Mpo na nini caisse ya compensation ya AHV ya Suisse, bakisa mpe mbongo ya pension oyo ebombami, ezali kokɔta na nsé ya
bokambi ya banki moko ya Amerika oyo ebatelaka biloko ya motuya, elingi koloba, mokambi ya biloko ya motuya.
Lokola na Allemagne, mbongo ya pension ya sanza na sanza epesamaka na bapensioné ya Suisse na nzela ya
Assurance ya Bobangé mpe ya Bato oyo Batiki (AHV), kouta na système oyo babengi ya kofuta-mbala-moko.
Yango elingi koloba ete mbongo ya pension ya sikoyo efutamaka na ba cotisations ya
sanza na sanza ya bato oyo bazali kosala mosala.
Kasi, ekeseni na Allemagne, Suisse ezali naino na caisse ya indemnisation ya AHV/IV/EO oyo etondi na mbongo, na
biloko ya motuya ya pene na bamiliare 40 ya ba francs suisses.
Mbongo oyo ezali ya bato mpe esalelamaka lokola libombá mpo na kofuta ba pensions oyo ezali kokoba, mpo na mobu mobimba.
Mbongo oyo etambwisami na Compenswiss, ebongiseli ya Leta ya Confédération Suisse oyo emonisami lokola
ya bonsomi, esalemaki na 2017 mpe ezali na Genève.
Compenswiss ekɛngɛlaka kaka te bafuteli ya pension ya sanza na sanza epai ya bato oyo basengeli kozwa yango, kasi etambwisaka
mpe caisse ya indemnisation oyo ezali na 40 milliards.
Ya solo, mbongo oyo ebombamaka na kati ya kofolo te, kasi etyami na ba titres kolanda mibeko, mpe Compenswiss
azali na mposa ya banki moko ya kobomba biloko (custodian bank) mpo na kobomba ba titres wana.
Kino sikoyo, mobateli ya ba titres oyo ya 40 milliards ezalaki banki monene ya Suisse, UBS. Kasi yango esili sikoyo.
Nsima ya momekano ya kopesa mosala, Compenswiss ezwaki mokano ete 40 milliards ya ba francs suisses oyo ya misolo ya AHV esengeli
lisusu kokambama na banki ya Suisse te, kasi na filiale ya Allemagne ya banki ya Amerika State
Street Bank, oyo biro monene na yango ezali na Boston.
State Street, elongo na BlackRock mpe Vanguard, ezali moko ya bakompanyi ya minene koleka na mokili oyo etambwisaka
bozwi ya bato, mpe bakompanyi oyo bazali na nguya ya monene mpenza oyo ekoki komekama te kaka mpo na bonene na bango.
Kasi, yango ememi makama ya minene mpo na Suisse mpe mbongo ya bapensioné.
Oyo ezalaki motó ya sango ya NZZ (Neue Zürcher Zeitung) na mokolo ya 7 sanza ya zomi 2024:
"Matomba ya Amerika na ya Suisse ezalaka ntango nyonso te na boyokani. Na ndakisa, tango basilisaki sekele ya ba banki,
tomonaki ndenge nini ba Americain batindaki makasi mpo na kozwa eloko balingaki tango ntembe ezalaki," elobi Matter.
Na makambo ya makasi koleka, banki-mobateli ekoki koboya kopesa ba titres. Soki likambo ya mbalakaka esalami,
Conseil Fédéral ezali na makoki ya malamu koleka ya kosala likambo na banki moko ya Suisse.
Sikawa, Compenswiss emoni malamu ya kokitisa motuya ya likama oyo mpe ebimisi liyebisi na mokolo ya 11 sanza ya zomi.
Na NZZ, Compenswiss ekomi, kati na makambo mosusu :
Compenswiss etalelaki likama ya bakonzi ya Amerika kokanga biloko ya motuya, lokola eteni ya lisano ya boteki.
Bamonaki ete likama oyo ekoki kosalema ezalaki na likoki moke mpenza. Ezali solo?
Professeur ya mibeko ya banki Dr Rolf Sethe ya Université ya Zurich azali na ntembe na likambo oyo:
Ɛɛ, na makambo ya makasi mpenza, Etats-Unis ekoki kozwa nzela ya kokɔta na misolo ya lifuta ya AHV, IV mpe EO na nzela
ya State Street. Yango ezali mpo ete State Street nde ebombaka mikanda ya motuya ya misolo wana ya lifuta.
"Soki olingi kobimisa biloko oyo na konti ya kobatela, osengeli kopesa mitindo na State Street ete amema yango na
konti ya kobatela na banki mosusu," elobi Rolf Sethe, profesere ya mibeko ya banki na Université ya Zurich.
Yango elingi koloba ete, soki State Street, lokola banki-mobateli, esalisi te, AHV ekoki te kobimisa biloko ya motuya.
Oyo etali bisika nyonso, ata esika biloko ya mosolo ebombami.
Lokola banki ya Amerika, State Street etosaka mibeko ya Amerika. Soki guvɛnɛmá ya Amerika etie bitumbu na
Suisse, banki yango ekosengela kotosa yango," Sethe akobaki.
Lokola Etats-Unis etyaka mibeko na yango na misala ya mikili misusu mbala na mbala, ekoki mpe kotinda banki etia
bitumbu yango na nzela ya ba filiales na yango ya Eropa.
Compenswiss azali na mokumba na filiale ya State Street na Munich.
Soki totali bizaleli ya boyangeli ya Amerika na boumeli ya mibu 50 oyo eleki, ezali likambo ya kokamwa te, kasi nde
ezali na likoki monene, ete Amerika ekopekisa to mpe ekoyiba biloko ya bapaya soki bitumbu to matata ezali.
Suisse asila komona makambo ya mabe mpenza mpe ya talo mingi na likambo oyo.
Nsima ya Etumba ya Mibale ya Mokili Mobimba, na nse ya Boyokani ya Washington, esengelaki na Suisse kofuta biteni biteni mbongo
oyo ekokani na miliyare moko ya bafranse ya Suisse (mbongo moko ya likolo mpenza na tango
wana), mpo na kozanga na yango kosangana na etumba.
Na suka suka, mbongo oyo bazalaki kosenga ekitaki na ndambo.
Atako Suisse esimbaki ata mokolo moko te biloko babengi "biloko ya bankolo te" nsima ya Etumba ya Mibale ya Mokili Mobimba –
elongolaki yango te na nzela ya leta lokola bikolo mosusu esalaki – esengelaki kofuta bamiliare lokola lifuta ya bosembo.
Sekre ya banki, oyo ezalaki mpe mpo na bapaya, elongolamaki na Suisse na nzela ya chantage ya mosolo, na kokanisela
yango kobengana na misala ya kofuta mbongo ya mokili mobimba.
Na suka, kasi ya ntina mingi, UBS esengelaki na makasi kokamata Credit Suisse oyo ezalaki na mpasi, na nse ya
pression ya boyangeli ya Amerika, mpe na boye ekelaki likama monene mpo na bafuteli-mpako ya Suisse.
Kla.TV elobelaki likambo oyo na mokolo ya 28 sanza ya minei 2023 mpe na mokolo ya 24 sanza ya zomi na moko 2023.
Na mikolo euti koleka, Etats-Unis emonisi na ndenge ya monene ndenge esalelaka biloko ya motuya
ya bikolo mosusu ntango etie bango na bitumbu.
Boyangeli ya Amerika etie bitumbu na Russie mpe, na kosala bongo, ekanga 260 milliards na mokili
mobimba oyo ezali ya Banque Nationale ya Russie.
Amerika emitungisaka ata mokolo moko te na biloko ya bato mosusu.
Nini etindaki kompani monene ya banki State Street kosala offre na appel d'offres ya Compenswiss mpe
kozwa esika ya UBS lokola mobateli ya biloko ya motuya?
Mpo na nini mokumba ya kokamba biloko ya AHV epesamaki na mokambi mosusu, mpe sikoyo ya mopaya?
Nini moteyi ya kala, UBS, asalaki mabe? Nini ekomisi State Street malamu koleka?
Mbala mingi, mbongo ya kobatela ya mobu na mobu oyo banki mobateli ezwaka ezalaka kati ya 0,01% na 0,05% ya
biloko oyo ezali na nse ya bokambi, kolanda na mpasi ya bokambi ya biloko yango mpe makambo ya kontra.
Na biloko ya motuya ya CHF 40 milliards, yango ekokani na pene ya: 1,234,321 Na 0.01%: CHF 4 millions
na mobu 1,234,321 Na 0.05%: CHF 20 millions na mobu
Kasi, mbongo oyo State Street Corporation ezwaki na mokili mobimba ezalaki pene na miliárde 18,36 ya badollar ya Amerika na
mobu 2023, mpe eteni monene ewutaki na misala ya kobatela biloko ya motuya, ya kokamba
biloko ya motuya mpe misala misusu ya mbongo.
Zando ya Suisse na ya Allemagne mbala mosusu ezali kaka na eteni moke ya mombongo mobimba, mingi mingi na mosala na
yango lokola banki ya kobatela biloko ya mabongisi ya minene.
Soki totali ete ata nkɔ́kɔ́ asengelaki kotonga bilamba na nsinga ntango molai mpo na kozwa CHF milio minei,
bakambi ya Suisse na Allemagne ya State Street basengelaki mpenza kosepela na litomba ya mandat oyo.
Mbala mingi, kolonga na appel d'offres emesanaka kosepelama na ndenge ebongi, mpo soki ezalaki na litomba te, mbala
mosusu moto alingaki ata komitungisa te mpo na kokota na yango.
Kasi, kozwa mbongo mingi elingi koloba te ete ozwi kaka nzela ya kozwa mbongo oyo ekoki mpo na kofuta
ba depanse na yo; ekoki mpe kozala na bantina mosusu.
Mpe lokola bafuteli ya AHV, na ndenge ya naturel, tokosepela na yango.
Boye ntina ya solo ezali ete, na nse ya mobeko ya Amerika, bakoki kokanga biloko ya AHV na bantina ya pamba?
Na katikati ya masolo oyo, bato ya politiki mosusu bazali déjà kosenga ete na mikolo mizali koya, biloko ya
motuya ya ekolo esalelama na boyangeli ya yango moko, mosika na banki minene ya Amerika.
Bazali kosenga bokengi mpe polele ya makasi koleka na ntina na ndenge nini mpe esika
nini mbongo ya caisse ya AHV etyami na mosolo.
Likambo oyo etali bato nyonso oyo bafandaka na Suisse. Etali mbongo mpe ba pensions ya bafandi nyonso.
Bibombelo ya AHV esengeli kotikala na Suisse mpe na nse ya bokonzi ya Suisse!
Okoki kopesa mongongo na yo na bosengi oyo na kosungaka kampanye mpe petisyo ya zulunalo ya Suisse, Schweizerzeit, oyo
motó ya likambo na yango ezali "Das AHV-Vermögen bleibt in der Schweiz" (Biloko ya AHV etikala na Suisse).
Eleko ya kosangisa ekokoba kino na suka ya sanza ya yambo 2025. Okoki komona lokasa ya sinyatire na kati
ya sanduku ya luyebisi ya bule na nse ya programɛ oyo.