WEBVTT

00:00.096 --> 00:05.975
Kungani ingxenye yokubuyiselwa ye-AHV yaseSwitzerland,
kuhlanganise nezimali zokonga umhlalaphansi,

00:05.975 --> 00:12.020
isingaphansi kokulawulwa kwebhange lokugcina
laseMelika, okungukuthi umphathi wezimpahla.

00:12.020 --> 00:20.398
NjengaseJalimane, izinkokhelo zomhlomulo zenyanga kubatholi
bomhlomulo baseSwitzerland zikhokhwa yi-Old Age and Survivors'

00:20.398 --> 00:25.091
Insurance (AHV) kusistimu ebizwa ngokuthi pay-as-you-go.

00:25.091 --> 00:32.878
Lokhu kusho ukuthi izinkokhelo zepenshoni zamanje
zenziwa ngeminikelo yenyanga yabantu abasebenzayo.

00:32.878 --> 00:39.381
Ngokungafani neJalimane, iSwitzerland isenayo ingxenye
yokubuyiselwa kwezimali ye-AHV/IV/EO egcwele kahle,

00:39.381 --> 00:43.993
enezimpahla cishe amabhiliyoni angama-40 efranc yaseSwitzerland.

00:43.993 --> 00:53.186
Le mali ingeyabantu bonke futhi isebenza njengengqolobane
yokugcina izinkokhelo zomhlalaphansi eziqhubekayo zonyaka owodwa.

00:53.186 --> 00:59.566
Le mali iphethwe yi-Compenswiss, okuyisikhungo
somphakathi esizimele se-Confederation

00:59.566 --> 01:04.747
yaseSwitzerland esasungulwa ngo-2017 futhi esisekelwe eGeneva.

01:04.747 --> 01:12.342
I-Compenswiss ayigcini ngokulawula izinkokhelo
zenkontileka yenyanga kubatholi abafanelekayo, kodwa futhi

01:12.342 --> 01:17.003
iphethe umkhakha wezibuyiselo onezigidi ezingama-40.

01:17.003 --> 01:26.543
Impela, le mali ayigcinwa endaweni evikelekile,
kodwa ithelwa ezitokweni ngokuhambisana nemithetho, futhi

01:26.543 --> 01:32.670
iCompenswiss idinga ibhange lokugcina lezi zitokwe.

01:32.670 --> 01:38.358
Kuze kube manje, umgcini walokhu kwezibopho zezimali
ezingaba izigidigidi ezingama-40 kwakuyibhange elikhulu

01:38.358 --> 01:42.051
laseSwitzerland i-UBS. Kodwa manje sekuyindaba esidlule.

01:42.051 --> 01:48.729
Ngemva kwenqubo yokunikezwa kwenkontileka, iCompenswiss yanquma
ukuthi lezi zifranse ezingama-40 billion zaseSwitzerland zemali

01:48.729 --> 01:53.871
ye-AHV akuseyona imali ezophathwa yibhange
laseSwitzerland, kodwa yibhange elincane laseJalimane le-State

01:53.871 --> 01:58.088
Street Bank yaseMelika, elinhloko-dolobha yalo eseBoston.

01:58.088 --> 02:03.399
I-State Street, kanye ne-BlackRock ne-Vanguard, ingenye
yezinkampani ezinkulu kakhulu zokuphatha

02:03.399 --> 02:10.360
izimpahla emhlabeni, futhi lezi zinkampani zinegunya
elikhulu elingaba khona ngenxa yobukhulu bazo.

02:10.360 --> 02:15.677
Nokho, lokhu kuhilela izingozi ezinkulu
eSwitzerland nasemalini yabatholi mpenishini.

02:15.677 --> 02:24.482
Lesi kwakuyisihloko esikhulu se-NZZ (Neue
Zürcher Zeitung) ngomhlaka 7 Okthoba 2024:

02:24.482 --> 02:31.886
"Izithakazelo zase-US naseSwitzerland azihlali zihambisana.
Isibonelo, lapho imfihlo yamabhange isuswa, sabona

02:31.886 --> 02:39.480
ukuthi amaMelika acindezela kangakanani ukuze
athole abakufunayo lapho bekungabazeka," kusho uMatter.

02:39.480 --> 02:45.088
Ezimo ezimbi kakhulu, ibhange eligcini linganqaba ukuletha
izitokwe. Uma kwenzeka isimo esiphuthumayo,

02:45.088 --> 02:51.760
iKhonsili Kazwelonke inezinketho ezingcono
zokuthatha izinyathelo neBhange laseSwitzerland.

02:51.760 --> 03:00.520
I-Compenswiss manje isibone kufanelekile ukunciphisa lobu bungozi
futhi ikhiphe isimemezelo sezindaba ngomhlaka 11 Okthoba.

03:00.520 --> 03:04.877
Ku-NZZ, i-Compenswiss ibhala, phakathi kwezinye izinto :

03:04.877 --> 03:12.743
Ingozi yokuthi iziphathimandla zase-US zivale izimpahla
yahlaziywa yiCompenswiss njengengxenye yokunikezwa kwetenda.

03:12.743 --> 03:19.960
Kwenzeka kwale ngozi kwakubhekwa
njengokungelula kakhulu. Ingabe lokho kulungile?

03:19.960 --> 03:26.107
UProfesa womthetho wezamasheya uDkt. Rolf
Sethe waseNyuvesi yaseZurich uyangabaza lokhu:

03:26.107 --> 03:32.292
Yebo, ezimweni ezinzima kakhulu, i-US ingase ithole ukufinyelela
ezimali zokuhlawula ze-AHV, IV ne-EO nge-State

03:32.292 --> 03:38.347
Street. Lokhu kungenxa yokuthi i-State Street
igcina izinsiza zezimali zalezi zimali zokuhlawula.

03:38.347 --> 03:45.039
"Uma ufuna ukukhipha lezi ku-akhawunti yokugcinwa, kumele uyalele
i-State Street ukuthi izidlulisele ku-akhawunti

03:45.039 --> 03:51.665
yokugcinwa ebhange lomgcini ohlukile," kusho uRolf
Sethe, uprofesa womthetho webhange eNyuvesi yaseZurich.

03:51.665 --> 03:59.913
Lokhu kusho ukuthi ngaphandle kokubambisana kwe-State Street
njengebhange eligcini, i-AHV ayikwazi ukukhipha izimpahla.

03:59.913 --> 04:06.270
Lokhu kusebenza kungakhathalekile ukuthi
izinsiza zezimali zigcinwe kuphi ngokomzimba.

04:06.270 --> 04:14.570
Njengebhange lase-US, i-State Street ilawulwa ngumthetho wase-US.
Uma uhulumeni wase-US efuna ukubeka izijeziso eSwitzerland,

04:14.570 --> 04:19.894
ibhange lizophoqeleka ukuzihambisana nazo, kuqhubeka uSethe.

04:19.894 --> 04:26.997
Njengoba i-US ivame ukuqinisekisa imithetho yayo ngaphandle
kwemingcele yayo, kungenzeka ukuthi imyaleze ibhange ukuthi

04:26.997 --> 04:31.601
lisebenzise izijeziso ngezinkampani zayo ezingaphansi kweYurophu.

04:31.601 --> 04:36.880
I-Compenswiss inikezwe umsebenzi
wenkampani yengaphansi ye-State Street eMunich.

04:36.880 --> 04:44.731
Uma sibheka ukuziphatha kukahulumeni wase-US eminyakeni engu-50
edlule, akungabazeki, kodwa kunokwenzeka kakhulu

04:44.731 --> 04:52.698
ukuthi i-US izovimba noma ngisho ibe yiba impahla
yangaphandle uma kuba nezijeziso noma izingxabano.

04:52.698 --> 04:58.780
ISwitzerland isivele yaba
nezipiliyoni ezimbi kakhulu nezibizayo ngalokhu.

04:58.780 --> 05:04.490
Ngemva kweMpi Yezwe Yesibili, iSwitzerland yacelwa ukuthi ikhokhe
izigidi ezingamashumi amabili nantlanu ezama-franc aseSwitzerland

05:04.490 --> 05:08.064
(inani elikhulu kakhulu ngaleso sikhathi)
ngokwezingxenye ngaphansi kweSivumelwano

05:08.064 --> 05:11.513
saseWashington ngenxa yokungabambi iqhaza empini.

05:11.513 --> 05:17.284
Ekugcineni, inkokhelo eyayiceliwe yancishiswa ngo-50%.

05:17.284 --> 05:24.486
Nakuba iSwitzerland ingakaze ithinte izimpahla ezibizwa ngokuthi
"ezingabanikazi" ngemva kweMpi Yezwe Yesibili – ayizange izenze

05:24.486 --> 05:29.269
zinyamalale ngokuzithathela kombuso
njengalokhu okwenzeke kwamanye amazwe – yaphonswa

05:29.269 --> 05:33.380
ukuba ikhokhe izigidigidi zemali yokubuyisana.

05:33.380 --> 05:40.325
Imfihlo yezebhange, eyayisebenza nakubantu bangaphandle, yasuswa
eSwitzerland ngokuxhawushawulwa kwezezimali ngokuyisongela

05:40.325 --> 05:45.080
ngokuyinqamula ekuthengiselaneni kwezimali zamazwe ngamazwe.

05:45.080 --> 05:51.022
Ekugcineni kodwa hhayi okuncane, i-UBS yaphoqeleka ukuthatha
i-Credit Suisse eyayigula ngaphansi kwengcindezi

05:51.022 --> 05:56.994
kahulumeni waseMelika, ngaleyo ndlela yadala isikhwama
esigcwele ugunya kubakhokhi bentela baseSwitzerland.

05:56.994 --> 06:06.234
Kla.TV ibike ngalokhu ngomhlaka 28
Ephreli 2023 kanye ngomhlaka 24 Novemba 2023.

06:06.234 --> 06:11.756
Esikhathini esisanda kwedlula, i-USA ikhombisile
ngosayizi omkhulu indlela ebhekana ngayo

06:11.756 --> 06:15.504
nezimpahla zamanye amazwe lapho ibeka izijeziso kuzo.

06:15.504 --> 06:22.608
Uhulumeni waseMelika wabeka izijeziso eRussia,
futhi ngalokho wavimba amabhiliyoni angama-260

06:22.608 --> 06:27.368
emhlabeni wonke aphethwe yiBhange Kazwelonke laseRussia.

06:27.368 --> 06:33.243
I-United States ayikaze ibe nokuzonda ngezimpahla zabanye abantu.

06:34.800 --> 06:41.185
Yini eyabangela inkampani enkulu yezebhange i-State
Street ukuthi ifake isiphakamiso esiphendulweni se-Compenswiss

06:41.185 --> 06:45.910
bese ithathe indawo ye-UBS njengomphathi wezimpahla?

06:45.910 --> 06:53.112
Kungani umsebenzi wokuphatha izimpahla ze-AHV
wanikezwa omunye umgcini, okwamanje ongumphandle?

06:53.112 --> 06:59.680
Yini i-trustee yakudala, i-UBS, eyenze
kabi? Yini eyenza i-State Street ibe ngcono?

06:59.680 --> 07:07.142
Ngokuvamile, imali yokugcinwa yonyaka ekhokhiswa ibhange
eligcinayo iphakathi kuka-0.01% no-0.05%

07:07.142 --> 07:15.982
wezimpahla eziphathwayo, kuye ngobunzima bokuphathwa
kwezimpahla kanye nemininingwane yesivumelwano.

07:15.982 --> 07:24.100
Ngezimpahla eziyi-CHF 40 billion, lokhu kungaba
cishe: 1,234,321 Ku-0.01%: CHF 4 million

07:24.100 --> 07:30.560
ngonyaka 1,234,321 Ku-0.05%: CHF 20 million ngonyaka

07:30.560 --> 07:39.193
Nokho, imali engenayo yomhlaba wonke ye-State Street Corporation
yayingaba cishe izigidigidi ezingama-18.36 zamadola aseMelika

07:39.193 --> 07:48.430
ngo-2023, iningi layo livela ebhange lokugcina izimpahla,
ekuphathweni kwezimpahla kanye nezinye izinsizakalo zezimali.

07:48.430 --> 07:54.289
Izimakethe zaseSwitzerland nezaseJalimane cishe
zimela ingxenye encane yebhizinisi lonke,

07:54.289 --> 07:59.640
ikakhulukazi njengobhange lokugcina izimpahla zezikhungo.

07:59.640 --> 08:05.197
Uma sicabanga ukuthi ngisho nomakhulu bekumele aluke isikhathi
eside ukuze athole ama-CHF ayizigidi ezine,

08:05.197 --> 08:11.033
abaphathi baseSwitzerland nabaseJalimane be-State
Street kumele babe sebegubha inzuzo yalo myalelo.

08:11.033 --> 08:17.702
Ngokuvamile, ukunqoba itenda kuhlale kugujwa
ngendlela efanele, ngoba uma bekungekho inzuzo,

08:17.702 --> 08:21.780
bekungeke kube nokuzikhandla ukubamba iqhaza kuyo.

08:21.780 --> 08:29.091
Nokho, ukuba nenzuzo enkulu akusho ngempela ukuthi ufinyelele
kuphela ekutholeni imali engenayo eqhubekayo okufanele

08:29.091 --> 08:33.990
ihlanganise izindleko zakho; kungase kube nezinye izizathu.

08:33.990 --> 08:39.700
Futhi njengabanikeli be-AHV,
ngokwemvelo sizoba nentshisekelo kulabo.

08:39.700 --> 08:50.200
Ingabe izizathu zangempela zingaba ukuthi, ngaphansi komthetho
waseMelika, izimpahla ze-AHV zingavalwa ngezizathu ezingamanga?

08:52.088 --> 08:58.569
Phakathi nalezi zingxoxo, abanye abezepolitiki
sebebizela ukuthi impahla yomphakathi iphethwe ngokuzimela

08:58.569 --> 09:02.289
ezindaweni ezinkulu zamabhange aseMelika esikhathini esizayo.

09:02.289 --> 09:10.380
Bafuna ukulawula okwengeziwe nokusobala mayelana nokuthi
imali yefandisi ye-AHV itshalwa kanjani nokuthi kuphi.

09:10.380 --> 09:18.723
Leli cala lithinta wonke umuntu ohlala eSwitzerland.
Liphathelene nemali namapenshoni yawo wonke abahlali.

09:18.723 --> 09:23.940
Izimpahla ze-AHV kumele zihlale eSwitzerland
futhi zibe ngaphansi kokulawulwa kweSwitzerland!

09:23.940 --> 09:28.190
Unganikela ngelizwi lakho kulesi sicelo ngokusekela umkhankaso
nesiphakamiso sephephandaba laseSwitzerland

09:28.190 --> 09:32.835
i-Schweizerzeit, esithi "Das AHV-Vermögen bleibt in
der Schweiz" (impahla ye-AHV ihlala eSwitzerland).

09:32.835 --> 09:39.048
Isikhathi sokuqoqwa siya kuze kube sekupheleni
kukaJanuwari 2025. Ungathola ishidi lokusayina ebhokisini

09:39.048 --> 09:42.513
lolwazi oluhlaza okwesibhakabhaka ngaphansi kwale nkqubo.
