1
00:00:00,000 --> 00:00:00,260


2
00:00:00,260 --> 00:00:06,559
Ucwaningo olufushane lwe-OECD luphetha ukuthi
ukusetshenziswa ngokweqile kwama-smartphone

3
00:00:06,559 --> 00:00:11,260
kubangela ukwehla kwamazinga okusebenza kwabafundi.

4
00:00:11,260 --> 00:00:19,333
Ucwaningo lwakamuva lwezikole lwe-OECD PISA
lwango-2022 luqinisekisile lokhu kwehla kokusebenza.

5
00:00:19,333 --> 00:00:25,349
Andreas Schleicher, inhloko yemfundo e-OECD, wenze
isitatimende esiphikisanayo esilandelayo ephephandabeni

6
00:00:25,349 --> 00:00:29,093
laseSweden elipapashwayo nsuku zonke iDagens Nyheter:

7
00:00:29,093 --> 00:00:35,308
Ubudlelwano phakathi kokuvalwa kwezikole nokulahleka kolwazi
abubona buqinile njengobudlelwano esibubona

8
00:00:35,308 --> 00:00:41,573
phakathi kokusetshenziswa kwamafoni ahlakaniphile
abafundi nokwehla kokusebenza kwabo kwezemfundo.

9
00:00:41,573 --> 00:00:49,100
I-Sweden neDenmark sezinciphise kakhulu ukusetshenziswa
kwamadivayisi edijithali ekilasini ngenxa yalezi zizathu.

10
00:00:49,100 --> 00:00:57,860
Okuthakazelisayo, nokho, akekho i-OECD noma abezindaba
ababekuthakasela ukwethula le miphumela esidlangalaleni.

11
00:00:57,860 --> 00:01:05,340
Isibonelo, isitatimende sezindaba mayelana
nocwaningo asitholakali kuwebhusayithi ye-OECD.

12
00:01:05,340 --> 00:01:15,213
Kanti amaphephandaba? Ngisho nasemaphephandabeni, kwakungekho
izihloko ezithi: "Ama-smartphone abhekelwe ukwehla kwezemfundo".

13
00:01:15,213 --> 00:01:18,639
Esikhundleni salokho, iphephabhuku
i-DER SPIEGEL lathumela isihloko esithi:

14
00:01:18,639 --> 00:01:23,480
I-OECD incoma ukusetshenziswa okuqondisiwe
kwamafoni eselula ekilasini futhi yabhala esethulweni:

15
00:01:23,480 --> 00:01:28,286
Abafundi abahlale bebuka ocingweni
lwabo lweselula abakwazi ukufunda.

16
00:01:28,286 --> 00:01:34,680
Kodwa uma amafoni eselula esetshenziswa ngendlela
eqondile ekilasini, lokhu kungakhuphula impumelelo yokufunda.

17
00:01:34,680 --> 00:01:37,800
Lokhu kukhonjiswa ucwaningo lwe-OECD.

18
00:01:37,800 --> 00:01:45,226
Ngale ndlela, i-DER SPIEGEL yakwazi ukuguqula
ngokuphelele umoya wocwaningo esihlokweni sayo.

19
00:01:45,226 --> 00:01:51,333
Nakuba yonke imiphumela ebalwe
ocwaningweni yayinencazelo eyisixwayiso.

20
00:01:51,333 --> 00:01:59,360
Nokho, akukho lapho kuthiwa khona ukuthi ukusetshenziswa kwamafoni
ahlakaniphile kuholela ekwandeni kwempumelelo yokufunda.

21
00:01:59,360 --> 00:02:04,981
Ezinye iziteshi zezindaba ezihamba phambili, ezifana
nemagazini "DIE ZEIT" kanye ne-"ntv", nazo zibike ngalolu

22
00:02:04,981 --> 00:02:09,020
cwaningo ngendlela eyodwa eyingqayizivele futhi egobile.

23
00:02:09,020 --> 00:02:14,444
Ngoba lokhu kuyacacisa ngokuphelele ukuthi
ama-smartphone ayithuluzi lokufundisa

24
00:02:14,444 --> 00:02:19,680
elingafaneleki kakhulu, ngoba adida abafundi esifundweni.

25
00:02:19,680 --> 00:02:27,406
Ngakho-ke lolu cwaningo lucacisa ngokusobala ukuthi kufanele
kuvinjwe amafoni eselula, nakuba kunezinye izimiso ezithile.

26
00:02:27,406 --> 00:02:32,993
Ngokuphambene nalokho, imibiko yezindaba ngokuvumelana
ngokuphelele ithi okuphambene nalokho, noma okungenani

27
00:02:32,993 --> 00:02:37,020
into ekhombisa ukuthi kufanele ucabange okuphambene nalokho.

28
00:02:37,020 --> 00:02:42,326
Ngakho-ke, le ukugoba okufanayo
kwemiphumela yocwaningo ivela kuphi?

29
00:02:42,326 --> 00:02:49,460
Ezinye iziteshi zezindaba azazisi ngisho nabafundi bazo
ukuthi umbhalo wazo empeleni uwumthombo we-dpa agency, okusho

30
00:02:49,460 --> 00:02:53,920
izindatshana ezakhiwe kusengaphambili yi-German Press Agency.

31
00:02:53,920 --> 00:02:59,313
Futhi lokhu nakuba sebekuthathile
cishe igama negama ezicashunweni.

32
00:02:59,313 --> 00:03:04,656
Ngokwalokhu, abezindaba be-German Press Agency (dpa)
baguqula umbiko owawugxeka ngokusobala

33
00:03:04,656 --> 00:03:09,293
ama-smartphone waba ngumbiko owawubonakala usekela ukudijithali.

34
00:03:09,293 --> 00:03:14,186
Kodwa-ke, yisiphi isizathu i-dpa esinakho
sokuguqula izitatimende ukuze zisho okuphambene?

35
00:03:14,186 --> 00:03:19,620
Akazwanga yini izikhungo zezindaba ukuthi zibike
ngendlela engakhethi, eqinile eqinisweni futhi ezimele?

36
00:03:19,620 --> 00:03:24,160
Ngakho-ke kufanelekile ukubheka ngemuva kweziteji kwa-dpa:

37
00:03:24,160 --> 00:03:36,200
I-dpa iyilungu elibalulekile le-GADMO , njengaleyo ye-APA , ye-AFP
kanye neqembu locwaningo elixhaswa nguhulumeni i-"CORRECTIV".

38
00:03:36,200 --> 00:03:42,491
I-GADMO iyisikhungo sokubheka imidiya
yedijithali saseJalimane nase-Austria esasungulwa

39
00:03:42,491 --> 00:03:47,573
ngoNovemba 2022 futhi ixhaswa yiKhomishini YaseYurophu.

40
00:03:47,573 --> 00:03:55,300
Iqapha imidiya yokuxhumana futhi ilawula
amapulatifomu ayo emidiya yokuxhumana egameni likahulumeni.

41
00:03:55,300 --> 00:04:00,100
I-GADMO ithi isebenza ngokuzimela
futhi ingenazo izintshisekelo zokuhweba.

42
00:04:00,100 --> 00:04:02,280
Ingabe kunjalo ngempela?

43
00:04:02,280 --> 00:04:09,531
Iphrojekthi ye-GADMO ixhaswa yi-EU futhi inikezwe
umsebenzi wokuqinisekisa ukuthi amapulatifomu ezokuxhumana

44
00:04:09,531 --> 00:04:15,146
zisebenzisa i-"Code of Practice on Disinformation" eyimpoqo.

45
00:04:15,146 --> 00:04:22,430
Lo wesibili unentshisekelo enkulu yokudicilela phansi imibono
engamukelekile, njengoba uMongameli weKhomishini YaseYurophu,

46
00:04:22,430 --> 00:04:29,002
u-Ursula von der Leyen, ebize ukuba kugxilwe ekulweni
nalokho okubizwa ngokuthi 'ukudluliswa kolwazi olungelona

47
00:04:29,002 --> 00:04:34,300
iqiniso' eForamu Yezomnotho Yomhlaba eDavos ngoJanuwari 2024.

48
00:04:34,300 --> 00:04:40,000
Uhulumeni kazwelonke uphinde wanikela nge-euro eyizigidi
eziyisodwa zemali yabakhokhi bentela ku-dpa ukuze kukhuthazwe

49
00:04:40,000 --> 00:04:44,928
imithombo yezindaba esunguliwe futhi kulwe
nabancintisana nabo abazimele abagxeka uhulumeni – okubizwa

50
00:04:44,928 --> 00:04:48,860
ngokuthi "ukudluliswa kolwazi olungelona iqiniso".

51
00:04:48,860 --> 00:04:54,617
Inkinga ngalokhu wukuthi labo abasemandleni kanye nabasekeli
babo, kanye neziteshi zezindaba ezibekwe ngokusemthethweni,

52
00:04:54,617 --> 00:04:59,346
bachaza ukuthi yini okufanele ibhekwe njenge "disinformation".

53
00:04:59,346 --> 00:05:04,938
Ngakho-ke akumangazi ukuthi ilungu elilodwa lebhodi yezeluleko
ye-GADMO, elithi liyimele, nguJosef Holnburger, umqondisi

54
00:05:04,938 --> 00:05:08,513
omkhulu we-CeMAS (Isikhungo Sokwengamela, Ukuhlaziya Nezamasu).

55
00:05:08,513 --> 00:05:14,884
CeMAS iyithangi lokucabanga eligxile ekudicileleni
phansi abagxeki babaphathi ngokubabiza abaphikisi

56
00:05:14,884 --> 00:05:19,960
bamaJuda nabalandeli zemibono yokuhlela izinkohliso.

57
00:05:19,960 --> 00:05:27,753
Ekugcineni kodwa hhayi okuncane, ibhodi yezeluleko iqukethe ilungu
lenhlangano yezazi yaseMelika enethonya i-Atlantic Council.

58
00:05:27,753 --> 00:05:34,547
Ngalesi simo, kuba sobala ukuthi kungani imidiya
ingabiki ngokungakhethi nangokweqiniso, njengoba ingeyona

59
00:05:34,547 --> 00:05:39,400
into ngaphandle kwezinsiza zokuphoqelela zababanamandla.

60
00:05:39,400 --> 00:05:46,093
Umsebenzi wabo ukumela umbono obekwe
phambili, okucatshangwa ukuthi 'ulungile'.

61
00:05:46,093 --> 00:05:49,501
Ekugcineni, nansi imininingwane ethokozisayo:

62
00:05:49,501 --> 00:05:58,800
GADMO ixhunyiwe nephrojekthi ye-EU ebizwa nge-SOMA, okuyi-"Social
Media Observatory for Disinformation and Analysis".

63
00:05:58,800 --> 00:06:06,835
Okubalulekile, i-SOMA igama lemithi esetshenziswa ngababusi
encwadini yesayensi eqanjiwe emnyama ka-Aldous Huxley ethi

64
00:06:06,835 --> 00:06:11,640
"Brave New World" ukugcina umphakathi uthule futhi ulalela.

65
00:06:11,640 --> 00:06:18,122
Kulomoya kanye lapho lezi zinhlangano zokubheka ziqhagamshelana
futhi zisekela abahloli bamaqiniso abathembekile

66
00:06:18,122 --> 00:06:25,713
eziphathimandla, zibanikeza izindikimba ezifanele,
ezilungiselelwe ngaphambilini, kuzo zonke izinhlobo zezihloko.

67
00:06:25,713 --> 00:06:33,293
Isiphetho: Kungani kwakubaluleke kangaka ku-dpa nakulabo
ababemi ngemuva kwayo ukujikisa imiphumela yocwaningo?

68
00:06:33,293 --> 00:06:38,277
Esinye isizathu kungaba ukuthi abathonya
bomhlaba jikelele bafuna ukukhuthaza ukwanda

69
00:06:38,277 --> 00:06:42,580
kokudijithala nokuncika kwabantu kumafoni ahlakaniphile.

70
00:06:42,580 --> 00:06:50,053
Okungenani, yilokho okushiwo nguPekka Lundmark, uMqondisi Omkhulu
weNokia, eForamu Yezomnotho Yomhlaba Yango-2022,

71
00:06:50,053 --> 00:06:58,166
engeza ukuthi ulindele ukuthi cishe ngo-2030 sizoba
nezisetshenziswa zokuxhumana ezifakwe ngqo emizimbeni yethu.

72
00:06:58,166 --> 00:07:04,501
Ngale ndlela, bekungaba lula njengomdlalo wengane
ukulawula abantu nokuphatha noma yikuphi ukungathembi

73
00:07:04,501 --> 00:07:08,260
noma ukubuza ngombono wezepolitiki obekwe phambili.

74
00:07:08,260 --> 00:07:16,113
Ngamanye amazwi: ukugcina abantu bethule
futhi belalela – emhlabeni omusha onesibindi!

75
00:07:16,113 --> 00:07:19,746
Akumangalisi-ke ukuthi amazwi abagxeki
mayelana namafoni ahlakaniphile

76
00:07:19,746 --> 00:07:23,733
awamukelekile phakathi kwabaphathi bamandla emhlabeni.

77
00:07:23,733 --> 00:07:31,366
Baphulaphuli abathandekayo, lesi sibonelo sikhombisa
ngokusobala ukuthi izinkampani zezindaba nabahloli bazo beqiniso

78
00:07:31,366 --> 00:07:36,760
azizimele futhi azikhululekile ezintshisekelweni zokuhweba.

79
00:07:36,760 --> 00:07:44,800
Nakuba ngokubonakalayo sibonakala siyidemokhrasi,
ekugcineni konke kunqunywa abantu abambalwa abasebenza ngasemva.

80
00:07:44,800 --> 00:07:50,422
Ngakho-ke uma kuziwa ezinganeni ezisebenzisa amafoni
eselula, kugxilwe emigomweni ehlukile ngokuphelele

81
00:07:50,422 --> 00:07:54,313
– kodwa hhayi impilo nenhlalakahle yezingane zethu!

82
00:07:54,313 --> 00:08:02,006
Ngisho nezinhlangano zomhlaba wonke ezifana ne-OECD ngokusobala
azinankinga yokuchaza imiphumela engalindelekile

83
00:08:02,006 --> 00:08:11,373
nephazamisa kakhulu ezingane zethu ezizobangelwa ukwanda
okuqhubekayo kokusetshenziswa kwamafoni ahlakaniphile.

84
00:08:11,373 --> 00:08:16,734
Futhi ukwehla kokusebenza ezifundweni kuyingxenye
encane kuphela yemiphumela engemihle – njengoba

85
00:08:16,734 --> 00:08:21,986
sekubhalwe ngaphambilini ezinhlelweni eziningi ze-Kla.TV.

86
00:08:21,986 --> 00:08:28,537
Yingakho kufanele uqaphele lapho imidiya, abahloli beqiniso
noma yiziphi izikhungo ezibizwa ngokuthi zisayensi zizama

87
00:08:28,537 --> 00:08:33,266
ukukutshela ukuthi yini elungile nokuthi yini engalungile.

88
00:08:33,266 --> 00:08:39,596
Ungavumeli ukwahlulela kwakho nokwahlukanisa kwakho
kuphazamiseke; kunalokho, hlola izitatimende zabo bese

89
00:08:39,596 --> 00:08:43,819
uthatha izinyathelo ngokumelene nobuxoki nokugqekeza.

90
00:08:43,819 --> 00:08:51,500
Ngoba wena unquma ukuthi wena nabantu abakuzungezile
niyovumela "izidakamizwa" zabo zikududuzele ekuthuleni noma cha.

