1
00:00:00,000 --> 00:00:00,096


2
00:00:00,096 --> 00:00:05,975
Kungani ingxenye yokubuyiselwa ye-AHV yaseSwitzerland,
kuhlanganise nezimali zokonga umhlalaphansi,

3
00:00:05,975 --> 00:00:12,020
isingaphansi kokulawulwa kwebhange lokugcina
laseMelika, okungukuthi umphathi wezimpahla.

4
00:00:12,020 --> 00:00:20,398
NjengaseJalimane, izinkokhelo zomhlomulo zenyanga kubatholi
bomhlomulo baseSwitzerland zikhokhwa yi-Old Age and Survivors'

5
00:00:20,398 --> 00:00:25,091
Insurance (AHV) kusistimu ebizwa ngokuthi pay-as-you-go.

6
00:00:25,091 --> 00:00:32,878
Lokhu kusho ukuthi izinkokhelo zepenshoni zamanje
zenziwa ngeminikelo yenyanga yabantu abasebenzayo.

7
00:00:32,878 --> 00:00:39,381
Ngokungafani neJalimane, iSwitzerland isenayo ingxenye
yokubuyiselwa kwezimali ye-AHV/IV/EO egcwele kahle,

8
00:00:39,381 --> 00:00:43,993
enezimpahla cishe amabhiliyoni angama-40 efranc yaseSwitzerland.

9
00:00:43,993 --> 00:00:53,186
Le mali ingeyabantu bonke futhi isebenza njengengqolobane
yokugcina izinkokhelo zomhlalaphansi eziqhubekayo zonyaka owodwa.

10
00:00:53,186 --> 00:00:59,566
Le mali iphethwe yi-Compenswiss, okuyisikhungo
somphakathi esizimele se-Confederation

11
00:00:59,566 --> 00:01:04,747
yaseSwitzerland esasungulwa ngo-2017 futhi esisekelwe eGeneva.

12
00:01:04,747 --> 00:01:12,342
I-Compenswiss ayigcini ngokulawula izinkokhelo
zenkontileka yenyanga kubatholi abafanelekayo, kodwa futhi

13
00:01:12,342 --> 00:01:17,003
iphethe umkhakha wezibuyiselo onezigidi ezingama-40.

14
00:01:17,003 --> 00:01:26,543
Impela, le mali ayigcinwa endaweni evikelekile,
kodwa ithelwa ezitokweni ngokuhambisana nemithetho, futhi

15
00:01:26,543 --> 00:01:32,670
iCompenswiss idinga ibhange lokugcina lezi zitokwe.

16
00:01:32,670 --> 00:01:38,358
Kuze kube manje, umgcini walokhu kwezibopho zezimali
ezingaba izigidigidi ezingama-40 kwakuyibhange elikhulu

17
00:01:38,358 --> 00:01:42,051
laseSwitzerland i-UBS. Kodwa manje sekuyindaba esidlule.

18
00:01:42,051 --> 00:01:48,729
Ngemva kwenqubo yokunikezwa kwenkontileka, iCompenswiss yanquma
ukuthi lezi zifranse ezingama-40 billion zaseSwitzerland zemali

19
00:01:48,729 --> 00:01:53,871
ye-AHV akuseyona imali ezophathwa yibhange
laseSwitzerland, kodwa yibhange elincane laseJalimane le-State

20
00:01:53,871 --> 00:01:58,088
Street Bank yaseMelika, elinhloko-dolobha yalo eseBoston.

21
00:01:58,088 --> 00:02:03,399
I-State Street, kanye ne-BlackRock ne-Vanguard, ingenye
yezinkampani ezinkulu kakhulu zokuphatha

22
00:02:03,399 --> 00:02:10,360
izimpahla emhlabeni, futhi lezi zinkampani zinegunya
elikhulu elingaba khona ngenxa yobukhulu bazo.

23
00:02:10,360 --> 00:02:15,677
Nokho, lokhu kuhilela izingozi ezinkulu
eSwitzerland nasemalini yabatholi mpenishini.

24
00:02:15,677 --> 00:02:24,482
Lesi kwakuyisihloko esikhulu se-NZZ (Neue
Zürcher Zeitung) ngomhlaka 7 Okthoba 2024:

25
00:02:24,482 --> 00:02:31,886
"Izithakazelo zase-US naseSwitzerland azihlali zihambisana.
Isibonelo, lapho imfihlo yamabhange isuswa, sabona

26
00:02:31,886 --> 00:02:39,480
ukuthi amaMelika acindezela kangakanani ukuze
athole abakufunayo lapho bekungabazeka," kusho uMatter.

27
00:02:39,480 --> 00:02:45,088
Ezimo ezimbi kakhulu, ibhange eligcini linganqaba ukuletha
izitokwe. Uma kwenzeka isimo esiphuthumayo,

28
00:02:45,088 --> 00:02:51,760
iKhonsili Kazwelonke inezinketho ezingcono
zokuthatha izinyathelo neBhange laseSwitzerland.

29
00:02:51,760 --> 00:03:00,520
I-Compenswiss manje isibone kufanelekile ukunciphisa lobu bungozi
futhi ikhiphe isimemezelo sezindaba ngomhlaka 11 Okthoba.

30
00:03:00,520 --> 00:03:04,877
Ku-NZZ, i-Compenswiss ibhala, phakathi kwezinye izinto :

31
00:03:04,877 --> 00:03:12,743
Ingozi yokuthi iziphathimandla zase-US zivale izimpahla
yahlaziywa yiCompenswiss njengengxenye yokunikezwa kwetenda.

32
00:03:12,743 --> 00:03:19,960
Kwenzeka kwale ngozi kwakubhekwa
njengokungelula kakhulu. Ingabe lokho kulungile?

33
00:03:19,960 --> 00:03:26,107
UProfesa womthetho wezamasheya uDkt. Rolf
Sethe waseNyuvesi yaseZurich uyangabaza lokhu:

34
00:03:26,107 --> 00:03:32,292
Yebo, ezimweni ezinzima kakhulu, i-US ingase ithole ukufinyelela
ezimali zokuhlawula ze-AHV, IV ne-EO nge-State

35
00:03:32,292 --> 00:03:38,347
Street. Lokhu kungenxa yokuthi i-State Street
igcina izinsiza zezimali zalezi zimali zokuhlawula.

36
00:03:38,347 --> 00:03:45,039
"Uma ufuna ukukhipha lezi ku-akhawunti yokugcinwa, kumele uyalele
i-State Street ukuthi izidlulisele ku-akhawunti

37
00:03:45,039 --> 00:03:51,665
yokugcinwa ebhange lomgcini ohlukile," kusho uRolf
Sethe, uprofesa womthetho webhange eNyuvesi yaseZurich.

38
00:03:51,665 --> 00:03:59,913
Lokhu kusho ukuthi ngaphandle kokubambisana kwe-State Street
njengebhange eligcini, i-AHV ayikwazi ukukhipha izimpahla.

39
00:03:59,913 --> 00:04:06,270
Lokhu kusebenza kungakhathalekile ukuthi
izinsiza zezimali zigcinwe kuphi ngokomzimba.

40
00:04:06,270 --> 00:04:14,570
Njengebhange lase-US, i-State Street ilawulwa ngumthetho wase-US.
Uma uhulumeni wase-US efuna ukubeka izijeziso eSwitzerland,

41
00:04:14,570 --> 00:04:19,894
ibhange lizophoqeleka ukuzihambisana nazo, kuqhubeka uSethe.

42
00:04:19,894 --> 00:04:26,997
Njengoba i-US ivame ukuqinisekisa imithetho yayo ngaphandle
kwemingcele yayo, kungenzeka ukuthi imyaleze ibhange ukuthi

43
00:04:26,997 --> 00:04:31,601
lisebenzise izijeziso ngezinkampani zayo ezingaphansi kweYurophu.

44
00:04:31,601 --> 00:04:36,880
I-Compenswiss inikezwe umsebenzi
wenkampani yengaphansi ye-State Street eMunich.

45
00:04:36,880 --> 00:04:44,731
Uma sibheka ukuziphatha kukahulumeni wase-US eminyakeni engu-50
edlule, akungabazeki, kodwa kunokwenzeka kakhulu

46
00:04:44,731 --> 00:04:52,698
ukuthi i-US izovimba noma ngisho ibe yiba impahla
yangaphandle uma kuba nezijeziso noma izingxabano.

47
00:04:52,698 --> 00:04:58,780
ISwitzerland isivele yaba
nezipiliyoni ezimbi kakhulu nezibizayo ngalokhu.

48
00:04:58,780 --> 00:05:04,490
Ngemva kweMpi Yezwe Yesibili, iSwitzerland yacelwa ukuthi ikhokhe
izigidi ezingamashumi amabili nantlanu ezama-franc aseSwitzerland

49
00:05:04,490 --> 00:05:08,064
(inani elikhulu kakhulu ngaleso sikhathi)
ngokwezingxenye ngaphansi kweSivumelwano

50
00:05:08,064 --> 00:05:11,513
saseWashington ngenxa yokungabambi iqhaza empini.

51
00:05:11,513 --> 00:05:17,284
Ekugcineni, inkokhelo eyayiceliwe yancishiswa ngo-50%.

52
00:05:17,284 --> 00:05:24,486
Nakuba iSwitzerland ingakaze ithinte izimpahla ezibizwa ngokuthi
"ezingabanikazi" ngemva kweMpi Yezwe Yesibili – ayizange izenze

53
00:05:24,486 --> 00:05:29,269
zinyamalale ngokuzithathela kombuso
njengalokhu okwenzeke kwamanye amazwe – yaphonswa

54
00:05:29,269 --> 00:05:33,380
ukuba ikhokhe izigidigidi zemali yokubuyisana.

55
00:05:33,380 --> 00:05:40,325
Imfihlo yezebhange, eyayisebenza nakubantu bangaphandle, yasuswa
eSwitzerland ngokuxhawushawulwa kwezezimali ngokuyisongela

56
00:05:40,325 --> 00:05:45,080
ngokuyinqamula ekuthengiselaneni kwezimali zamazwe ngamazwe.

57
00:05:45,080 --> 00:05:51,022
Ekugcineni kodwa hhayi okuncane, i-UBS yaphoqeleka ukuthatha
i-Credit Suisse eyayigula ngaphansi kwengcindezi

58
00:05:51,022 --> 00:05:56,994
kahulumeni waseMelika, ngaleyo ndlela yadala isikhwama
esigcwele ugunya kubakhokhi bentela baseSwitzerland.

59
00:05:56,994 --> 00:06:06,234
Kla.TV ibike ngalokhu ngomhlaka 28
Ephreli 2023 kanye ngomhlaka 24 Novemba 2023.

60
00:06:06,234 --> 00:06:11,756
Esikhathini esisanda kwedlula, i-USA ikhombisile
ngosayizi omkhulu indlela ebhekana ngayo

61
00:06:11,756 --> 00:06:15,504
nezimpahla zamanye amazwe lapho ibeka izijeziso kuzo.

62
00:06:15,504 --> 00:06:22,608
Uhulumeni waseMelika wabeka izijeziso eRussia,
futhi ngalokho wavimba amabhiliyoni angama-260

63
00:06:22,608 --> 00:06:27,368
emhlabeni wonke aphethwe yiBhange Kazwelonke laseRussia.

64
00:06:27,368 --> 00:06:33,243
I-United States ayikaze ibe nokuzonda ngezimpahla zabanye abantu.

65
00:06:34,800 --> 00:06:41,185
Yini eyabangela inkampani enkulu yezebhange i-State
Street ukuthi ifake isiphakamiso esiphendulweni se-Compenswiss

66
00:06:41,185 --> 00:06:45,910
bese ithathe indawo ye-UBS njengomphathi wezimpahla?

67
00:06:45,910 --> 00:06:53,112
Kungani umsebenzi wokuphatha izimpahla ze-AHV
wanikezwa omunye umgcini, okwamanje ongumphandle?

68
00:06:53,112 --> 00:06:59,680
Yini i-trustee yakudala, i-UBS, eyenze
kabi? Yini eyenza i-State Street ibe ngcono?

69
00:06:59,680 --> 00:07:07,142
Ngokuvamile, imali yokugcinwa yonyaka ekhokhiswa ibhange
eligcinayo iphakathi kuka-0.01% no-0.05%

70
00:07:07,142 --> 00:07:15,982
wezimpahla eziphathwayo, kuye ngobunzima bokuphathwa
kwezimpahla kanye nemininingwane yesivumelwano.

71
00:07:15,982 --> 00:07:24,100
Ngezimpahla eziyi-CHF 40 billion, lokhu kungaba
cishe: 1,234,321 Ku-0.01%: CHF 4 million

72
00:07:24,100 --> 00:07:30,560
ngonyaka 1,234,321 Ku-0.05%: CHF 20 million ngonyaka

73
00:07:30,560 --> 00:07:39,193
Nokho, imali engenayo yomhlaba wonke ye-State Street Corporation
yayingaba cishe izigidigidi ezingama-18.36 zamadola aseMelika

74
00:07:39,193 --> 00:07:48,430
ngo-2023, iningi layo livela ebhange lokugcina izimpahla,
ekuphathweni kwezimpahla kanye nezinye izinsizakalo zezimali.

75
00:07:48,430 --> 00:07:54,289
Izimakethe zaseSwitzerland nezaseJalimane cishe
zimela ingxenye encane yebhizinisi lonke,

76
00:07:54,289 --> 00:07:59,640
ikakhulukazi njengobhange lokugcina izimpahla zezikhungo.

77
00:07:59,640 --> 00:08:05,197
Uma sicabanga ukuthi ngisho nomakhulu bekumele aluke isikhathi
eside ukuze athole ama-CHF ayizigidi ezine,

78
00:08:05,197 --> 00:08:11,033
abaphathi baseSwitzerland nabaseJalimane be-State
Street kumele babe sebegubha inzuzo yalo myalelo.

79
00:08:11,033 --> 00:08:17,702
Ngokuvamile, ukunqoba itenda kuhlale kugujwa
ngendlela efanele, ngoba uma bekungekho inzuzo,

80
00:08:17,702 --> 00:08:21,780
bekungeke kube nokuzikhandla ukubamba iqhaza kuyo.

81
00:08:21,780 --> 00:08:29,091
Nokho, ukuba nenzuzo enkulu akusho ngempela ukuthi ufinyelele
kuphela ekutholeni imali engenayo eqhubekayo okufanele

82
00:08:29,091 --> 00:08:33,990
ihlanganise izindleko zakho; kungase kube nezinye izizathu.

83
00:08:33,990 --> 00:08:39,700
Futhi njengabanikeli be-AHV,
ngokwemvelo sizoba nentshisekelo kulabo.

84
00:08:39,700 --> 00:08:50,200
Ingabe izizathu zangempela zingaba ukuthi, ngaphansi komthetho
waseMelika, izimpahla ze-AHV zingavalwa ngezizathu ezingamanga?

85
00:08:52,088 --> 00:08:58,569
Phakathi nalezi zingxoxo, abanye abezepolitiki
sebebizela ukuthi impahla yomphakathi iphethwe ngokuzimela

86
00:08:58,569 --> 00:09:02,289
ezindaweni ezinkulu zamabhange aseMelika esikhathini esizayo.

87
00:09:02,289 --> 00:09:10,380
Bafuna ukulawula okwengeziwe nokusobala mayelana nokuthi
imali yefandisi ye-AHV itshalwa kanjani nokuthi kuphi.

88
00:09:10,380 --> 00:09:18,723
Leli cala lithinta wonke umuntu ohlala eSwitzerland.
Liphathelene nemali namapenshoni yawo wonke abahlali.

89
00:09:18,723 --> 00:09:23,940
Izimpahla ze-AHV kumele zihlale eSwitzerland
futhi zibe ngaphansi kokulawulwa kweSwitzerland!

90
00:09:23,940 --> 00:09:28,190
Unganikela ngelizwi lakho kulesi sicelo ngokusekela umkhankaso
nesiphakamiso sephephandaba laseSwitzerland

91
00:09:28,190 --> 00:09:32,835
i-Schweizerzeit, esithi "Das AHV-Vermögen bleibt in
der Schweiz" (impahla ye-AHV ihlala eSwitzerland).

92
00:09:32,835 --> 00:09:39,048
Isikhathi sokuqoqwa siya kuze kube sekupheleni
kukaJanuwari 2025. Ungathola ishidi lokusayina ebhokisini

93
00:09:39,048 --> 00:09:42,513
lolwazi oluhlaza okwesibhakabhaka ngaphansi kwale nkqubo.

