WEBVTT

00:00.260 --> 00:06.448
Uphando olufutshane lwe-OECD lufumanisa ukuba
ukusetyenziswa kwe-smartphone ngokugqithisileyo

00:06.448 --> 00:11.260
kuyimbangela yokuhla kwamanqanaba okusebenza kwabafundi.

00:11.260 --> 00:19.333
Uphononongo lwamva nje lwezikolo lwe-OECD PISA
luka-2022 luqinisekisile oku kuhla kokusebenza.

00:19.333 --> 00:25.329
U-Andreas Schleicher, intloko yezemfundo kwi-OECD,
wenze le ngxelo ilandelayo iphikisanayo kwiphephandaba

00:25.329 --> 00:29.093
laseSweden elipapashwa yonke imihla i-Dagens Nyheter:

00:29.093 --> 00:36.828
Unxulumano phakathi kokuvalwa kwezikolo nokulahleka
kolwazi alomelelanga njengolona sibona phakathi kokusetyenziswa

00:36.828 --> 00:41.573
kwezmartphone ngabafundi nokuhla kwemiphumo yabo yezifundo.

00:41.573 --> 00:49.100
ISweden neDenmark zide zaciphisa kakhulu ukusetyenziswa
kwezixhobo zedijithali eklasini ngenxa yezi zizathu.

00:49.100 --> 00:57.860
Okunika umdla, nangona kunjalo, akukho namnye, i-OECD okanye
amajelo eendaba, owayenomdla wokwenza ezi ziphumo zaziwe luluntu.

00:57.860 --> 01:05.340
Umzekelo, isibhengezo sabezindaba malunga
nophononongo asifumaneki kwiwebhusayithi ye-OECD.

01:05.340 --> 01:11.845
Kwaye amajelo eendaba?
Kwanakwiiphephandaba, khange kubekho zihloko ezifana nesi:

01:11.845 --> 01:15.213
"Ii-smartphones zityala lokuwohloka kwemfundo".

01:15.213 --> 01:18.639
Endaweni yoko, iphephancwadi i-DER
SPIEGEL laphuma nesihloko esithi:

01:18.639 --> 01:23.480
"I-OECD icebisa ukusetyenziswa okujolisweyo kweefowuni
eziphathwayo eklasini" kwaye yabhala kwintshayelelo:

01:23.480 --> 01:28.286
Abafundi abahlala bejame kwiifowuni zabo abakwazi ukufunda.

01:28.286 --> 01:34.680
Kodwa xa iifowuni eziphathwayo zisetyenziswa ngendlela
ejolisiweyo eklasini, oku kunokwandisa impumelelo yokufunda.

01:34.680 --> 01:37.800
Oku kuboniswa luphando lwe-OECD.

01:37.800 --> 01:45.226
Ngale ndlela, i-DER SPIEGEL yakwazi ukuguqula
ngokupheleleyo umxholo wophononongo kwisihloko sayo.

01:45.226 --> 01:51.333
Nangona zonke iziphumo ezidweliswe
kuphando bezinomxholo wolumkiso.

01:51.333 --> 01:59.360
Nangona kunjalo, akukho ndawo ithetha ukuba ukusetyenziswa
kwe-smartphone kukhokelela kwimpumelelo eyandileyo ekufundeni.

01:59.360 --> 02:04.666
Ezinye izindaba eziphambili, ezifana nephephancwadi
i-"DIE ZEIT" kunye ne-"ntv", nazo ziye zanika

02:04.666 --> 02:09.020
ingxelo ngolu phononongo ngendlela eyodwa nengachanekanga.

02:09.020 --> 02:14.600
Kuba oku kwenza kucace gca ukuba
ii-smartphone aziyonto ifanelekanga kwaphela

02:14.600 --> 02:19.680
ekufundiseni, kuba ziphazamisa abafundi kwisifundo.

02:19.680 --> 02:27.406
Ngoko ke olu phononongo lucacisa ukuba
kuthintelwe iiselfowuni, nangona kukho iimida ezithile.

02:27.406 --> 02:33.101
Ngokwahlukileyo koko, iingxelo zamajelo eendaba
ngamxhelo mnye zithi kokuchaseneyo, okanye ubuncinci

02:33.101 --> 02:37.020
zithi into ekhokelela umntu ekucingeni okuchaseneyo.

02:37.020 --> 02:42.326
Ngoko ke, le nkohliso ifanayo yeziphumo zophononongo ivela phi?

02:42.326 --> 02:49.697
Ezinye iindawo zeendaba azibazisi nokubazisa abafundi bazo ukuba
umbhalo wazo ngokwenene yinto evela kwi-dpa agency, oko kukuthi,

02:49.697 --> 02:53.920
amanqaku alungiselelwe kwangaphambili yi-German Press Agency.

02:53.920 --> 02:59.313
Kwaye oku nangona beyicaphile
phantse ilizwi ngelizwi kwiingcaphulo.

02:59.313 --> 03:05.529
Ngokwale nto, iintatheli ze-German Press Agency (dpa)
zatshintsha ingxelo eyayigxeka ngokucacileyo ii-smartphones,

03:05.529 --> 03:09.293
zayenza ibonakale ngathi iyayixhasa i-digitalisation.

03:09.293 --> 03:14.186
Kodwa yeyiphi isizathu i-dpa enaso
sokujika iingxelo ukuze zithethe into echaseneyo?

03:14.186 --> 03:19.620
A zinyanzelekanga na iiarhente zeendaba ukuba zixele
ngendlela engakhethi cala, ethe qatha kwaye ezimeleyo?

03:19.620 --> 03:24.160
Ngoko ke, kufanelekile ukujonga ngasemva kwezigcawu kwi-dpa:

03:24.160 --> 03:36.200
I-dpa – kanye njenge-APA , i-AFP kunye neqela lophando elixhaswa
ngurhulumente i-"CORRECTIV" – lilungu elingundoqo le-GADMO .

03:36.200 --> 03:42.958
IGADMO liziko lokubeka iliso kumajelo eendaba
edijithali laseJamani nase-Austria elasekwa ngoNovemba

03:42.958 --> 03:47.573
2022 kwaye lixhaswa ngemali yiKomishoni yaseYurophu.

03:47.573 --> 03:55.300
Ijonga imidiya yoluntu kwaye ilawula
amaqonga emidiya yoluntu egameni likarhulumente.

03:55.300 --> 04:00.100
IGADMO ithi isebenza ngokuzimeleyo
kwaye ikhululekile kwiimfuno zorhwebo.

04:00.100 --> 04:02.280
Ingaba kunjalo ngokwenene?

04:02.280 --> 04:08.443
Iprojekthi i-GADMO ixhaswa ngemali yi-EU kwaye inikwe umsebenzi
wokujonga ukuba iiplatfomu zemidiya yoluntu

04:08.443 --> 04:15.146
ziyayisebenzisa na i-"Khowudi yokuSebenza
malunga neNkcazelo ePhosakeleyo" eyinyanzeliso.

04:15.146 --> 04:23.184
IKhomishini inomdla ongazenzisiyo wokudiliza izimvo
ezingamkelekanga, njengoko uMongameli weKhomishini ye-EU u-Ursula

04:23.184 --> 04:29.298
von der Leyen ebizele ukuba kugxilwe ekulweni
le nto kuthiwa 'yi-disinformation' kwiForam

04:29.298 --> 04:34.300
yezoQoqosho yeHlabathi eDavos ngoJanyuwari 2024.

04:34.300 --> 04:41.107
Urhulumente womdibaniso ukwabanikele nge-euro ezisukela kwisigidi
kwi-dpa, imali yabahlawuli berhafu, ukukhuthaza amajelo eendaba

04:41.107 --> 04:48.860
asele emisiwe nokulwa abo khuphisana nabo abazimeleyo nabagxeka
urhulumente – nto leyo ebizwa ngokuba "yinkcazelo-mbi".

04:48.860 --> 04:54.402
Ingxaki ngale nto yeyokuba abo baselulawulweni kunye
nabasekeli babo, amajelo eendaba amakhulu, ngabo

04:54.402 --> 04:59.346
abachaza ukuba yintoni na eya kuthiwa 'yi-disinformation'.

04:59.346 --> 05:04.728
Ngoko ke akumangalisi ukuba ilungu elinye
lebhodi yengcebiso ye-GADMO ekuthiwa izimele

05:04.728 --> 05:08.513
nguJosef Holnburger, umlawuli olawulayo we-CeMAS .

05:08.513 --> 05:14.970
I-CeMAS yingqungquthela yezazi ezigxile ekuthyezeleni
abagxeki babo abasemagunyeni, ibabiza ngabathiyileyo

05:14.970 --> 05:19.960
abayuda kunye nabantu abakholelwa kwiingcinga zoyelo.

05:19.960 --> 05:23.480
Okokugqibela kodwa kungekuko kancinci, ibhodi
yamacebiso iquka ilungu leqela

05:23.480 --> 05:27.753
elinempembelelo laseMelika labacebisi i-Atlantic Council.

05:27.753 --> 05:34.499
Ngenxa yale meko, kuyacaca ukuba kutheni amajelo eendaba
engaxeli ngokungathathi cala nangokwenyani, kuba eneneni

05:34.499 --> 05:39.400
ayingomnye wamaziko okunyanzelisa amandla abantu abanamandla.

05:39.400 --> 05:46.093
Umsebenzi wabo kukumela uluvo
olumiselweyo, ekucingelwa ukuba "luchanekile".

05:46.093 --> 05:49.501
Ekugqibeleni, nantsi inkcukacha enomdla:

05:49.501 --> 05:58.800
I- GADMO idityaniswe neprojekthi ye-EU i-SOMA, "iZiko
loQwalaselo lweMidiya yeNtlalo lokuNtshisa iNtsomi noHlalutyo".

05:58.800 --> 06:06.710
Okubalulekileyo kukuba, i-SOMA ligama leyeza elisetyenziswa
ngababusi kwincwadi yobuxoki-nzululwazi emnyama ka-Aldous Huxley

06:06.710 --> 06:11.640
ethi "Brave New World" ukugcina abemi bezolile kwaye bethobekile.

06:11.640 --> 06:18.459
Kukanye kulo moya apho ezi ziko zokujonga zidibana zenze
uthungelwano kwaye zixhasa abaqinisekisi beenyani abathembekileyo

06:18.459 --> 06:25.713
kubaphathi, zibabonelela ngamabali afanelekileyo,
asele elungisiwe kwangaphambili, kuwo onke uhlobo lwezihloko.

06:25.713 --> 06:33.293
Isiphelo: Kutheni kwakubaluleke kangaka kwi-dpa
nakwabo basemva kwayo ukujika iziphumo zophononongo?

06:33.293 --> 06:37.609
Esinye isizathu sisenokuba kukuba abalawuli abaphembelelayo
behlabathi bafuna ukunyanzelisa ukwanda

06:37.609 --> 06:42.580
kokusetyenziswa kwezobuchwepheshe bedijithali
kunye nokuxhomekeka kwabantu kwii-smartphone.

06:42.580 --> 06:50.260
Okungenani, yiloo nto ethethwe yi-CEO yakwaNokia uPekka Lundmark
kwiForam yoQoqosho yeHlabathi ka-2022, esongeza

06:50.260 --> 06:58.166
ngelithi ulindele ukuba izixhobo zonxibelelwano
zifakelwe ngqo emizimbeni yethu malunga nonyaka ka-2030.

06:58.166 --> 07:04.423
Ngale ndlela, kungaba lula kakhulu ukulawula abantu
kwaye ngaloo ndlela kuguqulwe nayiphi na ingakholwano

07:04.423 --> 07:08.260
okanye ukuthandabuza uluvo lwezopolitiko olumiselweyo.

07:08.260 --> 07:16.113
Ngamanye amazwi: ukugcina abantu bezolile kwaye
bethobela – kwihlabathi elitsha nelinesibindi!

07:16.113 --> 07:23.733
Akumangalisi ke ngoko, ukuba amazwi agxekayo ngesmartphone
angamkelekanga phakathi kwabaphethe amandla ehlabathini.

07:23.733 --> 07:31.388
Baphulaphuli abathandekayo, lo mzekelo ubonisa ngokucacileyo
ukuba ii-arhente zeendaba kunye nabavavanyi babo beqiniso

07:31.388 --> 07:36.760
azizimele kwaphela kwaye azikhululekanga kwimidla yorhwebo.

07:36.760 --> 07:44.800
Nangona ngaphandle sibonakala sisidemokhrasi, ekugqibeleni
yonke into igqitywa ngabantu abambalwa abasebenza ngasemva.

07:44.800 --> 07:50.320
Ngoko ke, xa kuziwa ekusetyenzisweni kweefowuni
eziphathwayo ngabantwana, kuye kugxilwe kwiinjongo ezahluke

07:50.320 --> 07:54.313
ngokupheleleyo – kodwa hayi impilontle yabantwana bethu!

07:54.313 --> 08:02.040
Kwanemibutho yehlabathi enjenge-OECD ngokucacileyo ayinamdla
wokucacisa iziphumo ezingalindelekanga nezifikelela kude

08:02.040 --> 08:11.373
eziya kubakho ngenxa yokusetyenziswa okukhulayo kwezixhobo
eziphathwayo zobuchwepheshe eziphezulu kubantwana bethu.

08:11.373 --> 08:17.105
Kwaye ukwehla kwemiphumela yezifundo licala
elinye nje elincinci leziphumo ezibi – njengoko

08:17.105 --> 08:21.986
sele kuchaziwe kwiinkqubo ezininzi zeKla.TV.

08:21.986 --> 08:28.731
Yiyo loo nto kufuneka ulumke xa amajelo eendaba, abaqinisekisi
beenyani okanye naziphi na iziko elizibiza ngokuba lelenzululwazi

08:28.731 --> 08:33.266
bezama ukukuxelela ukuba yintoni eyiyo nento engalunganga.

08:33.266 --> 08:39.403
Musa ukuvumela ukugweba nokwahlula kwakho
kuphazanyiswe; endaweni yoko, hlola iingxelo zabo kwaye

08:39.403 --> 08:43.819
uthathe amanyathelo ngokuchasene nobuxoki nokugwenxa.

08:43.819 --> 08:51.500
Kuba nguwe owenza isigqibo sokuba wena nabantu abakungqongileyo
niza kuvumela "iziyobisi" zabo zininyibele na okanye hayi.
