1 00:00:00,000 --> 00:00:00,260 2 00:00:00,260 --> 00:00:11,260 OECD үткәргән кыскача тикшеренү артык смартфон куллану укучыларның уку күрсәткечләренең төшүенә сәбәпче булуын күрсәтә. 3 00:00:11,260 --> 00:00:19,333 2022 елда үткәрелгән OECD PISA мәктәп тикшеренүе бу күрсәткечләрнең кимүен раслады. 4 00:00:19,333 --> 00:00:29,093 ОЭСРның мәгариф бүлеге башлыгы Андреас Шлейхер Швециянең көндәлек газетасы Dagens Nyheterга түбәндәге бәхәсле белдерүне ясады: 5 00:00:29,093 --> 00:00:36,593 Мәктәпләрнең ябылуы белән белем югалту арасындагы бәйләнеш укучыларның смартфоннар куллануы белән академик 6 00:00:36,593 --> 00:00:41,573 күрсәткечләрнең кимүе арасындагы бәйләнеш кадәр көчле түгел. 7 00:00:41,573 --> 00:00:49,100 Швеция һәм Дания бу сәбәпләр аркасында сыйныфта цифрлы җайланмаларны куллануны шактый киметтеләр. 8 00:00:49,100 --> 00:00:57,860 Кызыклысы шул ки, OECD да, матбугат чаралары да бу нәтиҗәләрне җәмәгатьчелеккә җиткерү белән кызыксынмады. 9 00:00:57,860 --> 00:01:05,340 Мәсәлән, тикшеренү турында матбугат хәбәре OECD веб-сайтында табылмый. 10 00:01:05,340 --> 00:01:15,213 Ә матбугат чаралары? Хәтта газеталарда да «Мәгарифнең кимүенә смартфоннар гаепле» дигән баш исемнәр булмады. 11 00:01:15,213 --> 00:01:18,639 Шуның урынына, DER SPIEGEL журналы түбәндәге баш исемен куйды: 12 00:01:18,639 --> 00:01:23,480 OECD сыйныфта мобиль телефоннарны максатчан рәвештә куллануны тәкъдим итә һәм кереш өлештә язган: 13 00:01:23,480 --> 00:01:28,286 Даими рәвештә мобиль телефоннарына карап торучы укучылар өйрәнә алмыйлар. 14 00:01:28,286 --> 00:01:34,680 Ләкин мобиль телефоннарны сыйныфта максатчан рәвештә кулланганда, бу чыннан да уку уңышын арттыра ала. 15 00:01:34,680 --> 00:01:37,800 Бу OECD тикшеренүе күрсәтә. 16 00:01:37,800 --> 00:01:45,226 Шушы рәвешле, DER SPIEGEL үз мактавында тикшеренүнең төп мәгънәсен тулысынча кире борырга иреште. 17 00:01:45,226 --> 00:01:51,333 Ләкин тикшеренүдә китерелгән барлык нәтиҗәләр дә кисәтүче төсмергә ия иде. 18 00:01:51,333 --> 00:01:59,360 Ләкин беркайда да смартфон куллану уку уңышын арттыра дип әйтелми. 19 00:01:59,360 --> 00:02:04,658 Башка алдынгы массакүләм мәгълүмат чаралары, мәсәлән, «DIE ZEIT» журналы һәм «ntv», шулай ук бу 20 00:02:04,658 --> 00:02:09,020 тикшеренүне үзенчәлекле һәм бозылган рәвештә яктырттылар. 21 00:02:09,020 --> 00:02:19,680 Чөнки ул смартфоннарның укучыларны дәрестән читкә юнәлтүче иң яраксыз укыту коралы икәнен ачык күрсәтә. 22 00:02:19,680 --> 00:02:27,406 Шуңа күрә тикшеренү ачык рәвештә мобиль телефоннарны тыюны тәкъдим итә, ләкин кайбер чикләүләр белән. 23 00:02:27,406 --> 00:02:32,819 Моңа каршы, массакүләм мәгълүмат чаралары бертавыштан киресен дәгъва итә, яисә ким 24 00:02:32,819 --> 00:02:37,020 дигәндә киресен уйларга этәрә торган нәрсә сөйли. 25 00:02:37,020 --> 00:02:42,326 Ә бу тикшеренү нәтиҗәләренә бертөрле бозылу кайдан килә? 26 00:02:42,326 --> 00:02:49,342 Кайбер матбугат чаралары хәтта укучыларын үз текстларының нигездә DPA агентлыгы материаллары, ягъни Германия матбугат 27 00:02:49,342 --> 00:02:53,920 агентлыгы әзерләгән мәкаләләр икәнлеге турында да хәбәр итмиләр. 28 00:02:53,920 --> 00:02:59,313 Һәм бу, алар аны өзекләрдә сүздән-сүз диярлек күчереп алганнарына карамастан. 29 00:02:59,313 --> 00:03:05,381 Шуңа карап, Германия матбугат агентлыгы (dpa) журналистлары ачык смартфонга тәнкыйтьле булган репортажны 30 00:03:05,381 --> 00:03:09,293 цифрлаштыру яклы кебек күренерлек итеп үзгәрткәннәр. 31 00:03:09,293 --> 00:03:14,186 Әмма DPA мондый рәвештә белдерүләрне ни өчен борып җибәрә? 32 00:03:14,186 --> 00:03:19,620 Матбугат агентлыклары нейтраль, фактларга нигезләнгән һәм бәйсез рәвештә хәбәр итәргә тиеш түгелме? 33 00:03:19,620 --> 00:03:24,160 Шуңа күрә dpa артындагы сәхнәләргә күз салу файдалы: 34 00:03:24,160 --> 00:03:29,486 dpa (Германия матбугат агентлыгы) – APA (Австрия матбугат агентлыгы), AFP (Агенс Франс-Пресс) һәм дәүләт 35 00:03:29,486 --> 00:03:36,200 финанславындагы тикшеренү төркеме «CORRECTIV» кебек үк GADMO (Германия-Австрия санлы медиа күзәтү үзәге) төп әгъзасы. 36 00:03:36,200 --> 00:03:42,766 GADMO — 2022 елның ноябрендә нигез салынган һәм Европа Комиссиясе тарафыннан финанслана 37 00:03:42,766 --> 00:03:47,573 торган Германия-Австрия санлы медиа күзәтү үзәге. 38 00:03:47,573 --> 00:03:55,300 Ул социаль челтәрләрне күзәтә һәм хөкүмәтләр исеменнән социаль челтәр платформаларын контрольдә тота. 39 00:03:55,300 --> 00:04:00,100 GADMO үзен бәйсез һәм коммерция мәнфәгатьләреннән азат итеп эшләвен белдерә. 40 00:04:00,100 --> 00:04:02,280 Чынлап та шулаймы? 41 00:04:02,280 --> 00:04:09,655 GADMO проекты Европа Берлеге тарафыннан финанслана һәм аңа социаль медиа платформалары мәҗбүри «Дизинформациягә каршы 42 00:04:09,655 --> 00:04:15,146 гамәл кодексын» үтиләрме-юкмы икәнен тикшерү бурычы йөкләнгән. 43 00:04:15,146 --> 00:04:22,914 Комиссия теләсә нинди ярамаган фикерләрне дискредитацияләүдә бөтен кызыксынуга ия, чөнки 2024 елның гыйнварында Давоста узган 44 00:04:22,914 --> 00:04:29,315 Дөнья икътисади форумында Европа Комиссиясе президенты Урсула фон дер Ляйен «дезинформация» дип аталган 45 00:04:29,315 --> 00:04:34,300 күренешкә каршы көрәшкә игътибарны юнәлтергә чакырды. 46 00:04:34,300 --> 00:04:40,950 Федераль хөкүмәт шулай ук салым түләүчеләрнең акчасыннан бер миллион евро dpa агентлыгына тапшырды, бу урнаштырылган матбугат 47 00:04:40,950 --> 00:04:48,860 чараларын алга этәрү һәм хөкүмәткә тәнкыйть белдергән мөстәкыйль көндәшләрне – «дизинформация» дип аталучы – көрәшү өчен. 48 00:04:48,860 --> 00:04:54,713 Бу проблема шунда ки, хакимияттәгеләр һәм аларның ялчылары, шулай ук эре массакүләм мәгълүмат чаралары нәрсәне 49 00:04:54,713 --> 00:04:59,346 «дизинформация» дип санарга кирәклеген үзләре билгели. 50 00:04:59,346 --> 00:05:04,886 Шуңа күрә, фараз ителгән бәйсез GADMO киңәшмә шурасының бер әгъзасы – CeMAS генераль 51 00:05:04,886 --> 00:05:08,513 директоры Йозеф Холнбургер булуы гаҗәп түгел. 52 00:05:08,513 --> 00:05:19,960 CeMAS — хакимияттәгеләрне тәнкыйтьләүчеләрне антисемитлар һәм конспирологлар дип каралауга махсуслашкан фикерләү үзәге. 53 00:05:19,960 --> 00:05:27,753 Соңгысы, әмма мөһимлеген югалтмыйча, киңәшмә шурасына йогынтылы Америка аналитик үзәге Atlantic Council әгъзасы керә. 54 00:05:27,753 --> 00:05:34,148 Бу шартларда массакүләм мәгълүмат чараларының нейтраль һәм объектив хәбәр итмәве ачыклана, чөнки алар 55 00:05:34,148 --> 00:05:39,400 хакимияттәгеләрнең көч куллану органнарыннан башка берни түгел. 56 00:05:39,400 --> 00:05:46,093 Аларның бурычы — билгеләнгән, фараз ителгәнчә «дөрес» фикерне яклау. 57 00:05:46,093 --> 00:05:49,501 Ниһаять, менә кызыклы бер деталь: 58 00:05:49,501 --> 00:05:58,800 GADMO Европа Берлегенең SOMA проекты – «Дизинформация һәм анализ өчен социаль медиа күзәтү үзәге» белән бәйләнгән. 59 00:05:58,800 --> 00:06:06,856 Иң мөһиме, SOMA — Олдос Хакслиның караңгы фәнни-фантастика романы «Brave New World»да хакимиятчеләр халыкны тыныч 60 00:06:06,856 --> 00:06:11,640 һәм буйсындырылган хәлдә тоту өчен кулланган дару исеме. 61 00:06:11,640 --> 00:06:20,360 Нәкъ менә шушы рухта бу күзәтү үзәкләре челтәрләшә һәм хакимияткә тугры факт тикшерүчеләрне хуплый, аларга төрле темалар 62 00:06:20,360 --> 00:06:25,713 буенча тиешле, алдан формалаштырылган сюжетлар тәкъдим итә. 63 00:06:25,713 --> 00:06:33,293 Йомгак: Ни өчен DPAга һәм аның артында торучыларга тикшеренү нәтиҗәләрен бозу шулкадәр мөһим иде? 64 00:06:33,293 --> 00:06:38,597 Бер сәбәп шунда булырга мөмкин: дөньякүләм йогынты ясаучы көчләр цифрлаштыруны арттырырга һәм 65 00:06:38,597 --> 00:06:42,580 кешеләрнең смартфоннарга бәйлелеген көчәйтергә тели. 66 00:06:42,580 --> 00:06:50,361 Ким дигәндә, шулай диде Nokia генераль директоры Пекка Лундмарк 2022 елгы Дөнья икътисади форумында, һәм ул якынча 67 00:06:50,361 --> 00:06:58,166 2030 елга безнең тәннәребезгә турыдан-туры телекоммуникация җайланмалары утыртылачак дип көтүен өстәде. 68 00:06:58,166 --> 00:07:04,327 Шулай итеп, кешеләрне контрольдә тоту һәм шуның белән билгеләнгән сәяси карашка ышанмау яки аңа 69 00:07:04,327 --> 00:07:08,260 сорау белдерүне манипуляцияләү бик җиңел булыр иде. 70 00:07:08,260 --> 00:07:16,113 Башка сүз белән әйткәндә: халыкны тыныч һәм буйсындырылган хәлдә тоту – «Батыр яңа дөнья»да! 71 00:07:16,113 --> 00:07:23,733 Шуңа күрә дөнья күләмендәге көч ияләре арасында смартфоннар турында тәнкыйтьче тавышларны кабул итмәүләре гаҗәп тә түгел. 72 00:07:23,733 --> 00:07:31,067 Хөрмәтле тамашачылар, бу мисал ачык күрсәтә: хәбәр агентлыклары һәм аларның факт тикшерүчеләре 73 00:07:31,067 --> 00:07:36,760 бәйсез дә, коммерция мәнфәгатьләреннән азат та түгел. 74 00:07:36,760 --> 00:07:44,800 Тыштан без демократия кебек күренсәк тә, ахыр чиктә барысын да пәрдә артындагы берничә кеше хәл итә. 75 00:07:44,800 --> 00:07:50,460 Балаларның мобиль телефоннар куллануына килгәндә, бөтенләй башка максатлар куела – ләкин безнең 76 00:07:50,460 --> 00:07:54,313 балаларыбызның иминлеге һич тә исәпкә алынмый! 77 00:07:54,313 --> 00:08:04,491 Хәтта OECD кебек дөньякүләм оешмалар да смартфоннарны көннән-көн күбрәк куллануның безнең балаларга китерәчәк фаразланмаган һәм 78 00:08:04,491 --> 00:08:11,373 киңкүләмле нәтиҗәләрен аңлатырга бернинди кызыксыну да белдерми. 79 00:08:11,373 --> 00:08:16,950 Һәм академик күрсәткечләрнең кимүе – тискәре йогынтыларның бары тик бер кечкенә ягы гына, бу инде 80 00:08:16,950 --> 00:08:21,986 күпсанлы Kla.TV тапшыруларында документлаштырылган. 81 00:08:21,986 --> 00:08:28,330 Шуңа күрә матбугат чаралары, факт тикшерүчеләр яки үзләрен фәнни дип атаучы оешмалар сезгә нәрсә дөрес, 82 00:08:28,330 --> 00:08:33,266 нәрсә ялгыш икәнен әйтергә тырышканда сак булырга кирәк. 83 00:08:33,266 --> 00:08:43,819 Үз хөкемеңне һәм фикерләү сәләтеңне какшатырга юл куйма; аларның белдерүләрен тикшереп, ялган һәм бозыклыкларга каршы чара күр. 84 00:08:43,819 --> 00:08:51,500 Чөнки сез һәм сезнең тирә-яктагылар аларның «наркотиклары» сезне йокыга китерсенме, юкмы — шуны үзегез хәл итәсез.