OECD tərəfindən aparılan qısa tədqiqat göstərir ki, smartfonlardan həddindən artıq istifadə
şagirdlərin nəticələrinin pisləşməsinə səbəb olur.
2022-ci ildə aparılan son OECD PISA məktəb araşdırması bu performans geriləməsini təsdiqlədi.
Andreas Schleicher, OECD-nin təhsil üzrə başçısı, İsveçin gündəlik qəzeti Dagens Nyheter-ə aşağıdakı mübahisəli bəyanatı verdi:
Məktəblərin bağlanması ilə bilik itkisi arasındakı korrelyasiya şagirdlərin smartfondan istifadəsi ilə akademik göstəricilərin
pisləşməsi arasındakı korrelyasiya qədər güclü deyil.
İsveç və Danimarka bu səbəblərdən sinifdə rəqəmsal cihazlardan istifadənin həcmini əhəmiyyətli dərəcədə azaldıblar.
Maraqlıdır ki, lakin nə OECD, nə də media bu tapıntıları açıqlamağa maraq göstərmədi.
Məsələn, tədqiqatla bağlı mətbuat açıqlaması OECD saytında tapıla bilməz.
Mətbuatda isə? Hətta qəzetlərdə belə "Təhsilin geriləməsində günah smartfonlardadır" kimi başlıqlar yox idi.
Bunun əvəzinə, DER SPIEGEL jurnalı bu başlığı işlətdi:
OECD sinif otağında mobil telefonların hədəflənmiş istifadəsini tövsiyə edir və girişdə yazıb:
Daima mobil telefonlarına baxan şagirdlər öyrənə bilmirlər.
Amma mobil telefonlar sinifdə hədəflənmiş şəkildə istifadə edildikdə, bu, əslində öyrənmə uğurunu artıra bilər.
Bu, OECD tədqiqatı ilə göstərilir.
Beləliklə, DER SPIEGEL başlıqda tədqiqatın tonunu tamamilə tərsinə çevirməyi bacardı.
Tədqiqatda sadalanan bütün nəticələrin altında ehtiyatlı bir ton var idi.
Lakin heç yerdə iddia edilmir ki, smartfon istifadəsi öyrənmə uğurunun artmasına səbəb olur.
Digər aparıcı media orqanları, məsələn, "DIE ZEIT" jurnalı və "ntv", araşdırmanı
özünəməxsus və təhrif olunmuş şəkildə işıqlandırıblar.
Çünki bu, smartfonların ən az uyğun tədris aləti olduğunu açıq-aydın göstərir, çünki
onlar şagirdləri dərslərindən yayındırır.
Tədqiqat buna görə müəyyən məhdudiyyətlərlə olsa da, mobil telefonların qadağan edilməsini açıq şəkildə tövsiyə edir.
Əksinə, media hesabatları yekdilliklə əksini iddia edir, ya da ən azı əksini düşünməyə sövq edən bir şey deyir.
Bəs tədqiqatın nəticələrinin bu vahid təhrif olunması haradan qaynaqlanır?
Bəzi media orqanları oxucularına belə məlumat vermirlər ki, onların mətni əslində dpa agentliyinin
materialıdır, yəni Almaniya Mətbuat Agentliyi tərəfindən əvvəlcədən hazırlanmış məqalələrdir.
Və bu, onlar onu demək olar ki, sözbəsöz parçalarda götürmələrinə baxmayaraq.
Buna görə Almaniya Mətbuat Agentliyinin (dpa) jurnalistləri smartfonları açıq-aydın tənqid edən bir
hesabatı guya rəqəmsallaşmaya müsbət münasibət bildirən hesabat halına gətirdilər.
Amma DPA-nın bəyanatları bu cür fırıldamağa nə səbəbi var?
Mətbuat agentlikləri neytral, obyektiv və müstəqil şəkildə xəbər verməyə borclusoğaz?
Buna görə də dpa-nın səhnə arxasına nəzər salmağa dəyər:
dpa – APA , AFP və dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən araşdırma kollektivi "CORRECTIV" kimi – GADMO -nin əsas üzvüdür.
GADMO 2022-ci ilin noyabrında yaradılmış və Avropa Komissiyası tərəfindən maliyyələşdirilən
alman-avstriyalı rəqəmsal media monitorinqi mərkəzidir.
O, hökumətlər adından sosial mediaya nəzarət edir və sosial media platformalarını idarə edir.
GADMO iddia edir ki, o, müstəqil şəkildə və kommersiya məqsədlərindən azad olaraq fəaliyyət göstərir.
Bu həqiqətən belədirmi?
GADMO layihəsi Avropa İttifaqı tərəfindən maliyyələşdirilir və sosial media platformalarının məcburi
"Dezinformasiya ilə bağlı Tətbiq Qaydaları"nı yerinə yetirib-yetirmədiyini yoxlamaq tapşırığı verilib.
Sonuncu xoşagəlməz fikirləri gözdən salmaqda hər maraqlıdır, çünki Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Leyen
2024-cü ilin yanvarında Davosda keçirilən Dünya İqtisadi Forumunda "dezinformasiya" adlanan
şeyə qarşı mübarizəyə diqqət yetirməyi çağırıb.
Federal hökumət həmçinin qurulmuş mediaya dəstək vermək və hökuməti tənqid edən müstəqil rəqiblərlə –
"dezinformasiya" adlandırılan – mübarizə aparmaq üçün dpa-ya vergi ödəyicilərinin pulundan bir milyon avro bağışladı.
Bu problemin mahiyyəti ondadır ki, hakimiyyətdə olanlar və onların quldurları, yəni mövcud media, "dezinformasiya"
hesab ediləcək anlayışları özləri müəyyən edirlər.
Beləliklə, guya müstəqil olan GADMO məsləhət şurasının üzvlərindən birinin CeMAS-ın icraçı
direktoru Yosef Holnburqer olması heç də təəccüblü deyil.
CeMAS hakimiyyətdəkiləri tənqid edənləri antisemitlər və sui-qəsd nəzəriyyəçiləri kimi
gözdən salmaqda ixtisaslaşmış düşüncə mərkəzidir.
Nəhayət, amma ən az önəmli deyil, məsləhət şurasına nüfuzlu Amerika təhlükəszlik düşüncə
mərkəzi Atlantic Council-un bir üzvü daxildir.
Bu fon qarşısında aydın olur ki, media neytral və obyektiv şəkildə xəbər vermir, çünki onlar
güclülərin icra orqanlarından başqa bir şey deyillər.
Onların vəzifəsi təyin olunmuş, güman ki, "düzgün" sayılan rəyi ifadə etməkdir.
Nəhayət, burada maraqlı bir detal var:
GADMO Avropa İttifaqının SOMA layihəsi, yəni "Dezinformasiya və Analiz üçün Sosial Media Müşahidə Mərkəzi" ilə əlaqələndirilir.
Əhəmiyyətli odur ki, SOMA Aldous Hakslinin qaranlıq elmi fantastika romanı "Cəsur Yeni Dünya"da
hökmdarlar tərəfindən əhalini sakit və itaətkar saxlamaq üçün istifadə olunan dərmanın adıdır.
Məhz bu ruhda bu müşahidə məntəqələri şəbəkələşir və hakimiyyətə sədaqətli fakt-yoxlayıcıları dəstəkləyir, onlara hər cür mövzu
üzrə uyğun, əvvəlcədən hazırlanmış narrativlər təqdim edir.
Nəticə: Niyə dpa və onun arxasındakılar üçün tədqiqatın nəticələrini təhrif etmək bu qədər vacib idi?
Bir səbəb ola bilər ki, qlobal güc sahibləri rəqəmsallaşmanın artmasını və insanların ağıllı
telefonlara asılılığını təşviq etmək istəyirlər.
Ən azı, bu, Nokia-nın baş direktoru Pekka Lundmarkın 2022-ci il Dünya İqtisadi Forumunda söylədikləridir; o əlavə edib
ki, təxminən 2030-cu ilə qədər telekommunikasiya cihazlarının birbaşa bədənimizə yerləşdiriləcəyini gözləyir.
Beləliklə, insanları idarə etmək və müəyyən edilmiş siyasi rəygə qarşı hər hansı etimadsızlığı və ya
sual qoymağı manipulyasiya etmək uşaq oyunu olardı.
Başqa sözlə: əhalini sakit və itaətkar saxlamaq – "Cəsur Yeni Dünya"da!
Beləliklə, ağıllı telefonlarla bağlı tənqidi səslərin qlobal güc sahibləri arasında xoş qarşılanmaması təəccüblü deyil.
Əziz tamaşaçılar, bu nümunə açıq-aydın göstərir ki, xəbər agentlikləri və onların fakt yoxlayanları heç də
müstəqil deyillər və kommersiya maraqlarından azaddırlar.
Xaricdən demokratiya kimi görünsək də, əslində hər şey səhnə arxasında bir neçə insan tərəfindən müəyyən edilir.
Beləliklə, uşaqların mobil telefonlardan istifadə etməsinə gəldikdə, tamamilə fərqli məqsədlər
güdülür – amma heç də uşaqlarımızın rifahı üçün deyil!
Hətta OECD kimi qlobal təşkilatların belə, smartfonlardan getdikcə daha çox istifadənin uşaqlarımıza yaratacağı qeyri-müəyyən
və genişmiqyaslı nəticələri izah etməyə heç bir marağı yoxdur.
Və akademik göstəricilərin pisləşməsi mənfi təsirlərin yalnız kiçik bir cəhətidir – bu, artıq
bir çox Kla.TV proqramlarında sənədləşdirilib.
Buna görə də media, fakt yoxlayanlar və ya hər hansı saxtakar elmi qurumlar sizə nəyin doğru, nəyin yanlış
olduğunu söyləməyə çalışdıqda ehtiyatlı olmalısınız.
Məhkəm qərarvermə qabiliyyətinizin və mühakimənizin zədələnməsinə imkan verməyin; bunun əvəzinə onların bəyanatlarını
araşdırın və yalanlara, təhriflərə qarşı tədbir görün.
Çünki sən və ətrafındakılar qərar verirsiniz ki, onların "narkotikləri" sizi yuxuya
verməsinə icazə verəcəksiniz, yoxsa yox.