פארוואס דער שווייצער AHV קאָמפּענסאַציע־פֿאָנד, אַרײַנגערעכנט די געראטעוועטע פּענסיאָנס־פֿאָנדן, קומט אונטער די קאָנטראָל פֿון אַ
אמעריקאַנער קאַסטאָדיאַן־באַנק, דאָס הייסט אַ אַסעט־מאַנאַדזשער.
ווי אין דײַטשלאַנד, ווערן די חודשלעכע פּענסיע־צאָלונגען צו שווייצער פּענסיאָנערן באַצאָלט דורך די
אַלטער־ און איבערלעבער־פֿאַרזיכערונג (AHV) פֿון דער אַזוי־גערופֿענער "צאָלן־לויט־באַניץ"־סיסטעם.
דאָס מיינט אַז די הײַנטיקע פּענסיע־צאָלונגען ווערן באַצאָלט פֿון די חודשלעכע בײַשטײַערונגען פֿון דער אַרבעטנדיקער באַפֿעלקערונג.
אָבער אַנדערש ווי דייטשלאַנד, האָט שווייץ נאָך אַ גוט אָנגעפילטן AHV/IV/EO קאָמפּענסאַציע־פֿאָנד
מיט אַקטיוון פֿון בערך 40 ביליאָן שווייצער פראַנק.
דאָס געלט געהערט דער באַפעלקערונג און דינט ווי אַ שפּאָר־פֿאָנד פֿאַר לויפֿנדיקע פּענסיע־צאָלונגען פֿאַר אַ גאַנץ יאָר.
דאָס געלט ווערט פֿאַרוואַלטעט דורך קאָמפּענסוויס, אַ לכאורה אומאָפּהענגיקע עפֿנטלעכע אינסטיטוציע פֿון דער שווייצער
קאָנפֿעדעראַציע, געגרינדעט אין 2017 און באַזירט אין זשענעװע.
קאָמפּענסוויס ניט נאָר מאָניטאָרירט די חודשלעכע פּענסיאָנסצאָלונגען צו די באַרעכטיקטע פּענסיאָנערן, נאָר אויך
פאַרוואַלטעט דעם קאָמפּענסאַציע־פֿאָנד מיט 40 ביליאָן.
פֿאַרשטייט זיך, דאָס געלט ווערט נישט געהאַלטן אין אַ סעפֿע, נאָר ווערט אינוועסטירט אין ווערטפּאַפּירן לויט די
רעגולאַציעס, און קאָמפּענסוויס דאַרף אַ קאַסטאָדיאַן־באַנק צו האַלטן די ווערטפּאַפּירן.
ביז איצט איז דער באַוואַרטער פֿון די 40 ביליאָן אין ווערטפּאַפּירן געווען דער גרעסטער
שווייצער באַנק UBS. אָבער דאָס איז איצט געשיכטע.
נאָך אַ טענדער־פּראָצעס האָט Compenswiss באַשלאָסן אַז די 40 ביליאָן שווייצער פראַנק אין AHV־פֿאָנדן זאָלן ניט מער ווערן
פאַרוואַלטעט דורך אַ שווייצער באַנק, נאָר דורך אַ דײַטשישע טאָכטער־פֿירמע פֿון דער אמעריקאַנער
State Street Bank מיט הויפּטקוואַרטיר אין באָסטאָן.
סטעיט סטריט, צוזאַמען מיט בלאקרוק און וואַנגאַרד, איז איינער פֿון די גרעסטע אַסעט־מאַנאַדזשערס אין דער וועלט, און די
פֿירמעס האָבן ריזיקע פּאָטענציעל־מאַכט נאָר צוליב זייער גרייס.
אָבער דאָס ברענגט ריזיקע ריזיקן פֿאַר שווייץ און פֿאַר די געלט פֿון פּענסיאָנערן.
דאָס איז געווען דער קעפּל פֿון דער NZZ (נויע ציריכער צײַטונג) דעם 7טן אָקטאָבער 2024:
די אינטערעסן פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן און שווייץ זענען נישט שטענדיק גלייך. ווען די באַנק־סודיות איז אָפּגעשטעלט געוואָרן,
למשל, האָבן מיר געזען ווי שטאַרק די אמעריקאנער געדריקט האָבן כדי צו באַקומען זייער וועג ווען עס איז געווען צווייפל, זאָגט מאַטער.
אין עקסטרעמע פאַלן קען דער קאַסטאָדיאַן־באַנק אָפּזאָגן צו צושטעלן ווערטפּאַפּירן. אין אַ נויטפֿאַל האָט דער פֿעדעראַלער
ראַט בעסערע אָפּציעס צו האַנדלען מיט אַ שווייצער באַנק.
קאָמפּענסוויס האָט איצט באַשלאָסן צו אַראָפּשפּילן דעם ריזיק און האָט דעם 11טן אקטאבער אַרויסגעגעבן אַ פּרעס־מיטטיילונג.
אין דער NZZ שרײַבט קאָמפּענסוויס, צווישן אַנדערע זאַכן :
דער ריזיקאָ אַז די אַמעריקאַנער אויטאָריטעטן וועלן פֿרירן די אַסעטן, איז אַנאַליזירט
געוואָרן דורך קאָמפּענסוויס אלס טייל פֿון דער טענדער.
די אויפֿטריט פֿון דעם ריזיקאָ איז באַטראַכט געוואָרן ווי זייער אוממעגלעך. צי איז דאָס ריכטיק?
פּראָפֿעסאָר פֿון באַנקינג־רעכט ד״ר ראָלף זעטע פֿון דער אוניווערסיטעט פֿון ציריך צווייפֿלט דאָס:
יאָ, אין עקסטרעמע פאַלן קען די פאראייניקטע שטאַטן האָבן צוטריט צו די קאָמפּענסאַציע־פֿאָנדן פֿאַר AHV, IV און EO דורך
סטייט סטריט. דאָס איז ווײַל סטייט סטריט האַלט די פינאַנציעלע אינסטרומענטן פֿון די קאָמפּענסאַציע־פֿאָנדן.
"אויב איר ווילט זיי אַרויסנעמען פֿון דעם קאַסטאָדי־קאָנטאָ, מוזט איר באַפֿעלן סטייט סטריט זיי איבערצופירן צו אַ קאַסטאָדי־קאָנטאָ
בײַ אַן אַנדערן קאַסטאָדיאַן־באַנק," זאָגט דער פּראָפֿעסאָר פֿון באַנק־רעכט ראָלף זעטע פֿון דער אוניווערסיטעט פֿון ציריך.
דאָס מיינט אַז אָן דער קאָאָפּעראַציע פֿון סטייט סטריט ווי דער קאַסטאָדיאַן־באַנק, קען די AHV נישט אַרויסנעמען די אַסעטן.
דאָס געלט אומאָפּהענגיק פֿון וווּ די פינאַנציעלע אינסטרומענטן זענען פֿיזיש אויפֿגעהאַלטן.
ווי אַ אמעריקאַנער באַנק, איז סטייט סטריט אונטערטעניק צו אמעריקאַנער געזעץ. אויב די אמעריקאַנער רעגירונג וואָלט
אַרײַנלייגן סאַנקציעס קעגן שווייץ, וואָלט די באַנק געווען מחויב צו זיי נאָכקומען, האָט זעטע ווייטער געזאָגט.
ווי די פאראייניקטע שטאַטן רעגולער דורכפֿירן אירע געזעצן עקסטראַטעריטאָריאַל, וואָלט זי מסתּמא באַפֿעלן דעם באַנק אויך
דורכצופירן די סאַנקציעס דורך אירע אייראָפּעיִשע טאָכטער־פֿירמעס.
קאָמפּענסוויס האָט דעם מאַנדאַט בײַ דער טאָכטער־פֿירמע פֿון סטייט סטריט אין מינכן.
ווען מען קוקט אויף די התנהגות פֿון דער אמעריקאַנער אַדמיניסטראציע אין די לעצטע 50 יאָר, איז עס נישט אוממעגלעך, נאָר דווקא זייער
מסתּבר, אַז די פאראייניקטע שטאַטן וועלן בלאָקירן אָדער אפילו גנבֿן אויסלענדישע אייגנטום אין פאַל פֿון סאַנקציעס אָדער מחלוקתן.
שווייץ האָט שוין געהאַט עטלעכע זייער אומאנגענעם און טייַערע דערפֿאַרונגען מיט דעם.
נאָך דער צווייטער וועלט־מלחמה האָט שווייץ געמוזט באַצאָלן אַ פֿערטל ביליאָן שווייצער פראַנקן (אַ אַסטראָנאָמישע סומע
אין יענער צײַט) אין ראַטעס לויט דעם וואַשינגטאָן־אָפּמאַך, ווײַל זי האָט נישט אָנטייל גענומען אין דער מלחמה.
לעסאָף איז די געפֿאָדערטע צאָלונג פֿאַרקלענערט געוואָרן מיט פֿופֿציק פּראָצענט.
כאָטש שווייץ האָט קיינמאָל נישט אָנגערירט די אַזוי גערופענע "אָונערלאָזע אַסעץ" נאָך דער צווייטער וועלט־מלחמה – קיינמאָל נישט
געמאַכט זיי פֿאַרשווינדן דורך שטאַטלעכע קאָנפֿיסקאַציע ווי אַנדערע לענדער האָבן געטאָן – איז זי
געצווונגען געווען צו באַצאָלן ביליאָנען אין קאָמפּענסאַציע.
באַנקינג־סעקרעט, וואָס האָט זיך אויך אָנגעווענדט אויף אויסלענדער, איז געוואָרן אָפּגענומען פֿון שווייץ דורך
פינאַנציעלע בלאַקמייל, מיטן דראָען זי אויסצושליסן פֿון אינטערנאַציאָנאַלע צאָלונג־טראַנסאַקשאַנז.
לעצטנס, אָבער נישט ווייניקער וויכטיק, איז UBS געצווונגען געוואָרן צו איבערנעמען די קראַנקע Credit Suisse אונטער דרוק
פֿון דער אמעריקאַנער אַדמיניסטראציע, און דערמיט האָט זי געשאַפֿן אַ פּודערקעג פֿאַר די שווייצער שטייערצאָלער.
קלאַ.טיווי האָט וועגן דעם געמאָלדן דעם 28סטן אַפּריל 2023 און דעם 24סטן נאָוועמבער 2023.
אין דער לעצטער צײַט האָט די פארייניקטע שטאַטן אויף אַ גרויסן מאָס געוויזן ווי זי באַהאַנדלט די נכסים
פֿון אַנדערע לענדער ווען זי לייגט אויף זיי סאַנקציעס.
די אמעריקאנער אַדמיניסטראציע האָט געלייגט סאַנקציעס אויף רוסלאַנד און דערמיט געבלאָקירט 260 ביליאָן דאָלאַר
וועלטווייט, וואָס געהערן צום רוסישן נאַציאָנאַלן באַנק.
די פארייניקטע שטאַטן האָבן קיינמאָל נישט געהאַט קיין גרויל פֿאַר די נכסים פֿון אַנדערע מענטשן.
וואָס האָט דעם באַנקינג־ריז סטייט סטריט אָנגעטריבן צו אָפפערן אין דעם
קאָמפּענסוויס־טענדער און צו פאַרבײַטן UBS ווי אַסעט־מאַנאַדזשער?
פֿאַר וואָס איז דער מאַנדאַט צו פאַרוואַלטן די AHV־אַסעטן צוגעטיילט געוואָרן צו אַ
אַנדערן, און איצט אַ אויסלענדישן, טראַסטי?
וואָס האָט דער אַלטער טראַסטי, UBS, פאַלש געטאָן? וואָס מאַכט State Street בעסער?
געוויינטלעך ליגט די יערלעכע קאַסטאָדי־פֿיס וואָס אַ קאַסטאָדיאַן־באַנק רעכנט צווישן 0.01% און 0.05% פֿון די
אַסעץ אונטער פאַרוואַלטונג, לויט דער קאָמפּליצירטקייט פֿון דער אַסעט־פֿאַרוואַלטונג און די קאָנטראַקטועלע דעטאַילן.
מיט אַסעטן פֿון CHF 40 ביליאָן וואָלט דאָס אויסגעמאַכט בערך: 1,234,321 בײַ 0.01%: CHF 4 מיליאָן פּער
יאָר 1,234,321 בײַ 0.05%: CHF 20 מיליאָן פּער יאָר
אָבער, די גלאבאלע הכנסות פֿון סטייט סטריט קאָרפּאָראַציע האָבן אין 2023 אויסגעמאַכט בערך 18.36 ביליאָן דאָלאַר,
מיט דער מערהייט קומענדיק פֿון קאַסטאָדי, אַסעט־מאַנאַדזשמענט און אַנדערע פינאַנציעלע סערוויסעס.
די שווייצער און דייטשע מאַרקן באַטראָגן מסתּמא אַ קליינעם טייל פֿון דער גאַנצער געשעפֿט, בפרט אין דער ראָלע
פֿון אַ באַוואַרטער־באַנק פֿאַר אינסטיטוציאָנעלע אַסעטן.
באַטראַכטנדיק אַז אפילו אַ באָבע וואָלט געדאַרפֿט לאַנג שטריקן צו פאַרדינען CHF 4 מיליאָן, מוזן די
שווייצער/דײַטשישע פאַרוואַלטונג פֿון סטייט סטריט געפֿײַערט האָבן דעם פּראָפֿיט פֿון דעם מאַנדאַט.
לויט דער כּלל פֿײַערט מען שטענדיק פּאַסיק ווען מען געווינט אַ טענדער, ווײַל אויב ער וואָלט נישט געווען לוקראַטיוו,
וואָלט מען מסתּמא נישט געמאַכט די מי צו אָנטיילנעמען.
אָבער, לוקראַטיוו מיינט נישט נייטיק אַז איר האָט בלויז דערגרייכט אַ קאַנטיניוערלעכן שטראם פֿון אײַנקאָם וואָס
זאָל דעקן אײַערע קאָסטן; עס קענען זײַן אויך אַנדערע סיבות.
און ווי בײַשטײַערער צו דער AHV, וואָלטן מיר נאַטירלעך אינטערעסירט געווען אין יענע.
צי קענען די אמתע מאָטיוון זײַן אַז לויט אמעריקאַנער געזעץ קען מען פֿרירן די AHV־אַסעטן אויף שוואַכע גרונדן?
אין מיטן די דיסקוסיעס רופן עטלעכע פּאָליטיקער שוין אַז אין דער צוקונפֿט זאָלן די ציבורדיקע נכסים זײַן אונטער
זעלבסטשטענדיקער פאַרוואַלטונג, אָן די גרויסע אמעריקאנער באַנקען.
זיי פֿאָדערן גרעסערע קאָנטראָל און דורכזיכטיקייט וועגן ווי און וווּ די געלט פֿון דעם AHV־פֿאָנד ווערט אינוועסטירט.
דער פאַל באַטרעפֿט אַלע וואָס וווינען אין שווייץ. עס באַטרעפֿט די געלט און די פּענסיעס פֿון אַלע רעזידענטן.
די AHV־אַסעטן מוזן בלײַבן אין שווייץ און אונטער שווייצער קאָנטראָל!
איר קענט אייער קול צוגעבן צו דער פאָדערונג דורך שטיצן די קאַמפּאַניע און פּעטיציע פֿון דער שווייצער צײַטונג
"Schweizerzeit" מיטן טיטל "Das AHV-Vermögen bleibt in der Schweiz" (די AHV-פֿאַרמעגן בלײַבן אין שווייץ).
די זאַמלונג־צײַט לויפֿט ביז צום סוף יאַנואַר 2025. איר קענט געפֿינען דעם אונטערשריפֿט־בלאַט אין דער
בלויער אינפֿאָרמאַציע־קעסטל אונטן אונטער דעם פּראָגראַם.