WEBVTT 00:00.260 --> 00:11.260 OECD үткәргән кыскача тикшеренү артык смартфон куллану укучыларның уку күрсәткечләренең төшүенә сәбәпче булуын күрсәтә. 00:11.260 --> 00:19.333 2022 елда үткәрелгән OECD PISA мәктәп тикшеренүе бу күрсәткечләрнең кимүен раслады. 00:19.333 --> 00:29.093 ОЭСРның мәгариф бүлеге башлыгы Андреас Шлейхер Швециянең көндәлек газетасы Dagens Nyheterга түбәндәге бәхәсле белдерүне ясады: 00:29.093 --> 00:36.593 Мәктәпләрнең ябылуы белән белем югалту арасындагы бәйләнеш укучыларның смартфоннар куллануы белән академик 00:36.593 --> 00:41.573 күрсәткечләрнең кимүе арасындагы бәйләнеш кадәр көчле түгел. 00:41.573 --> 00:49.100 Швеция һәм Дания бу сәбәпләр аркасында сыйныфта цифрлы җайланмаларны куллануны шактый киметтеләр. 00:49.100 --> 00:57.860 Кызыклысы шул ки, OECD да, матбугат чаралары да бу нәтиҗәләрне җәмәгатьчелеккә җиткерү белән кызыксынмады. 00:57.860 --> 01:05.340 Мәсәлән, тикшеренү турында матбугат хәбәре OECD веб-сайтында табылмый. 01:05.340 --> 01:15.213 Ә матбугат чаралары? Хәтта газеталарда да «Мәгарифнең кимүенә смартфоннар гаепле» дигән баш исемнәр булмады. 01:15.213 --> 01:18.639 Шуның урынына, DER SPIEGEL журналы түбәндәге баш исемен куйды: 01:18.639 --> 01:23.480 OECD сыйныфта мобиль телефоннарны максатчан рәвештә куллануны тәкъдим итә һәм кереш өлештә язган: 01:23.480 --> 01:28.286 Даими рәвештә мобиль телефоннарына карап торучы укучылар өйрәнә алмыйлар. 01:28.286 --> 01:34.680 Ләкин мобиль телефоннарны сыйныфта максатчан рәвештә кулланганда, бу чыннан да уку уңышын арттыра ала. 01:34.680 --> 01:37.800 Бу OECD тикшеренүе күрсәтә. 01:37.800 --> 01:45.226 Шушы рәвешле, DER SPIEGEL үз мактавында тикшеренүнең төп мәгънәсен тулысынча кире борырга иреште. 01:45.226 --> 01:51.333 Ләкин тикшеренүдә китерелгән барлык нәтиҗәләр дә кисәтүче төсмергә ия иде. 01:51.333 --> 01:59.360 Ләкин беркайда да смартфон куллану уку уңышын арттыра дип әйтелми. 01:59.360 --> 02:04.658 Башка алдынгы массакүләм мәгълүмат чаралары, мәсәлән, «DIE ZEIT» журналы һәм «ntv», шулай ук бу 02:04.658 --> 02:09.020 тикшеренүне үзенчәлекле һәм бозылган рәвештә яктырттылар. 02:09.020 --> 02:19.680 Чөнки ул смартфоннарның укучыларны дәрестән читкә юнәлтүче иң яраксыз укыту коралы икәнен ачык күрсәтә. 02:19.680 --> 02:27.406 Шуңа күрә тикшеренү ачык рәвештә мобиль телефоннарны тыюны тәкъдим итә, ләкин кайбер чикләүләр белән. 02:27.406 --> 02:32.819 Моңа каршы, массакүләм мәгълүмат чаралары бертавыштан киресен дәгъва итә, яисә ким 02:32.819 --> 02:37.020 дигәндә киресен уйларга этәрә торган нәрсә сөйли. 02:37.020 --> 02:42.326 Ә бу тикшеренү нәтиҗәләренә бертөрле бозылу кайдан килә? 02:42.326 --> 02:49.342 Кайбер матбугат чаралары хәтта укучыларын үз текстларының нигездә DPA агентлыгы материаллары, ягъни Германия матбугат 02:49.342 --> 02:53.920 агентлыгы әзерләгән мәкаләләр икәнлеге турында да хәбәр итмиләр. 02:53.920 --> 02:59.313 Һәм бу, алар аны өзекләрдә сүздән-сүз диярлек күчереп алганнарына карамастан. 02:59.313 --> 03:05.381 Шуңа карап, Германия матбугат агентлыгы (dpa) журналистлары ачык смартфонга тәнкыйтьле булган репортажны 03:05.381 --> 03:09.293 цифрлаштыру яклы кебек күренерлек итеп үзгәрткәннәр. 03:09.293 --> 03:14.186 Әмма DPA мондый рәвештә белдерүләрне ни өчен борып җибәрә? 03:14.186 --> 03:19.620 Матбугат агентлыклары нейтраль, фактларга нигезләнгән һәм бәйсез рәвештә хәбәр итәргә тиеш түгелме? 03:19.620 --> 03:24.160 Шуңа күрә dpa артындагы сәхнәләргә күз салу файдалы: 03:24.160 --> 03:29.486 dpa (Германия матбугат агентлыгы) – APA (Австрия матбугат агентлыгы), AFP (Агенс Франс-Пресс) һәм дәүләт 03:29.486 --> 03:36.200 финанславындагы тикшеренү төркеме «CORRECTIV» кебек үк GADMO (Германия-Австрия санлы медиа күзәтү үзәге) төп әгъзасы. 03:36.200 --> 03:42.766 GADMO — 2022 елның ноябрендә нигез салынган һәм Европа Комиссиясе тарафыннан финанслана 03:42.766 --> 03:47.573 торган Германия-Австрия санлы медиа күзәтү үзәге. 03:47.573 --> 03:55.300 Ул социаль челтәрләрне күзәтә һәм хөкүмәтләр исеменнән социаль челтәр платформаларын контрольдә тота. 03:55.300 --> 04:00.100 GADMO үзен бәйсез һәм коммерция мәнфәгатьләреннән азат итеп эшләвен белдерә. 04:00.100 --> 04:02.280 Чынлап та шулаймы? 04:02.280 --> 04:09.655 GADMO проекты Европа Берлеге тарафыннан финанслана һәм аңа социаль медиа платформалары мәҗбүри «Дизинформациягә каршы 04:09.655 --> 04:15.146 гамәл кодексын» үтиләрме-юкмы икәнен тикшерү бурычы йөкләнгән. 04:15.146 --> 04:22.914 Комиссия теләсә нинди ярамаган фикерләрне дискредитацияләүдә бөтен кызыксынуга ия, чөнки 2024 елның гыйнварында Давоста узган 04:22.914 --> 04:29.315 Дөнья икътисади форумында Европа Комиссиясе президенты Урсула фон дер Ляйен «дезинформация» дип аталган 04:29.315 --> 04:34.300 күренешкә каршы көрәшкә игътибарны юнәлтергә чакырды. 04:34.300 --> 04:40.950 Федераль хөкүмәт шулай ук салым түләүчеләрнең акчасыннан бер миллион евро dpa агентлыгына тапшырды, бу урнаштырылган матбугат 04:40.950 --> 04:48.860 чараларын алга этәрү һәм хөкүмәткә тәнкыйть белдергән мөстәкыйль көндәшләрне – «дизинформация» дип аталучы – көрәшү өчен. 04:48.860 --> 04:54.713 Бу проблема шунда ки, хакимияттәгеләр һәм аларның ялчылары, шулай ук эре массакүләм мәгълүмат чаралары нәрсәне 04:54.713 --> 04:59.346 «дизинформация» дип санарга кирәклеген үзләре билгели. 04:59.346 --> 05:04.886 Шуңа күрә, фараз ителгән бәйсез GADMO киңәшмә шурасының бер әгъзасы – CeMAS генераль 05:04.886 --> 05:08.513 директоры Йозеф Холнбургер булуы гаҗәп түгел. 05:08.513 --> 05:19.960 CeMAS — хакимияттәгеләрне тәнкыйтьләүчеләрне антисемитлар һәм конспирологлар дип каралауга махсуслашкан фикерләү үзәге. 05:19.960 --> 05:27.753 Соңгысы, әмма мөһимлеген югалтмыйча, киңәшмә шурасына йогынтылы Америка аналитик үзәге Atlantic Council әгъзасы керә. 05:27.753 --> 05:34.148 Бу шартларда массакүләм мәгълүмат чараларының нейтраль һәм объектив хәбәр итмәве ачыклана, чөнки алар 05:34.148 --> 05:39.400 хакимияттәгеләрнең көч куллану органнарыннан башка берни түгел. 05:39.400 --> 05:46.093 Аларның бурычы — билгеләнгән, фараз ителгәнчә «дөрес» фикерне яклау. 05:46.093 --> 05:49.501 Ниһаять, менә кызыклы бер деталь: 05:49.501 --> 05:58.800 GADMO Европа Берлегенең SOMA проекты – «Дизинформация һәм анализ өчен социаль медиа күзәтү үзәге» белән бәйләнгән. 05:58.800 --> 06:06.856 Иң мөһиме, SOMA — Олдос Хакслиның караңгы фәнни-фантастика романы «Brave New World»да хакимиятчеләр халыкны тыныч 06:06.856 --> 06:11.640 һәм буйсындырылган хәлдә тоту өчен кулланган дару исеме. 06:11.640 --> 06:20.360 Нәкъ менә шушы рухта бу күзәтү үзәкләре челтәрләшә һәм хакимияткә тугры факт тикшерүчеләрне хуплый, аларга төрле темалар 06:20.360 --> 06:25.713 буенча тиешле, алдан формалаштырылган сюжетлар тәкъдим итә. 06:25.713 --> 06:33.293 Йомгак: Ни өчен DPAга һәм аның артында торучыларга тикшеренү нәтиҗәләрен бозу шулкадәр мөһим иде? 06:33.293 --> 06:38.597 Бер сәбәп шунда булырга мөмкин: дөньякүләм йогынты ясаучы көчләр цифрлаштыруны арттырырга һәм 06:38.597 --> 06:42.580 кешеләрнең смартфоннарга бәйлелеген көчәйтергә тели. 06:42.580 --> 06:50.361 Ким дигәндә, шулай диде Nokia генераль директоры Пекка Лундмарк 2022 елгы Дөнья икътисади форумында, һәм ул якынча 06:50.361 --> 06:58.166 2030 елга безнең тәннәребезгә турыдан-туры телекоммуникация җайланмалары утыртылачак дип көтүен өстәде. 06:58.166 --> 07:04.327 Шулай итеп, кешеләрне контрольдә тоту һәм шуның белән билгеләнгән сәяси карашка ышанмау яки аңа 07:04.327 --> 07:08.260 сорау белдерүне манипуляцияләү бик җиңел булыр иде. 07:08.260 --> 07:16.113 Башка сүз белән әйткәндә: халыкны тыныч һәм буйсындырылган хәлдә тоту – «Батыр яңа дөнья»да! 07:16.113 --> 07:23.733 Шуңа күрә дөнья күләмендәге көч ияләре арасында смартфоннар турында тәнкыйтьче тавышларны кабул итмәүләре гаҗәп тә түгел. 07:23.733 --> 07:31.067 Хөрмәтле тамашачылар, бу мисал ачык күрсәтә: хәбәр агентлыклары һәм аларның факт тикшерүчеләре 07:31.067 --> 07:36.760 бәйсез дә, коммерция мәнфәгатьләреннән азат та түгел. 07:36.760 --> 07:44.800 Тыштан без демократия кебек күренсәк тә, ахыр чиктә барысын да пәрдә артындагы берничә кеше хәл итә. 07:44.800 --> 07:50.460 Балаларның мобиль телефоннар куллануына килгәндә, бөтенләй башка максатлар куела – ләкин безнең 07:50.460 --> 07:54.313 балаларыбызның иминлеге һич тә исәпкә алынмый! 07:54.313 --> 08:04.491 Хәтта OECD кебек дөньякүләм оешмалар да смартфоннарны көннән-көн күбрәк куллануның безнең балаларга китерәчәк фаразланмаган һәм 08:04.491 --> 08:11.373 киңкүләмле нәтиҗәләрен аңлатырга бернинди кызыксыну да белдерми. 08:11.373 --> 08:16.950 Һәм академик күрсәткечләрнең кимүе – тискәре йогынтыларның бары тик бер кечкенә ягы гына, бу инде 08:16.950 --> 08:21.986 күпсанлы Kla.TV тапшыруларында документлаштырылган. 08:21.986 --> 08:28.330 Шуңа күрә матбугат чаралары, факт тикшерүчеләр яки үзләрен фәнни дип атаучы оешмалар сезгә нәрсә дөрес, 08:28.330 --> 08:33.266 нәрсә ялгыш икәнен әйтергә тырышканда сак булырга кирәк. 08:33.266 --> 08:43.819 Үз хөкемеңне һәм фикерләү сәләтеңне какшатырга юл куйма; аларның белдерүләрен тикшереп, ялган һәм бозыклыкларга каршы чара күр. 08:43.819 --> 08:51.500 Чөнки сез һәм сезнең тирә-яктагылар аларның «наркотиклары» сезне йокыга китерсенме, юкмы — шуны үзегез хәл итәсез.