Parti FDP na Bundestag ya Allemagne, kala te, epesaki likanisi ya kofungola ndimbola ya liwa lokola
likambo ya liboso mpo na kokabola biteni ya nzoto.
Na mikolo ezali koya, kotelema ya motema mpe ekozala ntina ya kolongola biteni ya nzoto.
Liboso, esengelaki mpenza kopesa bilembeteli ya kobeba ya bɔɔngɔ oyo ezongaka nsima te, elingi koloba liwa ya bɔɔngɔ.
Na mikili misusu, lokola Suisse, Royaume-Uni mpe Etats-Unis, kopesa biteni ya nzoto sima ya liwa ya motema endimami déjà.
Bato oyo motema na bango etelemi bakoki kozongisama na bomoi na makambo mosusu.
Kasi soki motema etelemi kobeta, bɔɔngɔ́ ezwaka oxygène te, mpe sima ya pene ya miniti misato
kino mitano, ba cellules ya bɔɔngɔ́ ebandi kokufa.
Na suka, esengeli komema na liwa ya bɔɔngɔ.
Kasi, lokola Kla.TV emonisaki yango kala na ba documentaires ebele, liwa ya bɔɔngɔ́ ezali likambo ya siansi te.
Dr Paul Byrne, monganga ya bana oyo bauti kobotama mpe professeur clinicien ya pédiatrie , alobi
lisusu na interview ya mokuse oyo emonisami na nse:
Komite ya Harvard ebimisaki liwa ya bɔɔngɔ.
Azali kolobela likanisi ya liwa ya bɔɔngɔ́ oyo ebimisamaki na mokolo ya 5 sanza ya mwambe 1968 na
komite moko ya ntango mokuse na Iniversite ya Harvard.
Monganga Paul Byrne azalaki monganga na universite ya monganga na Ohio, na Etats-Unis, na mobu 1975.
Asalisaki mwana oyo azalaki kopema ye moko te.
EEG, oyo basalelaka mpo na komeka misala ya kura na bɔɔngɔ, emonisaki ete bɔɔngɔ ezalaki
kosala mosala te, ata mpe mikolo mibale na sima.
Na nsima, batyaki Monganga Byrne pression mpo alongola mwana mobali yango mpo bábimisa biteni ya nzoto na ye.
Kasi, ye akobaki kosalisa mpe mwana mobali yango abikaki.
Likambo oyo ya moboko etindaki Dr. Byrne amipesa na mozindo na likambo oyo.
Bongo soki ata bato oyo bongo na bango ekufi bakoki kozonga na bomoi, ndenge nini ekoki kondimama kosala transplantation
ya organe sima ya motema kokufa mpe kozela minuta mitano?
Yango ebakisaka likama te ya kosilisa bomoi liboso ya ntango na kolongola biteni ya nzoto na lombangu mingi?
Yoka interview na Dr. Byrne oyo ezali kolakisama sikoyo mpo na koyoka makambo mosusu
alobi na ntina na transplantation ya ba organes:
"Komite ya Harvard. Komite oyo nde ebimisaki liwa ya bɔɔngɔ."
Komite esalaki boyekoli moko te likolo ya bambwa, ba pusi to ba mpuku.
Bakɔngɔlaki ba données ya bato te. Babimisaki kaka liwa ya bɔɔngɔ. Bazalaki na ba données ya bakoni te.
Bazalaki na boyekoli ya siansi ya moboko te. Mpe nayebi ete ezali mpenza mabe soki oyebi yango.
Yango ebongisaka makambo te. Sima na yango, mbala mingi makambo ekomaka mabe koleka.
Bato ebele bakanisaka ete liwa ya bɔɔngɔ elakisi kaka ete misala ya bɔɔngɔ esili.
Bazali ata na mokumba te ya kosala test ya bapululu ya bɔɔngɔ. Basaláká yango ata mokolo moko te.
Bátalaki bato libwa, mpe na kati na bango, mibale bazalaki naino na bopémbwi ya bɔɔngɔ́.
Mpe na nsima, bakomaki na likanisi ete ezali lisusu na ntina te ya kotalela mbonge ya bɔɔngɔ.
Na yango, esengeli lisusu te koluka mpe ba ondes cérébrales.
"Bongo tango basalaka transplant na bato, balobaka ete bongo na bango ekufi ...
"Bango nyonso bazali na bomoi."
"Bango nyonso bazali na bomoi mpe bakoki kozongisama mobimba."
"Bango nyonso bazali naino na bomoi."
"Bongo, balongolaka ba organes na bato oyo bazali na mayele na lolenge moko, kasi bakoki kaka te kosolola?"
"Ezali likambo moko te komonisa boyebi, wana tolobeli kozanga boyebi."
Kozanga mayele elingi koloba te ete mayele ezali te.
Elingi koloba kaka ete tokoki te koyeba mayele ya bomoto. Yango nde bokeseni.
"Bongo ezali nde likambo ya moto na moto, boye te?"
"Ezali solo. Soki moto azali na mayele to te, yango elakisi eloko te soki azali na bomoi to akufi."
"Ezali."
"Pasi ezali moko ya biloko oyo ezali ya solo mpe esengeli tótyela yango likebi."
Pasi eyebisaka nzoto ete likambo moko ezali mabe mpe epesaka libaku ya kobika.
Kaka mpo ete moto akoki komonisa mpasi te, elingi koloba te ete azali na mpasi te.
Ndakisa ya malamu mpenza ya likambo oyo ezali ete bapesaka nkisi ya kokangisa misuni tango bazali kolongola biteni
ya nzoto mpo ete yango eningana lisusu te to etungisama te.
"Ah, likambo ya mabe mpenza."
"Mpe ata soki banyanyoli te to banyokwami te, motema na bango ekobaka makasi mpe tension emataka ntango
okati bango, mpo yango nde ndenge nzoto epesaka mpasi."
Kasi bakoki lisusu komonisa te ete bazali na mpasi.
"Mpo bakangami na nkisi, na nkisi ya monganga, yango wana bakoki lisusu koyanola te, boye te?"
"Iyo."
"Oh, yango ezali mabe mpenza."
"Ekomaka mabe mpenza soki otie makanisi na yango."
Na lolenge nyonso, liwa ya bɔɔngɔ ebimisamaki libosoliboso mpo na kozwa biteni ya nzoto.
Kasi mpe mpo na kobungisa mbongo te na kosalisa bato oyo bakozwa mosala ata mokolo moko
te, oyo bakokufa te, bakokoba kaka na bomoi.
Bongo bomoni nini liwa ya bɔɔngɔ́ ezali: ezali libosoliboso nzela moko ya kozwa biteni ya nzoto.
Mpe ndenge liwa ya bɔɔngɔ esalaka ezali ete esangisaka bakambi ya lingomba mpe babateli ya molimo.
Na makambo ya transplantation ya binama, ezali na mosɛngi oyo andimami.
Mpe moto oyo andimami mbala mingi azali moto malamu mpenza, alataka malamu mpe azali moninga ya bandeko.
Olingi kopo ya kafe? Oh, nayebi ete oyo esengeli kozala mpasi mingi mpo na yo.
Tokosala nyonso tokoki mpo na kosunga yo.
Mpe nyonso oyo ezali eteni ya bolakisi makanisi, mpe esalelamaka mpo na kozwa nzela ya kokɔta na binama ya nzoto.
Omoni, okoki kozwa ba organe na nzoto ya moto akufi te. Organe nyonso oyo batiaka na esika ya mosusu ezali ya nzoto kolongono.
Mpe biteni ya nzoto ya kolongono ekoki kozwama kaka epai ya bato ya bomoi.
Okoki te kozwa biteni ya nzoto ya moto oyo akufi mpo na kosala transplantation.
"Bongo, ezali malamu kozanga yango na mikanda na yo?"
"Esengeli te oyeba makambo nazali koyebisa yo."
Mpo soki oyebi, okoyoka mabe.
Ndenge bino misato bozali komitungisa mpo na yango sikoyo, mpe wana ezali lotomo na bino.
Ba organe ya nani balingi? Balingi ba organe ya... solo ya bana, kasi mingi mpenza ya ba oyo bazali na mibu 16 kino 30.
Bomoi na bango ezali na likama. Soki bakufi nzoto mpe bazali na masini ya kopema, balingi bázwa biteni ya nzoto na bango.
Mpe basalaka nyonso oyo bakoki mpo na kozwa ba organes. Mpe soki ba organes elongolami,
bakoki lisusu kozongisa bango na bomoi te.
Bongo, oyo basalaka ezali... balobaka na bandeko: "Mwana na bino ya mwasi Sally alingi kosala likambo moko ya
malamu... oyo ezali nzela ya kobongola likama oyo na eloko moko ya malamu." To: "Mwana na bino ya mobali..."
Mpe soki liboso bazalaki kozwa biteni ya nzoto mingi koleka epai ya bato oyo bakweyaki na aksida to bazokaki na masasi, sikoyo
bazwaka biteni ya nzoto ebele koleka uta na bato oyo bameli bilangwiseli koleka ndelo, koleka
oyo ewutaka na aksida mpe masasi nyonso esangani.
Na Ohio, bato mwambe bakufaka mokolo na mokolo mpo na komela bilangwiseli koleka ndelo.
Bongo nde bazwaka ba organe na bango, mpe yango nde balingaka. Mpe basalaka nini?
Bapesaka bapolisi nkisi ya mbalakaka Narcan mpo na kolongola makasi ya nkisi.
Yango ememaka bato oyo balangwe koleka ndelo na salle d'urgence.
Kasi yango ebikisaka bomoi na ye te, ememaka ye kaka na urgence. Mpe na ndenge wana nde bazwaka biteni ya nzoto na bango.
"Yango ezali mpenza mbindo makasi."
"Oh ɛɛ, ezali mpenza. Ezali mabe mingi."