זענען נישט געווען אַזוי פּראָפֿעסיאָנעל, האָבן זיי מיך געפרעגט: פֿון וואַנען ביסטו?
און מיט מיכאַיל וואָלסקי אויף דער געשעפֿט־קאַרטל איז עס נישט געווען אַזוי קלאָר דערקענבאַר ווי פֿריץ מולער אָדער עפּעס אַזוי.
און ווען איך האָב דאָס געזאָגט, פֿון דער ד.ד.ר., האָט זײַן פּנים זיך אויפגעליכט:
איך בין אויך געווען אין דער דײַטשער דעמאָקראַטישער רעפּובליק פֿאַר פֿינף יאָר. איך האָב גערעדט פֿליסיק דײַטש, און איך האָב
געוואוסט אַז ער איז נישט געווען אין דער אַרמיי, ווײַל די אָפֿיצירן זענען בלויז געווען אין דער דײַטשער דעמאָקראַטישער
רעפּובליק פֿאַר אַ מאַקסימום פֿון דרײַ יאָר. און די פֿון די אַנדערע כוחות זענען דאָרט געווען אַ ביסל לענגער.
און דאַן זענען געווען עטלעכע אינטערעסאַנטע שמועסן, אין וועלכע זיי האָבן מיר געזאָגט אַ סך וועגן דער ד.ד.ר., וואָס איך האָב נישט
געוווּסט וועגן די פירערשאַפֿט־סטרוקטורן און מאַכט־באַציִונגען.
נו, איך האָב דעמאָלט אַ סך געלייענט, ביכער פֿון סאָוועטישע פּאָליטיקער,
דיפּלאָמאַטן, סעקרעט־דינסט־אַגענטן און אַזוי ווײַטער.
און לאַנגזאַם איז דאָס בילד קלאָרער געוואָרן אַז דאָס איז טאַקע אַ געשעעניש וואָס איז געווען פאַרבאָרגן הינטער אַ רויך־שילד,
און יענער רויך־שילד האָט זיך גערופֿן די פֿרידלעכע רעוואָלוציע.
אינטערעסאַנטערהייט, אין אָנהייב פֿון 2015 זענען געווען דרײַ פּובליקאַציעס וואָס האָבן אַ ביסל ליכט געוואָרפֿן אויף דעם ענין.
דער ערשטער איז געווען אַז דעם 2טן נאָוועמבער 2014 איז אין דער שפּיגל אַרויסגעקומען אַ אַרטיקל, וואָס האָט
געזאָגט אַז גאָרבאַטשאָוו און שעוואַרדנאַדעזע האָבן געוואָלט אַז די וואַנט זאָל פֿאַלן פריער.
די צוויי זענען געגאנגען צו זען עריך, וואָס איז געווען אין בערלין פֿאַר אַ קאָנפֿערענץ...
ווען איז דאָס געווען?
דאָס איז געווען אין 1987. אויף דעם 28סטן אָדער 29סטן מײַ 1987 האָבן זיי באַזוכט עריך האָנעקער און אים געזאָגט אַז די וואַנט
פּאַסט ניט מער אין דעם בילד פֿון אַ פֿאַראייניקטער אייראָפּע וואָס גאָרבאַטשאָוו האָט אויפגעבויט, און אויך ניט אין דעם פּלאַן
פֿון אַנטוואַפֿנונג, און אַז ער זאָל אַראָפּרײַסן די וואַנט.
און דאַן איז עריך, אַזוי צו זאָגן, אויפגעשטאַנען אויף דעם טיש און האָט געזאָגט ניין.
וואָס איז געווען זייער חוצפּהדיק, ווײַל עריכ האָט אויך געוויסט אַז קיין טאַנקען וועלן נישט קומען, ווי זיי
האָבן געטאָן אין פּראַג אין 1968, אויב מען וואָלט נישט געטאָן וואָס מאָסקווע האָט געוואָלט.
און דאַן זענען די צוויי אַוועק.
אינטערעסאַנט, 14 טעג שפּעטער איז רייגן געווען אין מערב־בערלין און האָט גערעדט אויף דער מערב־זייט פֿון דער בראַנדענבורגער טויער.
און דאַן איז געווען, ווי איר קענט זייער קלאָר זען אין דער בילד, דער באַרימטער אויסזאָג פֿון
הער גאָרבעטשאָוו: "רײַסט אַראָפּ די וואַנט!"
אַזוי האָט ער נישט געזאָגט האָנעקער, נאָר גאָרבאַטשאָוו.
אַזוי האָט ער געוואוסט ווער איז געווען דער באַפֿעלער.
און ווײַל דאָס איז נישט געשען, איז אין 1989 געווען אַ געהיימע סאָוועטישע אָפּעראַציע.
און דאָס ווערט באַשריבן אין אַ בוך מיטן נאָמען "אָפּעראַציע לוטש", וואָס איז אַרויסגעגעבן געוואָרן שפּעט אין 2014 אָדער
אָנהייב 2015, געשריבן פֿון אַן אונטערדעקטן אָפֿיציר פֿון דער מזרח־דײַטשער מיליטערישער אינטעליגענץ־דינסט, וואָס
האָט באַשריבן ווי די וואַנט איז געפֿאַלן און וואָס פֿאַר צוגרייטונגען זענען פֿריִער געמאַכט געוואָרן.
און דער דריטער פּונקט איז געווען די געשעענישן אין אונגאַרן, מיט דער אָפּברעכונג פֿון די גרענעץ־פֿאָרטיפיקאַציעס אין 1989, וווּ די
באַגעגעניש, דער פּיקניק, האָט פּאַסירט, וווּ כּמעט 700 בירגער פֿון דער דײַטשער דעמאָקראַטישער רעפּובליק האָבן גענוצט די געלעגנהייט
און געפֿאָרן דורך עסטרײַך צו דער פֿעדעראַלער רעפּובליק.
שפּאַנענדיק. האָסטו נאָך בײַשפּילן פֿון געשעענישן, וווּ דו פֿילסט, אַז וואָס איז געשען
איז געווען ווי עפּעס פֿון אַ פֿילם־סקריפּט?
נאַטירלעך, זענען נאָך געווען אַ פּאָר געשעענישן.
ווען מען קוקט הײַנט אויף דעם 9טן נאָוועמבער, ווי דער טאָג איז געווען אויפגעבויט און ווי ער זיך אַנטוויקלט האָט,
איז דאָס אַלץ דאָרט אין בילדער, מיט וועלכע מיר אַלע זענען באַקאַנט, אָבער מיט אַ אַנדערשער אויסלייג.
איך האָב דאָס אויך אין דעם בוך דערמאָנט, אַז למשל, וואָס מיר קענען שפּעטער זען, ווען שאַבאָווסקי לייענט זײַן טעקסט,
איז אַז עפּעס האָט אין דעם טעקסט געפֿעלט, אָבער עגאָן קרענץ האָט עס צוגעגעבן, אַז עס איז געווען אַ בלאָקירונג־צײַט.
זאָלן מיר דאָס פֿאַר אַ מאָמענט הערן?
...מיר האָבן הײַנט באַשלאָסן אַ רעגולאַציע אַרײַנפֿירן וואָס וועט דערלויבן יעדן בירגער פֿון דער ד.ד.ר. צו פֿאַרלאָזן
דאָס לאַנד דורך די גרענעץ־דורכגאַנגס־פּונקטן פֿון דער ד.ד.ר.
פֿאַרן פּרעס־אָפּטייל פֿון דעם מיניסטעריום האָט דער ראַט פֿון מיניסטערן באַשלאָסן, אַז די איבערגאַנג־אָרדענונג
זאָל אַרײַנטרעטן אין קראַפֿט ביז די רעלעוואַנטע לעגאַלע רעגולאַציע ווערט אָנגענומען דורך דער פֿאָלקס־קאַמער.
און דער טעקסט וואָס ער האָט אויסגעלייענט, האָט אַ באַמערקונג וועגן באַגרענעצונג.
און דאָס איז געווען בלויז צו ווערן אַנאָנסירט אויף דער ראַדיאָ בײַ פינף אױף דער קומענדיקער מאָרגן.
און די באַגרענעצונג איז אויפגעהויבן געוואָרן, אַזוי אַז אויב עס איז אַ לאַנגע ווערסיע, זיצט ער דאָרט און זוכט און קוקט
און זאָגט אַז ער האָט עפּעס געהאַט דאָס געפיל אַז עפּעס אַזוי מוז עקזיסטירן, אָבער ער האָט עס נישט געפֿונען.
דאָס האָט אַרויסגערופֿן אַ געשווינדן לויף צו די גרענעץ־דורכגאַנגען.
און דאָס איז אויך געווען אַ אָפּעראַציע, אָרגאַניזירט דורך דעם סאָוועטישן מיליטערישן אינטעליגענץ־דינסט.
איצט די פֿראַגע וואָס פילע בירגער פֿון דער דערצייטער דײַטשער דעמאָקראַטישער רעפּובליק האָבן זיך
געפרעגט: פֿאַרוואָס זענען נישט געשאָסן געוואָרן?
יאָ, דאָס איז דער ווייַטערדיקער פּונקט.
אַזוי, אין אָנהייב פֿון 1989, איז געווען אַ טויטלעכער שיסערײַ בײַ דער גרענעץ.
דאַן איז דער יונגער כריס געפֿרוי אין בערלין געשאָסן און אומגעקומען, וואָס איז געווען פֿאַרשטייט
זיך אַ גאַנץ קאַטאַסטראָפֿע פֿאַר שעוואַרדנאַדע און גאָרבאַטשאָוו און זייערע פּאָליטיק.
אָבער, ווײַל די מערבֿדיקע גרענעץ פֿון דער ד.ד.ר. איז געווען אונטער דער סאָווערעניטעט פֿון דעם וואַרשעווער פּאַקט, האָבן די
גרענעץ־טראָפּן פֿון דער ד.ד.ר. אין אַפּריל אַנאָנסירט, אָבער דער וואַרשעווער פּאַקט האָט באַשלאָסן, אַז מער
וועלן נישט נוצן שיס־וואַפֿן אויף דער מערבֿדיקער גרענעץ.
דאָס איז געווען דעם 12טן אַפּריל.
דאָס מיינט אַז פֿון דעם מאָמענט אָן זענען די גרעניץ־וואַכטער גלײַך צו דערקענען געווען אויף
פּאַטרול מיט סובמאַשין־געווער, אָבער אָן אַמוניציע.
און נאָר די אָפֿיצירן האָבן געהאַט מוניציע פֿאַר זייערע פּערזענלעכע דינסט־וואַפּנס.
דאָס מיינט אַז פֿון דעם מאָמענט אָן איז שוין געווען קלאָר אַז דער גרענעץ־רעזשים וועט זיך ענדיקן.
פֿאַרשטייט זיך, דאָס איז נישט געווען באַקאַנט; עס איז געווען העכסט געהיימ.
ווײַל דעמאָלט וואָלט שוין געווען אַ לויפֿן צו דער גרענעץ.
יאָ, אָבער עס זענען נישט געווען נאָר GDR־זאָלדאַטן.
מענטשן האָבן זיך אויך געפרעגט, וווּ אַלע רוסישע זאָלדאַטן זענען, וואָס זענען געווען איבעראַל אין דער ד.ד.ר.
יאָ, און דאָס איז אויך געווען גוט פֿון פֿריִער פּלאַנירט פֿאַר דער געשעעניש דעם 9טן נאָוועמבער.
אַזוי, דער 7טן נאָוועמבער איז געווען דער וויכטיקסטער פּאָליטישער יום־טובֿ אין דער סאָוועטישער
פאראייניקונג, די גרויסע אקטאבער־סאָציאַליסטישע רעוואָלוציע.
עס איז געווען אָקטאָבער דעמאָלט, ווײַל זיי האָבן געהאַט אַ אַנדערן קאַלענדאַר.
און די פֿײַערונגען האָבן שטענדיק געדויערט צוויי טעג, אַזוי דער זיבעצטער און אַכצטער נאָוועמבער זענען געווען פּובליקע יום־טובֿים
אין דער סאָוועטישער פאראייניקונג, אַ צװײפֿאַכער יום־טובֿ.
און אין יענעם מאָמענט זענען די סאָוועטישע זעלנער קוואַרטירט געוואָרן.
אין דער ד.ד.ר. האָבן זיי נאָר געקענט אַרויסגיין אין גרופּעס; זיי האָבן נישט געקענט אַרויסגיין איינצעל, און די סאָלדאַטן
זענען געשפּאַרט געוואָרן אין די באַראַקס ביזן 13טן נאָוועמבער.
און עס איז געווען נאָך אַ סיבה דערפֿאַר.
יעדער יאָר זענען צווישן 300 און 400 סאָוועטישע זעלנער דעסערטירט.
פֿילע האָבן געוואָלט גיין צום מזרח, זיי האָבן געוואָלט גיין היים, און עטלעכע האָבן געוואָלט גיין צום מערב.
און זינט דעם 3טן אָדער 4טן אויגוסט 1989, ווען אַ מזרח־דײַטשער גרעניצ־וואַכטער איז געשאָסן געוואָרן און אומגעקומען דורך אַ
אַנטלויפֿנדיקן, דאָס הייסט דעסערטירנדיקן, סאָוועטישן זעלנער אויף דער מערבֿדיקער גרענעץ,
איז געווען אַלע סיבות זיי אַרײַנצוּשפּאַרן.
ווײַל אויב די גרענעץ וואָלט געווען עפנטלעך, וואָלטן די סאָוועטישע זאָלדאַטן זיך געמישט מיט דער מאַסע,
באַוואָפֿנט מיט געווער, און וואָלטן געפֿירט צו אַ בלוטבאַד.
פֿאַרשטייט זיך, זענען געווען נאָך אַ פּאָר אַנדערע פּונקטן אויך.
דער העכסטער סאָוועטישער רעפּרעזענטאַנט, פּאָליטישער רעפּרעזענטאַנט אין דער ד.ד.ר., איז געווען דער אַמבאַסאַדאָר.
און דאָס קען אויך האָבן אויסגעלייזט די אַרײַנפֿירונג פֿון סאָוועטישע זעלנער צו באַשיצן די שטאַט־גרענעץ.
ווי אין 1953, האָט דער דעמאָלטיקער הויכער קאָמיסאַר אין דער ד.ד.ר., סעמיאָנאָוו, אויך באַפֿעלן געגעבן די
סאָוועטישע זאָלדאַטן צו נוצן שיס־וואַפֿן דעם 17טן יוני.
דאָס איז נישט געטאָן געוואָרן אין מאָסקווע, נאָר אין בערלין.
און כדי אויסצושליסן יעדן ריזיק, ווײַל עס איז געווען באַקאַנט אַז דער הויפּט־קאָמאַנדיר פֿון די סאָוועטישע זאָלדאַטן דאָ אין דער
ד.ד.ר. איז, לאָמיר זאָגן, שווער צו אָפּשאַצן, האָט מען דעם סאָוועטישן אַמבאַסאַדאָר אָדער געגעבן אַ
שלאָפֿפּילקע, אָדער האָט ער אַליין גענומען איין.
אין יעדן פאַל איז ער יענעם אָוונט נישט געווען ענטפֿערדיק.
און דאָס האָט געמיינט אַז דער איינציקער מענטש וואָס האָט געקענט געבן דעם באַפֿעל איז נישט דאָרט געווען.
יאָ, און די פֿירערשאַפֿט, דאָס הייסט האָנעקער און קאָ?
נו, דעמאָלט בײַ נאַכט, ווען עס איז באַקאַנט געוואָרן... עס איז נאָך געווען עפּעס אַנדערש, עס איז
נאָך געווען די זיצונג פֿון דער צענטראַלער קאָמיטעט.
די זיצונג פֿון דער צענטראַלער קאָמיטעט, וואָס איז פֿאָרגעקומען אין דער זעלביקער צײַט ווי שאַבאָווסקי'ס
רעדע, איז געווען געפּלאַנט צו ענדיקן זיך בערך זעקס אָוונט.
אָבער דאָרט האָבן מענטשן, וואָס זענען קלאָר געווען אינסטרוקצירט דורך די סאָוועטישע מיליטערישע אינטעליגענץ־דינסט אָדער די
די־די־אַר מיליטערישע אינטעליגענץ־דינסט, פֿאַרלענגערט די זיצונג.
אַזוי האָסטו געזאָגט אַז דו קענסט זיי אויך נישט אָפּטיילן, דו האָסט אַזוי פֿיל פּראָבלעמען.
און אַזוי האָבן זיי געלאָזט די זיצונג לויפן ביז 8:40 אין אָוונט.
דאָס איז געווען פּונקט דער מאָמענט ווען שאַבאָווסקי האָט געזאָגט אַז עס וועט גלייך אין קראַפֿט טרעטן, און מענטשן האָבן אָנגעהויבן
צו שטראָמען צום גרעניצ־דורגאַנג, ספּעציפיש בױרןהאָלמער שטראסע.
און דאָס איז דאַן אַנאָנסירט געוואָרן אויף טעלעוויזיע, ערשט אויף מזרח־דײַטשער טעלעוויזיע, דאַן אויף מערב־דײַטשער טעלעוויזיע.
און דאָרט זענען זיי געווען אין דער צענטראַלער קאָמיטעט, זיצנדיק ווי אין אַ איזאָלאַציע־וואַרד, אַזוי צו זאָגן.
אין יענער צײַט זענען נישט געווען קיין מאָביל־טעלעפֿאָנען, אַזוי האָט קיינער נישט געקענט שפּילן און
שרײַען און זאָגן: "אוי, וואָס איז איצט פּאַסירט?"
ניין, ניין. און זיי האָבן זיך דערפֿון ערשט באַוווסט געוואָרן בײַ בערך צען אין דער נאַכט.
דער מיניסטעריום פֿאַר פֿאַרטיידיקונג פֿון דער דײַטשער דעמאָקראַטישער רעפּובליק
איז געווען אין שטאַוסבערג, נישט אין בערלין.
און אַזוי זענען זיי אַרויסגעפֿאָרן, און נאָך 8:40 אין דער אָוונט זענען זיי געווען אין שטרוסבערג בײַ בערך 10:00,
און דאָרט האָט זיך דאָס וואָרט אָנגעהויבן פֿאַרשפּרייטן.
אָבער די סאָוועטן האָבן דערין אַ האַנט געהאַט, אַזוי אַז די געדאַנקען וועגן מעגלעך אויסשטעלונג פֿון די ערשטע
מאָטאָריזירטע געװער־דיוויזיעס זענען אָפּגעוואָרפֿן געוואָרן.
שפּאַנענדיק. מיכאַיל
און אויב איצט קומען פֿראַגן, אָבער עס זענען געווען פֿרידלעכע רעוואָלוציאָנערן, זיכער
זענען געווען, ווײַל זיי זענען געווען צוגעגרייט.
אַזוי, דאָס איז געווען פֿון דער סאָוועטישער מיליטערישער אינטעליגענץ־דינסט, נישט פֿון דער סטאַזי אָדער דעם קגעב, נאָר אויך
פֿון מערבֿדיקע דינסטן, אַזוי אַז מענטשן זענען אַרויסגעגאַנגען אויף די גאַסן, האָבן פּראָטעסטירט, געשטעלט ליכט אין זייערע
פֿענצטער און אַזוי ווײַטער, אַזוי אַז דאָס האָט שוין עקזיסטירט.
לסוף איז עס שפּעטער געווען נייטיק צו דערציילן די געשיכטע פֿון די פֿרידלעכע רעוואָלוציאָנערן.
און עס קען נישט פשוט זײַן דריי מענטשן וואָס שטייען דאָרט און זאָגן: "דאָ, דאָס זענען די דריי פרידלעכע
רעוואָלוציאָנערן," ווײַל דאָס וואָלט נישט גוט געאַרבעט.
אַזוי האָט עס געמוזט זײַן אַ מאַסן־באַוועגונג, אויך געגנטלעך, נישט נאָר אין לייפּציג און בערלין, נאָר אויך
אין אַנדערע שטעט, וווּ די דעמאָנסטראַציעס האָבן פּאַסירט.
אויפֿרעגנדיק. אַזוי, צו צוזאַמענפֿאַסן וואָס מיר האָבן ביז איצט געזאָגט, ווײַל מיר זעען הײַנט די זעלבע זאַך
פּאַסירן, מיט צענדליקער טויזנטער מענטשן וואָס גייען מאָנטיק אויף די גאַסן צו דעמאָנסטרירן, פּונקט ווי דעמאָלט.
איצט זאָגסטו אַז די סאָוועטישע פֿירערשאַפֿט האָט למעשה געפּלאַנט דעם פֿאַל פֿון דער וואַנט און אויסגענוצט די דעמאָנסטראַציעס.
לעסאָף האָסטו פֿאָרגעלייגט אַז מערבֿדיקע אינטעליגענץ־אַגענטורן האָבן אויך געשפּילט אַ אַקטיווע ראָלע.
אַזוי, צי האָב איך גערעכט פֿאַרשטאַנען אַז מזרח און מערב, וואָס זענען אָפֿיציעל געווען
פײַנט, אַרבעטן איצט צוזאַמען אויף אַ אַגענדע?
איך מיין אַזוי. דו קענסט זען אַז דער געמיינזאַמער פֿאָדעם לויפֿט דורך די געשיכטע זינט 1917, 18.
יעצט זענען דאָ אומצאָליקע ביכער וואָס באַווײַזן אַז די קאָאָפּעראַציע האָט עקזיסטירט.
אַ סך פֿון דעם איז געווען אין דער עקאָנאָמישער ספֿערע, אָבער אַ טייל פֿון דעם איז אויך געווען אין דער פּאָליטישער
ספֿערע, און זיכער איז געווען רעגולערע קאָאָרדינאַציע צווישן די דינסטן פֿון די פֿעדעראַלע שטאַטן.
פֿאַסצינירנדיק. אַזוי זענען געווען בריקן צווישן די מזרחדיקע און מערבדיקע בלאָקן?
איך וואָלט געזאָגט יאָ. נו, איך האָב געאַרבעט אויף אַ בריק אַזוי. דאָס איז געווען אין האַנדל.
די ד.ד.ר. איז געווען זייער אינטערעסירט צו ציען די אַמעריקאַנער קאָרפּאָראַציעס.
ווען די אַמעריקאַנער פֿירמעס זענען אין 1985 אָנגעקומען, מוזן זיי שוין עפּעס געוואוסט האָבן, ווײַל זיי זענען צוזאַמען
אָנגעקומען און האָבן געוואָלט אָנשטעלן מיזרח־דײַטשישע בירגערס.
זיי האָבן געקענט ברענגען זייער אייגענע מענטשן מיט זיך אין יענער צײַט, זיי האָבן געקענט זוכן מענטשן אין מערב־בערלין, און זיי
האָבן געקענט נוצן אויסלענדישע האַנדלער, וואָס זענען אָרגאַניזירט געוואָרן דורך דעם אינטערנאַציאָנאַלן האַנדל־צענטער.
און זיי האָבן געוואָלט דאָס לעצטע.
אָבער זיי זענען נישט דאָרט געווען, אַזוי האָט מען געמוזט אָנהייבן אַ זוך, ווײַל די מענטשן האָבן געדאַרפֿט אַ מערבֿדיקן פּאַס.
אַזוי האָבן זיי געמוזט דורכגיין דעם גאַנצן GDR־מיל, אַזוי צו זאָגן, כדי צו ווערן רייזע־קאַדרן.
און דאַן האָט מען זיך צו מיר געווענדט, און איך בין געווען אינטערעסירט אין דער אַרבעט, אַזוי האָב איך געזאָגט יאָ.
און דאַן האָב איך אָנגעהויבן די אַרבעט אין אָנהייב 1986, אין אַפּריל.
אָבער עס זענען געווען נאָך עטלעכע בריקן, אויב מיר געדענקען.
אַזוי קומט אַנגעלאַ מערקעל פֿון אַ משפּחה פֿון מיניסטערן.
און דער פּאַסטאָר, הער קאַסנער, האָט געהאַט אַ טרענירונג־צענטער פֿאַר טעאָלאָגן אין טעמפּלין.
תיאאָלאָגן פֿון מערב־אייראָפּע זענען דאָרט אויך געווען רעגולערע געסט.
און זיי האָבן מסתּמא שוין אַ אויג אויף אַנדזשעלאַ.
ווער ווייסט. אָבער עס קלינגט ווי עס איז דאָ אַ מין אַגענדע אין אַרבעט.
אַזוי איז דאָס נישט קיין פּלאַן וואָס איז געבוירן געוואָרן נעכטן, צי? ווי לאַנג איז עס שוין אין אַרבעט?
איך מיין אַזוי. מיר דאַרפֿן דאָ נישט אין דעטאַל צוריקגיין צו קאַרל מאַרקס.
אָבער פּראָלעטאַריער פֿון אַלע לענדער, פֿאַראייניקט זיך! דאָס אַרבעט נאָר אויב די קאַפּיטאַליסטן פֿון אַלע
לענדער זענען פֿאַראייניקט, ווײַל די פּראָלעטאַריער זענען אָפּהענגיק פֿון די קאַפּיטאַליסטן.
אָבער דאַן איז געקומען די אקטאבער־רעוואָלוציע אין 1917, און זינט דעמאָלט זענען אַרויסגעקומען אַ צאָל ביכער, בעיקר פֿון די
פֿאַראייניקטע שטאַטן, וואָס באַשרײַבן אין גרויסן דעטאַל די פֿאַרבינדונג צווישן וואָל סטריט און דער
באָלשעוויסטישער רעוואָלוציע, למשל דורך אַנטאָני סאַטאָן.
עס האָט אויך באַשרייבן ווי טראָצקי און לענין, דער איינער פינאַנצירט דורך די גרינדער פֿון דער פֿעדעראַלער רעזערוו
און דער צווייטער דורך דער דײַטשער אַבװהער, זענען געגאַנגען קיין פּעטראָגראַד צו אָנשטאָסן די רעוואָלוציע דאָרט.
עטלעכע, ווײַל זיי האָבן געזען אַז דאָס לאַנד איז געווען רײַף פֿאַר ענדערונג, נעמלעך די אַמעריקאַנער באַנקירן, וואָס האָבן
געוואָלט נעמען דאָס לאַנד אונטער זייער פֿליגל, אַזוי צו זאָגן, און לענין, ווײַל ער איז געווען נייטיק צו פֿאַרזיכערן דעם
וואַפֿנשטילשטאַנד, וואָס שפּעטער איז געוואָרן אַ שלום־אָפּמאַך, און צו באַפֿרײַען דייטשלאַנד פֿון דער צווייטער פראָנט.
אַזוי מיינט דאָס אַז דער ברעסט-ליטאָווסקער פֿרידנס־אָפּמאַך איז אָפּגעשלאָסן געוואָרן און דייטשלאַנד האָט זיך
צוריקגעצויגן פֿון דער אַנטענטע פֿון די אַליִיִרטע – אַה, רוסלאַנד האָט זיך צוריקגעצויגן.
אין יענער צײַט איז עס נאָך געווען דער רוסישער אימפּעריע; די סאָוועטישע יוניע איז ערשט געגרינדעט געוואָרן אין
דעצעמבער 1922, אָבער דאָס איז געווען אַ איבערגאַנג־פֿאַזע.
און אין יענער צײַט האָבן די אמעריקאנער באַשטימט אַ מענטש וואָס האָט שוין געקענט לענין און האָט
מיט אים געמאכט די ערשטע הסכמות: אַרמאַנד האַמער.
און ביז זײַן טויט אין 1990, קורץ פֿאַר זײַן טויט, איז ער געווען דער פֿאַרבינדער צווישן דער
אמעריקאַנער הויפּטשטאָט און דעם פּאָליטביוראָ.
און אַלע די הויפּט אימפּאָרט־פּראָיעקטן פֿון דער סאָוועטישער פאראייניקונג, וואָס האָבן אַרײַנגענומען פאַבריקן, הידראָעלעקטרישע
קראַפֿט־סטאַנציעס, און אויך דעם ערד־ און ליז־אָפּמאַך בשעת דער צווייטער וועלט־מלחמה, זענען, אַזוי צו
זאָגן, אונטער זײַן פּאַטראָנאַזש אָפּגעשלאָסן געוואָרן.
אָ, און דורך דעם, אַרמאַנד האַמער איז געווען אַ ביליאָנער איבער די יאָרן.
זיין טאַטע איז געווען דער גרינדער פֿון דער קאמוניסטישער פּאַרטיי און מיטגרינדער פֿון דער
קאמוניסטישער פּאַרטיי פֿון די פארייניקטע שטאַטן.
און, כמובן, איז ער אויך געווען אַ באַקומער פֿון דער לענין־אָרדענונג.
אַ קלאָרע פֿאַרבינדונג צווישן די צוויי בלאָקן, מוז מען זאָגן.
אָבער איצט, ווידער אַמאָל, ווײַל איך גלייב אַז דאָס איז קריטיש פֿאַר וואָס פּאַסירט הײַנט, לאָמיר אַ קוק צוריק טאָן.
דו האָסט געזאָגט אַז די פֿעד, דאָס הייסט דער פֿעדעראַלער רעזערוו, די וויכטיקסטע פינאַנציעלע אָליגאַרכן אין דער
מערבֿדיקער וועלט, האָבן איניציִיִרט די אקטאבער־רעוואָלוציע.
יאָ.
אַזוי מוזן זיי דאָרט געהאַט האָבן זייער קלאָרע פינאַנציעלע אינטערעסן?
נו, זיכער. דער אינטערעס איז געווען צו דאַמינירן רוסלאַנד.
אָבער דו האָסט דאָס נישט געקענט גלייך טאָן.
אַזוי האָבן זיי דאָס פּרובירט; עס איז געווען אַ בירגער־מלחמה, אין וועלכער אויך אמעריקאנער,
בריטישע און יאַפּאַנישע קעמפֿער האָבן זיך באַטייליקט.
אָבער דאָס לאַנד איז פשוט געווען צו גרויס.
און דאָס איז פּונקט וואָס זיי האָבן דאָרט פּרוּווירט צו טאָן: אַ רעזשים אויפֿצושטעלן וואָס איז געווען
אָפּהענגיק פֿון זיי, אָבער וואָס די וועלט האָט נישט געוואוסט.
קיינער וואָלט נישט געמיינט אַז די רוסישע קאמוניסטן זענען לעצטנס פינאַנצירט געוואָרן דורך מערב אין דער
אָנהייב־פֿאַזע און שפּעטער דורך זיי קאָנטראָלירט.
דאָס איז אויך דער גרונט פֿאַר וואָס פילע מענטשן קענען נישט פֿאַרשטיין אַז דער סאָוועטישער
פֿאַרבאַנד האָט אויפֿגעלייזט זײַן אייגענעם סיסטעם.
אַזוי איז דער פֿאַל פֿון דער בערלינער וואַנט פּראַקטיש געווען דאָס אָפּלאָזן פֿון דער גריפּ
אויף די סאָציאַליסטישע לענדער אין אייראָפּע.
דערנאָך די אַרויסצוגאַנג פֿון דער סאָוועטישער אַרמיי, וואָס האָט געדויערט ביז 1994, און דערנאָך
די צעשטערונג פֿון דער סאָוועטישער יוניען אַליין.
און ווען גאָרבאַטשאָוו האָט אָנגענומען די מאַכט, האָט ער דאָס שיין באַשרײַבן מיט פּערעסטרויעקאַ און גלאַסנאָסט.
פּערעסטראָיקע מיינט אומאָרדענונג, און גלאַסנאָסט מיינט טראַנספּאַרענץ. און דאָס איז
פּונקט וואָס ער האָט געוואָלט אומאָרדענען.
און וואָס מיר דעמאָלט דערלעבט האָבן, איז אַז דאָס האָט געפֿירט צום אויפֿקום פֿון דער אָליגאַרכישער קאַסטע,
און דאָס פּאָליטביוראָ און די פּאַרטיי, מיט אַלע אירע סטרוקטורן, זענען פּלוצלינג פֿאַרשוווּנדן.
און דער קלאַס־קאַמף וואָס מיר האָבן דעמאָלט געהאַט, האָט זיך דעמאָלט פֿאַרוואַנדלט אין דעם קלימאַט־קאַמף.
אָקעי, דאָס ברענגט אונדז ביז הײַנט, גלייב איך.
יאָ, יאָ.
דאָס וואָלט געווען מײַן נעקסטע פֿראַגע.
איר האָט באַשריבן ווי, דורך דער גאַנצער געשיכטע פֿון רוסלאַנד אָדער פֿון דער סאָוועטישער יוניע, שטענדיק איז
געווען דער השפּעה פֿון די גרויסע פינאַנציעלע אָליגאַרכן.
נו, און הײַנט?
מיכאַיל וואָלסקי: נו, איך מיין אַז זיי זענען נאָך אויפמערקזאַם, אָבער זיי זענען נישט אַזוי זעבאַר.
און וואָס מען האָט אונדז באָמבאַרדירט ביז 1990 אין דעם מזרח־בלאָק, איז געווען די אַרבעטער־קלאַס־פּאַרטיי, קלאַס־קאַמף,
פּראָלעטאַריער פֿון אַלע לענדער פֿאַראייניקט זיך – אַלע ליידיקע פֿראַזעס וואָס זענען איצט
אויסגעטוישט געוואָרן מיט אַנדערע ליידיקע פֿראַזעס.
און דאָס ברענגט די פֿראַגע, ווי דאָס איז געשען.
פֿאַר וואָס איז די ענדערונג פּאַסירט?
און דאָס ברענגט אונדז צוריק צו דער בויערונג פֿון ווענט, און אַזוי אויך צום בערלינער וואַנט.
ווייל אין די 1960ער יאָרן איז געווען דער חילוק, אָבער הינטער די קוליסן פֿון דער פֿריִערדיקער
סאָציאַליסטישער סיסטעם זענען אַנטוויקלט געוואָרן אַ נײַע סטראַטעגיע און טעאָריע און אַזוי ווייטער.
לאָז איך עס דערקלערן אַזוי:
די קאַנסטרוקציע פֿון דער וואַנט איז באַפֿעלן געוואָרן דורך די סאָוועטן אין 1960, אַזוי האָבן מען געמוזט מאַכן צוגרייטונגען צו
פֿאַרזיכערן אַז די ד.ד.ר., מיט איר פּלאַנירטע עקאָנאָמיע, קען באַקומען אַלץ וואָס זי דאַרף,
אַרײַנגערעכנט בויען־מאַטעריאַלן און אַרבעט־קראַפֿט.
און דאַן האָבן זיי געבויט די וואַנט.
דער גרונט איז געווען אַז די מערבֿ־אַלייז האָבן נישט געוואָלט אָננעמען דעם סאָוועטישן פֿאָרשלאָג צו טוישן די פּאָליטישע
לאַנדשאַפֿט אין מערבֿ־בערלין, דעם בערלינער אולטימאַטום.
און דאַן איז דער וואַנט געבויט געוואָרן, און דאַן איז עס קלאָר געוואָרן אַז דאָס האָט פּראַקטיש געפֿירט די ד.ד.ר. צו דער
גרענעץ פֿון אומרעגירונג, דאָס הייסט עקאָנאָמישן צוזאַמענברוך.
דאָס איז נישט געווען פּלאַנירט, קיינער האָט דאָס נישט געקענט פֿאָרויסזאָגן, אָבער דאָס האָט געוויזן אַז אין דער ד.ד.ר.,
דעם איינציקן אינדוסטריאַליזירטן לאַנד אין דעם מזרח־בלאָק, האָט די סאָציאַליסטישע פּלאַנירטע עקאָנאָמיע נישט געאַרבעט.
איר האָט זיכער געהערט פֿון דעם דעפּאַרטמענט פֿאַר קאָמערציעלע קאָאָרדינאַציע מיטן באָס, דעם
פֿריִערדיקן באָס אַלעקסאַנדער שאַלק-גאָלאָדקווסקי.
די געשיכטע הייבט זיך אָן אין 1962, ווען שאַלק־גאָלאָדקווסקי איז געוואָרן דער ערשטער סעקרטאַר פֿון דער SED־דיסטריקט־פֿירערשאַפֿט
פֿאַר אויסלאַנדישן האַנדל, און ער איז איצט געווען אונטער דרוק פֿון די בערך 30 אויסלאַנדישע האַנדל־פֿירמעס וואָס
האָבן געשטאַנען – אַנדערע האָבן אין דער DDR נישט געקאָנט דאָס טאָן – צו נידערן די עקספּאָרט־צילן.
נאָך אַלעס איז די ד.ד.ר. געווען אַ אינדוסטריאַליזירט לאַנד און האָט געקויפֿט רוי־מאַטעריאַלן און האַלב־פֿאַרענדיקטע פּראָדוקטן,
כדי זיי צו פֿאַראַרבעטן און ווײַטער פֿאַרקויפֿן איבער דער גאַנצער וועלט, בעיקר צו דער
פֿעדעראַלער רעפּובליק פֿון דײַטשלאַנד, כמובן.
אָבער ווײַל די געפּלאַנטע עקאָנאָמיע איז געווען אַזוי שטיפֿ, האָט מען נישט געקענט קויפֿן קלענערע זאַכן ווי
רעפּאַראַטורן, רעזערוו־טיילן און אַקסעסאָריעס, און דערפֿאַר זענען די מאַשינען געבליבן שטילשטיין.
און דאַן זענען די פֿירמעס, די אויסלענדישע האַנדל־פֿירמעס, געקומען און געזאָגט: יאָ, מיר קענען נישט עקספּאָרטירן, ווײַל פֿירמע
XY קען נישט ליפערן, ווײַל עס זענען נישט קיין רעזערוו־טיילן.
און אין 1962 און 1963 האָט שאַלק שוין דיסקוטירט מיט זײַן MFS־קאָמאַנדיר ווי אַזוי דאָס צו טוישן,
אָבער דער געדאַנק איז אין מאָסקווע אָפּגעװיזן געוואָרן.
אין 1964 איז די סיטואַציע נאָך מער ערגער געוואָרן, כרושצ'עוו איז אָפּגעזעצט געוואָרן, און אין 1965 האָט מאָסקווע געגעבן די
דערלויבעניש אַז די סטרוקטור זאָל לויפן פּאַראַלעל מיט דער פּלאַנירטער עקאָנאָמיע ווי אַ
פּריוואַטער אויסלאַנדישער האַנדל אין דער ד.ד.ר.
דערנאָך איז אין 1966 געווען דער גרינדונג־דאָקומענט, און דערנאָך איז דער געגנט פֿון
האַנדל־קאָאָרדינאַציע דורך רעגולאַציע באַשטימט געוואָרן.
אַזוי, דאָס איז נישט פֿאַרעפֿנטלעכט געוואָרן אין דער אָפֿיציעלער גאַזעטע; דאָס וואָלט געווען קעגנפּראָדוקטיוו.
דער מערב וואָלט זיך טעג־לאַנג אויף די דייען געקלאַפּט און געזאָגט, אַז די ד.ד.ר. האָט באַוויזן, אַז קאָמוניזם אַרבעט נישט.
אָבער דאָס האָט דערנאָך געפֿירט דערצו, אַז דער מערב האָט אין 1968 באַקומען אינפֿאָרמאַציע פֿון אַ טשעכישן סטאַזי־גענעראַל, וואָס
האָט דעפֿעקטירט, אַז בײַ דער האַרבסט־זיצונג פֿונעם וואַרשעווער פּאַקט אין 1966 איז געמאָלדן געוואָרן, אַז די גאַנצע
סאָציאַליסטישע דאַקטרין וועט געענדערט ווערן און אַז דער מערב וועט דערלויבט ווערן צו אַנטוויקלען זיך צו סאָציאַליזם.
און אינטערעסאַנטערהייט האָט לעצט יאָר דער פֿריִערדיקער הויפּט פֿון דעם פֿעדעראַלן ביוראָ פֿאַר דער
באַשיצן פֿון דער קאָנסטיטוציע פּינקטלעך דאָס באַשטעטיקט.
זאָלן מיר עס הערן?
...איך בין אַ אַדוואָקאַט, מײַן באָס וואָלט געווען אַ דיקטאַטאָר אָדער אַ וויל־זײַן־דיקטאַטאָר, און וואָלט געזאָגט: "הער מאַסן,
טראַכט ווי אַזוי דו קענסט אַ ליבעראַלע דעמאָקראַטיע פֿאַרוואַנדלען אין אַ טאָטאַליטאַרישן שטאַט וואָס אַרבעט לויט מײַן געשמאַק."
דאַן וואָלט איך אויך באַטראַכטן וואָס מעכאַניזמען מע קען נוצן צו אונטערמינען דעם גאַנצן סיסטעם.
און איין וועג צו פֿאַרוואַנדלען אַ סיסטעם אין קאָלעקטיוויזם, וווּ אַלע מענטשן ווערן איינגעפֿירט אין דעם
הויפּטשטראם און אַלע טראַכטן אין דער זעלבער ריכטונג, איז זיי צו שרעקן און זיי אַ העכער ציל צו שטעלן.
און איך מוז זאָגן, דער געדאַנק צו נוצן דעם קלימאַט צו אונטערמינען די קאָנסטיטוציע איז
געווען אַ קלוגער, ווער עס האָט אים אויסגעטראַכט.
איך ווייס אַז אין די 1960ער יאָרן זענען שוין געווען מענטשן אין דער קגבי וואָס האָבן געטראַכט ווי אַזוי
מען קען לאָזן דעם מערב אַנטוויקלען זיך צו סאָציאַליזם.
אין יענער צײַט האָט מען אין דער קגבי שוין דיסקוטירט וועגן סביבה־שוץ. מיט ענינים ווי סביבה־שוץ און אַנטי־ראַסיזם, קען מען
איבערצייגן מענטשן צו זאָגן: לאָמיר דעמאָקראַטיע און די רעכט־שטאַט פֿאַר איצט אַוועקלייגן; די וויכטיקסטע
זאַך איז אַנטי־ראַסיזם, די וויכטיקסטע זאַך איז די סביבה.
דאָס זענען געווען געדאַנקען וואָס דער קגבע האָט געהאַט אין די 1960ער יאָרן.
אָבער איך מוז זאָגן, אַז ווען מען ברענגט אַרויף די טעמע פֿון קלימאַט־ענדערונג, מוז איך זאָגן: כּבֿוד דיר.
עס איז טאַקע באַמערקנסווערט צו נוצן דעם קלימאַט־ענין ווי אַ מיטל צו אונטערמינען דעם דעמאָקראַטישן קאָנסטיטוציאָנעלן שטאַט.
יאָ, און דאָס ברענגט אונדז צו די צילן וואָס זענען באַשטימט געוואָרן אין דער סאָוועטישער פאראייניקונג אין 1966.
דער ערשטער ציל איז געווען צו לאָזן דעם מערב וואַקסן אַרײַן.
און דער צווייטער ציל איז געווען צו מאַכן געלט פֿון דער קלימאַט.
אַזוי איז עס געשען.
דער ערשטער שריט איז געווען צו געבן עצות דעם קלוב פֿון רוים אין 1967, דעם גרינדער פֿון דעם קלוב פֿון רוים, אַזוי
צו זאָגן, וועגן ווי אַזוי מען זאָל עס אויפֿשטעלן און וואָס זאָלן זײַן זײַנע הויפּט־פֿאָקוס־געביטן.
ער איז אין יענער צײַט געפֿלויגן קיין סאָוועטישן פֿאַרבאַנד און האָט געהאַלטן לאַנגע שמועסן.
און דערנאָך, ווען דער קלוב פֿון רוים איז געגרינדעט געוואָרן, זענען צוויי גענעראַלן פֿון דער קיי־דזשי־בי שטענדיק
געווען פול־מיטגלידער פֿון דעם קלוב פֿון רוים ביז 1992.
איך קען נישט זאָגן וואָס איז געשען דערנאָך, אָבער עס איז דאָקומענטירט.
אַ צווייטער פּונקט איז, אַז אַ געמיינזאַמער אינסטיטוט איז געגרינדעט געוואָרן נאָענט צו װיענע, צו באַהאַנדלען די
אויפֿלייזונג פֿון דער סאָװעטישער פֿאַראייניקונג, וווּ פּאָליטישע פּערסאָנאַל זענען אויסגעבילדעט
געוואָרן פֿון 1982 אָן פֿאַר דער נאָך־פּערעסטרויקע־תּקופֿה.
דאָס מיינט אַז עס זענען דאָ נעמען ווי טשאַוביס, וועקסלבערג, אַרווען און אַזוי ווייטער, וואָס זענען דאָרט אויסגעבילדעט געוואָרן
און דערנאָך, בײַם סוף פֿון פּערעסטרויקע, האָבן זיי זיך באַטייליקט אין פּריוואַטיזירונג פֿון ציבורדיקן און שטאַטלעכן אייגנטום.
און אַזוי זענען זיי געוואָרן די ביליאָנערן אָדער אָליגאַרכן, וועגן וועלכע מיר רעדן.
אין די פארייניקטע שטאַטן האָט עס געדויערט 200 יאָר ביז די אָליגאַרכן זענען אויפגעטראָטן.
און דאָס איז געווען דרײַ ביז פֿינף יאָר צוריק, ווען די אָליגאַרכן האָבן זיך אַנטוויקלט.
און אַלעמען איז געווען דערשטוינט, ווי שנעל די מענטשן זענען געוואָרן רײַך.
ריטש אויף וועלכן אופֿן?
דורך פּריוואַטיזאַציע, ווײַל זיי זענען געווען בײַם מקור און האָבן געקענט פּריוואַטיזירן די שטאַטלעכע אונטערנעמונגען.
דאָס איז געווען אַ גאַנץ קאָמפּליצירטער פּראָצעס.
דאָס בוך באַשרײַבט אויך דעם פּראָצעס אין דעטאַל.
און די אָליגאַרכן פֿון מערבֿ, די פינאַנציעלע אָליגאַרכן, זענען אויך באַטייליקט געוואָרן.
און זיי האָבן אויסגעקליבן די הויפּט־שניטן אין דער רוי־מאַטעריאַלן אינדוסטריע.
און חודאָרקאָווסקי איז אַזאַ בײַשפּיל, און אַבראַמאָוויטש איז אַ צווייטער בײַשפּיל, וואָס האָט באַקומען לאָנען פֿון מערבֿ, האָט
זינט 1988 באַקומען לאָן־צוזאָגן, און דערנאָך, ווען די פּריוואַטיזאַציע איז געווען אין גאַנג, האָט ער
די פֿירמעס, אַזוי צו זאָגן, דורך טראַסטיז געקויפֿט.
פֿאַרשטייט זיך, דאָס איז נישט געווען זעבאַר. טראַסטי, יאָ, דו האָסט עס געגעבן צו עמעצן.
אָבער ער האָט געשטאַנען אין דער פֿאָר, און אַלע האָבן געמיינט אַז ער איז דער בעל.
און ראָמאַן אַבראַמאָוויטש האָט 100 מיליאָן – דאָס איז אויך דאָקומענטירט אין דעם בוך. אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן איז דאָ אַ
אָרגאַניזאַציע גערופֿן "די פינקען", אַ מין קאָנטראָל־איינהייט וואָס אונטערזוכט פינאַנציעלע
קרימינעלע עבירות, און עס איז אַ לאַנגער אַרטיקל וועגן דעם.
אַזוי האָט ער באַקומען אַ הלוואה פֿון 100 מיליאָן דאָלאַר און דאַן האָט ער די געלט אינוועסטירט אין אַ
אויל־פֿירמע, וואָס ער האָט דערנאָך צען אָדער צוועלף יאָר שפּעטער פֿאַרקויפֿט פֿאַר 13.5 ביליאָן דאָלאַר.
נו, ער לעבט איצט פֿון יענעם דרײַ פּראָצענט, יאָ.
דאָס איז אַ ביסל עקסטרעם. אַזוי, אויב איך פֿאַרשטיי ריכטיק, אַ ריזיקע אומטיילונג פֿון דער נאַציאָנאַלער רייכטום?
יאָ, נאָך דער ערשטער רעוואָלוציע, ווען אַלע קירכן, די אַדעלן, די גרויסע לאַנדבאַזיצער, די האַנדלער און די אונטערנעמער, מיט
אַנדערע ווערטער די קאַפּיטאַליסטן, זענען עקספּראָפּרירט געוואָרן.
אַ סך זענען אומגעבראַכט געוואָרן אין דעם פּראָצעס, אַ סך זענען אַנטלאָפֿן קיין אייראָפּע.
און דאָס איז געווען די צווייטע אומטיילונג־קאַמפּאַניע, וווּ מענטשן זענען געוואָרן רײַך אין אַ זייער קורצער צײַט.
אין יענע צײַטן, אין די ערשטע 1920ער יאָרן, בעת די טורבולענטע צײַטן, איז כּמעט אַלץ איבערגעגעבן געוואָרן צום שטאַט און
נישט צוגעטיילט געוואָרן צו יחידים, דאָס הייסט, ווידער צוגעטיילט.
אַזוי, איצט איז וואָס הער מאַסן האָט געזאָגט וועגן דעם קלימאַט די דריטע אומטיילונג.
פֿאַר איצט איז דער קלאַסן־קאַמף געוואָרן דער קלימאַט־קאַמף.
און אויב דאָס איז אַמאָל געווען עמעצער וואָס, אַזוי צו זאָגן, איז געווען אַ קאַפּיטאַליסט, הײַנט איז ער דער שׂונא
פֿון קלימאַט־לייקנער, קלימאַט־זינדיקער, קלימאַט־שעדיקער.
און אַזוי האָט די גאַנצע אידעאָלאָגיע איצט דערגרייכט אַ מדרגה, וווּ מיר האָבן CO2־שטייערן – דער גאַנצער ענין פֿון אָרגאַנישע
פּראָדוקטן איז אויך אַ טייל דערפון, וואָס מיינט אַז אַלץ וואָס איז אָרגאַניש איז טייערער
– אָבער אויך באַגרענעצונגען אויף באַוועגונג.
מיר קענען איצט זען אַז די VW גרופּע ווערט פֿאַרקלענערט, דאָס הייסט, זי שראמפּט.
און לעסאָף מיינט דאָס, אַז ווײַל מיר ווילן ניט מער פּריוואַטן טראַנספּאָרט צוליב קלימאַטישע סיבות, זע
15-מינוט שטעט, קען מען דאָרט אַלץ טאָן מיט אַ בײַסיקל.
און אויב איר ווילט פֿאַרלאָזן די 15-מינוטיקע שטאָט, דאַרפֿט איר איצט אין כינע אַ דערלויבעניש.
אויב נישט, וועסטו נישט דורכגיין די באַריערע.
און אַזוי זענען די כּוחות וואָס האָבן דאָס אָרגאַניזירט צוריק צו מאַכן געלט.
געלט ווערט געמאכט פֿון הייסער לופֿט.
און איך מײן איצט הער מאַסען.
אויסערגעוויינטלעך. אַזוי, צו צוזאַמענפֿאַסן, קענען מיר טאַקע ציטירן אונדזער גוטן WEF־איניציאַטאָר?
יאָ.
קלאַוס שוואַב.
מיכאַיל וואָלסקי יאָ, דאָס איז אויך אינטערעסאַנט.
דער וועלט־עקאָנאָמישער פֿאָרום (WEF) איז געגרינדעט געוואָרן אין 1972 דורך אים, און ער איז נאָך הײַנט דאָרט, אַ פֿאָסיל.
איר וועט גאָרנישט באַזיצן און זײַן גליקלעך; דאָס איז דער ציל.
און דאָס ברענגט אונדז צוריק צו דער סאָציאַליסטישער געזעלשאַפֿט.
אַזוי איצט רעדט מען וועגן די CO2־שטייערן, נײַע היצ־סיסטעמען – 40% פֿון די מענטשן אין דײַטשלאַנד באַזיצן זייער
אייגענע הייזער, און איך ווייס נישט וויפֿל פֿון זיי וועלן קענען זיך דערלויבן אַ נײַע היצ־סיסטעם.
און דאַן וועלן די באַרימטע בלאק ראַקס און ענלעכע פֿירמעס מסתּמא דאָרט שטיין און זאָגן: "אָקעי, דאַן וועלן מיר עס קויפֿן
פֿון דער באַנקראָט־עסטאַט, פֿון אַ פֿאָרקלאָזשור־אָקשאַן."
יאָ, זייער, זייער אויפקלעריש, וואָלט איך געזאָגט, ווי ווייַט מיר האָבן שוין געקומען אין דעם איצטיקן דריטן פּרוּוו.
יאָ.
קלאַטוו אינטערוויויער איצט מוז מען טאַקע פֿרעגן, וויפֿל סאָציאַליזם טאַקע איז געשטאָרבן אין 1989.
אָבער צו צוזאַמענפֿאַסן, עס קען זײַן זייער שווער זיך פאָרשטעלן אַז דאָ אַרבעטן פאַרבאָרגענע כּוחות וואָס
קלאָר אַרבעטן קעגן דעם געזונטהייט און גליק פֿון די מענטשן.
און ביז איצט איז עס אַזוי שטן־קלוג, מען קען כּמעט זאָגן, אַזוי אַלע־אַרײַננעמענדיק, טאַקע.
יאָ, אַז דאָס איז מסתּמא אַלעס קאָנטראָלירט דורך קינסטלעכע אינטעליגענץ.
יאָ, בײַם סוף פֿון דעם זייער אינטערעסאַנטן אינטערוויו, וואָלט איך געוואָלט פֿרעגן וואָס נאָך קען מען איצט טאָן?
נו, דו קענסט זיך סטאַביליזירן דורך באַקומען אַ גאַנץ אינפֿאָרמאַציע, דאָס הייסט נישט נאָר דורך די טעגלעכע
נייעס, MoMa און Netflix, נאָר אויך דורך ניצן אַלטערנאַטיווע מידיאַ אָדער נעמען אינספּיראַציע פֿון מקורות ווי דער דאָזיקער.
איך האָב כּמעט 100 לינקען אין דעם בוך צו וועבזײַטן, וווּ איר קענט געפֿינען לינקען אויף אַ ברייטן קייט טעמעס,
זאַמלען נײַע געדאַנקען און דאַן פאָרזעצן אײַער פאָרשונג.
אָבער דאָס מיינט זיך אַקטיוו צו מאַכן און נישט זיצן אין אָוונט פֿאַרן טעלעוויזיע מיט אַ זעקל קריספּס.
יאָ, איך מיין מיר וועלן דאָס נעמען צו האַרצן: ווערן אַקטיוו. אַ גרויסן דאַנק פֿאַרן אינטערוויו.
אויך אַ דאַנק.
און דאַן וועלן מיר זיך ווידער זען.
יאָ, אַ דאַנק.