Boyekoli moko ya mokuse ya OCDE emonisi ete kosalela ba smartphone mingi koleka ndelo nde ezali
ntina ya kokita ya niveau ya boyekoli ya bana-kelasi.
Etaleli ya sika ya biteyelo ya OECD PISA na 2022 endimisaki kokita oyo ya niveau.
Andreas Schleicher, mokonzi ya mateya na OCDE, alobaki maloba oyo elandaka mpe oyo ezali kobimisa ntembe na
zulunalo ya mokolo na mokolo ya Suède, Dagens Nyheter:
Boyokani kati na bokangami ya biteyelo mpe kobunga boyebi ezali makasi te lokola boyokani oyo tomonaka
kati na kosalela ya bana-kelasi ba smartphone mpe kokita ya bilembo na bango na kelasi.
Suède na Danemark bakitisi kutu makasi bosaleli ya biloko ya numériki na kelasi mpo na bantina wana.
Kasi, likambo ya kokamwa, ni OECD ni bapanzi sango basepelaki te kobimisa makambo oyo bamonaki na polele.
Na ndakisa, communiqué de presse etali boyekoli yango ekoki kozwama te na site internet ya OCDE.
Mpe ba media? Ata na bazulunalo, titre moko lokola: "Ba smartphones nde ntina ya kokita ya kelasi" ezalaki te.
Kasi, zulunalo DER SPIEGEL etiyaki motó ya likambo:
"OECD elendisi kosalela ba telefone ya maboko na ndenge ya kotya makanisi na kelasi" mpe ekomaki na maloba ya ebandeli:
Bana-kelasi oyo batalaka ba telefone na bango ntango nyonso bakoki te koyekola.
Kasi soki basaleli ba telefone na kelasi na ndenge ya mayele, yango ekoki mpenza kobakisa bolongi na boyekoli.
Boyekoli moko ya OCDE emonisi yango.
Na lolenge oyo, DER SPIEGEL elongaki kobalusa mobimba ndimbola ya bolukiluki na motó ya sango na yango.
Ata soki ba résultats nionso oyo batángaki na bolukiluki ezalaki na likebisi na kati.
Kasi, esika moko te elobi ete kosalela smartphone ememaka na bokoli ya bolongi na kelasi.
Ba media mosusu ya minene, lokola zulunalo "DIE ZEIT" mpe "ntv", bango mpe balobelaki bolukiluki
yango na lolenge na bango moko mpe ya kobebisa.
Mpo amonisi polele ete ba smartphones ezali esaleli oyo ebongi te koleka mpo na kotangisa, mpo ete
ebendaka makanisi ya bana-kelasi longwa na liteya.
Boyekoli yango, na yango, elendisi polele ete bapekisa kosalela ba telefone, atako na mwa bandelo.
Kasi, na bokeseni, bansango ya media nyonso balobaka likambo mosusu, to ata eloko oyo etindaka moto akanisa bongo te.
Bongo, kobebisa boye ya bilembeteli ya bolukiluki euti wapi?
Ba media mosusu bayebisaka ata te batangi na bango ete makomi na bango ezali mpenza biloko ya agence DPA, elingi
koloba, masolo oyo ebimisami na Agence de Presse ya Allemagne.
Mpe yango atako bazwi yango pene na maloba na maloba na biteni na yango.
Na yango, bapanzi sango ya Agence de Presse ya Allemagne (dpa) babongoli lapolo moko oyo ezalaki komonisa
polele botɛmɔli na ba smartphones, mpo ekoma lokola nde ezali kopesa maboko na digitalisation.
Kasi mpo na nini dpa azali kobalola maloba na lolenge wana?
Ba agences de presse basengeli te kopesa sango na lolenge ya kozanga ngambo, ya solo mpe ya bonsomi?
Yango wana, ezali malamu tótala mwa moke na sima ya makambo na dpa:
dpa ezali – lokola kaka APA , AFP mpe lisanga ya bolukiluki "CORRECTIV" oyo ezwaka misolo
na leta – moko ya basangani ya ntina ya GADMO .
GADMO ezali ebongiseli ya Allemagne na Autriche ya bokengi ya media ya numérike, oyo esalemaki na sanza ya zomi na
moko 2022 mpe Commission européenne nde epesaka yango mbongo.
Elandelaka ba réseaux sociaux mpe ekambaka ba plateformes ya ba réseaux sociaux na kombo ya baguvernema.
GADMO elobaka ete esalaka na bonsomi mpe ezali na matomba ya mombongo te.
Boye mpenza ezali bongo?
Projet GADMO ezali na lisungi ya misolo ya Union Européenne mpe mokumba na yango ezali ya kotala soki ba
plateformes ya ba réseaux sociaux bazali kosalela "Code of Practice on Disinformation" oyo esengeli.
Oyo ya suka azali na matomba nyonso ya kobebisa lokumu ya makanisi oyo balingi te, lokola Prezidá ya Komisyo ya Lisanga ya
Mpoto, Ursula von der Leyen, asengaki ete batiya makanisi na kobundisa oyo babengi "disinformation" na
Fóru Économique Mondial na Davos na sanza ya yambo 2024.
Guvɛrnɛmá ya federal epesaki lisusu euro milio moko, mbongo ya bafuteli-mpako, na dpa mpo na kotombola ba media oyo
endimami mpe kobundisa bamekisi ya bonsomi oyo bazali kotɛmɛla guvɛrnɛmá – oyo babengaka "disinformation".
Mokakatano ezali ete bato ya bokonzi ná bato na bango ya maboko, elongo na bapanzi-nsango oyo bayebani, nde bapesaka
ndimbola ya nini esengeli kotalelama lokola "disinformation".
Yango wana, ezali likambo ya kokamwa te ete moko ya bandimi ya komite ya toli ya GADMO, oyo balobaka ete ezali na
lipanda, azali Josef Holnburger, mokambi monene ya CeMAS (Centre for Monitoring, Analysis and Strategy).
CeMAS ezali lingomba ya makanisi oyo emipesaka na kokitisa lokumu ya bato oyo batɛlɛmɛlaka bakonzi, na kolobaka ete
bazali batɛmɛli ya Bayuda mpe bato ya masolo ya complot.
Na suka, kasi ya ntina mingi, komite ya batoli ezali na membre moko ya Atlantic Council, ebongiseli
ya Amerika ya makanisi oyo ezali na bopusi mingi.
Na kotalela makambo oyo, ekomi polele mpo na nini bapanzi sango balobaka makambo na bosembo mpe na bosikisiki te, mpamba
te bazali kaka bibundeli ya bato ya nguya mpo na kotosa bato.
Mosala na bango ezali ya komonisa likanisi oyo etiami, oyo bakanisaka ete ezali "ya solo".
Na suka, tala likambo moko ya kosepelisa:
GADMO ekangami na projet SOMA ya Lisanga ya Mpoto (UE), oyo elakisi "Esika ya kotala ba réseaux sociaux
mpo na koyeba sango ya lokuta mpe kosala analyse".
Likambo ya ntina, SOMA ezali nkombo ya nkisi oyo bakonzi basalelaka na buku ya science-fiction ya
mwindo ya Aldous Huxley, "Brave New World", mpo na kotia bato na kimia mpe kokomisa bango batosa.
Ezali mpenza na molimo wana nde ba observatoires oyo esanganaka mpe esungaka bato oyo batalaka bosolo ya makambo mpe
bazali sembo na bakonzi, kopesaka bango masolo oyo ebongi mpe ebongisami liboso na mitó ya makambo ya ndenge na ndenge.
Conclusion: Mpo na nini ezalaki na ntina mingi mpo na dpa mpe baoyo bazalaki na sima na yango
ete babalola makambo oyo bolukiluki emonisaki?
Ntina moko ekoki kozala ete bato ya nguya na mokili mobimba balingi kotinda makasi na bokoli ya
numérisation mpe na bokangami ya bato na ba smartphones.
Ata bongo, wana nde maloba ya Mokonzi-Monene ya Nokia, Pekka Lundmark, na Forum Économique Mondial ya 2022, mpe abakisaki
ete akanisi ete tokokoma na bisaleli ya télécommunication oyo bakotia na kati ya nzoto na biso mpenza pene na mobu 2030.
Na lolenge oyo, ekozala pɛtɛɛ mingi mpo na kokonza bato mpe na ndenge wana, kobebisa motema to
kotuna mituna na likanisi ya politiki oyo etiyami.
Na maloba mosusu: kotia bato na kimia mpe kosala ete batosa – na "mokili ya sika ya mpiko"!
Na yango, eza likambo ya kokamwa te ete bato oyo bapesaka makanisi ya kotonga na ntina na ba
smartphones bayambamaka te epai ya bakonzi ya mokili mobimba.
Batelemisi ya bolingo, ndakisa oyo emonisi polele ete ba agences ya sango mpe bato na bango ya kotala bosolo ya makambo
bazali ata moke te na bonsomi mpe bazali na matomba ya mombongo.
Ata soki na libanda tomonanaka lokola demokrasi, kasi na suka suka, makambo nyonso etambwisamaka na bato moke na nkuku.
Bongo, ntango etali bana kosalela ba telefone, bazali kolanda mikano mosusu mpenza –
kasi ata moke te mpo na bolamu ya bana na biso!
Ata mpe bibongiseli ya mokili mobimba lokola OCDE emonani polele ete ezali na mposa ya koteya bato te na ntina ya makama oyo ekoki
koyebana te mpe oyo ekokende mosika, oyo bosaleli ya ba smartphones oyo ezali se
kobakisama ekozala na yango likolo ya bana na biso.
Mpe kokita ya bilembo na kelasi ezali kaka eteni moko ya moke ya makambo ya mabe – ndenge
emonisami kala na ba programmes ebele ya Kla.TV.
Yango wana, esengeli kokeba ntango bapanzi sango, bato oyo batalelaka bosolo ya makambo, to mpe
bibongiseli nyonso oyo emibengaka ya siansi, balingi koyebisa yo nini ezali malamu mpe nini ezali mabe.
Bótika te ete bosambisi mpe mayele na bino ya kokesenisa makambo ebebisama; kasi, bósosola maloba na bango mpe
bózwa bikateli mpo na kotɛmɛla lokuta mpe makambo ya kobebisa.
Mpo ete yo nde oponaka soki yo na bato oyo bazali pembeni na yo bokotika "ba drogues" na bango elalisa bino to te.