WEBVTT

00:00.260 --> 00:06.559
Ucwaningo olufushane lwe-OECD luphetha ukuthi
ukusetshenziswa ngokweqile kwama-smartphone

00:06.559 --> 00:11.260
kubangela ukwehla kwamazinga okusebenza kwabafundi.

00:11.260 --> 00:19.333
Ucwaningo lwakamuva lwezikole lwe-OECD PISA
lwango-2022 luqinisekisile lokhu kwehla kokusebenza.

00:19.333 --> 00:25.349
Andreas Schleicher, inhloko yemfundo e-OECD, wenze
isitatimende esiphikisanayo esilandelayo ephephandabeni

00:25.349 --> 00:29.093
laseSweden elipapashwayo nsuku zonke iDagens Nyheter:

00:29.093 --> 00:35.308
Ubudlelwano phakathi kokuvalwa kwezikole nokulahleka kolwazi
abubona buqinile njengobudlelwano esibubona

00:35.308 --> 00:41.573
phakathi kokusetshenziswa kwamafoni ahlakaniphile
abafundi nokwehla kokusebenza kwabo kwezemfundo.

00:41.573 --> 00:49.100
I-Sweden neDenmark sezinciphise kakhulu ukusetshenziswa
kwamadivayisi edijithali ekilasini ngenxa yalezi zizathu.

00:49.100 --> 00:57.860
Okuthakazelisayo, nokho, akekho i-OECD noma abezindaba
ababekuthakasela ukwethula le miphumela esidlangalaleni.

00:57.860 --> 01:05.340
Isibonelo, isitatimende sezindaba mayelana
nocwaningo asitholakali kuwebhusayithi ye-OECD.

01:05.340 --> 01:15.213
Kanti amaphephandaba? Ngisho nasemaphephandabeni, kwakungekho
izihloko ezithi: "Ama-smartphone abhekelwe ukwehla kwezemfundo".

01:15.213 --> 01:18.639
Esikhundleni salokho, iphephabhuku
i-DER SPIEGEL lathumela isihloko esithi:

01:18.639 --> 01:23.480
I-OECD incoma ukusetshenziswa okuqondisiwe
kwamafoni eselula ekilasini futhi yabhala esethulweni:

01:23.480 --> 01:28.286
Abafundi abahlale bebuka ocingweni
lwabo lweselula abakwazi ukufunda.

01:28.286 --> 01:34.680
Kodwa uma amafoni eselula esetshenziswa ngendlela
eqondile ekilasini, lokhu kungakhuphula impumelelo yokufunda.

01:34.680 --> 01:37.800
Lokhu kukhonjiswa ucwaningo lwe-OECD.

01:37.800 --> 01:45.226
Ngale ndlela, i-DER SPIEGEL yakwazi ukuguqula
ngokuphelele umoya wocwaningo esihlokweni sayo.

01:45.226 --> 01:51.333
Nakuba yonke imiphumela ebalwe
ocwaningweni yayinencazelo eyisixwayiso.

01:51.333 --> 01:59.360
Nokho, akukho lapho kuthiwa khona ukuthi ukusetshenziswa kwamafoni
ahlakaniphile kuholela ekwandeni kwempumelelo yokufunda.

01:59.360 --> 02:04.981
Ezinye iziteshi zezindaba ezihamba phambili, ezifana
nemagazini "DIE ZEIT" kanye ne-"ntv", nazo zibike ngalolu

02:04.981 --> 02:09.020
cwaningo ngendlela eyodwa eyingqayizivele futhi egobile.

02:09.020 --> 02:14.444
Ngoba lokhu kuyacacisa ngokuphelele ukuthi
ama-smartphone ayithuluzi lokufundisa

02:14.444 --> 02:19.680
elingafaneleki kakhulu, ngoba adida abafundi esifundweni.

02:19.680 --> 02:27.406
Ngakho-ke lolu cwaningo lucacisa ngokusobala ukuthi kufanele
kuvinjwe amafoni eselula, nakuba kunezinye izimiso ezithile.

02:27.406 --> 02:32.993
Ngokuphambene nalokho, imibiko yezindaba ngokuvumelana
ngokuphelele ithi okuphambene nalokho, noma okungenani

02:32.993 --> 02:37.020
into ekhombisa ukuthi kufanele ucabange okuphambene nalokho.

02:37.020 --> 02:42.326
Ngakho-ke, le ukugoba okufanayo
kwemiphumela yocwaningo ivela kuphi?

02:42.326 --> 02:49.460
Ezinye iziteshi zezindaba azazisi ngisho nabafundi bazo
ukuthi umbhalo wazo empeleni uwumthombo we-dpa agency, okusho

02:49.460 --> 02:53.920
izindatshana ezakhiwe kusengaphambili yi-German Press Agency.

02:53.920 --> 02:59.313
Futhi lokhu nakuba sebekuthathile
cishe igama negama ezicashunweni.

02:59.313 --> 03:04.656
Ngokwalokhu, abezindaba be-German Press Agency (dpa)
baguqula umbiko owawugxeka ngokusobala

03:04.656 --> 03:09.293
ama-smartphone waba ngumbiko owawubonakala usekela ukudijithali.

03:09.293 --> 03:14.186
Kodwa-ke, yisiphi isizathu i-dpa esinakho
sokuguqula izitatimende ukuze zisho okuphambene?

03:14.186 --> 03:19.620
Akazwanga yini izikhungo zezindaba ukuthi zibike
ngendlela engakhethi, eqinile eqinisweni futhi ezimele?

03:19.620 --> 03:24.160
Ngakho-ke kufanelekile ukubheka ngemuva kweziteji kwa-dpa:

03:24.160 --> 03:36.200
I-dpa iyilungu elibalulekile le-GADMO , njengaleyo ye-APA , ye-AFP
kanye neqembu locwaningo elixhaswa nguhulumeni i-"CORRECTIV".

03:36.200 --> 03:42.491
I-GADMO iyisikhungo sokubheka imidiya
yedijithali saseJalimane nase-Austria esasungulwa

03:42.491 --> 03:47.573
ngoNovemba 2022 futhi ixhaswa yiKhomishini YaseYurophu.

03:47.573 --> 03:55.300
Iqapha imidiya yokuxhumana futhi ilawula
amapulatifomu ayo emidiya yokuxhumana egameni likahulumeni.

03:55.300 --> 04:00.100
I-GADMO ithi isebenza ngokuzimela
futhi ingenazo izintshisekelo zokuhweba.

04:00.100 --> 04:02.280
Ingabe kunjalo ngempela?

04:02.280 --> 04:09.531
Iphrojekthi ye-GADMO ixhaswa yi-EU futhi inikezwe
umsebenzi wokuqinisekisa ukuthi amapulatifomu ezokuxhumana

04:09.531 --> 04:15.146
zisebenzisa i-"Code of Practice on Disinformation" eyimpoqo.

04:15.146 --> 04:22.430
Lo wesibili unentshisekelo enkulu yokudicilela phansi imibono
engamukelekile, njengoba uMongameli weKhomishini YaseYurophu,

04:22.430 --> 04:29.002
u-Ursula von der Leyen, ebize ukuba kugxilwe ekulweni
nalokho okubizwa ngokuthi 'ukudluliswa kolwazi olungelona

04:29.002 --> 04:34.300
iqiniso' eForamu Yezomnotho Yomhlaba eDavos ngoJanuwari 2024.

04:34.300 --> 04:40.000
Uhulumeni kazwelonke uphinde wanikela nge-euro eyizigidi
eziyisodwa zemali yabakhokhi bentela ku-dpa ukuze kukhuthazwe

04:40.000 --> 04:44.928
imithombo yezindaba esunguliwe futhi kulwe
nabancintisana nabo abazimele abagxeka uhulumeni – okubizwa

04:44.928 --> 04:48.860
ngokuthi "ukudluliswa kolwazi olungelona iqiniso".

04:48.860 --> 04:54.617
Inkinga ngalokhu wukuthi labo abasemandleni kanye nabasekeli
babo, kanye neziteshi zezindaba ezibekwe ngokusemthethweni,

04:54.617 --> 04:59.346
bachaza ukuthi yini okufanele ibhekwe njenge "disinformation".

04:59.346 --> 05:04.938
Ngakho-ke akumangazi ukuthi ilungu elilodwa lebhodi yezeluleko
ye-GADMO, elithi liyimele, nguJosef Holnburger, umqondisi

05:04.938 --> 05:08.513
omkhulu we-CeMAS (Isikhungo Sokwengamela, Ukuhlaziya Nezamasu).

05:08.513 --> 05:14.884
CeMAS iyithangi lokucabanga eligxile ekudicileleni
phansi abagxeki babaphathi ngokubabiza abaphikisi

05:14.884 --> 05:19.960
bamaJuda nabalandeli zemibono yokuhlela izinkohliso.

05:19.960 --> 05:27.753
Ekugcineni kodwa hhayi okuncane, ibhodi yezeluleko iqukethe ilungu
lenhlangano yezazi yaseMelika enethonya i-Atlantic Council.

05:27.753 --> 05:34.547
Ngalesi simo, kuba sobala ukuthi kungani imidiya
ingabiki ngokungakhethi nangokweqiniso, njengoba ingeyona

05:34.547 --> 05:39.400
into ngaphandle kwezinsiza zokuphoqelela zababanamandla.

05:39.400 --> 05:46.093
Umsebenzi wabo ukumela umbono obekwe
phambili, okucatshangwa ukuthi 'ulungile'.

05:46.093 --> 05:49.501
Ekugcineni, nansi imininingwane ethokozisayo:

05:49.501 --> 05:58.800
GADMO ixhunyiwe nephrojekthi ye-EU ebizwa nge-SOMA, okuyi-"Social
Media Observatory for Disinformation and Analysis".

05:58.800 --> 06:06.835
Okubalulekile, i-SOMA igama lemithi esetshenziswa ngababusi
encwadini yesayensi eqanjiwe emnyama ka-Aldous Huxley ethi

06:06.835 --> 06:11.640
"Brave New World" ukugcina umphakathi uthule futhi ulalela.

06:11.640 --> 06:18.122
Kulomoya kanye lapho lezi zinhlangano zokubheka ziqhagamshelana
futhi zisekela abahloli bamaqiniso abathembekile

06:18.122 --> 06:25.713
eziphathimandla, zibanikeza izindikimba ezifanele,
ezilungiselelwe ngaphambilini, kuzo zonke izinhlobo zezihloko.

06:25.713 --> 06:33.293
Isiphetho: Kungani kwakubaluleke kangaka ku-dpa nakulabo
ababemi ngemuva kwayo ukujikisa imiphumela yocwaningo?

06:33.293 --> 06:38.277
Esinye isizathu kungaba ukuthi abathonya
bomhlaba jikelele bafuna ukukhuthaza ukwanda

06:38.277 --> 06:42.580
kokudijithala nokuncika kwabantu kumafoni ahlakaniphile.

06:42.580 --> 06:50.053
Okungenani, yilokho okushiwo nguPekka Lundmark, uMqondisi Omkhulu
weNokia, eForamu Yezomnotho Yomhlaba Yango-2022,

06:50.053 --> 06:58.166
engeza ukuthi ulindele ukuthi cishe ngo-2030 sizoba
nezisetshenziswa zokuxhumana ezifakwe ngqo emizimbeni yethu.

06:58.166 --> 07:04.501
Ngale ndlela, bekungaba lula njengomdlalo wengane
ukulawula abantu nokuphatha noma yikuphi ukungathembi

07:04.501 --> 07:08.260
noma ukubuza ngombono wezepolitiki obekwe phambili.

07:08.260 --> 07:16.113
Ngamanye amazwi: ukugcina abantu bethule
futhi belalela – emhlabeni omusha onesibindi!

07:16.113 --> 07:19.746
Akumangalisi-ke ukuthi amazwi abagxeki
mayelana namafoni ahlakaniphile

07:19.746 --> 07:23.733
awamukelekile phakathi kwabaphathi bamandla emhlabeni.

07:23.733 --> 07:31.366
Baphulaphuli abathandekayo, lesi sibonelo sikhombisa
ngokusobala ukuthi izinkampani zezindaba nabahloli bazo beqiniso

07:31.366 --> 07:36.760
azizimele futhi azikhululekile ezintshisekelweni zokuhweba.

07:36.760 --> 07:44.800
Nakuba ngokubonakalayo sibonakala siyidemokhrasi,
ekugcineni konke kunqunywa abantu abambalwa abasebenza ngasemva.

07:44.800 --> 07:50.422
Ngakho-ke uma kuziwa ezinganeni ezisebenzisa amafoni
eselula, kugxilwe emigomweni ehlukile ngokuphelele

07:50.422 --> 07:54.313
– kodwa hhayi impilo nenhlalakahle yezingane zethu!

07:54.313 --> 08:02.006
Ngisho nezinhlangano zomhlaba wonke ezifana ne-OECD ngokusobala
azinankinga yokuchaza imiphumela engalindelekile

08:02.006 --> 08:11.373
nephazamisa kakhulu ezingane zethu ezizobangelwa ukwanda
okuqhubekayo kokusetshenziswa kwamafoni ahlakaniphile.

08:11.373 --> 08:16.734
Futhi ukwehla kokusebenza ezifundweni kuyingxenye
encane kuphela yemiphumela engemihle – njengoba

08:16.734 --> 08:21.986
sekubhalwe ngaphambilini ezinhlelweni eziningi ze-Kla.TV.

08:21.986 --> 08:28.537
Yingakho kufanele uqaphele lapho imidiya, abahloli beqiniso
noma yiziphi izikhungo ezibizwa ngokuthi zisayensi zizama

08:28.537 --> 08:33.266
ukukutshela ukuthi yini elungile nokuthi yini engalungile.

08:33.266 --> 08:39.596
Ungavumeli ukwahlulela kwakho nokwahlukanisa kwakho
kuphazamiseke; kunalokho, hlola izitatimende zabo bese

08:39.596 --> 08:43.819
uthatha izinyathelo ngokumelene nobuxoki nokugqekeza.

08:43.819 --> 08:51.500
Ngoba wena unquma ukuthi wena nabantu abakuzungezile
niyovumela "izidakamizwa" zabo zikududuzele ekuthuleni noma cha.
