Zergatik Suitzako AHV konpentsazio-funtsa, pilatu dituen pentsio-funtsuekin batera, AEBetako gordailu-banku baten, hau
da, aktiboen kudeatzaile baten kontrolpean sartzen ari den.
Alemaniarekin antzekoa, Suitzako pentsiodunei egiten zaizkien hileko pentsio-ordainketak Adinekoentzako eta
Bizirik Iraunentzako Aseguruak (AHV) ordaintzen ditu, hain deituriko ordainketa-neurri sistemaren bidez.
Honek esan nahi du egungo pentsio-ordainketak langile-populazioaren hileko ekarpenetatik egiten direla.
Alemaniaren aldean, ordea, Suitzak oraindik ere AHV/IV/EO konpentsazio-funts ongi betea du,
40.000 milioi Suitzako franko inguruko aktiboekin.
Diru hau herritarrei dagokie eta urtebeteko pentsio-ordainketetarako gordailu gisa balio du.
Diru hau 2017an sortu zen, Genevan egoitza duen eta, ustez, gobernu federalaren erakunde publiko independente
bat den Compenswiss izeneko erakunde batek kudeatzen du.
Compenswiss-ek ez du soilik pentsiodun egokiei egiten zaizkien hileko pentsio-ordainketak zaintzen, baizik eta
40.000 milioi duen konpentsazio-funtsa ere kudeatzen du.
Jakina, diru hau ez da gordetzen gordailu batean, baizik eta araudiari jarraituz balio-tituluetan
inbertitzen da, eta Compenswiss-ek balio-titulu horiek gordetzeko zaintza-bankua behar du.
Orain arte, 40.000 milioi euroko balio-tituluen zaindaria Suitzako banku nagusia zen, UBS. Baina hori orain historia da.
Lizitazio-prozesu baten ondoren, Compenswiss-ek erabaki zuen AHV funtsetako 40 mila milioi franko suitzar hauek ez zirela gehiago
Suitzako banku batek kudeatu behar, baizik eta Bostonen egoitza duen AEBetako State Street Bank-en alemaniar filial batek.
State Street, BlackRock eta Vanguardekin batera, munduko aktiboen kudeatzaile handienetako bat da, eta enpresa
hauek beren tamaina handia dela-eta botere izugarria dute.
Hala ere, honek arrisku handiak ekartzen dizkio Suitzari eta pentsiodunen diruari.
Hau izan zen NZZ (Neue Zürcher Zeitung) egunkariaren 2024ko urriaren 7ko titularra:
"AEBen eta Suitzaren interesak ez daude beti lerrokatuta. Adibidez, banku-sekretua indargabetu
zutenean, zalantzarik zegoenean amerikarren presioa nola gogorra zen ikusi genuen", dio Matterrek.
Kasurik muturrekoetan, gordailuzain bankuak balioak entregatzeari uko egin diezaioke. Larrialdi baten kasuan, Kontseilu
Federalak Suitzako banku batekin jarduteko aukera hobeak ditu.
Compenswissek orain arrisku hau gutxietsi nahi izan du eta urriaren 11n prentsa-ohar bat argitaratu du.
NZZ-n, Compenswiss-ek besteak beste idazten du :
AEBetako agintariek aktiboak izozteko arriskua Compenswiss-ek aztertu zuen esleipenaren barruan.
Arrisku honen gertatzea oso litekeena ez zela jotzen zen. Hori zuzena al da?
Zurichen Unibertsitateko banku-legearen irakasle Dr. Rolf Sethek honi zalantza diezaioke:
Bai, kasu muturrekoetan, AEBek AHV, IV eta EO konpentsazio-funtsetarako sarbidea izan dezakete State
Street bidez. Hori dela eta, State Streetek konpentsazio-funtsen instrumentu finantzarioak gordetzen ditu.
"Hauek zaintza-kontutik ateratu nahi badituzu, State Streeti agindu behar diozu beste zaintzaile-banku bateko
zaintza-kontu batera transferitzeko", dio Zuricheko Unibertsitateko banku-legearen irakasle Rolf Sethek.
Honek esan nahi du State Street-ek gordailu-banku gisa lankidetzarik egin ezean, AHVk ezin dituela aktiboak ateratzea.
Hau aplikagarria da finantza-tresnak fisikoki non gordeta dauden kontuan hartu gabe.
AEBetako banku gisa, State Street AEBetako legearen menpe dago. "AEBetako gobernuak Suitzari zigor ekonomikoak ezarriko balizkio,
bankuak horiek bete beharko lituzke", jarraitu zuen Sethek.
AEBek bere legeak etengabe lurraldez kanpo aplikatzen dituztenez, litekeena da bankuari aginduko diotela zigorrak
bere Europako azpikonpainien bidez ere betearaz ditzan.
Compenswiss-ek Munich-eko State Street-en azpikonpainian mandatu bat du.
Azken 50 urteotan AEBetako administrazioaren jokabidea kontuan hartuta, ez da litekeena, baizik eta oso
litekeena, AEBek zigorrak edo gatazkak gertatuz gero atzerriko jabetza blokeatuko edo are lapurtuko dutela.
Suitzari honekin jada oso atsegin gabeko eta garestiak izan diren esperientzia batzuk gertatu zaizkio.
Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Suitzari Washingtoneko Itunaren arabera gerran parte hartu ez izateagatik
250.000.000 Suitzako franko (garaian kopuru astronomikoa) kuotatan ordaintzea eskatu zioten.
Azken finean, eskatutako ordainketa ehuneko berrogeita hamarrean murriztu zuten.
Bigarren Mundu Gerraren ondoren Suitzak inoiz ez zituen ukitu "jabeik gabeko ondasun" deiturikoak – beste herrialdeek egin
zuten bezala estatu konfiskazioaren bidez desagerrarazi ere ez – baina konpentsazio gisa miliardoak ordaintzera behartu zuten.
Banku sekretua, atzerritarrei ere aplikatzen zitzaiena, Suitzatik kendu zuten diru-mehatxuen bidez, nazioarteko
ordainketa-transakzioetatik kanporatuko zutela mehatxatuz.
Azkenik, baina ez gutxienez, UBS behartu zuten Amerikako administrazioaren presioaren pean kaltetuta zegoen
Credit Suisse bere gain hartzera, eta horrela Suitzako zergadunen artean lehergai-karga bat sortuz.
Kla.TVk honi buruzko erreportajea egin zuen 2023ko apirilaren 28an eta 2023ko azaroaren 24an.
Duela gutxi, AEBek eskala handian erakutsi dute nola kudeatzen dituzten beste herrialde batzuen
ondasunak haiei zigor ekonomikoak ezartzen dizkienean.
Amerikako administrazioak Errusiari zigor ekonomikoak ezarri zizkion eta, horrela, Errusiako Banku
Nazionalaren 260 mila milioi dolar blokeatu zituen mundu osoan.
AEBek inoiz ez dute besteen ondasunen aurrean nazkarik sentitu.
Zer bultzatu zuen banku-erraldoi State Street-i Compenswiss-eko esleipen-prozeduran parte
hartzera eta UBS ondare-kudeatzaile gisa ordezartzera?
Zergatik eman zitzaion AHVren aktiboak kudeatzeko mandatu hori beste fidatzaile bati, eta orain atzerriko bati?
Zer egin zuen gaizki fidatzaile zaharrak, UBS-ek? Zer dela-eta da State Street hobea?
Normalean, zaintzaile-bankuak kobratzen duen urteko zaintza-tasa kudeatzen diren aktiboen %0,01etik %0,05era
bitartekoa izaten da, aktiboen kudeaketaren konplexutasunaren eta kontratuaren xehetasunen arabera.
CHF 40.000.000.000ko aktiboekin, honako baliokide litzateke: 1.234.321 0,01%-ean: urtean CHF 4
milioi 1.234.321 0,05%-ean: urtean CHF 20 milioi
Hala ere, State Street Corporation-en 2023ko diru-sarrera globalak gutxi gorabehera 18,36 mila milioi USD izan ziren,
eta horietatik gehienak gordailu-bankugintza, aktiboen kudeaketa eta beste finantza-zerbitzu batzuetatik etorri ziren.
Suitzako eta Alemaniako merkatuak, ziurrenik, negozio orokorraren zati txiki bat osatzen dute,
batez ere erakunde-aktiboen gordailu-bankuko rolan.
Amonak ere lau milioi CHF irabazteko denbora luzez jostea beharko lukeela kontuan hartuta, State Street-eko
Suitzako/Alemaniako zuzendaritzak agindu honetatik lortutako irabaziak ospatu behar izan zituen.
Orokorrean, enkante bat irabazteak beti merezi duen moduan ospatzen da, izan ere, irabazgarria ez balitz,
ziurrenik ez litzateke parte hartzeko hainbeste ahalegin egin.
Hala ere, errentagarria izateak ez du zertan esan soilik zure gastuak estaltzeko diru-sarrera etengabe bat
lortu duzunik; beste arrazoi batzuk ere egon daitezke.
Eta AHVko ekarpen egile gisa, naturalki horietan interesatuko ginateke.
Benetako motiboak hauek izan daitezke: AEBetako legearen arabera, AHVren ondasunak arrazoirik sendoik gabe izoztu daitezkeela?
Eztabaida horien erdian, zenbait politikarik jada eskatzen dute etorkizunean ondasun publikoak
AEBetako banku handietatik independenteki kudeatzea.
AHV funtsaren dirua nola eta non inbertitzen den kontrol handiagoa eta gardentasun handiagoa eskatzen ari dira.
Kasu honek Suitzan bizi diren pertsona guztiak eragiten ditu. Egoiliar guztien diru eta pentsioei buruzkoa da.
AHV ondasunak Suitzan geratu behar dira eta Suitzako kontrolpean egon behar dira!
Eskari honi zure ahotsa eman dezakezu Schweizerzeit kanpaina eta "Das AHV-Vermögen bleibt in der Schweiz"
(AHV ondasunak Suitzan geratzen dira) petizioa babestuz.
Bilketa-epea 2025eko urtarrilaren amaierara arte luzatzen da. Sinadura-orria aurki dezakezu
programaren azpiko urdin koloreko informazio-koadroan.