OECD tarapyndan geçirilen gysga barlag aşa köp smartfon ulanylyşynyň okuwçylaryň netijeliligiň
derejesiniň pese gaçmagyna sebäp bolýandygyny netije çykarýar.
2022-nji ýyldaky iň soňky OECD PISA mekdep barlagy bu öndürijiligiň pese gaçandygyny tassyklady.
Andreas Schleicher, OECD-niň bilim bölüminiň müdiri, şwed gazetasy Dagens Nyheter-e aşakdaky dawa-düşünjeli beýanatyny aýtdy:
Mektepleriň ýapylmagy bilen bilim ýitgisi arasyndaky baglanyşyk, okuwçylaryň akylly telefondan peýdalanylmagy
bilen okuw netijeleriniň pese gaçmagy arasynda görýän baglanyşygymyzdan şonça güýçli däl.
Şwesiýa we Daniýa bu sebäplere görä synp otagynda sanly enjamlaryň ulanylşyny ep-esli azaltdylar.
Gyzykly ýagdaý, ýöne OECD hem-de metbugat bu netijeleri jemgyýetçilige mälim etmekde gyzyklanma bildirmediler.
Meselem, barlag baradaky metbugat beýanaty OECD-niň websaýtnda tapylmaýar.
We media? Hatda gazetlerde hem "Bilim derejesiniň pese gaçmagyna akylly telefonlar günäkär" diýen başlyk ýokdy.
Munuň ýerine, DER SPIEGEL žurnaly şol başlygy çap etdi:
OECD synp otagynda mobil telefonlaryň maksatlaýyn ulanylmagyny maslahat berýär we girişde şeýle ýazdy:
Mobil telefonlaryna yzygiderli seredýän okuwçylar öwrenip bilmeýärler.
Emma mobil telefonlar synp otagynda maksatlaýyn ulanylanda, olar hakykatdanam öwreniş netijelerini gowulandyrýar.
Bu OECD-niň barlagy bilen görkezilýär.
Şu usul bilen DER SPIEGEL makalanyň başlygynda barlagyň ruhuny doly tersine öwürmäge başardy.
Gözlegde agzalýan ähli netijeler duýduryşly bir many eýe boldy.
Emma hiç ýerde akylly telefon ulanmagyň okuw üstünlikleriniň artmagyna getirýändigi aýdylmaýar.
Başga-da öňdebaryjy media serişdeleri, mysal üçin "DIE ZEIT" žurnaly we "ntv", bu barlag barada
hem özboluşly we bozulýan görnüşde habar berdiler.
Ol akylly telefonlaryň sapak bermek üçin iň amatlysyz gural bolup durýandygyny aç-açan
görkezýär, sebäbi olar okuwçylary sapakdan daşlaşdyrýar.
Şonuň üçin barlag belli käbir çäklendirmeler bilen mobil telefonlary gadagan etmegi aç-açan maslahat berýär.
Munuň tersine, metbugat habarlary biragyzdan tersini öňe sürýärler ýa-da azyndan tersini pikir etmäge iterýän zatlary aýdýarlar.
Şeýlelikde, barlagyň netijeleriniň bu birmeňzeş bozulmagy nireden gelip çykýar?
Käbir metbugat neşirleri hatda okyjylaryna tekstleriniň esasan dpa agentliginiň materialy, ýagny Alman
Metbugat Agentligi tarapyndan öňünden taýýarlanan makalalar bolandygyny hem habar bermeýärler.
Bu bolsa, olaryň ony parçalarda söz-söz eýeläp alandyklaryna garamazdan.
Munuň esasynda Germaniýanyň Metbugat Agentliginiň (dpa) žurnalistleri açyk-aydyn smartfonlara tankyt edýän hasabaty
sanlaşdyryşa goşant goşýan ýaly görkezýän hasabata öwürdiler.
Emma DPA-nyň beýanatlary şeýle burup görkezmegiň näme sebäbi bar?
Metbugat gulluklary neýtral, obýektiw we garaşsyz usulda habar bermäge borçly dälmi?
Şonuň üçin dpa-nyň perde arkasyna seretmäge degýär:
dpa – APA , AFP we hökümet tarapyndan maliýeleşdirilen derňew topary "CORRECTIV" ýaly – GADMO guramasynyň esasy agzasydyr.
GADMO 2022-nji ýylyň noýabr aýynda döredilen we Ýewropa Komissiýasy tarapyndan
maliýeleşdirilýän nemes-awstriyaly sanly media synçylygy.
Ol sosial mediýany gözegçilikde saklaýar we hökümetleriň adyndan sosial media platformalaryny dolandyrýar.
GADMO özüni söwda bähbitlerinden garaşsyz we azat işleýändigini öňe sürýär.
Bu hakykatdanam şeýlemi?
GADMO taslamasy Ýewropa Bileleşigi tarapyndan maliýeleşdirilýär we sosial media platformalarynyň kesgitlenen
"Dezinfo baradaky Amaly Kodeksini" durmuşa geçirýändigini barlamak wezipesini ýerine ýetirýär.
Ol, 2024-nji ýylyň ýanwar aýynda Dawosdaky Bütindünýä Ykdysady Forumynda Ýewropa Komissiýasynyň Prezidenti Ursula fon der
Leýeniň "dezinformasiýa" diýlip atlandyrylýan zatlara garşy göreşmäge ünsi jemlemegi teklip edenligi sebäpli, hoş
gelmeýän pikirleri abraýdan düşürmekde ähli gyzyklanmasy bar.
Federal hökümet hem dpa-ya salgyt töleýjileriň pullaryndan bir million ýewro bagyşlady, döredilen metbugaty öňe sürmek
we hökümete tankytçy garaýan garaşsyz bäsdeşleri – "dezinformasiýa" diýlip atlandyrylýan – garşy göreşmek üçin.
Mesele şunda: häkimýetdäki adamlar we olaryň ýan-ýoldaşlary, ýagny resmi metbugat, näme
"disinformasiýa" hasaplanmalydygyny kesgitleýärler.
Şonuň üçin GADMO maslahat beriş toparynyň garaşsyz hasaplanýan agzalarynyň biriniň CeMAS-yň (Monitoring, Analiz we Strategiýa
Merkeziniň) baş direktory Josef Holnburger bolmagy geň däl.
CeMAS häkimiýetdäki adamlary tankyt edýänleri antisemit we konspirasiýa nazariýetçileri
diýip peseltmäge ýöriteleşen pikir tankydyr.
Ahyrynda, ýöne iň möhüm däl, maslahat geňeşi täsirli amerikan pikir tanky Atlantic Council-iň bir agzasyny öz içine alýar.
Bu fon boýunça metbugatyň näme üçin tarapsyz we obýektiw habar bermeýändigi düşnükli bolýar, sebäbi olar
güýçlülere degişli ýerine ýetiriji edaralardan başga zat däl.
Olaryň wezipesi bellenen, güman edilýän "dogry" pikirleri beýan etmekdir.
Ahyrynda, bu gyzykly bir jikme-jiklik:
GADMO AB-nyň SOMA taslamasyna, ýagny "Ýalan Maglumat we Analiz üçin Sosial Medýa Gözegçiligi" taslamasyna baglanyşyklydyr.
Möhümdir, SOMA Aldous Haksleýiň garaňky ylmy-fantastika romanlarynyň biri bolan "Brave New World"de
hökümdarlar tarapyndan ilaty rahat we boýun egiji saklamak üçin ulanylýan dermanyň adydyr.
Takyk şu ruhda bu synçylyk merkezleri torlaşýar we häkimiýetlere wefalı hakykat barlagçylaryny goldaýar, olaryň ähli mowzuklardaky
degişli, öňünden düzülen düşündirişler bilen üpjün edýär.
Netije: Nädip dpa we onuň arkasyndakylar üçin barlagyň netijelerini öwürmek şonça möhüm boldy?
Bir sebäbi şunda bolup biler: dünýä derejesindäki güýç eýeleri sanlaşdyryşy artdyrmak we adamlaryň akylly
telefonlara garaşlylygyny güýçlendirmek isleýärler.
Iň bolmanda, Nokia-nyň baş direktory Pekka Lundmark 2022-nji ýylyň Dünýä Ykdysady Forumynda şeýle diýdi we 2030-njy
ýyla çenli telekommunikasiýa enjamlarynyň göni bedenlerimize oturduljakdygyna garaşýandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Şu usul bilen adamlary dolandyrmak we kesgitlenen syýasy garaýşa bolan islendik ynamsyzlygy ýa-da
sorag-jogaplary manipulýasiýa etmek çaga oýuny ýaly aňsat bolar.
Başgaça aýdylanda: ilaty rahat we boýun eýeriji saklamak – "Brave New World"de!
Şonuň üçin akylly telefonlara degişli tankytçy sesleriň dünýä derejesindäki güýç
eýeleri tarapyndan hoş garşylanmaýandygy geň däl.
Hormatly tomaşaçylar, bu mysal habar gulluglarynyň we olaryň fakt barlagçylarynyň garaşsyz we söwda
bähbitlerinden azat däldiklerini aýdyň görkezýär.
Daşyndan demokratik ýaly görünsek-de, ahyrynda hemmesi perde arkasynda az sanly adamlar tarapyndan kesgitlenýär.
Şonuň üçin çagalaryň mobil telefonlary ulanmagyna gelende, düýbünden başga maksatlar göz öňünde
tutulýar – ýöne hiç haçan çagalarymyzyň abadançylygy däl!
Hatda OECD ýaly global guramalar hem smartfonlaryň yzygiderli artýan ulanylmagynyň çagalarymyza ýetirjek
öňünden çak edilmejek we giň gerimli täsirlerini düşündirmäge hiç hili gyzyklanma bildirmeýärler.
We akademiki görkezijileriň pese gaçmagy ýaramaz täsirleriň diňe kiçi bir tarapy bolup durýar – bu
Kla.TV-nyň köp programmalarynda eýýäm dokumentirlenen.
Şonuň üçin metbugat, hakykat barlagçylary ýa-da şeýle diýlip atlandyrylýan ylmy edaralar size näme dogry,
näme ýalňyş diýip aýtmak isleýänlerinde ünsli bolmaly.
Öz höküm we aň-düşünjeňiziň bozulmagyna ýol bermäň; munuň ýerine olaryň beýanatlaryny
barlap, ýalan we bozulmalara garşy çäre görüň.
Çünki siz we siziň töweregiňizdekiler olaryň "dermanlarynyň" sizi uklatmagyna ýol berjekdigiňizi
ýa-da bermejekdigiňizi özüňiz kesgitleýärsiňiz.